Full text of "Acta Sanctorum"

rc cc'caciCx:^ccc cC' wa( 
dc c occccc^cm: (C< CC( ' c c 
fc c c ( ccc crmc ccc^ c c 

rCC C(aCCC!^CCCCCC CCQ^C Cc 



rcccicccccrc, CC CC>C(i 



f cc ^mrccca^rc^ c 

CC ''CfC cCccccc.C' C 

'<CcC(C '' (CcCCC-C C 

(«rmc vcccok^c cc 

'«fCCCcC CCCCC^C ' C 

'cCcc«c •ccatrc c 

'(C c«c ^ Cky-mcc c 



<rcc'. c^ccc ^T 

<CCC . c CCC 



^M^f?«l: ;lf ^ 59?^ < OT?« «c « 



.- cc 

C ■ ^CMCl^a^ V^ Cm^Ci^C 'CC«!^u-cC (0'c^C cc ccf <rc ^ Cc ( ^'^ 



JR:^'^^ / §f"^ c^@:cc;^ccccc(- cc 

^^^'r^5'^^^S^^^^' ^^^-^«■'CCCCCCCCC" ^( CC 

^^^ff^ 5:0 cc <rc(fcc<ii3ccc'ccc^^ccc<' 
tSSf '^<C cccvcc cccccrcc<OT[rcccrc C(Cu. 



^ CgpcCC cCCCcCc^ C((C 
^g^:CcCCc(CIXccc .ff(C 
XCCMCCCCCCCC. fit 



CCMiC c<C C cf cCcc 



VILLANOVA COLLEGE LIBRARY 

Villonova, Pennsylvcmia 



This book wos donated 
3-4-49 

by 
^e.Y„.-.H.»...SulllyB-a^..,Q„.a.A. 



CC V* C<IC at C CCL <i(C ( 

CC'iCCC (3C CccC C c 

€jC'( f' ^ cc c '''^ < CC(C&OCCc crc(<C cCLcc; > i^r 

C« CC C CCCCC ((sC<0'<C(C^C^Cr > ^ 

CcccCLa.cc c crcrcCcccC*^.' « <cc^cCct'-CiG' 

C f 'cciCccCi C Cs CCCCcCCcC<L-.ccft.CC<CCc^ (CC 

5_c^.rc c.ecc<c<ic<cccc«crcc cfe 

('CCCcrC a.CCCC<CSC<C^CcCC<SCC OCC 

' f CCCC-c <^, <<: cerc cccc<ccccg^c cc <f:c 



c c.cc ccccc ccc tmc a okc 

C ( ^ C CCCCC CCCOCCCC ' C( (CC 

-C' 'CCCCCCccc^^^c^rc^cCcr 
(Cc ' CCCCcc.CcccCCCCCCCcC— -^ 
cC,c (-. CCCCC'^ CC <QC<^<<SfU^ 



ccCCCcc ciC- ■C.cv.cc CCCCCCCC4 

, .a<c<o^ dr 'C-(-ccccccccc^ 

.CCCC'C^ >C' 'rcCCCCCcc^< 
CCCC c CC ccr ' CCCCcc.CcccC 
,-^^cc CC'.- cCa c CCCCCKC (xr 
•CCC C c C" (>■■'' C* ( C^CLCc<iCc «C 
•^^^cc iC. CCA ^C(<^ICCCCC«C 

Gcccc f - c ccccc C; mcdc cc ■ '^ 

CCCc c C( ( (f Ccc c ^ CCCCC '■' - 
«XCC CC( ' C c'C( (. KTCCCC^ 
^rCCC (CcCccv 
^CCC (.C'CC(C 

sqr -c c( ( c"- cc(C 

^JC ■ ' *-■ ' V ( ' 

dlc > ' CC' ' ■' ^ CC' c 
^S^' (. <^.CC C C( c^. 

<crsv.cccQ cc cc c 

CvCCCCcmc^CC CC CC 
A^CC<?KCC cccc 
x<<t(CC C CC C(CC' • <'^'-<K-' CC(4,, 

c c cccccc 'Cccc:c 
CV..C «^ " C<CCis:cr 



rccccccc'^ ■ 

" COcwCi (««O^ ( < < 

(CCccCCifc^C^ -fC 

cCcCfcacSccClC c 

■((ccc((OTrc ccc 

CC<^o cCC 
CC'C((i^cc(u CC ■ ' 
iCC"«^«fCCC( ■ ' 
,CC^<CcCCCCK ■ ' ... 
,CC'^ cct'C^C / ' t((((i 
tCCC'CcC(SCCC(i( (^CC 
«CCCOCMCCCC CC<J 

:cccccc('C^-.cccc cC(C« 

CcCcCCCcCCCCC C(((C< 
i^ C^CCCCCC-CC (C CCCCCcf 
^( C>C CCCCCC C cc ''CC(CC 
cc C'C CCCCCC <C (C CCcC< 
■^^ rcc CCCCCC < C ^ CCcC( 
'C (CCCCCCCCC cccc 

^c «rc cccc cc c(Cc 

C(C(CC CCCCC CCC^ 
' - . «(:■ CC c CCC C'C C <Cc 

C(((ccccc<:crc ccc< 

C' (CC cCCCf C C< 

v.vCCcCcCCc^ C C 

^'. <C'CC (CCCCcc c c< 

K^c-cc (<rc.CC' C C« 

-■'■ ' cc C ■ (( (C ^ 

■ ^^ j^. c ^ 



((" c 
C( c^ 










p "M cc cdc- ^^<Si: ^<r « ^ c? «^ w t 

c C'. ;..Cc '-CCCc CC*^"C«^ 

C^ c CCCC.C'.': (C ca . CCcO C^ c cCcc^^g-^ 'S^S^> 
^- ^- cc^co'.(Ccc^ .. ccc >c^c: c c<rc;c^p^C '^^C 



^ c . cCC ' 'C CCCC ■ «rcCCCcC^C C C ^^^ -^ ^^..^ 

-^'(cccic «T c!:<sc€ccccc^^<^ '^^'f; 
c( (cc cc ^c «gc^'^^ cccQ: ^^*^ ^:^^ : S^ 

'CC i 

•< cr CC < ^^<OC^^^'CCC CC '(MCcCCc(C'^<C C 

' cc cc cosrccccaifccc^^cc- ^micccM ccc^cc c 



'CCcf(ra®g7cccC:-v' 

««rc^CCCc^ 

c<rc<ccc«-' '^' 
cccccc Cl •- 

C'v m^€CiC€ CCCf 



^CCCCCCC^C 4 

mc^<^c-< 

CCC^CCCCC 
#C^C€LCCcC 

rccccCfC 

^'"C^rcCcCC.c 

(-CcC^CC 

^' CCCCCtC 

C ' CC<C CCC-r ( 

c CC(C'-CC <(' « 



ccc ca^cccccc '^ ' cc ^ c ccccc^c «c c < ^ ' ccc cctc 

• <C C^CC(iCC c CC '^^ Cc#'C<?rc«: ^CEiOCC ' c ' CcM CC^r ( 

ccc c '<^cc®t^' cc C' ccft '.c cc%^c c(' ccc «sc'crc c c cccc- -cc < « « 

cCCC'<^ccci? <' ''^,-.i(.c<:.(C«?rcc ccc •cr('C<Ccccc..c.-cc^C(<rc'^ <i 

''TCC-^^cccg: ■ cccccccr c xm mccv{(icc(i€C^(-kCC'''(i 

cr(iC^'.'«(CC®Cc c (iC€C'' tC5iCc<(^CC0(SXC(i:CCaCcC(CLQ:' C^ 

iC^C'^cCC(cC .c -ciiCCccL:' <^c(C^.co.cCCi5<ajCCCcc^cCCCC ^ 

'X^ccc c('X -A ic^- • c cw ^^ cccc^cccccc c(ccc c ccc^cc cc <g 
L^ccc: ccc '■ c (a5'Cccc ccccc^^ccccccccccmcc^^^^ccc m 



C- <t 



^ 'CC ^^<i '■ ( 'crc' <cccc:' «<s:c(rcccccc mm cc c o ■ c* 

CjCiC CCCccm'C<CCC ^C^CCCCC*XC<C«C<S'CC( ^ 



rcK^cc 



mCB^CcciCXCCCCcC <Xc':Cc' €i 



L^C^^^CCccC C^' CCC CCC' CCil^C^CCc^ CCC(C CCC'- ■ CCC" mCC(€ 

gf. <.rc( c^C c . CC C:'CCCC'C 
CCCCCC 



C^CC^ (tiCCCC-<OCC: <CM--^C(1C^^C<S cr 



':<r«c^p 



c cc ccccccccc(k:ccC(^ccccccc^«_ cC'"Ccc<k<c:ccccccc 

^C CC ClCCCC<ti:^ C^CCO: C<Ccc^<. CCC.a C5CC« ' CC ^'.Ccc^r <C -CCCTu c 
CCCC<k CCCCCCC<CCC<CCCC^C« CCCC'f cc«CC^'. V ac"CcCccrc€cCc '>i<I 

r cc^' ccc'ccc«C(f'Ocrcc«u ccc c<-C'.^cc.ccC'iCcc;C€cc.<'C 

Z CCC C<rC'CCCCCC«5CE:CCCC(C"CcC ^CcC«'(CCCC(CCLCCcCCC(CC(C 
t CjCC CCCCCIC orcccc£C(CCcc CcC <.CCC«(CC«L(c<«LC'CCE:Cc c 



^JMMLt 



^SSUS^AS 



LC^cc cgjCccccc cc<^c(n c< ■c<c <ccc« Ccc^ c(«ocarcc ' 
C' ' 'CjC<c c®c?cc c< cc dcci c^' • cii' ■ >« c ccml cc . ' tc (!c (. <x: ccc 

' ' ■ V^C C^^CcCC C ( CC C Cc cc CCCiCCci ; cC <i^kiM^- CC( CCiCcC c <K ^ CC_ 

c^cc:c^^:^car c< cvc c-; cc cccccccce? c<^ ([^m cc c<cci.c:> ac^ -CC' 

'^C'C^C<^<CC( «C^CCCCCCCCSLC' (C:CcCCC cc C<CC(C*aC^CC: 
Cs:cCjIE:^<C^'" ' ' CCCCc^CCCCCO. ' Cj<c^^ ^■c C 'CCCC .<C ' C'CC 



o^ec^ c^'.( 
ciC- cc<i::^c c 
<ccc cc<isaC' c 

^ClcC^^C^^ Ci 
^cc 'Cr 

V .' C' C' 

-C--C -co 



CCC: "■ CCCCCCCC ' cCCC^^^- «■ C C^cC OS ^:"cCC 



LCQKWBT frCfflHLvvffBL<&^H<' (^VSbS 



LvVdt\S«.C,«f 



«C CC C^cCiCC CCc€ISI;C C CCSC«C cCC 
C cc C 'CircCC<:<C cCcCcmCSCcC C<^^^CCC«"C< 

« cv.cc<r<JC'<ccc >cc v<<c<i£c.cc • c ^k ^cc -^ ccc ' 

«,:.:CC: C CCCC^C C'CcCCCCC^CC C C<CC CCCC"C'C. 
^j^ c ccc:®C'^C^<C"'C^cc.«'«vC!C' C C "«Lc^CC^cC 
^p"' c ■.c^c«cc. ^cc '<3. '«CCCL- c^ C C*CC'C'C 
^gw ^C(^Of(.(^C< CC "<CCC '■ 'C 'Cc>CC< < 
«c.cc C<LC'«: Cs CC^H^c/CC '<"' " cCcC 



Cc-'C •^'CgfeC^C <«,C'c cm'<': c cc^*^cm 



ACTA 



SANCTORUM 



rAKISIlS. — EX TVns W. KGMUUET, GOUrv KT SUC, VIA (JARANCIERE, 5. 




Parisiis apvd Victorem Palme via dicta saint-svlpice. m.dccc.lxiii. 



Digitized by the Internet Archive 

in 2011 with funding from 

Lyrasis IVIembers and Sloan Foundation 



http://www.archive.org/details/actasanctorum01unse 



ACTA 

SAIVCTORUM 

quotquot toto orbe coluntur, vel a catholicis scriptoribus celebrantur 

QU.E EX LATINIS KT UH.EUIS, .\1,1.\KUM(JUE OKNTlUiM .\NTIQU1S MON U.ME.NTIS 

COLLtOIT, UIGESSIT, NOTIS ILLUSTIIAVIT 

JoAN.NEs BOLLANDUS, Theologus, 



SOCIUTATIS ji;su 



SKHVATA PKI.MIGEMA SCHI PTOlUi M l^HHASl. 

Operain et stuciiuui coutulit Godefridus HENSCHENIUS, ejusdem Societatis Theologus. 



E D 1 !■ I O N O V I S S I M A , G U H A N T E J O A N N K O A 1 1 N A N D K T 



JANUARIl TOMUS PRIMUS 

XI PUIOIli:» UIUS COMPLECTUIVS. 



PARISIIS 
APUD VICTOR PALME, bibliopolam, 

\ lA SA.Nt;Tl-SLI.FlCII, -J-i, 



3K 

^r. I 



rv 



% 



il 3jI 




S, S, PIE IX 



Beatissime Pater 



Venit ad Pedes Sanctitatis Tua? pi-iniiis lonius innnensi operis, quod 
Acta Sanclorum inscribitur et quod cuni bona venia patrocinioque 
Tuo itcruni a nobis sunnno studio et diligentia in lucem editur. Ut 
inulla suadebant id dedicare Auguslo Noinini Tuo, sic non pauciora 
esse videntur quibus Tuus ei concilielur benevolus aspeclus. Prsesides 
enini divino cullui sacrseque liturgia?, cujus pars non minima in 
extollcnda Dei miscricordia posila esl, quod (/»«' stiilta sunt mundi 
clegit iil confiivdercl sapicnlcs cl infinna niiindi clcgil iil confiindcret 
forlia, ct ignohilia et conlcmptibilia clcgit et ea quce non sunt ut ea 
quce sunt destrueret; quod gratia^ ejus ope virtiis Sanctorum in 
inprmitute perfccla est; et quod perenni ejus auxilio thesauriim veri- 
talis evangelicse in vasis fictilibus hubucrunt, iit siiblimitus sit virliitis 
ejiis, ct non cx sc. Prsesides ecclesiastico canoiii, cui ea dumlaxal 
defunclorum nomina inscribenda sunl, qui non connnuni, sed prseclara 
\ilfe sanctiinonia in boc mundo, lamquam slelki! in noctis caligine, 
micuerinl, exemplo suo aliis pra^euntes et cceleslem viam, qujr arcta 
est et a paucis invenitur, demonstrantes. Prsesides corrigendis abusibus 
qui, ut est bominum etiain cliristianorum iiubecillilas, non possunt non 
irrejiere etiam in res sacras et per quos necessitas inducta esl ut Setli 
Apostolicse, ad quain perfidia accessum non liabel, reservareUir quid- 
([uid ad solemnes bonores viris quanlalibet integritatis laude fulgen- 
• libus 



libus docernendos pertineat. Pr?esides demuni libroruni ecclesiasli- 
coruni approl^ationi et castigationi; in (jua re nuniquani tanto|)ere 
laborarnnt tribunalia Roniana quani Tuo Pontificatu. Neque alius flnis 
aliquando propositus fuit Aclis Sancforum quam ut consiliis Roma- 
noruni Pontificum obsecundarelnr, operibKS scilicet Dei revelamlis, 
qnod lionorificam esse docuit Spirilus Sanclus; illorum solununodo 
illustrandis gestis qui aut Sanctse Sedis expresso apertis verbis judicio 
inler cfelites relati essent aut quorum certe publicus centenaria' iclatis 
cullns sapientissimis Urbani VIII, Decessoris Tui, decretis abrogatus 
non forel; qnin etiam modeste indicando si quid populari fervorc aut 
aliorum scriptorum oscitanlia erralum sit, iisque supi)editandis docu- 
menlis,quibus vera a falsis, certa a dubiis, verisimilia ab improbabilibus 
secernerentur. Quas curas sibi utilissimas fuisse celeberrimus immor- 
lalisque memorijc Decessor Tuus Benedictus Papa XIV non solnm in 
egregio Suo opere de Canonizalione Sanclorum, cujus priecepta loli- 
dem sibi leges esse semper professi sunt socii Bollandiani, et in lileris 
apostolicis, quas novjc Martyrologii Romani editioni pra?misit, testatus 
est; verum etiam in singulai'i epistola, quam ad eos dedit et quam Ejus 
nulu ton)o III Septembris, tan)quam omniun) laborum suorum lutamc)) 
et propugnaculun), p]'a;posuc)'u))t : eoque boiignitatis descendil ut eis 
ex bibliotbeca Sua mitlendas curarit quas Ipsc Relalioues Auditoru)n 
Rotse college)'at et firn)o dco-eto jusseril exen)plar omniun) scriptionun) 
qute de bealificationu)r) el canonisalionum causis sacrsc Rituun) (]on- 
gregationi offeiTcnlur ad eos deslinari : qua)n Tu, Beatissin)e Patei', 
i)nilalus indulgentian), p)'o ea ani)ni bonitate qua o)))niun) corda ad Te 
allicis et Irabis voluisli ut illorum successoribus eadeni monimenta com- 
municai-entur; signiflca))s Tc non n)inoris faco-e Bollandianorum opus 
neque elian) arbitrari inf)'a dignitalem Po)itiflcia)n esse ei studiose 
favere. 

Aliis quoque tilulis Scdi Apostolica^, in qua lol virlutu)n ornan)entis 
fulges,sistit ba^c se nova operisBollandiani editio.Qnod e))in) aliud adeat 
soliun), qua)n catbed]'am, quod lectun), quod sibi cogniluni n)agis sit et 
fa]i)ilia]'e? Quum fere in rebus ecclesiasticis declarandis consislat Iisee 
]))oles, passiin i)) ea Ron)a])orum Pontificum nomina recur)'unl; ita ut in 
ipsis Annalibus ecclesiasticis eorun) gesta neque accui'alius nar]'entur, 
neque explicentur copiosius, neipie defendantur validius qua]Ti in Actis 
Sanctorun). In qua deindc Regu))), Episcoporu)», Abbatu))) aliave n)a- 
gnatu)u et prajposilorum scrie tot egregii viri, qui ecclesiaslica veno-a- 
tione digni babiti sinl, umqua^n exstiterunt quot i)) Roma])oru])) Pon- 
tiflcun), Deccssoru)!! Tuoru]ii, Catalogo? In niultis lo)nis plu]'iuin, ]'a)'o 
nullius, Vita illuslrata est; ubi ad]ni]'ai'i liceat ja^n n^artyrnm fo^litu- 
dinon, jam confessorum probilatem, sa?pc nescialur utri adscribendi 
sint classi : quia quod saiignincm suuni pro Chrislo non p]'ofud(']'i])l 

babeiidi 



Iiabciidi sint confcssores; qnod antem in propngnandis Dci ct Ecclcsise 
jnribns lot moleslias, tot proditioncs, tot cxilia, tot aninii corporisque 
crnciafns pcrlnlcrinl, rcccnscndi vidcanlnr intcr marlyrcsrad qnoi-nm 
imagincm Tc Poiitificalnmque Tunm cftictum cssc voluit Divina Pro- 
vidcnlia. H?cc Tibi cxcmpla conlinuo ob oculos posila sunl; ad hsec 
qunm S. R. E. Cardinalcs aut nniversam Ecclcsiam alloqnercris, stcpius 
andilornm mcntcs convertisti; liinc didicisti sapicntia qnain admircn- 
tur ipsimct EcclcsiiE boslcs, flrmitndine advcrsns qnam porlaj infcri 
non pra?valeant, misericordia quani non intelligant filii Iiujus sseculi, 
sollicilndinc et labore qnte dcfaligalionem non novcrint, totius orbis 
diceccses ct missiones improbissimis tcnqioribns gnbernare; ct, quod 
mullo difficilins esl, qnnm boslis ad porlas adcsl, intra mopnia ver- 
sanlnr proditorcs, amici favcnt advcrsariis, nullumqnc ab Oricnle anl- 
Occidenle sperari polest auxilinm, ditionem terrenam Sanclse Roinanje 
Ecclcsi» regerc ct ab insidiis dcfcndere : ita ut, licet oinni sevo admi- 
rationi fncrit prislina Roinani scnalus conslanlia, qnse dcfcclione socio- 
rnm ct Pjrnoruin pricscnlia alqne vicloriis labcfaclari numquam poluit, 
cam Unins Tni provida palicnlia ct inconcnssa in Denm fidncia supe- 
ralam esse mali sequeac boni, illi dcnlibns frcndenlcs, Iii divinam cle- 
mcnliam landanlcs, falcantnr. Urupie dedit Dcus Faciem Tiiaiii vnlen- 
liorein faeiebus eoniinj ef. Fronlein Tiidin ihiriorein fronlibiis eoriim; 
ut adainuntein et tit silicem (leclit Faciein Tiiani; ne tiineres eos, neque 
metueres a facie eorum : quia doinus exasperans est. Quod si in De- 
cessorum bistoriis documcnla virlnlis Ponlificiic rcpcrisli, alia incila- 
menla in aliorum sanclornm mcmoriis csse rcposila, quibus oinnis 
condilionis homines ad sobrie, et juste, et pie vivendam in hoc scvculo 
moveanlur, monnisli sa^j)ius, tum maximc quum ca auclorilalc quse 
diviniUis Tibi collala esl pnblicos ca'Iilnm bonorcs iis dccrcvisli viris 
qnos, vila? morumqne examinc inslitnlo, miracnlisqtic (pia* corum 
inlervcnlu patrala cssc fcrrcnlur cxpcnsis, cuni Deo cl Angclis rcgnare 
cognoveras; neque umqnam magis nccesse esse in lanla; innoccnlise, 
gravilalis animiqne roboris specimina oculorum aciein allollere, ma- 
gnasqne illas animas, qna? Icmpornm snorum slnporcm excilarnnl, 
snspiccre ct conlemplari, qiiam pcssimis bisce dicbns, qunm puteus 
abijssi apertus est, et ascendit fumus piitei, sicut fiimus fornacis 
inagnie, et obsciiratus esi sol et aer de fiimo putei. Qiiod passim ila 
inlcIIigiUir et operc comprobatnr, nt num(piaiii plnrcs dc sanclorum 
vilis libri in Incem vcncrinl, quam Irigiiila abbiiic aiinis : alii (pii le- 
ganlur ab erudilis, alii qui ab indoclis; alii singnlorum ca^Iilum rcs 
geslas continentes, alii onmium sanclornm, aut cerlc selectorum, aut 
unius rcgni, provinciie, civilalis. Ncquc calbolici dumlaxat linic rci 
curas suas inipendnnl, scd ct scliismalici shiNi el gran-i, quin cliam 
prolcslanU^s Angli cl Gcrmaiii : adeo pcrsuasum csl omnibiis nicnlcm 

averlcndam 



avertcndam cssc a sseculi hujus ncquilia c( ad pristina; pietatis excm- 
plaria crigendani. Unde eliam factum csl ut nobis licucrit ingcntcm 
hanc niolitionem, tomos quinquaginta quatuor eosquc spissos am- 
plexam, adorii'i et typographicam aggrcdi opcram, qua ludla pa?nc 
major umquam tcntata cst. Hujus itaquc, Bcatissime Patcr, primitias 
bcncvolc admittcre dignare eiquc coelcstcni apprccari benedictioncm; 
ncque enim, si divinum non adsit auxilium, faustum finem spcrare 
nobis licct. 



Beatitudinis Tuae 



ImmiUimi, divinclissimi et obedientissimi servi el clientes, 

JoANNES CARNANDET, bibliothecarius oppidi 
Chaumont-en-Bassigny. 

VicTOR PALME, edilor el bibliopola. 



JOSEPIIUS GllELSE, TYPOGRAPUUS. 



SANCTO SANCTORUM 

JESU CHRISTO 

PONTIFICI yETERNO, 

EJUSQUE INTER MORTALES VICARIO 

URBANO Vm, ROMANO PONTIFICI. 







iunisa te, J(;sttC/^ns(e,principium duxitSanc«iJas.Tugraliam olim ab sternoPatre 
promeritus miseris mortalibus es : Tu eam ipsis cumulate largiris in dies; qufeque illa, 
Tuo itidem adminiculante favore, velut maturos fructus, benefacta progignit, sempiterna 
gloria magnificentissime muneraris. Tibi igitur ofFero dicoque lucubrationes de Sanctis 
meas. Tua sunt, quK prsedico, Tuorum decora : Tua victoria, (luam celebro. Laborem 
secunda, auspicato, coeptum, quia Tuo nutu; impositum nempe ab iis qui vicem Tuam 
mese moderantur vita3 rationibus. Da, ut quiE capere ingenii mei imbecillitas non potuit, 
coram aliquando contempler, et coetibus immistus Sanctorum, aeternas Tibi landes de- 
eantem. Unam hanc opto precorque laboris ac studii mercedem : utque priscorum 
exempla quamplurimi, Tua gratia animali, imitentur; hisce nunc, quse profero, illorum 
provocati trop*is. Sperabo eventurum feliciter utrumque, si Vicario tuo Urbano sensero 
laborem probari meum. 

Fave Urhane oplime maxime. Cujus enim 'priiicipium in die virtutis sux in splendo- 
ribus Sanctorimi, is statuit tibi testamenliim pacis, Principem Sanctorum., et gentis tuse, 
ut sit tibi sacerdolii dignitas in ivternum. Is Te terris sanctitatis arbitrum dedit. Nihil 
esse, quod Tu repudiaris, sanctum voluit. Quos ipse concilio Sanctorum adlegerit, ceteros 
tamen celat mortales, nisi id Tu, Divinje interpres cortins, enunties. Uni Tibi Sanctorum 
patent arcana : Tu mores eorum, Tu facta et dicta, censoria potestate dijudicas : Tu illis 
Iriumphos, Tu anniversarias panegyres decernis. 

Annue igitur Urbane sanctissime : et quando is, qui Te Divini juris et raysticae suce in 
terris dominationis Vicarium dedit, ita mundum universum regit ac gubernat, ut ad 
minimum etiam homuncionem, imo frondem ab arbore defluentem, raptamve vento 
paleam aut pulvisculum, vultus, cogitationes, providentiam referat suam; Tu inter au- 
gustas, quibus Ecclesiam omnibus late terris sparsam administras, curas, hoc, copiosa 
quidem mole fusum, sed pretio exile, quod venerabundus ad sanctissimos pedes Tuos 
depono, opus, vel aspectu unico dignare, sed benigno illo, quo tetram in interitum 
ruentis a:;vi tempestatem componis. 

Id Te Sancti ipsi (|uodammodo rogant, ut quorum legitimuni cultum, sacris sapien- 
lissime ordinatis, tirmasti; quorum corpora, diuturna oblivione, altius quam tumulo, 

defossa. 



flefossa, protiilisli, oniasti, venerationi publica; exjjosuisti: cornm res gestas, e teneliris 
iongoque situ, etsi non quo par erat nitore, prolatas, propitia Tua illa (cujus vel omcn in 
nomine est Tuo) benignilate suscipias. Ipsos vicissim precor Sanctos, ut Te, ct, quam 
regis, Ecclesiam universam, favore atque ope cselesti fulciant ac sustentent : utque 
gloria sanctitaUs, serenato rursum cfelo irradiet, Tuique temporis jucundissimam recor- 
dationem memoria; posterorum consecret sempiterna'. Id sujiplex iterum et s;epius 
voveo, iieternum 



Majestatis divina^ Tu;r. Jesu Chrislc, 

Tua,'quc super-lmman* Urbane paler sanctissime 

devotissimtis cliens, 
Jo.\iVNES BOLL.VNDUS. 



c 



FACULTAS SUPERIORUM. 



uin Ires Societatis nostraj Theologi legerint, edi(]ue posse censuei'int, Januarium seu 
prinmm lomum Vitarum Sanctornm, quas partim ex schedis Heriberti Rosiveijdi, partim 
ex veteribus variariim tum Latinavum tnm Grxcarum Erclesiarum monumentis collegit, 
digessit, Notis inustravil Joanncs Bollandus Societatis .Iesii Theologus. Ego Fredericus 
Tassis ejusdera Societatis per Flandrobelgicam l'rffipositus Provincialis, potestate ad 
id niilii ab admodum R. P. N. Mutio Vitellesco Prreposito Generali lacta, concedo Joanni 
Meursio Typograpbo Antverpiensi facultatem easdem Vitas excudendi. In cujus rei lidem 
has litteras officii mei sigillo munitas. meaque signalas manu dedi. Lovanii 22 Fe- 



bruarii «mcxxxv. 



FnEnERicus Tassis 



IIFRATA FACULTAS ET SUMMA PRIVILEGII C.ESAREI. 

i^um Hisloriam Sanctorum mensis Januarii, a Joanne Bollando Societatis noslrs: Sacer- 
dotc ex veteribus Scriptorum monumentis, ingenli plurium annorum studio, collectam, 
R. P. Fredr.icus Tassis decessor meus, a (ribus probatam nostris Theologis, publicis 
typis edendi potestatem fecisset; postea vero et Vit;e Sanctorum complures, et varise 
Annotationes additae essent, operam et studiuni una conferente Godefrido Henschenio, 
Societatis quoque nostra3 Sacerdote; omnia rursus ab aliquot Theologis recognosci 
curavimus; quibus opus laboriosum et eruditum censentibus, rursum facultatem dedi- 
mus Joanni Meursio Typograplio Antverpieusi, ut dictam Ilistoriam excuderet, ac pu- 
blicaret : cumque Sacr* Ca;sarea; Majestatis decreto cautum sit, ne qui libri a Societate 
Jesu conscripti in provinciis Romano Im|)erio subjectis excudantur, aut venales propo- 
nantur, absque ejusdem Societatis consensu, ob eam rera statuiraus ac declaramiis, 
eunidera Typographura isto privilegio legilime frui oportere, addito sigillo nostro ac elii- 
rographo. Antverpia3 13 Maii mdcxli. 

JOANNES l)E TOLLENARE. 



APPROBATIO CENSORIS. 



V 



itas Sanctorum novantiquas, quas B. P. Joannes Bollundus Societatis Jesu Theologus, 
partim ex collectaneis R. P. Heriberli Rosweydi ejusdem Societntis acceptas, partim 
indefesso laborc suo ac pervigili studio ex variis Europse Bibliolhccis erutas, et ex Manu- 
scriplis exemplarihus in lucem de novo datas; et ex Grxcis Menoloyiis Laline redditas, 
publico bono, ac Dei Sanctorumque glorise evulgandas, mihi obtulit; viui, examinavi, judi- 
cAvi in Domino, dignissimas, quir typis promulgentur, tum ad honorem Dei, qui in 
Sanctorum suorum honoribus honoratur,tum ad ornamentum. Ecclesix, quge Sanctorum 
exempHs illustratur, tum ad salutem animarum, qua- per Sanctorum vestigia ad eamdem 
cum illis gloriam tendunt. Datum Antverpix mucxxxiv, vii Octobris. Ita teslor et censeo 

Gaspar EsTRix S. T. L. Canonicus 
et Plebanus Antverpiensis. 



PRIVILEGIUM REGIS CATIIOLICI. 

i liilippi IV, Catholici Ilispaniarum Regis, Bclgii Dynasts, Diplomate cautum esl, ne 
quis Vitas Sanctorum a Joanne Bollando Societatis Jesu Sacerdote collectas, recen- 
sitas, illustratas, pneter Joannis Meursii Typographi Antverpjensis voluntatem, intra 
sexenniura excudat aut alibi excusas in hasce provincias invehat ae venales expouat 
sub mulcta in eodem Diplomate expressa. 

Cooi.s. 



DE ACTIS SANCTORUM 

EORUMQUE DILUCIDATIONE ET EDITIONE 
AD ADM. REVERENDLM DOMmUM AC PATREM 

THOMAM LUYTEIVS 

MONASTERII L^TIENSIS 

ORDINIS S. BENEDICTI ABBATEM ET RELIGIOSISSIMUM EJUS CONVENTUM, 

JOANNIS BOLLANDl 

PRyEFATIO. 

Heribertus Rosweydus. Adunibrarat hic olim, Admodum REVEREisnE Domine, formam 
magni el ardui, quod mobebatur. operis. Acta enim Sanctorum, qu;ecumque 
scripta umquam. parabat undequaque conquirere, edita atque inedita, eaque, 
utcomposita primum, emittere in lucem; sed Notationibus illustrata. quibus et obscura 
e.xplanarel, et firniaret ambigua, et pugnaTitia conciliaret. et qua; ex iis percipi utilitates 
possent, ostenderet. Perspexerat sagaci vir Judicio, i)lurimam in iis Actis inesse anti- 
quitatem, qu;e alibi vetustate immutala restitui inde posset, alibi usu <Bvi posterioris rite 
stabilita. majorem tamen habitura esset jucunditatem auctoritatemque, si ab illis he- 
roicis arcesseretur temporibus. Sed, ut adhnc edita essent, fidem liaud magnam esse 
impelratura, cum recenti ornata et limala stylo, facile suspicionem afferrent, veri vel 
fallaciter adulterati.vel ignorantia vitiati.Sin ((u;e probat;e vetustatisextarent, ea delicato 
(juorumdam palato coacescere. nisi erudit;e observ;itionis velut suavitate condirentur : 
phira tamen etiamnum et pneclara latere. Ergo quo tempore eum philosopbiam ])roli- 
lentem Diiaci audiebas, Admodum Reverende Domine, si quid erat a scholis vacui temporis, 
ad vicina Ordinis vestri, antiquissima illa sanctissimaque monasteria itabat : ibi se in 
hibliothecam abdebat, veteres codices scrutabatur, si qu;e acta Divorum vulgo ignorata 
reperiret, describebat dihgenter. Et jam tum in spem veneral posse a se 0|)us illud ela- 
borari, cujus specimen quoddam, quasique leviter informatam imaginem ostentavit, 
Faslos Sanctorum, quorum Vilss in Belgicis bibiluthecis manuscriptm; item Acta Prxsi- 
(kilia sanclorum Martyrum Tharaci, Probiel Andronici. 

Verum ubi ille philosophioe, dein et sacrarum litterarum Antverpi;e explanandarum 
provincia perfunctus, sese ad hoc suum pensum ac munus revocavit: ita multa incide- 
runt, qua; ejus sibi vendicarent, aut certe invitarent atque allectarent stylum, ut ne ordi- 
nare quidem ac digerere quse de Sanctis plurima collegerat i)otuerit, nedum Annota- 
tiones suas animadversionesque elaborare. Nara primum De fide Hxreticis scrvanda ex, 
Decreto Concilii Constanliensis Dissertalioneni cum Daniele Plancio anno mdcx edidit, 
cum Fastos triennio ante emisisset, Anno deinde mcs.iu. Notutiones in vetus Martijrolo- 
(jium Romanum; dein Murlijrologium Adonis ad mss. recensitum iiublicavit mdcxiv. Legem 
Talionis xii Tabularum Cardinuii Baronio ab Isaaco Casaubono dictam, retaliatione 
retortam mcw. \itas Patrum Auctoribus suis et nitori pristino restitutas, Notationibus 
illustratas, quas deinde anno mdcxxviii recognitas et auctas denuo vulg;ivit : nlque, 
Teutonico Belgarum idiomate anno mdcxvii prodirent. adlaboravit, Eodem anno mdcxvii. 
Vindieias Campenses pro Thoma dc Kempis, Auctore libri, aiirei dc Imilatione Christi 
adversus Constantinum Cajetanum Abbatem S. Baronli, dedit. mdcxix, Anti-Capellum, sive 
Explosionem nxniarum Jacobi Capelli, quas funeri Isaaci Casauboni ad Lcgcm xii 
Tabularum in Vindieiis stiis accinuit, dein Sijllabum malai lidei Capelliunx ex .lacobi 
Capelli mcndaci assertione bonx fidei e.t fictis artibus Romanx Sedis. mdcxxi, Joannem 
liu.ichium, dc ovigine Coenobii et Capituli Wiiidesliciniemis, priinus in luceiii protiilit. 
Eucheyium Lugdunensem de conlemplu mundi et laude Eremi recensilum miicxxii, 
D. 1'aulini Episcopi Nolani operu Nolis illuslrata. Liiigua vero I3elgic;i edidit Vitas Saii- 

ctoruin 



X PR^FATIO GENERALIS IN VITAS SS. 

clorum an. mx.\\\ el auctiores mdcx.mx duobus toniis. Silvain Eremiturum /Eytjpli ac 
Palxstin.r cuni figuris aeneis Bolswerdii mdcxin. liistorinm Ecclcsiasticam a Christo ad 
Urbunum.\m duobus toniis jidcxxiii, cuni Ilistoria Ecclcsia- licUjicx sincxxvi. Yitas San- 
ctarum Vinjinum qvir in seculovixeruiH cum imafjinibus icrejc sculptur;e, addito Tra- 
ctatu de stalu viryinitalis : et alia, qn;e hibens pncleniiitlo, (piia etsi utilia illa pnl)lico 
fuerunt, lamen in-a'tor Martyrologia Komanum et Adonis, ac Vitas Patrum, maluisscm 
aliis ea reliquisset, et Vitas Sanctorum serio sumpsisset in manus, ut qui ;7/M,'cH»»jam 
jrremcbat .I/VNUAnirs, ul adornaretur ad pcvlum, qiiod ijise in nova Adlocutioiie ad 
sanctissimum necessorem luum Am-omum WiNiaiiuji secnndie editioni Vitarum 1'alriim 
pradixii testalnr, pressns ipse jjotius esset erudito ejus stylo serio ac diligenter. 

Tandem anno ;elatis lx seciili hujus xxix ab ingressn sno in Societatem xl, cum eliam 
tnm robusliis esset ac vegetus, et suum illud principale opus aggredi cogitaret. ad quod 
perticiendnm miilla esset jam congesta materia: ad contemplanda coram Uivoriim de- 
cora et triumphos evoeatus est a Deo Nara cum Silvadncis a Batavis expngnata, imlsi 
inde nostri ab hwreticis essent, et quibns eorum hiic Iransportati erant libri, haud salis 
aptedensata; et coagmentate naves humorem traxissent, qiii ijisis libris illapsus tabi- 
licum nescio quem rcetorem expirabat; hos ille libros ciim pr;epropere pro sua inexple- 
bili discendi cupiditate pervolvit, atque avide invcstigai. iiuni quid sibi antehac invisnm 
reperire possit, corruptum ex iis aerem hausit, quo commotum alteratiimque sibi corpus 
fuisse, nonnemini lunc est qneslus. Pauci dies abicrant, cnm hominem qiiemdam con- 
tagioso morbo laborantcm ad pie moriendum cohortans, ae deinde expiranti assistens, 
febrim ipso quoque concepit, qua celeriter intra paucos dies iv Non. Octobr mdcxxix ex- 
tinclus est. 

Luxere mortem illins boni omnes, quibus eral ob candidissimos mores et singularem 
eruditionem percarus. lAixit pi';Eeipue oiitimns ille Decessor Tuus, Admodum Pii-VF.Ri;Nnr. 
DoMixE, qiii non solum Sancloriim Vitas a Rosweydo expetiissel, sed et sperasset Arno- 
biuni, Tertullianiiin, l.aclanlium, iMinutium, Prudentium, aliosqiie Ecclesiasticos Scri- 
ptores, sed et myslica omnia veterum Patrum scripla. ab eo recognilum iri atque Anno- 
tationibus illustratnin, magis illius eruditione, suoque Eeclesiam ornandi voto, quam 
angustis et incertis a»vi humani spatiis spes metiens suas. Non oportuit tamen qu;e ille 
multo tem|>oi'e, magno labore collegerat, illius morte intercipi iiniversa. Dispicere eo 
mortuo coejierunt Pnesides nostri, quis id suscipere onus posset. Ad me potissimum 
adiere, quod nec abhorrere me ab illis studiis norant, et integra etiam tura aitate ac 
firmis viribus esse. Ast ego, licet absolvi opus illiid perciiperein, tainen raea; mihi con- 
sciiis tenuilatis, tum cni viro succederem, qua3 esset illius operis jam concitata expe- 
ctatio, tiraide illud capessivi. Postea vero, ubi animadverti in quantam esseni silvam, 
quam densam, qnam opacam ingressus, qiiam nihil ordinatum ac dilucidatum ab 
Rosweydo esset, prope meciBpti pcenitnit. Sed illiid deindc iii moiitcm venit,si Deo cordi 
esset, suorum militiiin res gestas ita prodire in Incem, provisurum ut vel a me quoijuo 
modo hoc opus promoveretur, quod deinde peritior perficeret : conatnm modo ac dili- 
gentiara postulari, (pi;e nolleni sane quidera a me, quameuraqiie ad rem me applicassem, 
desiderari. Ordinavi )irinium Vitas omnes mss. edilasqiie. Interpellavi deinde veteres 
Rosweydi araicos, ac plures alios, quos didiceram posse ac velle aliquid ad tanti operis 
absolutionem conferre. Nec infeliciter is susceptus est labor. Lucnlentam ille materiam 
cougosserat : eam ego in quadruplura auxi. 

Sed cum nec Pr;esidibus probare me diligentiara mea posse viderera, nec araicis 
fidem, nisi quani primnm ])arteiii aliquam proferrera operis; slaliii iiiihi connitendiim 
esse, ut raensis unius Vitas darem. Non erat id quidem perinde aiit facile raihi, aut operi 
universo conveniens : nara cum Vita una alteri aflerat lucem, longe illud suis omnibus 
partibus aptius fiiisset expletum, si omnes antea examinare Vitas licuisset. Quid quod 
uiiica s»pe animadversione possint plnrium illustrari Acta Sanctoriiin; quo vero loco ea 
debeat potissimum collocari, id principio commode perspici neiiiieat? Futura etiam 
fortassis non pauca, qu;« postea, plcniorem uberioromque assecutus cognitionem ac 
Iiicem, nolini fuisse viilgata. Deni([ue nihil hoc videri aliud, nisi atloUi ad fastigiura par- 
tem aedificii anteriorem, ciini ceterarum vix posita siiit fundamenta. Verum ila urgebar 
multorura vocibiis ac prope conviciis, nt cedendum fuerit. Ac pr;Bsertira religiosis- 
sirai Decessoris Tui assiduis monitionibus non potui non parere. Querebatnr ille 
ila differri ac procrastinari editionem operis hujus, ut nullam esset partem illius absoln- 
lam visurus : moiiebat, caverem eliam atque etiara ne lectionis fructu et multarum virtu- 
tum exemplis multos arguerer defraudasse. Deinde qiiem inihi [lost hac suppeditiiturura 
esse, quas desideremVitas?qiienicrediturura,idmoserio nieditari,si nihil|)rodeat?Q)uid si 
quis Vitas qua; Surio desunt, (neqiie enim obstructos esse aliis qui iiiilii patuerunt fonles) 

colliKat 



AD ABBATEM L.ETIENSEM. xi 

colligal :ic publicel, aii noii delloratuni iri laborem mcum? Qucm postca empturum in- 
gentia volumina, quas niliil afferanl novi, prteter Annotationes dumtaxat aliquas, quie 
quanti sint momenti amljiguum sit? Sin cmondandnm quidpiam postea videatur, non 
defuturam op|)ortunitatcin (piamdiu suppetct vita. Igitur Jamiarium mensem ali(|uot 
annorum studio absolvi. Is tamen etsi dudum recensitus et recognitus, ne ita celeriter 
prodirct, liim novie belli tem])estates. quiB chartse copiam imporlari in has parles, ut 
antea, e Lotliaringia et (iallia non sinebaiil, tum afllicta mea siiperiori hyeme valetudo, 
atque alia? necessarias intercessere occupationes. Multa lamen inlerea et distincta accu- 
ratius, et commodius digcsta, et aliunde i>Ienius conquisita : alioriim etiam niensium \Hx 
ex parte discussaj jam atquc examinatai. 

Ad Te vero potissimiini, .\iimoi)um Rf.vf.ri;^de Do.mine, hujus vasli operis oporlchat 
venire primitias. qua; Decessori debita; ac Tibi, multis noniinibus. Cum ipse singula 
adire loca non possem, ac mea nianu qua; ciipiebam describere; facicndum fiiit ut vel 
amanuensium adhiberetur opera, vel Iiuc codices iiisi, bona commodantium venia, adve- 
herentur : ad utramque eani rem necessarios sumptus, nec sane exiguos, vos pra;stitistis, 
saltem priecipue. Deinde quani amica illius consilia! cjuam acre in expendenda, qiiani 
mihi proposueram, methodo ac Vitis ipsis jiidiciiini? qiianta in iirgendo opere, veluti (ut 
vere erat) suo assiduitas! Tua; vero quam mullae, quam erudila;, quanta fide et benevo- 
lentia suggesta; observationes! Q)iiot Vitie e variis codicibus Tua manu descriptiB, cum eo 
adhuc superstitc coenobii Siipjirior esses et tironum Magister! Quid de ceterorum san- 
ctissimi conventus vestri venerabilium Patrum amore dicam? Quid de optimi Ciihtstiani 
I.E RoY indiistria ac studio indelesso, cujus viri non possura, etiam tanto jiost tempore, 
non cum summo dolore recordari. Eral is profecto et conventus vestri et toliiis Ordinis 
non vulgare ornamentum. 

Vestrum igitur hoc est opus, vobis multiplici litiilo debitum. Sed memini, quam De- 
cessor idem ille Tuus ac Pater nollet sibi libros dedicari; sive submissionis studio, ne 
toties suum libris inscriptum nomen lcgcretur, laudarentiir virtutes; sive quod universim 
totam dicandorum librorum rationem niinime probaret, cum diceret veteribns Dedica- 
tioncm ac Pnefationem parlem fuisse operis totiiis, non, ut nunc lil, veluti propykeiim 
quoddam a reliquo aviilsum ;edificio. Quod tamcn ab omni relro memoria sacris Scri- 
ptoribus, ac nominatim vestri ordinis fuisse usitatum. plurimis exemplis tunc probasti : 
quiecum agnosceret vere dici, sibi tamen certe dicari noUe aiebat. Negavi autem tunc, 
opus meum ubi prodirel ulli offerri quam ipsi fas esse : sed usurum me ea moderatione, 
ut opus illius nomini inscriberetur eo modo, qui neque meam simplicem synceritatem 
dedeceret. nec illius esset piidori molestus : nam quse ceteri Scriptores solent Lectorem 
in exordie operis admonere, de his me cum ipso in Dedicatione dissertaturum, qui 
ei uni mallem qiiam quant;e vis aliorum Lectonim frequenlise meas probare luciibra- 
tiones. 

QuK igitur pneloqui cum eo hac ratione cogitabam, de iis niinc Tecum, Ahmiidum 
REVEiiEsnE DoMiNE, conferam sermonem. aut potius qiiid in hoc opere milii propositum 
sit, ila Tibi explanabo, ut ceteris Lectoribus probatum iri confidam, qu» judicio erunt 
luo gravissimo sapientissimoqiie firmata. Scio Decessoris Te ut ceteras virlules ita et 
modestiam imitari, atque ambitiosas aversari Dcdicationes. Ipse in hunc fere modum 
Vitis Patnim olim pr;el'atus est Rosweydus. Opus universum, (piia de Sanctis. sancti- 
tatis auctori .Iesu, arbitro sanctitatis Pontifici Maximo brevi formula consecrari principio 
oportuit. Nunc quem secutus sim ordinem ac methodiim, quid pKCcipue spectaverim, 
quibus usus adjutoribus sim, quam credibilia existimem quae scribo, quid deinceps 
mediter, aliquot capitibus exponam. Tu me, Admodum Reverende Domine, ut soles, con- 
silio rege, favore excita, precibus una cum sanclissimo tuo coetu, adjuva. 



CAPUT 



AD ABBATEM LiETIENSEM. 
CAPUT PRIMUM. 



Occasio scriplionis, scopus. 



irii jitiU,^. 



iimd bciiiii 
liiinliil, 



$ I. Historim sacrce utilitas. 

Si qtiid liistoria, id est publica rerum gesta- 
rum consignata litferis meninria, Iiominum 
generi utilitatis affert aut voluptatis, prcc- 
claris exemplis animos ad officii pai-tes onines 
rite exequendas instituens, et varia admirabilium 
eventorum repra-sentatione, velut spectaculo, re- 
crcans nunc doloribus pressos ac curis, nunc diflfi- 
cilium temporum ttcdio languentes; id omne multo 
luculentius in sacra inest historia, ut vere dux vitte, 
lux consiliorum, morum magistra debeat existimari. 
Nam sive Annales Ecclesiasticos quis volvat, ut qua 
ratione proseminata prinmni vera i'eligio sit, perspi- 
ciat, qua benigni Nurainis providentia inter gravis- 
sinias procellas adidta, qua deinde iniquitate tem- 
porum. morum corruptela, Antistitum ignavia, alibi 
relanguerit, evulsa alibi sit, rursumque pullularit; 
sive peculiariter gesta a singulis, vel circa divinas 
religiones sancte, vel in ceterorum convictu morta- 
lium juste, vel advei-sus dsmones fortiter, discere 
maluerit; emoluraenta et multa et magna percipiet. 

Non enim solum illud jucundissimum est, quje sa- 
pientissimi et sanctissimi viri mandarint litteris per- 
legere, quod ipsum tamen non potest non eximiam 
parere mistam reverentia voluptatem : sed quantum 
est Dei ipsius splendidissimus triumphos spectare? 
Recte enim S. Hieronjmus ad Hedibiam quEest. ii : 
Tritimplm^i Dei cst Mttrtynim passin; ac post pauUo : 
Hic Iriumplitis cst Dci, Apostohrtimque victuria. Quam 
illud votisoranibus expetendura, tropiea intueri de Dei 
hostibus erecta, monumenta Ijonitatis illius, insignia 
majestatis, quae nori /enti subruaut, demolianturho- 
stes, consumat vetustas, ad seculorum omnium sem- 
piternara memoriam statuta, assiduis in cajlo Iaudil)us 
ornanda, a?terna beatissimorum supern«Hierusalem 
civiura celebranda panegyri? Non enim de bellis et 
ceteris stolidissimorura hominum inanibus studiis 
isthic colloqueraur; sed de factis Ca?litura singulo- 
rum illustribus et gloriosis. Missa illa facienius, ceu 
vana pueritia3 crepundia : hajc jucundissimis usur- 
pabimus serraonibus, et Dei gratiam perpetuo prje- 
dicabimus, cujus virtute elisi infenn-um conatus, 
fracti irapetus tyrannoruni, cupiditatum ardor re- 
stinctus, adversa fortiter toIei'ata, aniplissiraa relata 
sunt pra?inia. Huic sempiterna; agentur grates, huic 
indpfessis choris plaudetur, huic suavissimie eajque 
iunumerabiles accinentur laudes. 

Neque taraen hisce prieconiis ita illum ornabiraus 
nostrae felicitatis auctorem, ut non et i]>sis Sanctis 
gratulemur, quod ea dignati sint jtroj^itii Numinis 
gratia, qua instructi tot res tara pra:clar;is egerint, 
quibusiramortalerapromeriti laudem sint.Quastamen 
lausoranis in Dei redundabitgloriam et laudem.Nam 
si id illis pulcberriraura fuit, cadeste lioc a Deo do- 
num accepisse, Deo sane multo gloriosius est, id illis 
esse largitum, atque ut recte uterentur providisse. 
Qua! res tamen etiam ipsis perquain honorifica est. 
Nam cuni ii qui gratiani resi^uerunt oblatam, aut 
etiam adeptam postea abjecernnt, suppliciis crucien- 
tur ffiternis; mei'ito quoque illis, qui sponte sua, 
nulla vi coacti, eam receperunt et .summo studio re- 
tinuerunt, merces ac laus aHerna tribuetur. Est 
porro plausus illius ac triumi^hi cjelestis pradudium 
quoddara, dum eoruin hic benefacta traduntur lit- 
tcris, leguntur, prajdicantur; qu;p res et nobis salu- 
taris, et ipsis grata est et gloriosa; non quo illi 
nostro egeant pneconio, sed tamen id iion abnuunt, 
a benevolo pioque anirao profectum; ac nimii'uni 



praedicari a nobis Deum tetantur. Ideonos ad eoruin 
laudem ipse provocat Sapientis ore Spiritus sanctus, 
Ecclesiastici 44, i : Laudcinus viros gloriosos et pa- 
rcttti-s nostros in (jatteratiottc sua. 

Maxime tamen ipsis grata ea est et decora lauda- 
tio, quiE moribus aniniique virtute exprimitur, ut nou 
tara verbis quain intimo anirai sensu laudentur. 
Usuvenit illud quidein plerumque, ut licet absque 
partiuin studiis conscripta sit liistoria qua^piain, 
etiam profana, qui tamen eam legunt in alteram par- 
tein inclinatione quadani voluntatis sensim jiropen- coriittiiitic fn- 
deant, unde taraen norunt nihil sibi emoluinenti esse voretn ivnci- 
proventuruin. Res liic aliter se habet. Quos Deo ""'• 
fldelem servivisse servitutem, eoque a sceleratis 
orani injuriarum genere vexatos fuisse, ac tandem 
illustri potitos victoria legimus, iis non possumus, 
nisi improbi siraus, non impense favere. Id cuiii ipsi 
et Angelorum, qui assidue liumanis actionibus inter- 
sunt, rainisterio discant, et in Deo, in quo rerum 
omnium qus fiunt qufeqne factas sunt, aut olim fu- 
tura;, clarissiniffi insiint species, intueantur qui ejus 
aspectu iutime perfruuntur Sancti; redamant illi nos 
vicissira, suoque favore prosequuntur , patrocinio 
adjuvaiit, utuberiorera a Deo gratiam consequaraur. 
Huc illa spectant S. Leonis I Papa3, sermone i, in 
natali Apostolor. Petri et Pauli : De quortim prx- 
siilio, ililccli,^simi, ilivitiitus nohis ad exemplum patien- 
tix et cotifirtnatiotiem fidei prtvparato utiinersaHler qui- 
dem in otiittititn Sttttctorutn cotniitemoratione Ixtandtim 
est, etc, ac deinde : Sicut autem et nos ea-perti sumus, 
et nostri prohavere majores, credimus atque confidimus, 
inter oinnes lahores istius vitx, ad ohtinendnin misericor- 
diam Dei, scmper nos speciulium palronorum oratio- 
nihtts adjtivatidos; iit quanluin propriis peccati.i deprimi- 
mur, taittum Aposlolicis meritis erigamur. 

Verum ut id quoque abesset, quod tamen certis- 
simum est, favoris prffisidiuin; etiamsi, quod ho- 
inines quidam fatui et amentes existimant, nescirent 
Sancti quid in terris de ipsis sentiant loquanturve <■( iid imtinii- 
mortales; quantuin tamen ad perinovendos animos ''«'" itroc,- 
nostros valent illustria eorum facinora? Neino nescit ""■ 
quanta vis sit exemploriim in utranique partem. 
Cantatissimum illud de Julio Caesare, qui, Gadibus 
aniinadversa apud Herculis templum Mai/ni Alcvaudri smi. w .lul. 
imagine, ingeinuit, qtiasi pertivsus ignaviain siiam, qttod i;i|i. 7. 
niliiiduin a se viemorahile actuin essel in ivtnte qua 
jain Alc.riindcr oiiiem ternirum stibegisset. Pervul- 
gatuin et illud Theraistoclis noctu ambulantis in cic.Tusr. 



publico, quod somnum capere non posset, dicen- 
tisque Miitiadis tropxis sc a somtto suscitari. Hoc 
spcctasse Romanos illos antiquos existimo, dum 
etiam in conviviis caiicrent ad tibiam cUtrorum viro- 
rum laiides atque virtutes, ut ex Catonis Origini- 
bus refert Cicero. Veruin lieec apud Christianos 
multo et frequentiora sunt et clariora. Quotusquis- 
que niagnum aliquid suscipit, qui noii alicujus 
silii e Ciclituin numero proponat exempluni? Qiiis 
cum eorum audit conimemorari facinora, non in- 
flararautur ajmulandi cupiditate? Quid hic duos 
illos memoreni Agentcs in rebus, qui Treviris vix 
inspecta S. Antonii Abbatis vita, illico ipso die se- 
cuti sunt exemplum? quid amborum sponsas, quaj 
posteaquam lioc audierunt, dicaverunt etiam ipss 
virginitatein Deo? Quid illos S. Augustini sestus 
aiiimi istlioec iiarraiite Potitiano, qiiod ipse lib. 8. 
Confession. eap. 7, indicat? Volunien iiigens confi- 
ciam, si qua; hoc in genere omui aivo accidere, velim 
percensere. Illud iioii possuni non grata prosequi 
niemoria, quod S. Ign.viio, Societatis Jesu parenti, 
1 contigisse 



qu, 1. 



PR^FATIO GENERALIS IN VITAS SS. 



eoqite boiiis 
proljatlda. 



Maltli.13.52. 



contigisse nostri referunt Annales; cum plaga;, quam 
in tiltia acceperat, persanandae causa in lecto esse 
diutius quam militaris ejus indoles ferret, cogeretur, 
poposcisse profanum quempiam scriptorera, cujus 
lectione molestiam temporis levaret : sed nullo ejus- 
modi tunc domi reperto, duos ei oblatos, quorum 
alter Christi, alter Sanctorum gesta contineret ; 
horum lectione praiparatum, eos accepisse Divinie 
gratiae satus, quorum fructu orbis perfruitur uni- 
versus. Mihi ipsi, fateri enim necesse est, cum ad- 
modura adolescens qua3 S. Franciscus Xaverius 
ejusque socii in Oriente ad Christi amplificandum 
imperium prjeclare gessissent, insito quodam a na- 
tura sciendi desiderio, studiose pervolverem, mens 
primum injecta idem complectendi institutum. 

Eas habet historise sacra lectio utilitates. Plane 
ut mirandum videatur, priBsertim hoc tempore, quo 
tot prodeunt eruditorum hominum lucubrationes, 
quibus vel imperii Romani, vel Gra;carum Rerump. 
vel aliorum regnorum antiquitates illustrentur, (ut 
omittam qui ad Tlieologiam, jurisprudentiam, philo- 
sophiam, mathesin, oratoriam poeticamque faculta- 
teni spectantes a plurimis eduntur commentarii) non 
plures reperiri, qui Sanctorum Actis eruendis ac 
dilucidandis operam impendant : cum hisce studiis 
Dei gloriam amplificare, Sanctorum et honorem au- 
gere et patrocinium sibi conciliare, multis pulcherri- 
marum virtutum proponere exempla, atque ad ea 
consectanda subdere stimulos possint. Quid quod 
ipsse provinciarum urbiumque historiae ex sacris illis 
lucem prfficipue mutuentur? Testor Andrete Duches- 
nii praiclara rerum Francicarum volumina, in quibus 
plurima sunt ex Vitis Sanctorum, et monumentis 
monasteriorum excerpta. Guilielmum Cambdenum 
in Britannia illustrata, Philippura Cluverium in Ita- 
lia ac Germania, atque aliosheterodoxos nonpiget ab 
his et firmissima et permulta sumere testimonia. 

Quamobrem confido fore, ut apudantiquitatis araa- 
toi'es, pios pra!sertim et moderatos homines, meus 
hic labor rainime in reprehensionera incurrat. Spe- 
ciem quaradam esse regni caelestis pronuntiavit olim 
Christus Salvator noster, si de thesauro suo scriba 
doctus vetera proferat ac nova. Thesauros hic, et ve- 
teres diu abditos, et novos, profero, etsi nec docte 
nec eleganter, diligenter tamen certe ac fideliter; 
quos et doctis non improbatum iri sperem, et piis, 
in quorum potissimum gratiam hoc omne susceptum 
studium est. velira esse fructuosos. 



Ec 



Ronue scyijtla 
olim filarhj' 
rum Acla 



II. Acta SanctOYUTYi oHm diligenter 
conscripta. 



per f:eiHem 
Nolarios, 



icclesia Romana, prseses ac custos ChristianEe re- 
ligionis, fidei basis, arbitra veritatis, dux sanctitatis, 
magistra morum ac disciplinpe, honestarum actio- 
num et artium parens, ne qua suis pateretur vel in- 
strumenta deesse vel ornamenta virtutis. constituit 
ut sanctorum hominum, eorum priesertira qui pro 
sacrorum defensione vitam posuissent, res gestse 
diligenter litteris mandarentur. Sic quippe futurum 
existimavit, ut et Dco, a cujus beneficcntia omnis 
eoi"ura beatitudo et decus promanavit, gratiie age- 
rentur, et Sanctis ipsis meritus honos redderetur, et 
eorura pararetur mortalibus patrocinium, et optirais 
ipsorum exeraplis ceterorum conformarentur ad lio- 
nestatera raores ac mentes. Et habuit sane Ecclesia 
hac ipsa in re veteris Syuagoga; exeraplum; quod 
tamen etiara superaret, iiisi qua parte ipse Spiritus 
veritatis olim Divorum prseconia, sed ad postcrorum 
pra^cipue, nostrara videlicet utilitatem dictavit. 

Viguit autem hoc institutum in Ecclesia Romana 
ab ipsisprope religionis nostr?e incunabulis. Nara in 
libro de Roraanis Pontifioihus, qni vulgo S. Daraaso 
tribuitur, de S. Clemente istlijec habentur: Ilic fecit 
septem regioues dividi Notariis fidelibns Bcclesix, qui 



gestn Marttjrum soUicite et curiose iinusquisqite per re- 
gionem suam diligenter perquirerent. Erant quidem 
Urbis regiones xiv, sed binae singulis assignatce 
Notariis, de quibus infra ad xx diera Januarii in 
Fabiano. Quodin eoderalibro de Pontificibus dicitur: 
Hic dum multos iibros zclo fidei Christiame religio- 
iiis adscriberet, martyrio coronatur; suspicari quis 
possit, cum illis Notariorum coramentariis recogno- 
scendis incumberet, comprehensura esse S. Clemen- 
tera ac relegatum, vel in ipsaChersoneso interfectum, 
dura eadera Sanctorum ActaRoma ad se missa recen- 
seret.jSed nihil in illiusActis istiusmodi memoratur. 

Eam rem, prseclare sancitara, annis post Clemen- 
tem fere 150 Faljianus Papa vel restituit vel ordi- 
navit, additis Subdiaconis.qui vel conquirerent Acta 
deferrentque ad Notarios describenda. vel descripta 
relegerent, ac Diaconis traderent, vel certe quoquo 
modo ut munus suum sedulo exequerentur Notarii, 
advigilarent. Ita enim idem ille dePontificibus liber : 
Ilic regiones divisit Diaconihus, et fecit septem Subdia- 
conos, qui septem Notariis imminerenty ut gesta Mar- 
tyrum in integro colligerent. 

Diaconi igitur, aut Subdiaconi. accurate recensita 
Acta ofTerebantPontifici, qui prius aNotariis eaacci- 
pere. ipseque recognoscereconsueverat. ut ex eodem 
libro patet, ubi de S. Antero S. Fabiani decessore 
ha^c habentur : Hic gesta Martyrum diligenter a No- 
tariis cxqidsivit et in Ecclesia recondidit, propter quod 
a Maximo Prsefecto martyrio coronatus est. Ha;c illi 
martyrii caussa, indignante diabolo se victum legi, 
atque eam ob rem s\i<b improbitatis adrainistros inci- 
tante, ut eadem abolerent acta, aut omnino scribive- 
tarent, vel infamia Coesarum Judicumque, vel, ut 
ssepe, superstitionis nomine obtento. Hinc illa in Actis 
S. Vincentii xxu Januarii : Probabile satis est ad glo- 
riam Vincejitii Marlyris, quod descriptis passio7iis ipsius 
gcslis titulum invidit inimicus. Unde rcddimus fideplena 
relationem gestorum, quse litterarum apicibus annotari 
jjidex non immerito noluit, quia victum se erubescebat 
audiri. Naturalis siquidem providentia est ntalc erran- 
tium, auferre de medio testimonium probitatis. 

Manavit prasclarum hoc Romanse Ecclesice institu- 
tum ad ceteras quoque provincias, vel legePontificia 
prcnescriptum, vel gentibus exteris sua sponte peten- 
tibus ab ea Ecclesia optimarum rerura exerapla, unde 
regulam accepissent sanctitatis, ipsa nimirura reli- 
gionis primordia. Nani ut de Actis sileara S. Andrefe 
Apostoli, alibi discutiendis, quorum hoc est exor- 
diura ; Passionem sancti ApostoH Aridrea', quam oculis 
nostris vidimus, omnes Preshyteri et Diacones Eccle- 
siavum Achain', scribimus universis Ecclesiis qitx sunt 
in Orienteet Occidente, etc. Martyrium S. Polycarpi, 
quod XXVI Januarii edimus, ipsa Srayrnensis Eccle- 
sia litteris maudavit et«ad varias Asice Ecclesias, 
forsitan et Italije ac Galliarum, misit; cujus id exor- 
dium est : ri 'Ey.zX/iO-ia 70V 0ioO i} Tripiotxoutra — fjiupvay, 
Tvi ky.y.}.r,(jia tcv &zov t« TzzpioiY.oinr/} ev $iAaij£?.ffit«, y.al 
TTao-ai; raT; yark TravTa tqttov r^5 aytaii y.al xaQoAtJcyJs 
'ExzX/iata^ Trapoixiat;, e>£o;, eipriV/;, itat aj^aTr/i aTro 
0£ciJ TraTpdi; xai toO y.uptou >ip.wv 'It,(70v XpiffToij TzXyi- 
GrivQiir;. 'Ej/pav}>afj£V vy-rJ, a^iJ.^oi, Ta xara to-j; p-ap- 
Tup-lTavTa; jtat Tov fxaxapiov HoJ.iizapTiov, o; ti; dairsp 
eTTta^payto-ac tyi aapTupta auToO xaTSTrauai tqv ijiuyptov. 
Ecelesia Dei, quxSmyrnam incolit, Ecclesicc Dei, qux 
est Philadelphia', et amnibus uhique locorum sanctx et 
Catholicx Ecclcsiiv para^cHs, misericordia, pax et can- 
tus a Deo Patre et Domino nostro Jesu Christo multi- 
piicetur. Scripsimiis vohis, fratres, de iis qui martyrimn 
subierunt, et de B. Polycarpo, qui velutsua confessione 
cojisignans, restinxtt persecutionem. Idem exordium 
extatiuMss. Latinis,et Ensebio lib. 4, cap. 14, ubi 
tamen non Philadelpliiensi scripta Ecclesia) dicitur 
illa epistola, sed Philoraeliensi; quia pluribus raissa 
et inscrlpta, unde et idcm Eusebius : £crrt (J'ii ypxf^r,, 
1/. ■JTpiawTTOL* ^; auro; 'Exx^-/;o-ia; r^yuro rai; xara riov- 



quilnis prw- 
fecti Subdui- 
coni: 



rccognosct 
et recondi 
solita a Pon- 
tifice, 



obstrepentc 
cumsuis 
diabolo : 



scripla qtio- 
que in pro- 
vinms, et 
cutn aliis 
communica- 
ta. 



; Gallid. 



in ^gyplo. 



in Africa : 



(IHwmdu 



70V naooiy.loni rk /.az' ctuTOv aTTOffyiftaivouo-a. Bst nutcm 
scriptum illnd ex persona Fcclesix cid pra-erat, ad pa- 
roecias (sive Ecclesias) Ponti lyiissum, quce ad enm spe- 
ctant declarans. 

De Viennensibus et Lugdunensibus Martyribus, 
de quibus ii Junii agemus, ita scribit lib. 5, cap. i, 
idem Eu^ebius : Ty;v olv TTEpt ruv ^aprupMv ypa(p/,v ai 
T«5£ (5ia©av£ffTaroi exy-X/ifftai Tafc Y,a7b. 'y^v 'Affiav x.ai 
^p-uylav SiamixnovTat zk T:ap airaF^ T:pa)(OiVTa, tou- 
Tcv aviffrGpoiJo-at Tov tdotzov' 7rapaO>^croaai dl Tat^ avTttiV 



nxogmUt 



rov aviffrGpouo-at tov TpoTzov 7rapaUy;crof/i 
ffiMva^. Oi EV BtEvvvi y.ai Aovydovvut TTi^ TaT^liac va- 
potx6iJvr£; ^oO?«&[XpiOT&iJ Tor? Y.a.Ta Tr,v'Aaiav y.ai Opu- 
yiav Ty;v auTy)v TYiq aTroAjTpwffew; vjjlhw ttio^tiv xat e/rioa 
e^^oufftv a^e?.(^otc etpy^vy] xal X'^P^'^ ''•'^'' ^'^^"^ "^^ 0£oO 
TraTpo; zat XptOToG 'lr,<jOv Touxupioi' Jiywv, etc. £'/'/- 
slolam de Mnrtyribus, qux ibi illustrissimx sunt Eccle- 
siae, Fcclesiis Asix et Plinjfiia' miscrHnt, res apud se 
gestas ita commrmovantcs. Profrrnm ijisn earum verba. 
Qui Vieunx e.t Lugduni Gallix habitant sei^vi Cliristi, 
fratribus in Asia et Phrygia eamdem nobiscum liaben- 
tibus redenrptionis fidemac spem, pax, gratia, et gloria 
a Deo Patre et Cliristo Jesu Domino nostro. Recitat 
ex ea epistola gloriosum Martyrum certamen qua- 
tuor sequentibus capitibus Eusebius. 

Quin et Alexandrinorum Acta S. Dionysium ipso- 
rum Antistitem tradidisse litteris auctor est lib. 6, 
cap. 34. '0 3'avToq £V ki:irTTo).f, T-^ -npoc ^a^iov eirt- 
(jY.ozciV 'AvTioyJ.(iiv Twv xara Aexiov fj.apTup"/iO'avTWv ev 
'A^cEav^peia Toiic ayuva^rcOTOv iffropeiTov rpoTTOv. Idem 
ipse {Dionysius) in epistola ad Fabium Antiochenum 
Episcopum, eorum qui Alcrandrix sub Decio marly- 
riujn subicrunt, certamina liunc in modum persequitur. 
Africanae quoque Ecclesice in eadem re curanda 
strenuam operam coUoearunt, ut Pontius Diaconus 
in principio Actorum S. Cypriani Episcopi testatur: 
Ct(m majores nostri, inquit, plebleiis et catechumenis 
martyrium consecutis tantum honoris pro martyrii ipsius 
veneratione dederint, ut de passionibus eorum multn, ac, 
prope dixerim, pame cuncta conscripscrint, vt ud no- 
stram quoque notitiam, qui nondum nati fuimus, perve- 
nirent, etc. Nisi forte majores ille suos non Afros 
intelligit. sed Romannm Clerum aliarumve praesides 
Ecclesiarum. Sed tamen Afer ipse ea sequitur prje- 
clara exempla; et aliorum ex eadem Africa Sancto- 
rum passim Acta extant diligenter conscripta. 

Hi porro Notarii in suos commentarios referebant 
etiam ea quse privatim in prfetorio gesta erant, vel 
ex tabulis Exceptorum descripta. vel etiam pretio 
redempta. Erant et ipsi Exceptores et Notarii quan- 
doque Cliristiani, ut Genesiua ille Arelatensis, qui 
xxv Augusti eam officii partem studio et arte avtplexus 
dicitur, qux patronorum verba vel nova signorum velo- 
citate vel dexterXy sonvm vocis a^quaret. Quamquam 
vero, cum ante tribunal Exceptoris fungeretur officio, 
et injmto atque sacrilego mandato persccutionis jussa 
cderentur, qux devotus Deo repudiaret auditus, et im- 
primere cei-is manus sancta respueret, abjectis tabulis 
a7ite pedes Judicis ministerium sacrilegum refvgerit, ut 
et multi alias; non eadem taraen certarainuni quEe 
edictorura describendoriira erat ratio; cura in his 
administros se praebere deberent impietatis; illa vero 
ad decus ac splendorera vera? pietatis amplificandum 
spectarent. Sed cum res agebatur in propatulo. ade- 
rant siepenumero e Christianis qui qua? dicei-entur 
a Mart}Tihus et Judiciltus fideliter referrent in tabu- 
las. Utrorum e classe, illorum qui Officio seculari 
merebant, an horum qui sponte sua id clam susci- 
piebant munus, fuerint SS. Neon et Turbon, qui 
Acta Tergeminoruin Martyrura xvii Januarii scrl- 
psisse dicuntur, in ambiguo est. 

Quemadmodura autera Romte singulari studio ab 
ipsis supi'emisPontificit)us recognoscebantureaActa. 
ne quid Nutarii adderent quod ipsis dedecori esse 
Sanctis v(d ofTendicuIo legentibus posset; idem in 
provinciis factum licet conjicere. Imo et Romam 



AD ABBATEM L^TIENSEM. xv 

missa, ut in summa illa arce religionis extarent mo- 
mimenta gentiura oraniura Christo subjugatarura; et 
gratiae Deo pro victoria agerentur; et si quid in tota missa Ho~ 
certandi ratione, in Martyrura responsis, honore iis mani; 
mox ab Ecclesia impenso, scriptis ipsis de eorum 
agone inesset, quod sumrao religionis nostrse Anti- 
stiti non probaretur, id mox illius corrigeretur ad- 
raonitione : denique ut facilius cura ceteris orbis 
Christiani provinciis communicari illa possent. quse 
uspiara essent ad Dei gloriam, solatium et eruditio- 
nem superstitura gesta fortiter a Martyribus. Probat 
hunc morera Andreas Saussaius v. cl. quod S. Dio- 
nysius Parisiorum Apostolus legatur prsccepisse, ut 
quje perpeteretur supplicia, quEeque in iis loqnere- 
tur, diligenter consignata litteris, post suum deces- 
sum ad Pontificera Romanura mitterentur; quodque 
ipse Dionysius ad Clementera Papam S. Eutropii 
Sanctonura Apostoli gesta miserit, in quibus istale- 
guntur : Peverendissimo Papx Clementi Dionysius 
Antistes, prosapia Grcecus, salutem in Christo. Futro- 
pium, quem mecum in has oras ad pra^dicandum Chri- 
sti nomen misistis, martyrii coronam per vmnus Genti- 
lium apud Xantonns urbem vobis nolificamtts pro Domini 
fide accepissc. Quapropter Paternitatem vestram humi- 
liter exoro, ut hunc passionis codicem consanguineismeis, 
notis et amicis fidelibus in Grxcia: oris, Athenis prx^ 
cipue, quam citiits poteritis, mittere non differatis, etc. 
Verura utriusque Acta suo loco expenderaus. Non 
desunt alibi, quibus vetustus ille mos confirmetur, 
exempla. Ipsi Lugdunenses Martyres, apud Euse- 
bium lib. 5, cap. 3 et 4, ad Eleutheriira Papam lit- 
teras de siiis certaminibus atque aliis Ecclesiasticis 
caussis dedisse leguntur, cuin variis perfuncti tor- 
mentis extremam luctam opperirentur. 

Id nunc raulto etiam magis necessarium est, postea- 
quam gravissimis sanctissimisque legibus cautum,ne 
cui decus noraenque tribuatur martyrii, nisi Roma- 
nus Pontifex, caussa ac modo necis rite discusso, id quodfii 
censuerit. Neque niinc etiam desunt, qui ab extre- ctinmnum, 
mis^Hiiopura, Indorum, et Japonura oris a Christi 
railitibus isthic fortiter gesta ad Apostolicam Sedem 
transraittant. Utinam non in Europa uostra raulto- 
rum hac in re caritas refrixisset! Viget quidera pro- 
vida Roraance EcclesiaB cura ac stadium, sed in pro- 
vinciis quibusdam. ubi in Christi merabra h.Tresis 
sffivit, vel orthodoxi desunt Antistites. vel aliis di- 
stenti curis id negligunt, quod tamen non intcr 
postrema Ecclesiie decora debebat censeri. Fuere 
alioquin fidei nostra^ et Catholica? Ecclesire multi ab 
annis 130 et illustres triumphi, quos a?ternis consi- 
gnari tabulis oportebat. 

At non Martyrum sohira, sed aliorum quoque, qui 
vitani pie actam insigni opinione sanctitatis termi- 
nassent, prjecipue si prodigiis essent a morte cele- 
brati, scribi res prfieclare gesta^ consueverunt. Quam 
ad rem cum alii viri probi et eruditi, tum ipsi etiam 
Antistites studium contuleinint. Passim occurrent 
toto hoc opere exerapla, essetque supervacaneum 
hic universos velle recensere. Habes in Januario 
Vitas nonpaucasadoctissimismonachis conscriptas, 
S.Hieronymo, Cyrillo, Eugippio, S.Fausto, S.Beda, 
Rodulpho Glabro, Hugoiie Floreffiensi, aliis; a reli- 
giosissimis Abbatibus, S.Paschasio Ratborto, S. Ge- ^'"^ 
rardo Silv;e-majoris, B. Ealredo. Everhelmo; a 
sanctissimisEpiscopis, S. Gregorio Theologo, S.Gre- 
gorio Turonensi, S. Athanasio Magno, B. Petro Da- 
miani, Theodoreto, Fortunato, S. Hilario Arelatensi. 
Leontio, Alberico Cardinale; viris aliis illustribus, 
Simeone Metaphraste. Dynamio Patricio, Eginardo, 
Philippo Mazzerio Cypri Cancellario. 



iilinam dUi- 
(lenlius ' 



yil(eetiam 
7ifln imrty- 
riim, scriptff 



n viris ma- 



% III. Acta Sanctonim a variis collecta. 
De Eusebio, et Simeone Metaphraste. 

\>um partim in Ecclesiarum archivis reposita 



par- 

tim 



PR^FATIO GENERALIS IN VITAS SS. 



Acta Snnclo- 
rinii coUecta 



mri iiiitieii 

iiiiiiiiinii. 



SiiiifOJi Melfi- 
jilirmles 



tim in scriiiiis condita privatnrum tlelitpscerent, vel 
publica cura descripta, vel spcciali studio elucubrata 
singulorum gesta Sanctoruni; visum est quibusdam 
viris enulitis, ut ad plures eorum nianaret utilitas, 
quibus alioquin ad illa sacra tabnlaria non patebat 
accessus. priccipua quajdam maximeque illustria in 
ununi colligere volumen, et proferre in lucem. Priu- 
ceps in hoc genere Eusebius C?esariensis fuit, qui 
Martjrum acta non tantum liistoriai Ecclesiastic?e 
intexuit, sed et separatim alio opere edidit.Testatur 
id ipse lib. 4. c. 14, sub finem, ubi de S. Piouio ita 
scribit : C«J».s coiife.moncs sitiitlntm hahitus, Ubcrtatem 
sermoriis, apologins pro fidc coram populo nc Judicibvs 
recitatas, eonciones ad docendxmi accommodntas, snsce- 
ptioncm heniijnnm corum qiii pcrsccutionis acerbitale lapsi 
ernnt, solatia in carcere frntribus ad se eonflucntihus 
adhibita, qmv pneterea sustiiiuerit tormenta, quos in Hs 
perpessus sit dolores, iit confixvs sit clavis, qua rogum 
pcrtulerit aniinl constantia, qualem post tot res ndmi- 
randas hahucrit vitx exitum, cum plenissime contineat 
qui de ipso conscriptus est commentnrius, ad hiijus leclio- 
nem amandamus cos quibus studium erit illa coffuoscere: 
est aiitcm veternm niartyriis n nobis collectis inscrtus : 
Tol^ 7wy ct-f,yxiai'j auvayOtiai.v r,jj.iv f/ap^upi&t? Eyrcra- 
yij.ivr,v. Id opus ipse ty,v rwv Maorijpwv Gvvayrayr.v, 
Mnrtyrum collectionem vocatlib. 5, cap. 1 , tyjc ^.'iv 7T=pl 
Tourwv EvreXtffraryi? v(sr,yY,<jewi to 7r«y Gvyfpff.^p.oc rji 
Twv Mapriipov r,^iv zararEraxrat cnvxy^^yri, accuratis- 
simam de his varrationem continens libellus, Mnrtijruni 
collectioni in.wrtus est a nobis. Eodem nomine utitur 
lib. 5, e. 4. Et c. 20 ejusdem libri cf.vaypoL(fY,v appel- 
lat, TouTov [xkv ouv, inquit, de S. Apollonio Senatore 
loquens, ra; eTri rcO ^izaffrcO CiMva;, y.al ra? aJT&zpt- 
(7£tc, ac izpoc TiVTiv TTETiotV.rai roij Yl-ptvjiov^ ■Ko.ua.v tz 
Tr,v i:poz Tov a-jyy.).rjov aiioloylav, orM ^tayyuvatiptXoy, 
ex TYii rwy apyaloiv (xapTvpoiv tJvvayQiiGY,^ r,fj.iv avaypa- 
^r,q iiaiTai. IlHus coram Judice vcrba, responsa Pe- 
reniiii interrofjationibus reddita, totamque coram senatii 
hahitam apologiam, si cui hihitum sit cognoscere, ex ve- 
terum Martijrum collecta a nobi.^i deseriptione intelliget. 
Hoc opus sane amplum, ut cui intexta^ essent in- 
tegrfie apologiaa, an Martgrologion vocari debeat, ut 
quidam voiunt, superfluum est disputare. Brevis 
Sanctorum indiculns, qua; vulgata Mnrtyrologii notio, 
non fuit. Idne, an ex eo decerptum Sanctorum cata- 
logum, citaverit Beda, alibi disquiram. Nec omnium 
tamen. quotqnot toto orbe interempti erant. Marty- 
rum acta collegit Eusebius, ut ex supposititia quadam 
S. Hieronjmi epistola astruere quidam moliuntur; 
sed maxime clarorum et illustrium, aut certe quo- 
rum nancisci res gestas potuit. Nam si ita prolixe, 
ut se iii Pionio et Apollonio fecisse testatur, omnium 
totius Ecclesiaj scribere acta Martyrum voluisset, 
non umis liber, non centum (audacter dicnm, inquit Ba- 
ronius Apparatu ad Martyrologium cap. 6) 7ion deni- 
que millc fuissent satis. Nusquam tamen id Eusebius, 
quod quidem meminerim, unicum fuisse volumen 
scribit. Id opus an usquam extet, divinare non pos- 
sum. Pra^clare de Ecclesia mereretur, qui tantum 
assecutus publicaret thesaurum. 

Laudabile Eusebii studium alii deinceps imitati. 
Celeberrimus eo in genere Simenn Metaphrastes, qui 
et Logotheta dictus, ab illustri, quam Constantinopo- 
litano in palatio gessit, dignitate. De cujus viri retate, 
vitEe instituto, lucubrationibus, quia multa perperam 
scripta a viris etiam non indoctis, breviter dicere 
constitui. ^tatem ipse suam indicat in vita S. Theo- 
ctistes Lesbiae, quam x Novembris dabimus. Illius 
Vit^ auctorem esse Metaphrasten, non alium quem- 
piam anonymum scriptorem, probat Leo Allatius 
testimonio Michaelis Pselli, e cujus ode 5, in Meta- 
phrasten ista recitat : ro Trpwrov aov cuy/papp.a ex 
TTpovoia; Oeiit:^; y.ai o^iAta; yiyovt rou itpov npza^vTov 
xat p.ovaaTov, J.vfxet>iv Qtoniait, ov iv Ilapw ty] vr,iJiA 
Tidt(itpY,y-ac. Prima tua commentatio ex Divina provi- 



dentiaci coUoquio facta est sacrisenis et solitnrii, Siincon 
ndmirabilis, quem in Paro insula vidisti. Plenius id 
collnquium in Thenctistes Virginis Vita refertur. 
Addit PseUus : 'AHf(.); e^uf/vyitra; rx? Ac^Sia; rot 
lapnpk y.al Otta aywjiaikara ©sozrto-ryi; r:^; ovr&j;, 
ay/iJ.ixiv p.[zpcu Y.ai acwpiarov rt).t(jacr,c Tiavcofw; ro 
■KollTnu^a. Pro dignitate Inudasfi Leshix illustria et 
divinn ccrtamtna verc Theoctistx, id est a Deo fabri- 
catae, qux Angelicum prope et incorporeum vitK mo' 
duni sapienter tenuit. Qua vero occasione in Parum 
venerit, et sancti.ssimje Virginis prreclara facinora 
ex anachoreta didicerit, ipse indicat Metapiirastes : 
Tvjo\J.ivo^ (joi TTore xara rr.v Uapov yiyova (Sl, /.ai 
yap tm Kpj;ry;y Siinltov vno tov f/azaptrou Airovro; 
iy.zi(n 7r£pt(|;0£i; ; Aiovro:, ^Y.p-i , rou tvtvyov^ tfvro); 
[3aCTt?.£wc, y.al rr.v tvrvyiav 'Pwu-aiuv rw ra^&) avara- 
tl^avro;" imp.T:op.Y;j 5e cT^OTpar£uop.EVOi; 'Hf/epiw tm 
iravu, Tw crparyiytzMrarw (Jy)?.a5yj, Y\a\ apfpovri roiJrs 
(Jpof/ou xat rou qto).ov TravrcK:, '^ roye aXr.OiaTtpov v.al 
ci.VT(jyj eiTTirv rwv TraOwv* y.al iva ptv) ro 7:oX?.wv eyx.w- 
f.^aiMv aHiov Tr,c, UTpaTrr/ix^ iy.tivou naptpyov mir.a-a- 
p-£Voc, yai (j.iy.pk toutov p.vr,Ozh arty.affw rov avdpa, 
km Tr,v -Kapouaav rew; uttoOiCiv eiut, exefvou zara 
y.aipov p.vr,a0r,a6\f.-.voc.' iaTt).).6iivj roiyapovv rcuro pXv 
iy.tivu) avarpaTivop-ivoc, y.tX TrpoStSal^optevoi; et; Trerpav 
GTparriyv/.yr^v, ola. ttw?.©; {J-Y,Tpi, Trpo; ra ytvvxio- 
rara rwv aTpaTr,yi.(i.aT(iiV avyyalpuiv' ourw yap r,v 6 
Tov ^ay.o^pirou pov [3a5"i).£w; av.oTZOc,' tovto oe ttos- 
a^iu6p.tvoc, Trpo; rou; ry;v Kp?5ry]v 'iypVTai;, "AoaSac. 
Cum aiiquando in Paro cssem insula : fui autem, naju 
in Cretam navignham a Leone beatx memoria; eo 
missus; Leone, inquam, illovere fortunato Imperatore, 
qui ipsam Romanorum feticitatem secnni videtur in 
sepulchruni intnlisse . Mittehnr autem miUtaturus 
cum clarissimo illo Himcrio, utpote. ducendi exercitus 
peritissimo, Dromi Pnvfecto, sive Logotheta, qui 
nnivcrsx clnssi iinperalmt, aut, ut verius dicam, ipsis 
animi pertnrhationibns : sed ne multis efferendam lau- 
dibus i.lli.us pcritiam belli administrandi obiter attingens, 
levi ejus factn mentione, dedecns ei potius videar inus- 
sisse, ad propositnm interea narrationem redeo, de eo 
opportunius dicturus alias. Mittebar igitur partim cum 
eo militaturus, et ad imperatorix artis documentnm ali- 
quod promovendus, ut equuleus matri solet, ad prwclara 
ejus stratagemata assiliens; ( id cnim pnvcipue Auqn- 
stus spectabnt) partim ut ad Arnbas Cretnm obtinentes 
legatione fungerer. Varias Himerius Logotheta expe- 
ditiones navales Leone imperante suscepit, donec 
tandem ad Samum insulam niense Octobri , anno cmxi, 
adversus ccc Agarenorum naves infeliciter commisso 
prselio, propterea ab Alexandro Imperatore, Leonis 
fratre, in Calyporum monasterinm relegatus, haud 
longo post tempore serumnis confectus obiit. Quam 
hic Metaphrastes memorat expeditionem, cui et ipse 
interfuerit. ea videtur quam Curopalates et Cedre- 
nus tradunt confectam decem ante Leonis obitum 
annis, cum Simeon Secretarius (qui idem ipse Meta- 
phrastes videtur fuisse) centum auri libi'as a Rhodo- 
phyllo Cubiculario in itinere rehctas Leoni Tripolitse 
apostatae deilit, ne Thessalonicam captam everteret: 
quod illius factum ita gratum fuit Imperatori, ut eum 
Patricium et primum Secretarium renuntiarit. 

Non erat tunc admodum natu provectus Meta- 
phrastes, ut qui imperatoriaj virtutis tirocinium po- 
nere sub veterano Duce juberetur. Fuerit tunc xx 
aut xxn annnrum : potuit igitur ad annum Christi 
CMLVH aut CMLx vitam deinde producere. Atque ita 
sub Constantino Phorphyrogenito Leonis filio tum 
Tlieoctistes eam vitam tum alia Divorum acta eum 
elucubrasse certum videtur; non, utAlIatius scribit, 
sub Leone et Constantino : nam in hac Vita Leonem 
diserte rov (j^aKapiryjV, felicis mcmoriiv, appellat, qua 
ratione loqui de mortuis solemus. Si ea prima ejus 
commentatio fuit. nihil igitur sub Leone scripsit, 
quod quidem ediderit in lucera. Neque Alexandro 



n [.tone vi 
im]). l.egaliis 
in C.relnin 
inimm 



(iillinc juvenis 
nohilifi.divcs. 
({OClllS; 



poslen inmjni^ 
Iwnonlms ar- 
nnliis. 



AD AI5BATEM 

reriim iiotieiite itii lauilarc Himerimn aiisus esset. 
Prrcoiiiue publicas res tradare siib Leone ca'pit. 
Nain cum, ut Psellus tpstatiir, illustri natiis familia, 
amplissimis opibus aflliieret, excelleret ei-uilitionis 
fama, atque egregiumillic prudeutiaj specimen fledis- 
set, tanta deinceps in gratia Sapientis Imperatoris 
fuit, ut, quod Parius ille monachus praxlixerat. sum- 
inos deinceps honores sit conseciitus ; qiios industria 
singulari, fide, gravitate, modestia, liberalitate ges- 
sit : qiia! omnia prolixe pra?dicat Psellus. 

His ille doctriiiJE fortunneque pra!sidiis ornatus, 
cum cerneret et gloriosa Martyrum certaniina, et 
monacborum priBclaras exercitationes, ita imperite 
et inornate traditas esse litteris, ut inulti ne legere 
qiiidem eas vellent, quidain etiam risu exciperent; 
meliora .lutem afterre, alios propter animi socordiam 
nolle, alios qiiod opus esset immensi studii, rl niijie 
rilmSS. n\- tfila quidem viriviln sulfecrril, non posse; jinriiiVr, ut 
kgil el iiilcr- idem Psellus scribit, nijijreditur fnciiins, rel felicem. 
Iiolavii : polius aclionem , qunm nullus omnium gessil feliciler ; per 

qunm ille eva.iit clnrior omnibus, qiii siint uliique, erudi- 
tis; ct Deo consecrnvit ea qu,v sunt omnium pnlclierrima , 
MnrUjrumque eerlamina et airsus, ct monaelinrum 
abstinentiam alque pntienliam ornavit ae deeornvit. Et 
multa quidem ille ac inagna tantfe rei peragendie 
adjumenta habebat ac pra.>sidia. Aiictor praeclari con- 
silii ipsemet fuerat Imperator, (Leo fortassis, etsi eo 
superstite rem serio aggredi non potuerit Simeon, aut 
ejus filius Coiistantinus, hiijusve soeer Romanns) 
aderant hortatores plurimi; librorum egregius appa- 
ratus,amamiensiuinscribarumquecopia:nnadefuisse 
videtur, propter assidua, quibus pr<eerat, Reip. ne- 
gotia, qua; collegisset ac diet.asset recognoscendi 
facultas. Tandem mortem vitm consentaneam conse- 
cutus, ad Deum ascemlit, inquit idem auctor, et apud 
ilios diicit clioros, quorum mores ct vitam liic circum- 
scripsit. Nam vel in fine ostendil, qunleni vitani eiji.-<set. 
•iirutif iiuir- Non enim eum ve.luti nhseissuni niil divi.ium fui.^isc dicunt 
'iius- ii qni vidi^runt: sed vidvbutur veluli a quodnm vinculo 

libernri et hiiiiri nulu se extemlere nd dueentes Anqeios, 
at quodnmmodo seipsum Imtleve itloriim maiiibus, ut cito 
emiqraret e corpore. 

Celebravit eum ornata et eleganti Laudatione Psel- 
lus, iion tamen in ejus fuiiere habita, qui testetur 
illius corpus in sepulchro conditum suavem expirasse 
luuitiiiiis II odorem, donec multo post in eodem tumnlo aliud 
Mitliadc depositum est corpus.HuncPsellummulti Michaelem 
"■ illum Psellum esse arbitrantur, qiii in Antro iiisula 

Leonem Philosophum optimarum artium disciplinis 
iiim inaqistro instituit. Et Baronius quidein io. 10. Annal. ad an. 
i.eoim pliilo- 859. nu. 53. nun Leonis Sapientis a?tMe vixisse Me- 
snvlii. taphrasten putat, sed multo ante. Nam quod Curo- 

palates scribat Bardam Ceesarem externx snpientise 
rationem Iiabuisse, definitis uiiicuique doctrinx sclialis, 
philosophix duce et magistro constituto Leone Philoso- 
pho Pselli discipulo, iufert Baronius: J^x Im pnriter 
Imbes Leclor, quo tempore vixerit Psetlm, qui fiiit Mor- 
gister Leonis Philosophi. Ex quo pnritev addisces, quo 
tempore vi.verit Metaphrnstes, in cujus laudcm Pseilus 
ipse oratiimem liabuil. Quibus ex verbis conclndit Bel- 
larminuslib.de ScriptoribusEcclesiasticis.Simeonem 
MetaphrastenfloruissepaulloanteannumDomini859. 
Siquidem Psellus, inquit, qui hoc niino vivebat, oratio- 
nem iiabuisse dicitur in fuiiere SimeoiiU Melaphrastx. 
Vide Aiinales Cnrd. Baronii nd huiic nnnum. At non 
dicit Baronius eo tempore vixisse Psellum, sed Pselli 
discipulum Leonem jam senem; atque inde colligi 
posse, quando vixerit Psellus, quem ille adolescens 
audierat; quando item Metaphrastes,quem vita fun- 
ctum Psellus laudarat: iit videatur Baronius Meta- 
phrasta; cetatem revocare ad superiora tempora Mi- 
chaelis Curopalatae aut Nicephori. Hunc autem 
Psellum Leonis magistrum fuisse Metapbrastaj lau- 
datorem conflcit eo argumento Baronius, quod etsi 
plures Pselli fuerint, isto nuilum celebriorem nec anti- 



L/ETIENSEM. xvii 

qniorem invcnimus. .Antiquitas quidem certe ad rem 
non facit: celebriiisvero Pselli alterius.qui Diicarum 
Cnesariim x\n floruit, nomen est. Leo Allatiiis, vir 
doctissimiis, in Diatribade Psellis, censet pnneqyrim 
illnm in Melnplirnslen jiiniori Psello ndjiidiciiri niillo 
prorsus arqumento. Auctorem illiiis oralionis Pselliim 
altenim esse, non Leonis Philosophi mnqiilrum, num- 
qniiiii evicturos qui contra sentiiint. 

Non est inihi bic propositum, tantorum virorum, 
et plurium nlionim qui iis astipnlantur, sententiam 
acriusconfiitare.IIIud solnm obtestor.utvelintquam- 
obrem secus ego sentiam attendere. Leo Philoso- 
phus, postquam Psello illi seniori in Antro insula ^,„;,,;„„„,^. 
dederat nperam, cum non quantum voluisset ab eo Mf,„,,,„.„s,(.„ 
hausisset eriiditionis, monasteria varia obivit, repo- pimiit, 
sitosque in iis libros investigans studiose Iegit,atque 
excellentem est eruditionem adeptus, ut Curopalates 
tradit. Dein Constantinopolim reversiis privatim 
qiiosdam docuit : horuni quidani in pra?lio captus a 
Saracenis.ac viro illustri traditus in servitutem, cum 
postmodum geometriic peritiam professus, a quo eam 
didicerat Leonem priv.itumet inopeni degere signifl- 
casset; litteris euin adse, amplissimaproposita merce- 
de, invitavitBarbaroruniDux. HaslitterasLeo Tlieoc- 
tistoLogotheta>,hicTlieophiloImperatoriobtuIit;qui 
eum summo favore complexus, aniplis opibus dit.ivit, 
jnssitque publice docere, ac postea Thessalonieensi 
EccIesiiP pra<ficieiidum curavit: veruin mortuo sub 
annum 841 Tlieophilo redactus quoque in ordinem 
est Leo,quodha>resimsectatusessetlconomachorum. 
Quas si quis recte oniiiia expendat, fatebitur sub Jli- 
chaele Balbo, qui anno 820 invasit imperium, aiit 
sub illius decessore Leone Armeno, videri Leonem 
Psello dedisse operam, maturiR jam actatis viro. Qui 
potuit igitur a Psello laudari Metaphrastes, vita 
functus, qui centum post Psellum annis vixit? Neque 
de Psello Metaphrastaj laudatore repugnasset Baro- 
nius, si aliunde .asseri Metaphriista» ietatem posse 
existimasset. Ast linnc alii cum sub Constantino Por- 
phyrogenito, qui septennis Alexandro patruo anno 
912 extincto imperare coepit,vixissefateantur,miror 
noii per.spicere a Psello, qui centum, ut niinimiim, 
annis eum antecessit, laudari et quidem mortnum 
non potuisse. 

At scripsit Psellus Metaphrastse encomiiim, non mljuimrr. 
diu post illius niortem, cnm ii adhuc viverent qui 
morienti adfuerant. "Eo^iE: yjtp z?y "w reAEt, inqiiit, 
oTr6io; aiTu o SiitjTiOu^xiju.zwc, ^lo^ krjy/a.'jiy wv. oy 
ya.p wuTiZp r£rp.yiffO«i ayrov oi irJvK^pixy.oTi^ i^xulv oi 
3i ^ir.priGOoiL, aJ./a iSoy.zi w^TTip rivo; SiiTu.r,z £?.£vOs- 
poiif/£vos y.ai eu,u:apW5 irpo^ row; ayovra: ayri}.OJi 
avaT£iyou£vo; vevuari. Nam vel fiiie ostendit qunlem 
egisset vitnm. Non euim veluli succisnm niit sublatum 
fuisse dicunt qiii adfuerunt; sed vclativinculisquilnisdam 
solvi videbatur, et ad deducentes Anyelos iillro se.te ac 
facile extendere. Demus anno 960 obiisse Simeonem ; 
at junior Psellus anno 1007 vivebat : tin tiinc pote- 
rant superstites esse, qui MetaplirastiE spectarant 
funus? Quierendus igituralius eritPsellus, qui ant« 
annum Christi 1000 illani Metaphnjstit' laudationem 
scripserit. Quieratur sane, nec ego inventum eliini- 
nabo: sed quaerere t.imen haud est opus. Anno 
1057 missns est Pselliis junior a Michaele Stratio- 
tico Imperatore ad Isacium Guninenum Legatus, 
insigni jam tum reruin usu praeditus. Ita Cedrenus : 
"Ei(£i Si aiJzu-iytVGp.iv(^ (fOavoytn xai 7rp£a6orai (Sao^iXEo); qniauuQ inj7 
7:po£^po; Ktiivtrravrrvo; o A£i;i;oui5>;;, o irpoj^po; 0£c'- rtimiit; 
^tiipo; 'A^tiiTTo;, Kwvaravrivo; 6 ^K^XJ.o; rtuv lytXoa^d- 
ffitiiv uTraro;' ouroi yap oi rpei; avSpt:; im aotpict xai 
ioyou $\jv apL£t rtjv y.arct ryiv viptlpav avOpttiniOV ^tatpe- 
petv 5oxo0vr£;, xai aGvyxpiri^i 6 M^eXAo;, l^zAtyriaav 
ei; t6 itpia&tuaai. Ad eum islhuc veiiiunl Imperatoris 
Leqati Pneses Constantinus Lichudes, Prs-srs Tlieodo- 
nis Alopus, Conslantinus Psellus Philosophorum prin- 
ceps. Nam hi tres viri, qiiod sapientia et eloquentia 

omnibus 



ftab iisqiii 
Metaphrasten 
videraiH ac- 
cepit; 



rd eontm 
.•icriptis. 



Vilaa Ueta- 
phrasle cot- 
lectfje vel scri- 
pUe, 



tditw a lipO' 

iiiano. 



jmi Grxco- 

latineedcnda' 



xvni 

omnibus qui tuncviverent antcceUerc hominibus credcren- 
iui\ ac pra:si'rti7n Psclhis, ad hanc erant lcgaiionem 
assxmpii.EfiAem omnino scribit Curopalates. et Psel- 
lum quoque Constantimim vocat. At Joannes Zonaras 
to. 3 Annal. ZzD.lovnat. toIvw npo^ t6v Kop-vi^vov 
TTpeffSeuovre^jtzvJpse rwv £x/ptTMv t^? (ruyxXiirou ^ov}.Yii;, 
oi 6'riuav 6 npoi^poc KwvaTavrrvo?6 Aetj(ouoy]c, i ■npotopoq 
Aeuv 6 'A?>&>Tro;, o Mt;^a/,X 6 <70'fbiTa.70i^ WsaAoc, tuv 
mtXoaotpMv wv uTraroc. Mittimtur ad Comncnum Lcgaii 
de prima7'iis Srnntorihus, Pra^ses Constantinus Lichu- 
deSf PriPscs Leo Ahpus, sapicnti.mmus iUe Michnel 
PseUus pnnccpsphilosophomm. Alii quoque Michaclcm 
appellant. Cur non potuit decem aut viginti annis 
antequam ad tantum fastigium ascenderet Psellus, 
illam laudationem scripsisse, septuagintapostMeta- 
phrastEe mortem annis? Et quis est nostrum, qui non 
audiverit commemorari aliqua a senibus, quse geri 
ipsi viderant, 100 annis ante quam ea ipse jam se- 
nior, quisquis is est, tradat litteris, aut aliis nar- 
ret?Vi(lerintdecennes morientemMetaplirasten anno 
960,narraverint visa Psello scriptori anno 1030,ipsi 
jam octogenarii: quid liic impossibile? quid non usi- 
tatum? Narraverint etiam multo ante adolescenti 
adhuc tum Psollo ; non enim affirmat eos tum vixisse 
cum scriberet. Quid si ne narrarunt quidem, sed scri- 
ptum reliquerunt? Nam ita loquimur, dicere aliquid 
Ciceronem, Livium, Tacitum, non quasi ii nunc vi- 
vant, sed quia omnis a^tatis hominibus illorum scripta 
loquantur. 

Sed de Metaphrastee tetate ad hoc propositum no- 
strumjam satis,ac fortassenimium.Illius operi addi- 
tas esse a posterioribus vitasrecentiornm Sanctorum 
monet Baronius. At quod in antiquiorum apud eum 
Vitis saepenumero dechiret scriptor seeadem,qua illi, 
vixisse ?etate, caussam idem sapientissimus Cardina- 
lis tradit, quod vitx Sanctorum mn fuerint utplurinmm 
a Mctaphraste conscript.r, sed coUccta: tantum, ordine- 
que per stngulos mcnses di.fpositie. Digessisse eum vitas 
ad ordinem mensium scribit etiam Autbertus Mirseus. 
Mihi non liquet. Potuit id alius quispiam postea. 
Antiquiores vitas,quas eleganter compositas reperit, 
transscripsit, servata etiampristinaauctorum phrasi, 
aut modice interpolata. Perspicere id licet ex Vita 
S. Simeonis Stylitae v Januarii, cujus magnampar- 
tem e Theodoreti Philotheo accepit, paucuh's ad 
attentionem conciliandam, aptiusve connectendas 
periodos interjcctis. Alias ex integro composuit. At 
non qua?cumquein GrEEciscodicibusreperiunturvita), 
esecontinuo MetaphrastEe foetus esse cen.sendie sunt; 
nisi velimus eum et priores vitas, ut erant olim 
scriptae, retulisse in suum opus. etnovas eorumdem 
Sanctorum a seelucubratas addldisse.Nam quorum- 
dam Sanctorum, ut Joannis Calybita^ xv Januarii. 
Joannis Eleemosynarii xxni, Xenes sive Eusesebipc 
XXIV, plures reperiuntur GrEecEe vitpe, quarum unam 
esse a Metaphraste elaboratam verisimile est. 

Magno Ecclesia? CathoHcse emolumento opera Me- 
taphrastee, aut certe quas sub pjus nomine reperit 
Graecas Sanctorum historias, Latine a Petro Fran- 
cisco Zino, Genti^no Herveto,Guihplmo Sirleto verti 
curavit Alo3'sius Lipomanus Episcopus Veronensis: 
quarum multas in suum opus Suiius transtuht, ut 
sequenti paragrapho dicam. Atqui neque omnes Me- 
taphrastae vitje edita) adlmc sunt; (nam citatam S. 
Simeonis Stylita; vitam.quam constat a Metaphraste 
scriptam, primum nunc edo) et alia; Latine ab aliis, 
iisque prseclaris, editae auctoribus, vel apud Graecos 
vel in Latinis etiam bibliothecis GrEeca? Sanctorum 
historia? latent. Has ego, si Deus vitam et vires dede- 
rit, hoc opere absoluto, quia in quibusdam interpre- 
tibusperpetuus quidam hellenismus et obscuritas fas- 
tidium lectori affert. cogito Graecolatine edere, cum 
nova a me elucubranda interpretatione, nisi quis me, 
: nec repugnantem. antevertat, ant certe laboris parte 
sublevet nonnullas accurate interpretatus. Et mnltas 



PRyEFATIO GENERALIS IN VITAS SS. 

tum olira Rosweydus collegerat, tum ego ab amicis 
postea accepi, quarum quaedam Latine adhuc non 
extant. Video tamen plurimas adhuc mihi deesse, 
quas Latine citati ante auctores verterunt; easque 
spero me interea esse consecuturum. 

Quod Mirseus ex Molani ms. Bibhotheca tradit, 
Metaphrasten vitas Sayictorum OricntaUs Ecclesix col- 
legisse, easqueso/fls in Gnecoimm Ecclcsiis lcgi ; utrum- 
que falsum est. Promiscue, qui ubiqne terrarum 
vixere, Sanctorum acta collegit Metaphrastes. licet 
praicipue Orientalium assecutus sit: nec solce eae in 
Griecorum Ecclesiis leguntur, quas ille composuit, 
imo paucse oninino, ut ex Menreis Gra^corum, de qui- 
bus postea. fit manifestum. Si id vult Molanus, quo- 
rum Sanctorura acta coIlegeritMetaphrastes, eorum 
vel recitari plogium aliquodvel meraoriam saltem ce- 
lebrari in divino officio a Gra^cis, non id inficior: at 
plurimorum agitur memoria, quorum acta non videa- 
tur ille descripsisse; autsane immensum piane illius 
opus fuit, cujus minima adhuc sit pars edita. 

Neque illud cniquam erudito facile probaverit ex 
eadem Molani Bibliotheca Mirseus, Simeonem ideo 
quandoque Magislri nomine citari. quod ludum litte- 
rarium Constantinopoli aperuerit. Nam quis id vete- 
rumtradit?Heterodoxosquosdam id inter alias nugas 
comminiscentes nihil moror. Illustri ortus farailia 
Simeon, juvenis in Secretariornm adscitus classem. 
arduas obiit legationes, bellicis expeditionibus inter- 
fuit, aut etiam pr<efuit, princeps Secretariorum et 
Patricius renuntiatus, dein et Logothetes, ((ini nobis 
Cancellarius est, ut ex Joanne Cinnamo probat Alla- 
tius) quando tandem ludum aperuit? An Constantino 
Porphyrogenito a patre; an (quod minus probabile 
mihi videtur) a Roraano Lecapeno filiis magister est 
datus? At qui raagister sit Cjesarum isne continuo 
dicendus est ludnm litterarium aperire? Meminisse 
poterat Mira^us alios in rep. Constautinopolitana 
Mafjistros fuisse, quos Cedrenus et Curopalates binos 
gessisse id munus tradunt.et ti^; ■KoliTdT.cu.ayldTpoxjc, 
reip. Magistros vocant. Imo plures postea hac orna- 
tos dignitate fuisse ex iisdera patet auctoribus.Nam 
Cedrenus in Leone Sapiente ita scribit : Kat Ta/EMig 



Hon soke lc- 
gtmtur in 
ecclesiis Grm- 
corum. 



Son fuitludi- 
jmifjiater Me- 
tnphrastes, 



Sed forte ma- 
gisler Ccesn- 



nul Reip. 



Tbi p.ayi(7Tpfo 'loavv/], xat ytyovoTi AoyoOir/} tov Apo^ou 
rq) 'Ayio-Kolirfi. Et continno acccrscns Magistrum An- 
drcam Duccm excrcitus, cum Magistro Joannc, et Hu- 
giopoUte, qui fuerat Logothcta Dromi; ac paullo post: 
auTo; T£ aTpaTr}.y.Tr,c, iT:iy.<^Bv) 'Av^pEa;, xai o uayi- 
(jTpoc 2T£®avoc, y.ai o iJ.kyirrrpoc, 6 'Ayioi:oliTr,z, zai 
KpaT-po; Y.ai Tov^tp 01 TixTpUtoi. Mi.fsus cst idcm Du.r 
e.rcrcitus Aiidrcas, ct Magistcr Stcphamis, ct Magistcr 
HagiupoUtcs, ct Cratcrus ac Gid)cr Patricii. lisdem ti- 
tulis eos Curopalates quoque insignit. Et Zonaras de 
eodem agens Leone : lov TraTspa Ta-jr/;; fj.xyi7rpov 
£Tif/.'/]ffe, xai AoyoOirrtV rov Apopio-j. Patrcm cjus Magi- 
stnmcreuvit ctDromi Logothetam. Simeonemnostvnm, 
qui Logotheta fuit, Magistri quoqne ornatum fuisse 
dignitate existiraamus, cnm se Molanus dicat eum 
uspiam Mngistrum appellatum legisse. 

De Metaphrastie porro operibus ita scribit Bellar- 
miuus: TUud autcm est obscrvandum a Mctaphruste 
scriptas fuisse hi.^itorins de vitis Sanctorum muUis additis 
ex proprio ingcnio, non ut res gestiv fuerunt, scd ut gcri 
potucniut: addit Mctophrastcs muUa coUoquia sive dia- 
logos Mnrtyrum cum pcrsecutoribus, aUquns ctiam con- 
vcrsioncs astantium Pogmiorum in tanto numcro, ut in- 
crcdibilcs vidcantur:dcniqucmirnculaplurima ctmaxima 
in evcrsionc tcmploruni ct idolornm, ct in occisionc pcr- 
secutorum, guornm nuUa cst mcntio apud vctcres histo- 
n'co5. Vellem mitius de viro maguo vir maxinms pro- 
nuntiasset. Unde constat eum non vetera secutum 
esse monumenta? Omisisse potius multa, qnie non 
omnino probaret, existimo, qnam aliquid addidisse ex 
proprio ingenio. Retulerit tamen in suos commenta- 
rios aliquid. quod cum probatis veterum Patrum 

scriptis 



Scveriori cen- 
.<!ura a reccn- 
tioribns im- 
merito per~ 
stricliis. 



Acln SS. col- 
legitS.Ceran- 
nins Ep. Pa- 



aliiqne ano- 
nymi, 



prtrsertiiii 

moniuhi, 



ul Hnijyeni^ 
cl Arnodnl- 
phtis Fiildai- 
scs; 



AD ABBATEM 

scriptis minus congruere videatur; homo erat, falli 
poterat. Colloquia Martyrum cum persecutoribus 
undeconstathabita non esse?Amplificaritea sane ad 
legentium utihtatem ac voluptatem: quis jure id re- 
prehendat? an est quisquara qui id non permittat 
liistorico? Livio ceterisque licet Ducum orationes 
suos ad pra;Iium adhortantium concinnare, sacro 
scriptori non licebit mysteria nostree religionis Gen- 
tilibus tradita, ipsorumque confutatas superstitiones, 
explicatius proponere? Nam magno numero conver- 
sos ad fidem nostram, visis quce Sancti patrarent 
niiraculis, numquam equidem sum adniiratus : qui 
enim alioqui tot ac tantie provinciae tantillo tempore 
subjici Cliristo potuissent? Miracula omnia, etiam 
quae nunc fiunt, si suis commeutariis insererent qui 
modo Ecclesiasticas historias scribunt, quantasingu- 
larum moles existeret! quantum offensionis haberet 
atque fastidii ! Neque nulla, neque omnia narrant, 
sed quBEdam maxime illustria vel testium celebritate, 
vel consecuti fructus amplitudine.ldera veterura stu- 
diura fuit; qui propterea frequenter tradunt niulta et 
magna, ad Sanctorura vel testandam ac raunerandam 
sanctitatem, vel dicta confirmanda, edita esse divina 
virtute miracula, neque ullum tamen coramemorant. 
At si quis ex professo Sancti cujuspiam historiam 
scribat, iiihll eura praeterire consulto fas est, quod 
sit ab eo dictum aut factum preeclare, aut ejus caussa 
susceptum a mortalibus, autdeniquepatratum a Deo. 

§ IV. Acta vetera Sanctorum a Latinis 
collecta. Legenda Aurea defensa. 

.Ljatinorum plures similia raoliti sunt opera; alii 
succincte pulcherrima Sanctorum gesta complexi, 
alii ornare ea stylo aggressi; aliisat habuerunt, unde- 
cunique exscripta in unum apte congerere. S. Ceran- 
nium Parisiorura Antistitem prccdicat Warnaharius 
Tergeminorum Martyrum certamina, ac Desiderii 
Lingonura Episcopi, exarari a se jussisse, cura San- 
ctonim Martyrum gesta ad laudis suae cumulum pro 
amore religiutus congregarc in urbc Paridaca devotus 
intenderet. Vitas Patrum, quarum aliquas ipse com- 
posuit, alias in unura volumen fortassis redegit 
S. Hieronymus, ut 17 Januarii advitam S. Antonii 
§ 9 disseruinius, quia id opus ab aliis deinde au- 
ctum,adjectis etiam libris aliquot qui solum exempla 
quffidam illustriora aut apophthegniata anaclioi'eta- 
rura continerent, hic prsetermitto. 

Qui sanctorum Antistitum Severini Septempedani 
et Victorini Amiternini, qu<e ex vetustissimis codi- 
cibus descripta vin Januarii habentur, acta corapo- 
suit, is pluriura se Sanctorum res gestas coacer- 
vasse sigiiificat, non indiligens auctor, etsi nobis 
ignotus: Hucusque, inquit, nos PatrisHieronymi dicta 
referentes per interpreiem locutos lector advertat : reli- 
quum opus ut sermo noster est, vestra caritas libenter 
uudiat. Qux enim siugulis de Sanclis fideli auctore com- 
perimus, in hisluriam misimu^, 7ie laterent liomines 
quorum Deum non lutuere virtutes. 

Singula fere raonasteria istiusmodi volumina vel 
ab aliis descripsere, vel consarcinavere paria sibi, ut 
suppeterent quae et publice in conventibus ad virtu- 
tum institutionem legerentur, et privato cujusque 
.studio volverentur. Duos raeraorat Georgius Wice- 
lius iu prsefat. ad Hagiologiura Fuldenses Monachos, 
quorura alter Ruggeius pietate ac doctrina pnestan- 
tissimus sex ingenliu volumina cumposueril circiter an- 
num ilbG. Est is furtassis Ruggerus, qui xxxix 
nobilissinii illins cosnobii Abbas memoratur a Bra- 
wero nostro Fuldens. Antiquit. lib. 4, difittn-que 
libris peregregiis bibliothecam instruxisse , obijsse 5 
Junii 1177. Ante liuggerum h\mc diligentissimum 
scriplorem, iuquit idem Wicelius, sudarat in eodem 
lucuhrandi stntiio Ariwdulphis ccenobita facundissimus. 
At neutrum existimo vitas ipsas suo stylo compo- 



L.ETIENSEM. xix 

suisse, saltem omnes, sed ab aliis autea editas coa- 
cervasse. Argumento milii est codex Fuldensis olim 
Rosweydo nostro coraraodatus, perantiquus, plane- 
que vel unus eorum quos Ruggerus collegit, vel ex 
iis descriptus; qui tamen Vitas continet quas alibi 
in melioris notae mss. passim reperias. Ut autem 
Fuldae, fuere in ceterisquoque asceteriis qui tura alia 
priestantia volumina tum prtesertim Sanctorura hi- 
storias vel scriberent, vel aliunde curarent, monachi 
et Abbates. Scd de iis pra^cipue quaerimus, qui suaslu- 
cubrationes emisere inlucem.ut pluribusprodessent. 

Vincentius Bellovacensis ex ordine Prcedicatorum 
pra;ter alia Speculum historiale scripsit, quod ab 
orbe condito ad sua perduxit tempora, ad annum vi- 
dehcet 1244, quo scribebat, ut lib. 31, cap. 103, 
testatur. Ei operi pleraque ex actis Sanctorum infer- 
sit, multa ex Helinandi monachi Frigidimontis, viri 
religiosi et facundia diserti, chronicis mutuatus, ut 
lib. 29, cap. 108, fatetur ; uti ex ipso Vincentio plu- 
rima in sua chronica transtulit S. Antoninus. Bel- 
lovacenscm appellatura esse Vincentium arbitror a 
diutina apud Bellovacos commoratione, licet non de- 
sint qui ortum e Bellovacis velint, quem alioquin 
plerique gente Burgundum faciunt. Nam falli om- 
nino videntur, qui Bellovacensera fuisse Episcopura 
existimant, Sixtus Senensis, Possevinus, Bellarmi- 
nus, Vossius, Miraeus : quibus refragantur qui illius 
urbis historiam accurate scripserunt, Lovetus et 
Loisselius, quique GallicanorumAntistitumcatalogos 
confecere Claudius Robertus et Joannes Chenu 
Biturix. 

Diutissime in omniura raanibus fuit Legenda Aurea 
Jacobi de Voragine ex eodera Ordine Pra;dicatorum. 
Est Vorago, unde vel ortus vel certe cognoraen duxit 
Jacobus, in ora Ligustici raaris Genuam inter ac 
Savonara oppidum, quod olim Vicus Virginis in ta- 
bulis itinerariis appellatum videtur, Itali Varaggio, 
alii Viragine, alii Vcraseappellant; Leander VirgiuTtit 
alii Voragium; Ubertus Folieta videtur Varaginem 
dici velle. cum Jacobura Varaginensem vocet, ut mox 
dicemus. Fuit Jacobus Theologi^ professor, doctis- 
simus vir ac sanctissimus, meritdque a Baptista 
Michaele Pio, Leandro Alberto, Fernando de Ca- 
stillio, aliisque laudatus. Archiepiscopus Genuensis 
anno 1292 electus, probante Nicolao IV, Pontifice 
maxirao, moribns, inquit Jacobus Philippus Bergo- 
nieiisis, et doclrina ac dignitate magno in pretio fuitf 
atque Genucnsem suam Ecclesiam verbo et opere pluri- 
mum juvit. Subdit deinde, illius libris enumeratis : 
Hunc autem ilhnn existimo Porchetum esse Genuensem 
Episcopum, de quo Blondus ForoUviensis in historiis 
suis dixit, quod cum ante pedes BonifacH VIII, in die 
Cinerum sc posuissct pro cineribus ex move suscipiendis; 
ubi cum ex more dici a Sacerdote consuetum est, Mc- 
mcnto liomo quia cinis cs ct in cinerem reverleris; Bo- 
nifacius Pontifex videns hominem, mutatis quibusdam 
verbis dixit : Memento, quia Gibellinus es, et cuin Gi- 
bellinis tuis in nihiium revertevis : et sic dneres in ocu- 
los ejus injecit, non in caput, ut mos cst, atque ita ipsum 
Arcliiepiscopatu privavit, Ucet postea iilum restituerit. 
At cui id credibile videatur, cura etiara anteBonifacii 
pontificatuni pacem Guelfos inter ac Gibellinos con- 
ciliarit Jacobus? Testatur id Folieta lib. 6, histor. 
Genuen. Tantus novus hostis additus, inquit. inteslinas 
discordias, qux intcr Guelfos ct GibcUinos pcr oO an~ 
nos civitatem continenter vexarant, ad aliquantulnm 
tempus consopivit. Qua in re opera et officium seduU 
Pastoris Jacobi Varaginensis Archiepiscopi, riri pii et 
suncli, constitil : qui hovlundu, monendo, rugando, di- 
vini Numinis discordias abominantis vietum injicicndo, 
non prius abstitit incepto quam inchoata consiUa ad effe- 
ctum pevduxit. Eo igttuv auctore concordia et pax inita 
est anno ejus secuU nonagesimo quinto. Hsec Folieta. 
Qui consequens est. ut, licet eje postea recruduerint 
siniultates, alteri se parti fautorem adjutoi-eraque 

junxerit 



l'incentius 
Bcllovacensis 
in Spccnlo; 



Jacobus de 
Vorngine, 



Episcopus 
Geniiensis, 



GiOcllinorum 
non fautor, 



sv(J pacifica- 



PR^FATIO GENERALIS -IN VITAS SS. 



vcssorc crph- 
m fttbiilii) 



:n /,(y/(7J(/h 
Aiirca, sivc 
hhloria hon- 

fiolmrdicfi. 



111 iiun riih- 
culcu prw}a- 
tioiics; 



iit enm Ccorfji 
Wicelii cen- 



rcfiUiiln; 



juiixerit Antistes? Quid quod alienum illudest quod 
narratur, Pontificis Maximi majestate? Non tamen 
de Jacol)o ea primum conficta fabula est, sed de 
Joanne Porclieto Splnola, ejus successore; credo 
quod Spinolje tunc onines (si domum unam exce- 
peris) Gibellini erant, illiusque adeo factionis princi- 
pes. Et Flavium Blondum vel negligenter legit Ber- 
gomensis, vel in ipsius Clironico transscribendo in- 
curiose et oscitanter segessit librarius. Verba Blondi 
Iiistoriar. ab inclinat. Rom. imperii Decad. 2, 1. 9. 
sunt Inec : Jacobo de Voraijine Genuensi Pnvsuli snf- 
fectus cst Porchetus Spi}iola Minorum Ordinis qui pro 
coujirmatione ad ipsiim. Bmiifarium, etc. et emn archie- 
piscopatueadem dic privdvit quem et pauUopost restitnit. 
Designatusest Arcliiepiscnpus Porchetusannol299, 
ut ex Bonifaeii VIII liulla. iii Non. Februarii, pon- 
tificatus ejus an. I), data patet, apiid Lucam Wa- 
dingum to. 2 Annalium Minorum, in qua eum ap- 
pellat Ordiiiis Frairum Minorum professorem, littera- 
rum scioitia, hoiwstate morum, et aliis virtutum meritis 
redimitiim. Paria de eo pra-dicat in duabus buUis xvi 
et XV Kal. Septembr. 1301 datis, quibus archie- 
piscopatum ei restituit. 

Eaigitur explosa fabula, nunc de Jacobi Legenda 
dicanius. Prxter Ecclesix regimen, inquit idem Ber- 
gomensis, et aiite episcopatum et in ipso episcopatu 
mvitos co7nmentariolos succo pleiios composuit, etmultas 
Sanctorum Vitas diffusas atque dispersas in uiium vo- 
lumen collegit. Haec est Aurea illa Leijenda, sive hi- 
storia Longobardica, utroque enim nomine insignitur; 
quod Fernandum de Castillio fugit : is enim historisG 
Preedicat. i par. lib. 3, cap. 49, inter Jacobi opera 
recenset mngiium volumen de vitis Sanctorum, Ckro- 
nica Genuensium, historiam Longobardicam. Sed unus 
idemque est liber de Vitis Sanctorum, et historia 
Longobardica : qua; quia plurimas celeberrimorum 
Sanctorum vitas. eorumfere quiiuEcclesiieRumanaj 
Kalendariis iiiscripti, succincte complecteretur, avide 
descripta et omnium volutata nianibus est, et post- 
quam ars typographica inventa est, SEepius recusa. 

Ancta est deinde quibusdam aliis adjectis ad cal- 
cem historiis Sanctoruni. Sed addidit alius (ut puto) 
quispiam vitis nonnullis ineptam et ridicuhmi nomi- 
num interpretationem, indignam sane Jacobi erudi- 
tione; ut cum dicitur Aegidius furmari ab e quod est 
sive, et (jeos quod esl terra, et dijan quod est clarum, sive 
divinuni ; Timotheus, quasi tiniore teneiis, vel a timore 
et theos; Symphorianus a syniphonia; Hippolytus ab 
yper quod est super, et lilos quod est lapis; Sixtus a 
sios quod cst Deus, et statiis, quasi divinus status ; Ve- 
dastus quasi vere daiis a:stus. Omitto cetera non minus 
absurda; quae cum indocti homines pro pulpitis iden- 
tidem declamarent, nauseam et risum movebant eru- 
ditis, seque ipsos et Sanctorum liistorias in summam 
adducebant contemptionem. Unde illa sunt Georgii 
Wicelii in praefat. ad Hagiulogium : Post extitit Ja- 
cohus Voraginis I^nvsul Genuensis, qiiivij:it an. 1290. 
Venim quid is pnvstiterit vei avco perspicuum sit. 
Longe meliusVoraginede Ecclesia meritusPetms Lom- 
bardns, quipost Voraginem scriptitavit, multa mutuatus 
ad verbum ex scriptis veterum; id quod coiiferenti inter 
se Hbros facile adpnrel. Afijthologiiv ille ijiipensius in- 
dulget : quamobrem in tantum contemptum abiit apud 
omnes cordutos. Hac profecto Lombardica hactenus ni- 
mium usx, seuabusiv potius, cathednv sunt, contempiis 
interim aut certe neglectis Sanctomm actis, qux nobis 
Ecclesiastica historia Eusebio Pamphilo auctore ojfere- 
bat in Cliristi gregem dimilganda. Ah'c vulgares passim 
hihlwthecie iu monnsteriis coiitinent historicum qnid de 
Sanctis, prxter hanc nnam Lombardicum, qxiam cuv 
Aureum vocent demiror. Sub eosdem annos, 7ii fallor, 
consarcinavit Viuceulius Belvacensis Speculum illud 
suum, qui ipse quoque compilator Voragini pra-ferri 
meretur. 

Haec Wicelius, severius quam solidius. Quis enim 



ille est Petrus Lombardus, qui post Voraginem scri- 
ptitavit? AuMagistersententiarum, Parisiorum An- 
tistes? At qui post Vornginem scriptitavit , qui 140 
annis eum antecessit? Et quam ille historiam scri- 
psit?AnPetrus Comestor Presbyter Trecensis auctor 
historia; scliolastic^, quam solum usque ad cEedem 
Apostolorum Petri et Pauli perduxit? Et hic Lom- 
bardo suppar, antequam natus esset Jacobus de Vo- 
ragine, migravit e vita. Ubi vero mythoIogiEe studet 
Jacobus, bone Wiceli? Ego certe non omnia probo 
qua; iUe scribit; quin tamen vetera secutus sit monu- 
menta, non dubito, et plurimas ejus historias reperio 
cum veteribus et genuinis congruere : nou omnes 
evolvi; nec necesse est, cum fontem reperi, nvos 
consectari : sed si prius in hos incidi, an etiam ex 
illo ducti sint, an non fluant hitulenti, an non pigro 
lapsu repant, an non aliunde pahistrem undam tra- 
hant, juvat dispicere : quam, inquam, breviatoribus 
aut paraphrastis adjungere fidem par sit, ex veterura 
statuo cum ipsorumscriptiscollatione. Censeo igitur, 
injuria, utpUu'imum, neotericorum judiciis vapulare 
eam Legendam. An omnia qua) de Sauctis dicentur, 
nisi siut ex Eusebio sunipta, aspernabitur Wicelius? 
Uude ipse S. Beunouis, S. Claree, S. .«Egidii. S. Au- 
gustini, et aliorum plurimorum gesta accepit? ut 
omittam sane ridiculum illud, quod Caroli Magni vi- 
tam se ex Plutarcho dare, nimis oscitanter in mar- 
giue adscribat. Deinde quam illud falsum, uuUas in 
vulgaribus ccenobiorum bibliothecis pnuter hauc Le- 
gendam extare Sanctorumliistorias! Nullum contra 
reperire est antiquum monasterium, quod quidera 
hsereticorum fevi hujus efl^ugei^it rabiem, quin aliqui 
in eo prajclari de Sanctorum rebus gestis codices ex- 
tent, ac plerique antiqua manu exarati. Bellovacen- 
sera denique Voraginensi prEefert Wicelius. Habebit 
me iu eo suffi-agatorem. sed non etiam. ut sub eosdem 
annos, quod ipse ait, scrij)sis.se utrumque coufitear, 
cum hic anno 1298 ille 1256 dicatur decessisse : 
ueque illum cum amplector, Iiunc repudiabo, et ceu- 
soria severitate perstringam : non idem utriusque 
institutum est. Latius evagatur Viucentius, neque 
sola Divorum Acta complectitur, neque ea apte ad 
fastos Ecclesiiisticos distribuit. 

Wicelio severiusahquanto acerhiusque de Legenda 
Aurea prouuntiat Joannes Ludovicus Viveslib. 2 de 
caussis corruptarum artium in h<ec verba : Quam in- 
digna est Divis et hominibus Chrislinnis illa Saiicturum 
historia qmv Legenda Aurea uominatur, quam nescio 
cur auream appellent, cum scripta sit ab homine ferrei 
oris, plumbei cordis. Quid fcedius dici potest illo libro? 
quam pudendum est iiobis Cltristianis, non esse prxstan- 
tissimos nostrorum Divorum actus verius et accuratius 
memorix mandatos, sive ad cognitionem sive ad imita- 
tioneni tantiv virtutis ! Ludovicum Vivem seraper 
permaximi feci, singulari eruditioue, gravitate, pru- 
dentiavirum; planeque illi assentior, praistantissimos 
Divorum actus accuratius debuisse, quaiu vulgo fa- 
ctuui sit. maudari litteris. Sed quod Legeudiu illius 
auctori ita maledicit, ut viruni sanctum et.sapientem 
plumbei cordis, oris ferrei appellet, id sane miror, in 
hoiuiue prEesertira gravi et moderato. Hauserat id 
fortassis a Desiderio Erasiuo pricceptore suo, seve- 
rissimo Aristarcho, qui uullum ])rupe scriptoreia in- 
tactum et non censoria virga notatum pra'teriit. hoc 
etiam ridiculus quod ea arroserit saipe quai nec in- 
telligehat nec didicerat. Fuerit Jacobus stylo minus 
coiupto, ut illa erant tempora, at erat non modo 
doctus et pius, sed prudentia judicioque singulari, ut 
quam probabiliaesseut qua3 scriberet, Vive Erasmo- 
que meiius pntuerit judicare. 

Ejus porro opus ad vetustorum exemplarium fldem 
custigavit, additisque aliqnot Saiictorum hisloriis au- 
ctius reddidit, Claudius Rota ex codein Ordine Pra;- 
dicatorum. saerte Theologiaj professor, ediditque 
Lugduiii, anuo 11)19, ut PosseviuUs testatur :ego so- 

laiu 



acnor Jo.I.ii- 
(lovici livis. 



cadfin Loiin- 
daa Llaudw 
Uotn iccoyii'- 
tn: 



AD ABBATEM L^TIENSEM. 



Aclti qmqttc 
SS. collcgil 
Pelfiis Citlo 
Clodiettsis; 



lam anni l'J31 editioneni vidi. Cifat Molanus in An- 
notat. ail Usuardum 25 Julii, cum de S. Magnerico 
agit, Lcgendx tomum 2. Is est tomus, qui Historix 
aliarecenlior, Saiictortim nof.r inscribitur. Tomtm 2 LcijcmUv apjiel- 
siveparsi. lat Molanus, quasi primus sit historiaLongobardica. 
Eum ita citat Georgius Colvenerius Scholiis in Flo- 
doardum I. i, c. 6. Pknius, inquit, et jicr(cclius inter 
Vitas Samlorum Coloni.v excusas in folio, iu ;/«« iKlhtic 
qiiasi typograpltia; infanlia anno 1483. Habeo Lovanii 
editasa Joanne de Westphalia an. 148S. Auctorem 
aut coUectorem earum Vitarum aliquaudo citavi 
Antonium Liberum Susatensem, ifaque milii vir 
quidam doctus persuaserat. Exfat illius ad calcem 
ejusdem tomi in Coloniaj Agrippinje laudem car- 
men : quod tamen et in aliis libris excusum audio; 
neque quis lioc opus coagmentarit, sat scio. 

Tradit Volaterranus lib. 21 Pelrum ex oppido 
Clodiensi alioriim Sanctoritm itb Jacobo pralcriloriim 
lti.'itoriam sci"ipsisse. Non tani prfeteritorum a Ja- 
cobo historiam collegit Petrus, quam aliud opus ipse 
confecit, alia methodo, ac mole majore. De eo Pe- 
trus de Natalib. in Prologo Catalogi SS.:Novissimm 
omnium F. Pclrtis Ciilo Venclus, ejiisdcm Ordinis 
(Praedicato^^um nimirum, non Minorum, ut scripsit 
Possevinus) Sanctorum niullo}'um, qttorum Vitas, pas- 
sioiies, et mmiiia undecumque siimere valiiit, grandi 
volumine, et diffvso opere dilatavit; qiiod ijus prolixi- 
tate nedum commendare memoriiv, sed nec intente le- 
gere qnis poteiit, nisi longwvilatc temporis ct ussidui- 
tate lecliotiis, Vixisse eum anno 1300 scribit Leander 
Albertus de viris illustr. Ord. Prajdic. Nec longe 
abest, inquit, Petriis Calo Chigiensis cum Vitis San- 
ctoriim fuse a se editis Mccc. Idem in Descriptione 
Insularum qu!e circum Venetias jacent, cum de 
Fossa Clodia oppido, quod Chioggia vel Cliioza nunc 
Italis dieitur, agit, ita scribit : Urhem liaiic ortu 
nobilitmit Petrus Calotiiis Ordinis Pricdicatorum mo- 
ncichus, qui admodum cxacte ingentia duo volumina de 
vitis Divorum scripsit, qtix in Bibliotheca Dominicana 
Bononia- servantur. 
liernardiis EadempropesetatevixitBernardusGuidoexeodem 

Gutdo Ep. Ordine, qui an. 1324 Lodevensis in Gallia Narbo- 
Lodcven. nensi Episcopus factus, anno 1331 decessit. Is insi- 
gnipraedituseruditione.etadAlbigensiumextirpandos 
errores laboris multum suscepit, et coniplura scri- 
psit volumina, quie Tolosaein monasterio Praedicato- 
rum feruntur asservari, necdum typis excusa. Sunt 
in his tomi aliquof deVitis Sanctorum, insigni studio 
collecti, et fere ex antiquis eorum actis, quamquam 
hffic, ut ex titulis datur intelligi, plerumque con- 
traxerit, iis quEe minus probaret recisis. Nondum 
eos tomos ut viderem contigit, quorum tameu jilura 
etiam alilji esse cxemplaria dicuntur: at quasdam ex 
iis sum transscriptas Vitas araicorum opera nactus. 
S. Antoninus Archiepiscopus Florentinus, et ipse 
ex Ordine Prjedicatorum (quasi lia;c familia pra; reli- 
quis ad Sanctorum illustrandumhonorenijain olimpe- 
culiariterincubuissevideatur)prieteraliaplurimaqu8e 
erudite composuit, Chronicon confl;ivit in tres partes 
distinctum, ab orbe condito ad Pii II poutiflcatum, 
sive Christi annum 1 489, quo et ipsedecessit sanctissi- 
mus Antistes. In eo opere pleraque de Sanctorum 
rebus gestis ex aliis accepta scriptoribus iiitexuit. 
Petriisdc Suppar prope S. .\ntonino fuit Petrus de Natali- 

Nataliliii.t ,n l)us, Episcojjus Equiluius, (in Equilia, sive ^quilia 
iMiiilogo, insula Auassi Fluniinis ostio objecta, ea sita olim 
sedes, Gradensi Patriarchae subjecta) qui ingentem 
coUegit Sanctorum Catalogum, addita singulorum 
Vita,> epitome, ubi eam reperit. Ipse de suo opere ita 
loquitui- in prologo : Hux igitiir atlendens ego Petrus 
de Vene.tiis, Fquilintis Episcopus, inlcr Siicerdotes mi- 
nimus, et Ecclcsiie Prirlutos indignus, Saiicloriim exi- 
guitatem Ecclcsiie notatn, ex prxnominatis omnibus 
codicibus et voluminibus, nec non ex atiis pluribtis diver- 
sarum Ecclcsiurtim auliquis libris et piissionariis, quos- 



S. Anloniitvs 
in Chronic. 



ciimqiie invcnire potui, iton sinc mtiltis laboribus cre- 
brisqtte vigiiiis sttuliosius recollectam, et per conseqvens 
ceterorum Beatorum nobis igiwtam infinitam mullitudi- 
nent, brcvi opiisculo ciipicns, ut Deus annuerit, hono- 
rare; quatenus eorum meritis post agoiiem coronam. 
cvcipiam ; et ne talcntum mihi qualiscumque gratix 
creditum terrse sulfodiam; quittimo Domino etsi non 
quincuplalum, vel siiltem restitiiam duplicalitm, ad uti- 
litatcm fiiioriun niilitantis Ecclcsix,Sanctorum oninium 
novi ct veteris tcstamenti nomina, gesta, vilas, passio- 
nes,et triuniphos compendioso stylo substantialiter recol- 
lecta, ilhistnum viroruni fretus aucloritate, Saiictorumque 
omniuni capitis Jesu Chi-isti, et beatx ipsius genitricis 
Marix, xu Aposlolorum, atque cunctorum supcrnorum 
civium confisus pairocinio, prxsenti cataiogo curavi re- 
texere et brevissima oratione narrare. Editus est Petri 
Catalogus Vicentiffi opera Henrici de S. Ursio an. 
1 493 ac s^pius postea. 

De hoc auctore ita censet "Wicelius ; His omnium """ omnino 
novissimus accessit inter recentiores diligcnlior hagiolo- "^^"''0''*«'- 
gus Petrus de Natalibus Prxsul Equilinus, et Petrns ' 
Calo Venetus. Pergriitx brevitali stiiduit Eqiiilinus, et 
qmim minimum intexuit mythologix, quo commendatior 
cjus apud nos fama cst. Alii quoque eum louge Jacobo 
de Voragine pra)ferunt. Si de numero agatur San- 
ctorum, quorum ille nomina collegit, lubensassentior; 
sin diligenter veteris historias statera examinata, 
certisque testimoniis ceu momentis librata quis re- 
quirat, n;e ille in multis etiam Voraginensi cedit: 
ut merito Joannes Vasaius in Hispanije Chronico 
cap. 9, in aliquibiis cum jiidicio legendtim censueiit. Gentius et 

Suppar Equilino fuit Joannes Gilemannus mona- Gilemanmis. 
stei'ii Canonicorum regularium in Rubea-valle juxta 
Bruxellam in Brabantia Supprior, qui sumrao labore 
atque industria Vitas Sanctorum plurimas collegit et 
manu sua descripsit : quo in studio praeclaram ope- 
ram una posuit Autonius Gentius ejusdem ccBnobii 
Prior. Multtim saiie Geittio et Joan. Gilemanno, inquit 
Valerius Audreas iu Biblioth. Belgica, universa debel 
Ecclesia, ob vitits Sanctorum pltirinias ab itileritu vin- 
(iicnras. Decessit Gilemannusan. 1487,Gentius 1343. 
Praeclaris Rubea^-vallis mss. voluminibus et Surius 
olim, procurante Joanne Molano, et nos usi sumus. 

§ V. Acla SS. recentius collecta. Praclarim 
Laurentii Surii opus. 

\/uod Cardinalem Bellarminum dicere solitum 
accepimus, seculum hoc, quo vivimus, seculum esse 
Sanctorum, propterea quod Deus dona sua, et prae- 
claras parandie sanctitatis rationes videatur largius 
quam superioribus a;tatibus communicare; idad eam 
trahere sententiam possumus, ut nuniquam antehac Acta SS. rc- 
perinde Sanctorura acta illustrata fuisse dicamus, ccntiores cot- 
atque hoc seculo, quo plurimi certatim, tjpographicEe '^tJ'^'''^' 
prjesertim artis adjuti pra?sidio, in ea eruenda e 
tenebris et dilucidanda incumbunt : etsi plures in 
profana antiquitate illustranda, fructu niinori, labo- 
rent. Non persequar omnes quorum hoc sacro in 
studiodesudavitindustria: pr<ecipuos solum, quorum 
latius patuit labor, percensebo. 

Boninus Mombritius Mediolanensis duo ingentia ,;(o,„(„.,(i,„ 
volumina edidit, quibus acta Sanctorum complexus 
est, ut ea in siss. codicibus reperit, i*a fldeliter, ut 
ne menda quidem scriptionis correxerit, qua? minus 
jucuudaralectionemreddere solent. Dicavit illudopus, 
quod Sanctiiarium inscripsit, honestissimo Equiti 
Cicho SinionetajDucum Mediolanensium Sccretario. 

Jacobus Faber Stapulensis Martyrum agones anti- Fabei' Stapii- 
quis ex monumentis genuiiie desciiptos piiblicare molie- teiuis, 
batur, ut testatur Saussaius ; at librum tantuni uuum 
e typis emisit, contiiientem agones Martyrum per 
prirai niensis seriem, quera Autouio a Prato Cancel- 
lario Francia? dicavit, initio anni 1525. Eura tomum 
non vidimus ; habuerat Roswcjdus, ab amico fortas- 

2 sis 



UpoiiKiHits, 



sis commoiiatum ; atque 
Sancforum dpscripserat. 

Georgius Wicclius multos ediilit libros, quibus 
nascentia tunc hapreticarum portenta opinionum ju- 
guiaret, alios quibus atflictos Catholicorum aninios 
confirmaret; in Iiis est Nfifjiolofjhim, .tfu de SaiKtis 
Eccleniiv, Hi.slnriiv Divormn tolo tfrrfiriini oriif cfleber- 
rimoriiniy e .sflcr(.s Scriptorilni.-i nmnnifi fiflf ac shiflio 
coiifjfstiv, nc jiivanilo poritfr olf(m' oriuniilfi Christia- 
visino, in Prfslnjtfrorum pif tlfictoriim moiius finisssv. 
Id ipse Hagiologium Alherto Brandenhurgico Cardi- 
iiali ac Moguntino Electori dicavit an . 1 54 1 . Queritur 
tanien sibi librorum ad id opns apte elucubrandum 
uecessariorum copiam defuisse. 

Utilius eodem in genere lahoravit Aloysius Lipo- 
manus Episcopus Veronensis, qui plurimas Sancto- 
rum vitas a gravissimis et probatissimis auctoribus 
conscriptas edidit, siiaque adjecit scholia adversus 
modernorum ha^reticorum hlasphemias et delira- 
menta. Primum volumen pi'odiit anno 1551, in 
4 libros distributum, Vitas Sanctorum 163 comple- 
ctens. Secundum an. 1553 continetque Vitas 225. 
Tertiura an. 1554 tres Iiabet partes, prima Vitas 
varias continet, secunda Palladii historiam Lausia- 
cam, tertia S. Gregorii Turonensis libros de miracu- 
lis Martyrum, S. Juliani, et S. Martini Episcopi. 
Quartimi volunien eodem anno 1554 editum, 270 
Vitas complectitur. Quintum an. 1556 Vitas San- 
ctorum mcnsis Novemhi'is, Decenibris, .Tanuarii, Fe- 
bruarii a Simeone Metaphraste Gra!ce scriptas, versas 
a Gentiano Herveto Gallo. Sextum an. 1558 Vitas 
mensiura Maii, Jnnii. Julii, Augusti, Septemhris, 
Octobris ab eodem auctore scriptas. Septimum in 
trespartes tributum anno eodem; pars prima conti- 
net Vitas Martii et Aprilis, interprete Petro Fran- 
cisco Zino Veronensi; secimda alias ex Mss. Cryptse 
FerratfE, interprete Gulielrao Sirleto Protonatorio 
Apostolico, qui deinde Roraanffi Ecclesiis Cardinalis 
fuit; tertia Pratum Spirituale Joannis Moschi. Octa- 
vum (quod ad Bergomensem Cathedram a Veronensi 
translatus concinnarat, descriptis e variis sanctis 
Patribus Divorum historiis, et in quatuor partes dis- 
tinctis) ipso jara vita functo edidit illius nepos Hiero- 
njnms Liporaanus an. 1500. 

At nerao hactenusLaurentii Surii Cartlmsiani stu- 
diura et indusfriam a^quavif. Is Luheca orfus, Fran- 
cofurti ad Oderara et CoIoniteAgrippina; litteris dedit 
operam; atquehicsetatisannovigesirao, Christi 1542 
in Carthusianorum Ordinem cooptafus, et vitam ipse 
suam sanctissime instituit, et aliis qua posset ad 
Christianara pietatem excitandis, aut a profana haere- 
seon novifate revocandis, prodesse studuit. Itaque 
gravissimorum religiosissimorumque virorum tum 
asceticas ad fovendam pietatera, tum polemicas com- 
mentationes ad propugnanda adversus novatores fldei 
nostrje mysteria acconimodatas, Joannis Tauleri, 
Joannis Rusbrochii, Florentii Batavi, Henrici Har- 
phii, Henrici Susonis, Michaelis Episcopi Mersebur- 
gensis, Joannis Fabri, Joannis Gropperi, Martini 
Eisengrinii, Fr. Staphyli, e Teutonico sermone in 
Latinum vertit. Deinde quafuor tomos Conciliorum 
Ecclesije collegif. Aliadcuitiue composuit opera; sed 
quod huc facit, maxime la^ti et uberes extitere fru- 
etusesex tomis quosde vitisSanctorura scripsit. Nara 
a Lipomano paullo ante evulgatas, in ordinem sacris 
Ecclesife Romana^ fastis apte respondentem redegit, 
plurimis tamen, qua; suo instifuto rainirae congrue- 
rent, praetermissis : ex variis deinde mss. codicibus, 
quos partini Gervinus Calenius Jurisconsultus hinc 
inde collegit, partira ultro viri pii, juvandje Reip. 
Christianffi studio, suhmisere,alias plurimas Sancto- 
rum historias, graves et fide dignas, adjecit; afque 
sextomis comprehensas in lucem edidit anno 1570, 
et quinque sequentibus. Profitetur autera. se in ifl 
summopeif incubiiissf, nf quiit vanum aulcommentitium. 



PR.EFATIO GENERjaiS IN VITAS SS 
eo quorumdara acfa 



slijlo qiiando- 
fpfc tinutto : 



cjus oints 
aifctum ah 
ipso 



aiit pfirum tjravitfr conscriptum, in suos tonios atlmitte- 
ret. Qiini etinm eaussa fuit, inquit. itt plerasque, imo qttibiisdain 
permiiltas liistorias omiserim, non quoti contemnf.nflas vriiflenter 
pittein, sfd ne Imbeanl utlam occasioncm ad malffliccn- f^""^'^'^- 
ditm iiati htvrelici nostri, vel cttlitmniantli lalioirs meos, 
vcl Ecclf.ftifv Dfi iiisultantli. Et sapienfer sane quidera 
illud ab eo pi-ovisum, ut, qui edendis Divorura actis, 
assiduam bonorura operura exercifationem orani 
Jetate viguisse apud eos qui Deo cuperent placere 
demonstraret, non vero inanem illam et stolidam 
fiduciam,quam,aliena3 vel irabecillitati palpantes vel 
raalitiai obsecundantes, inculcant ha^retici, ei qui 
fidem habuerit Deo, nequaquara imputatum iri sua 
flagitia; nihil ipse afferret, quod illi vel arguere fal- 
sifatis possent, vel quoquo modo sugillare. De stylo 
ipse profitetur: Equitiem ut etiam eritdito tcctori tjra- 
tificarer, vitas aliquot riidi stijto conscriptas, aliiptanto 
Latiniores rctlflidi; mfitcimc qitantm aiictorfs ntniflitm 
compcri: nonniimqufim vcro ftiam itlas iionniliil fliniavi, 
qux habent snos quidcin auctorfs, Sfd sic .scriiitfv crant 
ut dclicatas aurfs foruin qui sfrinoiiis elegantia ttf.lcctttn- 
tur, facite offentlerent. 

Probavit laborem suum Surius piis omnibus, etiam 
suramisEcclesise PontiflcibusPio V et Gregorio XIII. 
Cum celeriter essent exemplaria divendita, et mult?e 
interea vitse e variis suppeditatfE locis, ctepit eosdem 
tomos recognoscei'e ac locuplefare, et denuo edere 
in lucem. Cumque ad finem prope Junii mensis per- 
venisset, anno 1578 Christi, setatis sua; 56, die 23 
Maji ad Beaforura (ut confldere fas esf) contubernium 
evocatus est, eorum fruiturus pra^miis quorum cer- 
tamiua scriptis mandarat. Jacohus Mosander, et ipse 
Coloniensis CarthusifE alumnus,in opus successit, et '^ ' ™ ™' 
tum reliquos tres tomos auxit, tum septimum, ad 
quem concinnandum copiosam materiam Surius con- 
gesserat, ipse quoque plures aliunde nactusvitas, vice 
supplementi edidit, adjecfo Adonis Marfyrologio, 
quod ex quatuor pervetustis codicibus sua inanu de- 
scripserat. 

Cum vero etiam secunda editio distracta esset, et 
multi tamen vitas SS. expeterent, tertia adornata 
est, sed multo locupletior ; auctores sua noinina pro- 
dere noluerunt; quid priestiterint, ita Lectori ape- 
riunt; Inprimis, ne cui caluniniandi ansa tliirftur,nihU 
flf novo insfiiterunt, uibil inimutaritnt, in quo non reli- 
giose ad.scripsfrint, unftc uniimquodque nacti sint. Yitas 
vfro, qittv fle novo addittv sunt, stflluttv siffno in indicc 
cuilibft nifnsi prtvfixo notari citraritnt. Alitv crucis siqito ^^ ^mjg inter- 
notattv siiiit, qiav a Sitvio vcl stijlo ntutato vfl elimato polalumet 
editx, jam vero substituttv sitnt prout ab ip.sis auctoribits fiitctttm. 
conscripttv fttcrunt. Quas qitidem ut non accuratc qutv- 
siverunt, ita oblatasinscrenilasputttveriint, uon utSitrium 
reprehfnderent stijli niutati ergo, sed pttvtim ut iis ex 
parte satisfifret,qui illuda Suriofactum non fitissecupe- 
rent, pitrtim etiitm ut vitleant quam bona Sitrium ratio 

ad stijli mutationem adfgfrit Quas vfvo antchac vitas 

edidit Surius, in iis si quid occurreliat, quod non oninino 
sua fitle constare vificretitr, id e.v uliis atictoribtts, ct Car- 
dinnlis Baronii prtvsfvtim Annatibits Ecclcsiasticis (cui 
hac in partf pluriinuni tlflictur) marginiannotandum jiidi- 
ctirunt. Omiivs autfin vittv tiim antfliac cdittv, quani tle 
novo inserttv, in cerla capita ct paragraptios distributte 
siint, et in sunimilate paginaruin difs mcn.sisquo occitr- 
ritnt ailscriptiis, ut facilior cssct lcctori modus alifiuid 
invfnicndi ct annotandi. Opns hoc, sane egregium, in 
duodecim partifuratomosanno 1618 Joannis Krepsii 
et Hermanni Mylii suinptibus excusum est. 

Ex Surio liau.seruntFranciscus Hara^us.Zacharias 
Lippelous, Cornelius Grasius, aliique innumeri qui 
Latine, Italice, Hispanice, Teutonice vif as Sauctorum 
deincops edidere; quos recensei'e opera? pretium non 
est, quia non tara auctorum indicem liic texo, quam 
comraemoratis quse hactenus generatim atque uni- 
verse de gestis Sanctorum scripta atque edita sunt, 
quem mihi in hoc opere scopum proposueriin ostendo. 

Quare 



AD ABBATEM L^TIENSEM 



Hoswcydiis 
majjis (lc SS. 
opiis 



adumbiut 
an. 1607, 



16 tomos 
pollicitus, 



unnm Aiino- 
tationuiii. 



alterum Indi- 
atm; 



Quare eos quoque prsetermitto auctores. qui religio- 
sorum Ordiuum annales conscripserunt, quique sin- 
gulorum ca^nobiorum, urbium, provinciarum antiqui- 
tates, sacras praesertim, eruerunt ac illustrarunt ; qui 
tamen oranes magno mihi subsidio fuerunt et adju- 
raento. 

§ VI. Heriberto Rosiveydo adumbratuni 
de Sanctorum Actis opus. 

JL ostremus ad banc messem aniraum admovit ac 
manum Heribertus Rosweydus e Societate Jesu, acer 
judicio vir, stylo robustus, omnibus disciplinis et do- 
ctrinis politus ac perfectus. Quo ille intenderet, qua; 
colligere. qua ratione ac modo, quibus demessa con- 
dere horreis ac granariis vellet, ipsemet dncuit, 
editisan. MDCvii Fastis Sanctoriim,iiuoium vila' iii Bel- 
gicis bibliotliecis mamiscripliv. Hisce fastis vehiti spe- 
cimen totius operis annexuit SS. Tharaci, Probi, et 
A7idron ici ActA Priesidalia.olim rautile editaa Baro- 
nio. Sed ipsum audire prsstat, ita scribentera: 

Bgosane etsi Snnclorim historin' optime velim, etsi 
otium sit, iion omniiw nihil in ea possim,imitabor hodie 
pictores sciographos, qui antequam rem ipsam vivis colo- 
ribus expnmant, soliti prius rudia qusedam lineamenta 
ducere, et imaginem ipsam (liceat cum D. Augustino) 
liciarc. Ita si ruhrica, si carbo, si creta aberravit, de 
facili reforinant, et futune imagini perfectum exemplar 
statuunt. Non ita prideni mihi Sanctornm histoiia omnis 
xtatis, sexiis, nationis, ex variis Belgicve Bibliothecis 
coUecta, descripta,ab amicis transmissa,indiesque moks 
crescit. Quam prinsquam in ordinem redigam, et quam- 
que vitam genuino suo penicillo depictam reprxsentem, 
placuit hanc sviographianipra-mittere, ut si vel a me in 
lioc sacro insHtuto erratum, vclsicubi nd Ecciesiasticam 
hanc pinacolhecam perfmendam vel tahula vel color ali- 
qtds desit, w ab Sauctorum amatoribus liberali manu 
communicetwr. Stabit sua liberalitati gratia, et vel leve 
benejicium ibit in posteros. 

Historise totius adumbratio eccista. ToMi xvi de 
Vitis Sanctoiiim.i. De vita Christi et fvstis ejus. ii. 
De vita B.Marix et festis ejus. iii. De Sanctorum fe- 
stis diebus ptiblice solemnibus. iv ceterique ad xv de 
Sanctis mense Januario, Februario, etc.xvi. Martyro- 
iogia variorum. Tomi duo Hlustrationum in vitas San- 
ctorum: quorum priinus est Annotationum, qui constat 
octo libris. i. De Auctonbus vitarum Sanctorum. ii. 
De tormenlis SS. iii. De imaginibus SS. iv. De ritibus 
Ecclesice, quorum hic mentio. v. De ritibus profanis, 
quorum hic mentio. vi. De tempore, seu Chronologia. 
VII. De locis, seu Chorographia. viii. De verbis obscu- 
ris ordine alphabelico. Et si qux alia explicatu digna 
occurrent, vel explicanda monebis Lector. Secundus est 
Indicum. i. Index nominum Sanctomm ordine alphabe- 
lico. II. Index et tabula omnium SS. cum notationc pa- 
trise, status, laureohe, temporis, loci,auctons vitas. iii. 
Index per statiis SS.ut Religiosus, Virgo,vidua,conjux, 
etc. IV. Index per officia Sanctorum, Apostolus, Epi- 
scopus. etc. V. Iiidex topobgicus, seu index SS. per 
provincias, Italiie, Francise, etc. vi. Index locorum, 
ubi coluntur Sancti tamquam Patroni. \ii. I/idex nomi- 
num SS. pro curationibus certoruni morborum. viii. 
Index eorum SS. qui Patroni certorum opificiorum.w. 
Iiulex nomimim proprionim hominum, locorum,urbium. 
X. Index sacrx Scriptzirx, quis in vitis explicatuv. xi. 
Index controversiarum. xii. Index catechisticus. xiii. 
Index rerum et verborum ordine alphabetico. Et si qux 
aiia notatu diijna se offerent vel notanda suyijevesLector. 

Modus tractandi hic iste : l. Conquirere undique 
vitas ab aliis editas, ui Aloysio, Siirio, etc. u. Easdem 
vitas cum mss, et veteribus lihris conferre, caussa dti- 
plici : prima, quod sivpe primus et germanus stijlus, 
quia rudis, in poUtiorem ab editoribus mutatus : ex quo 
factum ut vitie auctoritas sit imminuta, et historiiv ve- 
rittts stibinde labefnctata, dum quxdam non rite intel- 



lecta in alium sensum vertuntur. Deplorant hoc viri 
docti, et prx ceteris Illttst. Cardinalis in Annalibus. 
Nempe contingit iis quod pictoribus : Cwypatpoi eTrei^av 
e^ etxQVUV jixsraj^paqswffi Tcti; eixovctc, ■nltlaTov, 6i- eiko?, 
Twv ap;^eruTrwv aTioAi|jL7ravoyTa[. Illi enim, ait Maqnus 
Basilius, cumeximnginibusimagines depingunt, aprima, 
uti necesse est, fnrma ut plurimum recedunt. Ita est 
profecto, Ars veritatem perdidit, et quoniam stijli gratia 
quxritur,negligHur virtutum. Quo, quivso, tibi argentea 
facies surdo jigurarum discrimine, ut materin conspicia- 
tur, ipse ignotus maneas? Saiicti honorem suum colore 
suo, non fuco exprimi amarit : sciunt se vii-tutes suas 
strictim palliatas, non solutim laciniatas reliquisse : ma- 
lunt se nosci, quam vestem conspici. Secunda, quia sxpe 
vitx non integiw editx, dum nunc prologus, nunc mira- 
ciiln, nunc obscuriora omittuntur. 

ni. Vitas nondiim editas, undequaque conquirere, et 
aliis ita, ut dixi, recognitis interserere. iv. Vitas omnes 
tam editas quam ineditas illustrare, obscura explicare, 
pugnantia conciliare, et alia pnestare, quse duobus libiis 
prxcedentibus IHustrationum promittuntur .Ilax resipsa 
concepta tantum,non pertractata, tenuibus pro voto unius 
Uneis adumbrata, sed ope operaque multorum colornnda. 

Dein inter monita ad ipsos Fastos ista habet : Edi- 
tas Sanctorum Vitas locis variis habeo varias, quanim 
syllabum hic non dedi, quod nuUasoperimiscerestatuam, 
nisi vel exemplar ms. nanciscar, vel certe constet eas 
ipsas ex archettjpis fideUter et integre expressas. Inte- 
rest originalia Vitarum scripta semel extare, quodper- 
parum fidei Breviatoribus sine istis. Quisque enim su^ 
captu rem deUbnt, et dum suo palnto cnnsulit, alterum 
suo guslu privat. 

Post Fastos, ante Acta SS. Tharaci et sociorum, 
ista subdit : Vidisli, legisti Sanctorum Fastos? quid 
nisi sUvnm non sUvam? Ita, sine friictibus frondes, sine 
frondibus rami, sine ramis Irunci. Maluisses, scio, pras 
omnibus fructum. Maluissem et ego una tecum. Sed no- 
vam facilius silvam seras, quam veteres passivilus dis- 
sitas in unum locum arbores transferas. Vita' ipsx ita 
varie sparsa^, ita varie scripta:, ut iis colligendis, recen- 
sendis, et tempore et impendiis non modicis opus. 

Heec ille; qua; ut legit Cardinalis Bellarminus, 
qujesivit qua setate is esset qui istapromitteret. Ubi 
didicit jam annos fere 40 habere, sciscitatus est, an 
ei esset exploratum se ad 200 annos esse victurum? 
Neque enira, inquit, minori spatio temporis, ab ho- 
mine uno res tanta perfici pro dignitate potest. Ut 
erat tamen magno animo Rosweydus, etsi tantum 
aberat ab absolutione operis, ut fundamenta, quas 
cogitarat, vix omnino posuisse videatur; dixit taraen 
non diu antequam e vita decederet, jam lx natus 
annos, posse se annis singulis mensem sive tomum 
unum, recensere ac vulgare. Cogitabat enim vitas 
solas recensitas edere, uti SS. Tharaci, Probi, et 
Andronici Acta publicarat, absque Annotationibus, 
quas postea concinnaret ; de iis vero Sanctis quorum 
non reperisset vitas, nihil omnino dicere statuerat. 
PoUicebatur autera se ipso mense Octobri, quo 
ineunte decessit, opus illud aggressurum. 

Verum (ut ei tunc objectum ab amico) an, ut id 
potuisset prsestare, torais duodeciin editis, Lxxii, 
natus annos eo robore eorporis, mentis vigore, me- 
moria? tenacitate, futurus erat, ut Annotationes tunc 
demum concinnaret? Quid iis Vitis erat facturus, 
quas plurimas, genuinas fortasse ratus, descripserat, 
ego ex aliis breviatas, irao et vitiatas, po.stea depre- 
hendi? Ederet non examinatas? Alienuni iioc ejus 
ingenio et gravitate. Ponderaret oninia suis moraen- 
tis? annuo spatio majorem singuli menses operam 
postulassent. Distulisset in tempus aliud ambigua? 
Haud multo igitur Surianuni opus superasset. Quid 
deinde iis futurum erat? an veluti atro damnata cal- 
culo, vel blattis et igni fierent pabulum, ut ipse loqui- 
tur, vei cuculbmpiperi facerent? Vermn etScriptoribus 
et Sanctis ipsis insignis ca ratione inferreturinjuria ; 

quando 



omnia gciuii- 
na slijlo pri- 
migcnio. 



nec alia : 



spcciiucn dal : 



sperans reli~ 
quaabsolvere. 



An idpoluerit 
scxagcnariiis? 



Pli/EFATIO GENERALIS IN VITAS SS. 



quando et illoriim scripta non examinata aboleren- 
tur, et horum benefacta ita leviter obtererentur, et 
vitse sanctitiido in dubiuni fortassis vocaretur. An 
examinaret nmnia diligenter, absolutis Annotationi- 
bus? qua nntate? 
Poluiiprius, Ego quidem certe existimo, si cura Fastos edidit 
Rosweydus, continuo calamum sumpsisset, et insu- 
dasset operi, excutere potuisse vitas omnes, etiam 
quse non omnino cert» fidei videntur, et medltatum 
opus perficere, aut partem saltem ejus maximam, 
pr«sertim si adjutor ei aliquis idoneus obtigisset. 
Sed niniis ille multis distrahi curas suas et studia 
est passus ; non quod quffi scripsit, publico utilia 
non fuerint, sed pleraque fieri ab aliis, ipso in- 
struente, potuerunt, pra3sertimqua;TeutonicaIingua 
edidit, illius prjestantem summamque eruditionem 
,N/ mnm id minime exigentia. Nec defuere qui hjec inculcarent 
cfiisset. domestici externique monitores, quorum quidara vix 

convicio temperabant, aut desperareeum dictitantes, 
perfici posse quae esset meditatus, aut nimis viribus 
confidere vitffique. Non destitit tamen undecumque 
quantam posset copiara vitarum coacervare, atque 
etiam plane easdem , ut in diversis codieibus repe- 
risset, diversis diebus assignatas sjEpius describendas 
curare : sed acervo veluti attentus custos incubabat, 
alia interiin meditans, scribensque semper aliquid. 
Verum iis nunc querelis, quas non milii magis, quam 
cum ille mortuus est. bonis omnibus justus quidam 
dolor expressit, abstineamus ; et licet opus medita- 
tum non absolverit ; habeamus tamen gratiam quod 
id ita praeclare informarit. 



K 



\ VII. Aucloris hoc in opere propositum. 



I unc quid mihi propositum sit, quorsum spectet 

Actfi Sfincto- mea haac commentatio, planum faciam. Nec vestigia 

rumliic Rosvveydi anxie ac sollicite persequi animus est, ut 

quje non fixa firmiter, parte aliqua operis absoluta, 

sed leviter pressa dumtaxat, idea quadam tenuibus 

lineamentis informata. Nec tamen recedam longius. 

Idem illi et mihi scopus Acta Sanctorum generatim 

indagare, e tenebris eruere, illustrare. Sed longius 

ego aliquanto quam ille aciem intendo. Vitas ille, ut 

dixi, ntiUas operi miscere statuerat, nisi vel exeraplar 

manu exaratum nancisceretur, vel certe constaret 

eas ipsas ex archetypis fideliter et integre expressas. 

Tam angustas mihimet ego metas non pono. Nam 

cumgimuim '''™ maximorum etiam Sanctorum, et quidem plu- 

et propria de- rimorum, mandata litteris acta non sint, aliorum 

siini. interciderint ; extet tamen utrorumque frequens 

apud Scriptores memoria ; cur non licebit hic gesta 

eorum, ex iisdem accepta Scriptoribus, coraraemo- 

f.viiliisaiicIO' rare? Quid si aliquorum nulla quidera Acta in ma- 

ribus cotlectii, uj^yg g^mt^ qualiaprincipio conscriptafuisse constet; 

reperiatur tamen eorum epitome, nec stylo polita, 

nec satis ad historise normam exacta, et quandoque 

fcrtassis ab eo quod eruditi homines animo pra?ce- 

perint aberrans ; cur hoc avido et famelico lectori 

ferculum subtrahas, etsi rainus apte conditum vi- 

deatur, nec quo e macello allatum sit noris, et nura 

mitfiima, quidpiam maligne praecerptuni? Quid, cum neque 

ejusraodi extat monumentum, nec probati scriptoris 

testimonium; viget taraen Sancti alicujus memoria, 

ejusque celebrantur benefacta et rairacula, vel sola 

populi fama, vel positis etiam imaginibiis et auathe- 

matis; nefas fuerit, quid majorum sermonibus tra- 

ditura sit, quamque id probabile videatur, exponere? 

Abstinuisset his omnibus maimm Rosweydus : non 

ego; qui niliil, quod ad Sanctorum honoi'em anipli- 

ficandura, conservandaraque memoriam facei-e videa- 

tur, existimem esse negligendum. Sjepe etiam nc- 
inil martyro- „ ... ^. i- 

•* que scrqita veterura, neque recentiorum famam sequi 



loijiis. 



datur, quod et acta nulla extant et peuitus abolita 
memoria Sanctorum cst : noniina tamen vetustis in- 
scripta Martjrolog, suiit, quorum verba reprffisento. 



et si quod alibi vestigium apparet, scrutor et excu- 
tio diligenter. 

Cogitabat prteterea Ros\veydusvitas'primum solas 
edere, postea de earum scriptoribus, horum ffitate 
ac Sanctorum ipsorum, de utrorumque vita? ratione, AiHs additie 
domicilii aut mortis loco, et aliis, qua; superius pro- Annotationes. 
posita sunt, disputare. Ego vero satius esse duxi, 
ad singulas id vitas agere; neque sat tuto in aliud 
tempus differri. Fieri enim potest, ut in Vitam in- 
cidat quispiam, quaj illi videatur vel ab aliquo pro- 
bata? fidei historico dissentire, vel receptEe chrono- 
logife non satis apte congruere, vel loca continere 
vulgo ignota; ideoque aut numquam extitisse San- 
ctura illum, aut ficta esse et commentitia illius Acta 
suspicetur. Occurrendum igitur istiusmodi opinioni- 
bus est. 

Virum egregie doctum audivi narrantem, se cum 
primum Vita; Patrum ipsius Rosweydi studio reco- „„ spcrmin- 
gnitffl et illustratfe prodieriint, illico investigasse tnr. 
num inter eas esset Macarii Romani vita, illius qui 
juxta Paradisum habitasse dicitur, et triura mona- 
chorum ad eum iter : ea cum reperisset, neque satis 
Rosweydi Annotationibus firmata, aut discussa, 
sprevisse se librum ea caussa. Imprudenter ille qui- 
dem, qui ingentem thesaurum, cui vel uniciis ad- 
mixtus esset nunnnus adulterinus, contemnenduin 
ideo existimarit; imo cum nec adulterinus qiiidem 
esset fortassis, sed monet» ignotse. Quid si Nota- 
tiones nullas addidisset, quanto minus illius et 
aliorura fastidioso palato vita illa sapuisset? Quot 
inter Sanctorum Vitas sunt paribus aut etiam diffi- 
cilioribus iraplexre ambagibus? 

Edidi xm Januarii vitam S, Kentigerni Pictorum 

Scotorumque Episconi, sane admirabileni. Vir qui- 

. 1.1. ■ 1.(1. c. • Ea' lidcm coii- 

dam eruditissimus, et ni Anelicanarum rerura Scri- , ,, , ,, 

. . ^ ciiiant etiam 

ptoribus versatissimus, cum meeum de Sanctorum prafidicutis, 
Vitis haberet sermonem, rogatus a me est, quid do 
Joanne Capgravio, ejusve Sanctorum Angliae Le- 
genda sentiret. De sanctissimis honiinibus, inquir, 
fabulas vel scripsit, vel collegit. Oraniane ergo, iii- 
quam, improbas? Pleraque, ait. Fateor esse quse ita 
iraperite ac inepte scripta nollem : at de Kentigerno 
quid videtur? Fuit, inquit, vir Apostolicus, sed 
figmentis scatet vita. Sciscitatus quid priecipue re- 
jiceret, quie jam a me excusa de eo erant, legenda 
obtuli, rogaviutafferret lucem. Cumlegisset; Multie, 
inquit, spretse hactemis Divorum historiffi, ubi sie 
erunt illustratiE, et si stylo nil insipidius, arridebunt 
tamen eruditis.Quidsi ergo ipse easua singularieru- 
ditione digessisset ornassetque Rosweydus, quanto 
illustrior emicuisset obscurataj hactenus aut nescio 
qua temporum barbarie infuscatie splendor veritatis ? 

Ipse ego (fatebor enim, qui coniraunis est multo- 
rum, errorem meura) cumin Actis, non raeraini nunc 
quibus, legissem Urielis etOphnlia^^Re^eir, suspectare 
fraudem ccepi, ac vereri ne in quapiam Mori Utopia 
qua} narrarentur gesta essent ; donec suspenso veluti 
gradu, ita mentis assensu pertentarem oinnia. Tan- 
demveroL^riV/, sive/?7V/,aut^r/c/ttOccurrit,Hihernije 
provincia, cujus caput Drogheda urbs ; et Donaldus 
Rex Urielis, IVIellifontisprajcIaricffinobii fundator; et 
qui cura aliis Henrico II Angliae Regi se subjecerunt ; ^^„,yj,. „,■,■,.,,.„,_ 
Carel Re.v Ui-iehv, Mac Sliaijliii Rex Oplialiie. Quid riir. 
ni igitur cum ista occurriint, ne hallucinetur et a le- 
ctione honesta irapriniis et fructuosa avertat animuui, 
qui ad ejusinodi scopulum fuerit impactus, breviter 
ea explanem ? Periculosa sane mihi ac tenieraria fu- 
tura res est visa, si absque ullis Annotationibiis ac 
Prpefationibus , ederein quamvis multis probatas 
Vitas et genuiiias. De ipsis porro Annotationibus to- 
taque operis methodo, plenius cap. 2. disserara : hic 
illud indicauduin fuit, a Rosweydo quibus in rebus 
et quamobrem discederem. 

Verum sentio essequosdam, quibus Rosweydi non 
probetur institutum, miiius etiam raelim ; propterea 

quod 



AD ABBATEM L.ETIENSEM. 



Iitoniala Acta 
iiii rcspuenda. 



alU e variis 
coltecla? 



i:iir iiicomple 
otiiii x'ripta 7 



lisluiioitta 
Mriptoniiii, 



cliain ilissen- 
ticntimn 



prolcnmtitr 
ip^iiritiii vcr- 
lii^. 



quod existiment, satius esse urbanoet veuusto stylo, 
quse (le Sanctis comperta sunt, narrari; quam ru- 
dera quzeiiam incondita, aut saxa potius barbari ser- 
monis projici : quin et Sanctos ipsos venire in con- 
temptum putant, cum ita illorum res gestae narrantnr. 
Cum vero ex variis auctoribus d(i Sanctis, quorum 
vel propria luilla, vel minus integra extat Vita, 
qu<X(]am profero analecta ; mallent unam concinnari 
continuam orationem, quam qnasi centonem consui, 
ipsis sanctorum verbis repraesentatis. Mallent cum in- 
vicem discrepant auctores, omnilius expensis, sen- 
tentiani unam, quae probabilior videatur, affirmari, 
ceteris prffitermissis ; quam ambigue conjectando 
ansam, ut ajunt, pr£ebei'i de rebus omnibus dubi- 
tandi. Nse illorum multum a mea dissentit ratio. 
Mereutur quidem Sancti ut a peritissirais scriptori- 
bus res ab ipsis prjeclare gestae mandentur litteris, 
magis sane qnam Rex ille, quem legimus, cum mul- 
tos secnm rerum suarum haberet scriptores, invi- 
disse etiam ei cui suse virtutis Homerus prieco obti- 
gisset; seque ab Apelle pingi, a Lysippo fingi 
potissimum voluisse. At multis a;tatibus vel rari 
extitere prseclari scriptores , vel qni extitere, ii suo- 
rum stndiornm inanem sectari mercedem, quam Deo 
Divisque sifos consecrare labores maluerunt. Si qui 
autera beue docti Sanctorura gesta mandare litteris 
aggressi sunt, ii vel animis in alias plures cnras 
distractis expolire sermonem non potuerunt, vel 
ultro neglexerunt, rati stylum eum optiraum esse 
Sanctisque gratissimura, qui cuni ipsorimi vita; nio- 
destia consentiret; ut sicut illi vulgo conterapti con- 
temnebant ipsi omnia secidi ornamenta, raonnraenta 
glorise, laudis insignia, solo virtutum interno splen- 
dore contenti, quo se Nuraini gratiosos fore confi- 
derent ; ita omnis de eorum vita instituta narratio, 
humilis esset et inelegans, sola veritate et pietatis 
incitaraento commendata. 

Equidem non video cur non cuicuiraodi illud sit, 
quod sic traditum est litteris, id quisquis aniator est 
veritatis multo libentius amplectatur, quam si novis 
elegantiarum pigmentis adulteretui'. Jam quis ego 
sum, qui cum discrepant afque inter se pugnant 
scriptorum variorum narrationes, ipse quod raihi 
visum fuerit, velut certum minimeque dubiuni pro- 
nuntiera, et mea unius, qu;e nulla est, firmera au- 
ctoritate? Nonne id satis est, si ubi plurium discre- 
pantia protulero testimonia, quodnam eorum et 
quamobrera preeferendura existimem, modeste expo- 
nam, aut etiam judicium Lectori relinquara ? Ipsos 
principes historicorum video ab hac ratione raea 
mininie abhorrere. Quotiesenira ValeriumAutiatem, 
ac Fabium Pictorem diversa sentientes citat Livius? 
Quamquam', qina in omniura nianibus erant, non ipsa 
eorum verba adnumerat, neque id erat opus. Mihi 
id visum est faciendura, ut sua antiquitati dignitas 
constet, ac reverentia. Etiara in statuis et imagi- 
nibus Principum, imo et plebeiorum quoque, majo- 
rum nostrorura, veterem illam habitus formam 
observamus ac reveremur, et longe inepto ac mul- 
tiformi setatis hujus vestimentorum modo prffife- 



rimus : et non id in scriptis ac stylo, cui uni fere a 
vetustate commendatio est, valebit? Lectores maJo 
quid olim de singulis Sanctis scriptum sit, intueri, 
quam mihi credere narranti. Aberit fraudis suspicio, 
cum ipsa veterum verba legentur. Atque ifa quidem 
aflectus animo sum, ut mihi haberi fidem nolim, nisi 
id narrem quod ipse oeulis vidi, neque enim ita me 
hactenus vixisse arbitror ut tunc fidemnon merear: 
ast in ceteris qu<e ante meara gesta sunt setatem, 
nolo raihi credi, sed, qnos profei'ara, testibus, quos 
ipsos suis volo verbis uti : qu» tamen si quando ob- 
scuriora erunt, ut mihi interpretari ea et explicare 
liceat, deposcam. 

Fontem igitur demonstro, purse quidem aquse et 
salubris, sed in obscura latentem silva, densis se- 
ptum frutetis, rausco obsitum, avio loco, difficili aditu, 
nullis labris ant raarginibus aliisve operibus conclu- 
sum, itatamenuthaurireexeofacilequeas, aquamque 
deducere, quibns voles canalibus, lapideis, ligneis, 
plurabeis, argenteis, inde aut virtutum pricstantissi- 
marum petendo exerapla, aut raateriam sumendo 
quam stylo exorues ad aliorum utilitatem, Divorum 
honorem ; ea lege tamen, ne ipsuni unquam obstruas 
fontem ; sed si quae forte e vicina palude vena in- 
fluxit, aut malitiose inducta, si cujus arboris noxia 
eum umbra texit, si quidaliud saporem ejus vitiavit, 
usumve interclusit , medelam afferas qua licet : si 
quid a sciolis aut imperitis librariis adjectum, re- 
eisuni, mutatimi deprehenderis ; aut ipse emendes, 
aut nos moneas. 

Venamdivitismetalliostendo:refodeeam,tu. exco- 
que, utere. Siquid terrestrisscoriffiadmixtura, secer- 
ne : siquid minusame depurgatura, (et sunt pluscula, 
fateor) excute tu diligenter : verte in qu» voles 
opera; sive nuramos cudere aniraus est, quos trape- 
zitaa illi Regi annumeres ceteruarum possessionum 
pretium, quibusve noraina multisjam noxis peccatis- 
que factadissolvas; sive vasaraagnlfice elaborare, quse 
ad celestes, etiam Numinis ipsius, epulatioues adhi- 
beantur ; seu deuique arma fabricari , iisve splendorera 
addere, quo adversariorum prcestringas oculos, et 
gloriosum triumphum reportes; quod voveo. 

In silvam duco, opacam et densam, et multos per 
annos, imo secula, iiiciduam. Hic si te umbra de- 
lectat, amtene conquiesces, ajstumque curarum foren- 
sium et cupiditatum temperabis. Sin cedei-e arbores 
lubet, jus fasque est, et in quos voles usus; seu na- 
vira cupies fabricari, qiia ad destinatura salntis por- 
tura vehare ; seu domura asdificare, in qua tibi vivas, 
non semper hospes tuiipsius, et rerum tuarum igna- 
rus ; seu quod denique aliud moliri opus, sive solum 
ignem facere, quo frigiis pellas, anirai, inquam, 
maxiine periculosum ; affatira niateripe est. Unum 
postulo, sicubi via erit frondibus et virgultis inter- 
clusa, aut caducis vietisque ramis impedita, sicubi 
direpto cortice squallebunt trunci , si qiia' iniraico 
sidere afHatiK quercus, si quod aliud inutile lignum; 
fateare tamen, ajquus esse si voles, plura esse apta 
etcommoda; nec uspiara fortassis, pari iu niole, pau- 
ciora, repudiare quK velis. 



att fidcm. 



Oim hoc fons 
cst, 



Re 



Ordo dicendorum et ratio. 



lerum omninm quEe existunt, ordo quidam est ac 
modus, a natura, aut potius ab auctore naturse, sa- 
pientissime constitutus. Cernitur is quoque (licet 
sa;pius hominum improbitate perturbatus) in rebus- 
publicis, ex pulcherrima partium omnium, ceu 
membrorum, corapositione ac disciplina consertus. 
Verum alibi nusquara illustrius, quam in Sanctorum 
vita elucet, a quibus est tura in Nuniinis veneratione 
publica ac privata, tum in ceterarum functionibus ac 



CAPUT SECUMDUM. 

Methodus et symmetria opcris. 

muniisvirtutum, oranique vitiK ratione, ordo quidam, 
idemtiue fere Divina haustus institutione, studio- 
sissime consei^v.atus; utajquumproptoreasit, omnem, 
qui de eorum gestis instituitur, sermonem certo quo- 
que ordine disponi. Ergo ne quis ut in vasta atque 
immani silva chaos quoddam suspicetur, atque indi- 
gestam molem; breviter Iiic totius operis ordinem 
explicabo. Ac prirao rerum ipsariim qiiiBdiciintur est 
ordo : dein eorum quiB perspicuitati serviunt ac 
comraodo Leetoris, a|)ta atque idonea ratio tiim stjli 
qualitas et conforraatio : Indicum etiam (nam eorum 

pr.Tcipniis 



Orito ncccssa- 
riits in yitis 
SS. 



PR/EFATIO GENERALIS IN VITAS SS. 



prascipuus est usus) necessai'ia explicatio : odiosse 

prseterea suut quasstiones nonnullfe ac censoriae no- 

tationes, a quilius cur retorqueara stjlum, exponenda 

est caussa : denium qu3e in posterum mediter, ope- 

rum est idea quKdam aut consilium aperiendum. 

Inc nlim Quj antehac Sanctorum Vitas scripsere, ii vel nul- 

qmnnicclcris ^um secuti ordinem sunt, ut qui secundam partem 

sermlm Legendae composuit, atque in nonnullis voluminibus 

Lipomanus ; vel alphabeticum dumtaxat nominum, 

ut Mombritius; vel astatis ac temporum, ut recen- 

tiores nonnulli, vel festorum, quse in ritualibus libris 

Ecclesias Romana: descripta sunt, ad quffi ceterorum 

Sanctoruni , etsi in nullis extent Kalendariis, mor- 

tuales dies accommodant; ita Jacobus de Voragine, 

Surius, ac reliqui fere omnes. At si in eumdem diem 

plures inciderint Sancti , horum ab iis promiscue 

scripta nomina; vita) editje, nullo vel astatum discri- 

mine, vel litterarum ; ut cernere est in Petro de Na- 

talibus ac Surio. Ego fastos quidera sura Romanos 

secutus, ut quo quisque in cEelura raigravit die, aut 

ctiam inlcr quo pra!cipua illius agitur festivitas, Acta darem. 

SS. cjmilcia Sed et dierum quoque singulorum Sanctos in certum 

reposui ordinem, ut, quantum eorum assequi jeta- 

tem potui, prius de iis agerem, qui prius vixerunt, 

aut certe prius excesserunt e vivis. Non ita tamen 

id arripui scrupulose , quin ubi aetas controvertitur 

alicujus, communi adhffiserira sententiiB, licet ut ve- 

rior ea esset tiraereni. Ubi nullo ex vestigio certara 

deprehendere setatem aliquorum potui, ut saepe Mar- 

tjTura, hos in ea conjeci terapora, quibus maxime 

congruere visi sunt. Sedde chronologia mox iterum. 

, Saacioriim Primum igitur consignato die quolibet qui eo die 

qui co ilie co- coluntur Sancti, aut quorum quoquo raodo celebra- 

liinlarposila tur memoria, eorum nomina ordine, quem jam expo- 

noiniiia- guj^ recenseo ; addito, cum mihi cognitus est, loco 

quovixerunt, et quam gesseruntdignitate, autgradu, 

V. g, iS. Oaiidcntias Episcopus Novciricnsis iii Italia. 

S. Lco Tribunus, Martijr in Bulgaria, etc. Atque ea 

ratione unico obtutu de quibus eo die agatur Sanctis, 

quoque ordine, perspici potest. 

Sequuntur Pc,r(crmissj et in aHosdiosrejedi. Sfepe 
iiamque Sancti unius plura sunt festa, in una etiam 
atque eadem Ecclesia : nara quorumdam obitus sive 
natalis celebratur, Translatio, nec una; ordinatio, 
i. rejecii in miraculum quodpiam : aliorum a diversis populis 
nlios clies, diverso die agitur, etiam eadem celebritas. Esset vero 
illud ridiculum, si quis unius Sancti pluribus diebus 
edi uno in opere Acta vellet. Semel igitur illa dedi; 
quibus vero diebus alibi agitari eorum festivitatem 
vel recoli in Divinis otficiis memoriam comperi, in- 
dicavi isthic, ubi Acta eorum queant inveniri : idque 
eo consilio, ut si quis Patroni fortassis sui, aut ceto- 
roquin quopiam in loco celebris Sancti Vitam quas- 
rat, neque tamen eo die reperiat , sciat quo sibi sit 
recurrendum. Plerumque veroad eura diera cujusque 
Vitam rejicio, quera maxime solennem agi existirao 
in loco ubi illius conditum est corpus, aut qui illius 
ortu patrociniove gloriatur. Sunt pra^terea recentio- 
ribus Martyrologiis, aut Sanctorum catalogis, raul- 
torum inscripta nomina, quibus tamen ca^lestes ho- 
vcl oimiiiio ""'■^^ """ ^"'1' Ecclesiie judicio decreti, vel antiqua 
omissi, populorum pietate prajrogati. Hos ego mihi omitten- 

dos esse merito existimavi, recentiores praisertim : 
nequeprseter Venerabilcm illuin Luilovicum BlosiumAb- 
/'ffl/emia'(i>nst'm,(cujuscurvitamhicdederim,suoloco 
exposui) alterius cujusquara res gestas retuli, qui 
non ab aliquibus scriptoribus in Divorum albo coUo- 
cetur. An legitime id factum esset, sa^pius addubitavi; 
ac tunc si dedi vitam, (dedi autem paucorum) oraisi 
tanien 5rt»6(/auti?('r(;( titulum:plerumquetamen Vi- 
tam omisi, nomen indicavi, utsicubi mo mea conje- 
cturafefellerit, me lectoreruditusadraoneat. Ac vero 
conjecerara in hanc Omittendorum classem nonnullos, 
quorum postea et sanctitatem publicis festis monu- 
meutis(|ue celebratam didici, et res gestas accepi. 



In hoc quoque omissorum .syllabo ordo est a me 
duplex observatus : nam primo eos recenseo, qui in j(,.„,„„„(„ 
priorem, juxta Kalendarii seriem, rejiciuntur men- Qrdiiie. 
sem aut diem : exempli gratia, si die xn Januarii 
in Martyrologiis Sancti occurrant, quorum aliqui x 
Februarii, vi Aprilis, xv Januarii, vui Januarii 
colantur, alii etiam plane omittendi videantur; pri- 
mum eos refero qui ad pra^cedcntes Januarii dies, 
tum qui ad ipsum duodecimum pertinent, sive qui 
adscripti illi diei sunt, sed videntur esse omittendi ; 
dein qui ad dies consequentes ejusdem mensis ; ac 
denique mensium aliorura, eadem semper serie atque 
ordine dierurn. Secundo cura oranino prsBterraissi 
eodem die plures sunt, hos quoque eo ordine digessi 
quein eorum postulare a?tas, etsi non semper accu- 
ratissime expensa, videretur. 

Tertio loco Prajfationes sunt, sive TrpoXEj/ij^sva, aut 3. Prokgonie- . 

prfevia3 de vitis singulis dissertationes. In his locura, "<ii 

in quo prsecipue Sancti singuli coluntur, quove orti, 

aut in quo setatem degere, vel quem suis reliquiis 

consecravere, expono : terapus quo vixere, ex certis 

characteribus, si quidem ii suppetunt, eruo : sancti- 'ni"'l>usYUa- 

tatem publice celebratam . ex Actis canonizationis, 'f^'^ """'"■' 
,.,,,.. . ... nantur. 

Martyrologus, veterum scriptorum testimonns, tera- 

plis eorum honoridicatis, reliquiaruinlegifiraistrans- 

lationibus, atque aliis monumentis, affirmo : Vita a 

quo^ scripta, quo tempnre, quibus probata, citata, a 

quo accepta, commemoro. Atque in hoc postremo 



p[(L, 



capite ita sum religiosus (quod id existimemadgrati- 

tudinem testandam, impetrandamque fidem valere 

quam plurimum) ut nullam omnino Vitam edam, 

quinaqua Ecclesia aut coenobio acceptasit, indicem; 

expressis etiam privatorum nominibus, qui vel suos 

codices commodarunt, vel suamanu ex alienis Acta unde nccepm-. 

vel unius Sancti descripsere. Et fuerunt. qui quas 

paraverant publico vitas, eas a sedilucidatas in hoc 

tamen amplo opere maliierunt extare, quam separa- 

tim tenui cymba vagari : his etiam ut aequum est, 

suus constat honos; nti et iis qui e Grosca lingua, 

aliave barbara vitam alicujus Sancti vertere, aut mira- 

cula. Quaicumque vero in Roswejdi armariis reperi, ^^'^'" <^" " 

ea omnia summa fide significo ab eo me accepisse ; ^"^'"^.'y'^''; 

idque eo studiosius facio, quod fuit nonnemo, qui 

vel existimavit, vel certe persuadere aliis conatus 

est, nullam a me Vitam edi. quam nonille olim con- 

gesserit. Melius idnorunt qui plurima postillius nior- 

tem suppeditaruntetindiessuppeditantamici. Magna 

tamenpars operis, aut totumpotius illi debetur, quod 

et multa collegit, et auspicatus est opus, quod vel 

mihi fortassis non venisset in mentem, vel certe ut 

id aggrederer non sivissent Ordinis nostri Prajsides. 

Non Vitas autem solas e<io Sanctorum , sed et twn de Trans- 
Translationes, et patrata ab iis post mortem mira- fationibusagt- 
cula; qu?e si separatim peculiari commentario de- tnretmiracn- 
scripta sunt, iis sua pra?figo Prolegomena <eque ut '^' 
vitis ipsis, eodemque modo ea dilucido : sin pars 
sunt Vitt-e, eive attexta. de iis seorsim nisi in com- 
munibus ante Vitam Prolegomenis non disputo. Si 
quje autem alia de iisdem Sanctis alii tradidere scri- 
ptores, ea vel in Prolegomenis, vel post vitam pro- 
fero, aut si eadem narrantur in Vita, indico solum. 
Prolegomena vero ipsa si prolixiora sunt in plures 
partior paragraphos. Quae porro Prolegomenoi*nm, 
eadem Vitarum est ratio, qu^e non continua serie 
conscriptse ab auctoribus sunt, sed a me e variis 
scriptoribus collecta;, quasique consarcinatii?. Cete- 
rum quse in hisce Prolegomenis tracto, eadem v. cl. 
Andreas Saussaius in commeutariis apndlcticis ad 
Martyrologium Gallicanum, datui'um se pnllicctur, etdehismu- 
fortassis etiam luculontius. MiraculaSancturum sunt (lemutHiter. 
qui edi non probent, vel quod iis, nt loquuntur, con- 
firmari nunc nostr» religionis veritatem necesse 
non sit. vel quod niulta in iis inesse videantur inania 
ac futilia. qureque risum potius exprimant quam fidem 
aut pium animi sensum, vel denique quod in iis 

multa 



AD ABBATEM L^TIENSEM. 



■l. Vita pri- 
ittfcvn pitrasi, 



"m cx alia 
iiitfina fcrsw 



3. Anttotalio- 
tics ad singtila 
capita, 



tlodis non 
necessaria;. 



multa memorentur Ecolesiastica; libertatis violatori- 
bus, sacrorum contemptoribus, aliisque sceleratis 
hominibus inflicta cselitus supplicia, quse qui eadem 
nunc rlesignant flagitia, merito sibi sentiunt esse 
pertimescenda, putantque palam exprobrari. Quam 
fidem quce vulgantur a me Divorum historice me- 
reantur, sequenti capite exponam. Non solum autem 
ad religionis persuadendam veritatem aut facta olira 
miracula sunt aut flunt etiamnum a Deo : raagnus 
eorura fructus est, si a sceleribus deterreantur mor- 
tales : quamquara neque hoc potest accidere, quin 
conflrmetur etiam religio, ac prffisertim salutaris de 
suprema Dei providentia opinio. Et multi ante me 
sapientissimi sanctissimique viri Sanctorura con- 
scripsere miracula, quorum sunt qujEdam in genera- 
libus Ecclesiffi conciliis afiprobata. 

Quai'to ipsas edo Vitas germana plirasi, qua sunt 
olira ab Auctoribus conscriptee, cura mss. codicibus 
accuratissime collatas; si quidem archetjpa ejus- 
modi exemplaria reperire potui. Si non extabant 
iItepriusLatine,indicoquisverterit;ubiidnonindico, 
sed solum e Greco, Italico, Gallico, Hispanico, Teu- 
tonico versas, a me versie sunt. Si plures extant 
unius Saucti Vitffi, et a nominatis pr;esertim scriptse 
auctoribus, esque hactenus non editte, omnes hic 
edo ; nisi compendia sint aliffi aliarum. Nam cum an- 
tiqua nactus sura Acta, pleruraque Metaphrastae et 
recentiorum narrationes prajtermitto. 

Hiscevitisac miraculissubjicio, ubiopus esse vide- 
tur, perbreves xVnnotationes ; quibus vel varise le- 
ctiones in diversis Mss. animadversee indicantur, non 
omnes cujuscumque generis , quod esset supervaca- 
neum, sed qua; alicujus esse momenti visae sunt; vel 
si quLB nomina urbium aliorumve occurrunt locorum, 
qu^ non satis in eadem Vita explicata esse videan- 
tur, ea breviter ubi sita sint annoto. Si qu<B verba 
barbai'a, aut minus usitata, eoque obscura, explano 
ea breviter. Si qua3 temporum nota, a vulgata dissen- 
tiens chronologia, aut quse non satis perspicua esse 
videatur, eam, si in Prolegomenis id factum non est, 
expono. Si quid est quod cura Theologorum placitis 
neutiquam congruere videatur, id vel enodo, vel qua 
licet excuso, vel etiara qui corrigi possit doceo. Deni- 
que cura prEeter eam quam edo Sancti cujuspiam Vi- 
tam, alia extent subinde ab aliis scripta auctoribus 
ejusdem Acta, aut ab historicis relata, si quid hic 
omissum aut aliter narratum sit, admoneo. 

Non defuere viri doctissimi, qui hasce Annotatio- 
nes existimarent nuUura e&se usum habituras, eoque 
utvano labori parceremhortarentur.Neque enira eru- 
ditosLectoresiUisegere;nequequiegeant, eoruniesse 
habendara rationem,nisi ipsam passim velimus Lati- 
nam phrasim in rudiurn gratiam explanare : Jacobum 
Su'mondum, Dionysiura Petavium, aliosque pai'i eru- 
ditione viros Annotationes hasce, aut etiam propter 
eas opus universum contempturos. Perculit, fateor, 
me virorum tantorum allata ad labefactandura insti- 
tutura meura auctoritas. Ergo ne Heroibus iUis, qui 
mihi singuli instar essent plurimorum lectorura, aut 
etiani omniura, displiceret labor hic meus, quasjara 
paratas habebam Annotationes expunxi plerasque ; 
ideoque rariores quatuor primis diebus adjects. His 
excusis, cum bella justitium, ut ante scripsi, prffllis 
indixissent, pensiculatius ccepi cogitare, quibus hisc 
ederem? anne solos eruditissiraos homines volvere 
opus meum veUem, an non potius plebem omnera 
litteratorura ? his numquid coramodo esse Annotatio- 
nes illEe possint? Cui ingratum fore, nbi Sancti alte- 
rius fieri mentionem legerit, moneri quo die sit illius 
Acta reperturus? Si solumPetavii Sirraondique simi- 
libus legi meavelim, satisessesi decem aut duodecira 
cudantur exemplaria ; neque enim esse nunc aut intra 
longissimum fortasse tempus futuros pari eruditione 
decem. Quid? au nescire eos, scribi multa quibus 



tiiitUis pro- 
bat(s: 



solum vulgus rude et imperitum utatur, plura quae 
mediocriter docti legant, qua doctissimi pauca? No- 
tam raihi eorura esse humanitatem ac comitatem, 
plurimis litteris ofl^ciisque immerenti mihi prjestitis 
testatam, ut non facile sint, quod ipsis etiam usui 
non sit, sed prodesse tamen aliis queat, asperna- 
turi. Accedebat aliorum scriptis celebrium virorum 
auctoritas, Jacobi Tirini, Joannis ToUenarii, Lau- 
rentii Uweni, Autberti Mirzei, atque aliorum multo- 
rum, qui et lectas hasce brevissimas notas probabant, 
et ut porro similes elucubrarem hortabantur. 

Antonii W^iughii Lastiensis Abbatis longe vires 
meas, ac fortassis modura humanse irabecillitatis, 
vota ac eonsilia excessere. Optare enira se aiebat, ut nonlamen 
non brevissima solum scholia, sed luculentiores com- proli.ra:. 
mentarios darem, quales fere Petrus Halloix no.ster 
ad Vitas Sanctorum Scriptorura Orientis adjecisset, 
de quo auctore raultus tunc nobis fuerat serrao, et 
cum sumnia ejus, ac merita, conjunctus laude. 
Negavi eam esse mihi vim animi, ac corporis firmi- 
tatem, nisi viginti alios excitaret ipse, qui ad idem 
studium sunra operara serio conferrent. Quem deinde 
lecturum hrec? cogitaret operis mei raolem etiam 
absque ejusmodi comraentariis : quid si illi accesse- 
rint, et par characterura magnitudo? Trecentis pro- 
fecto voluminibus opus omne non iri expletum. 
Acquievit continuo responsionihuicmefeviroptimus. 

§ II. Ad perspicuitatem et lectomm commo- 
diim exeogitata. 

JTrovidere qnidem omnes oportet, qui ad libros 
edendos animum appellunt, ut non modo stylus 
clarus apertusque sit, sed et litterarum forma ac 
chartte ratio sit ejusmodi, nihil ut lectorera offendat 
ac fatiget. Nuraquam taraen mihi eorum iraitanda 
esse duxi exempla, qui characterum magnitudine, 
nitore charta; ceteraque elegantia capti, nil pensi 
habent, quanti pretii futuri sint libri, et quara multi 
eos coempturi. Volui ego ita opus hoc nieura cudi, 
ut nec fceda esset charta, neque deformes littera;, 
qua5 averterent potius, quam allicerent lectorem; 
neque taraen ita splendida essent ac suniptuosa, ut "J"'™''"- 
eraptores pretii magnitudo deterreret. Idcirco Typo- 
graphum monui, prudentem virum ac cordatum, ut 
chartam, characterem, et Cietera quje opus forent, 
adhiberet, qualia sibi esse utilia judicaret : nam 
quod illi utile esset, id raihi maxime jucundum fore, 
ut nimirum quam plurimi libros raeos emant ac le- 
gant. Fecit ille pro sua prudentia et huraanitate, 
ut neque papyri aut typorum munditiam requirerera, 
neque pretium enorme damnarem. Et quidem ordi- 
nari a me characterum diversitatem et modum vo- 
luit, ac cetera quEe censerem operis perspicuitati 
servire. Qua? huc faciant, quaaque adhibita littera- 
rum differentia, suraraatim hic edisseram. 

Primum graudiori forma characteris (ut de titu- 
lis nihil dicam) impressa Sanctorum cujusque diei 
nomina, ut ipsa litterarum magnitudo illico oculos Lilteranm 
advertat Lectoris animumque. Ejus tamen Sancti cliscriminii. 
nomcn, cujus eo die festivitas sit iu Romano Kalen- 
dario consignata, quadratis est litteris, ut eraineat, 
non tamen primo loco, ut in Martyrologio, sed or- 
dine tctatis, effbrmatum. Duo deiuceps sunt genei'a 
litterarum, mediocri magnitudine, quam ex re me- 
dianam vocant ; alia? longiores aliquanto quam latio- 
res, vulgo Italicffi dicuntur; typothetas nostrates, 
quod iis calamo effbrraandis citatius moveri manus 
possit, et velut currere videatur, Cursivas qnasi cur- 
sorias, appellant. AlijB rotund;e sunt ac teretes, et 
passim Romanae nominantur. His Vitas, et qutccnm- 
que alienis verbis efferuntur, excudi curavi : curso- 
riis illis quie raea sunt, aut quasi mea, quia adjuto- 
rum et laboris sociorum, de quihus infra. Aunota- 

tiones 



Cliartts et iit- 
terarum for- 
ma non nitnis 
snntptnosa ct 



PR^FATIO GENERALIS IN VITAS SS. 



Dics el atmm 
morUs 55. iit- 
dicali in 
rttnrgine. 



TiltilipftgiiKt- 
riim 



Aiiclor Viliv 
iit siilgiitis 
patjinis. 



Capitmn divi- 
sio et tiitili. 



Cotitpeitdia 
dictoram iit 



Annotatiotics 
litteris ab c 
indicata:. 



Nutnerimino- 
ribtis divisio- 
nibiis addili. 



tiones vero, ut quas lectorum quidam prajteriliuut 
festini. vel sibi non necessarias rati, minimo excusfe 
sunt charactere. 

Principio Vit« cujusque aut prffivia^ niese de ea 
dissertationis, in margine diem signavi quo is colitur 
Sanctus, et annum quo decessit : vel si annura 
certa nota temporis circumscribere ac definire non 
potui, tum seculum quo vixit, aut .seculi initium 
finemve expressi. Ast in supremo margine quasique 
superliminari paginac cujusque et Sancti noraen, 
cujus istliic datur vita, et dies raensis adscriptus; ne 
quemquam oporteat plura volvere folia ut norit quo 
de Sancto agatur, et quo die mensis. Quia vero 
ejusdem Sancti plures quandoque sunt vitse, a di- 
versis script^e auctoribus, ideo in exteriori margine 
pagin» cujusque, suramo loco a quo ista auctore sint 
quae dicuntur, aut unde accepta indicatur, hac for- 
raula ; AucTORE n. n. bx mss. aut Ex Eusebio, ex vrns 
PP. Ex SuRio etc. Si quae ea pagina haljentur, qua? 
nulli certo tribuenda Auctori videantur, sed sint a 
rae undique corapilata, adposui, ex VAnus. 

Vitas singulas in capita distriljui, ut laborem leva- 
rem tsediumque Lectoris. Neque seniper partitiones 
sura secutus quje vel in aliorura editionibus vel in 
Mss. extabant, qund plerumque mutuo non respon- 
derentcodices ; unde conjectui'ara capiebam, non esse 
ab ipsis auctoribus illas capitura factas sectiones ac 
titulos. Si quando divisisse Auctorem commentarium 
suum in ca)iitula, aut titulos apposuisse, probabile 
fuit, retinni utraque. Nisi forte brevia nimis capita 
erant, et quasi a singulis periodis repetita, aut ni- 
mis longa et ad plures paginas diflusa : aliara enim 
tunc divisionem adhibui; ea tamen moderatione, 
ut priorera Auctoris partitionera singillatira expone- 
rera, pra^sertim si additi tituli essent. Ipsorum porro 
titulorum alii cursoria, rotunda alii littera ira- 
pressi; illi a me, Jii ab auctoribus compositi, aut 
certe in mss. reperti. 

Quia vero auctorum praefationes saepenumero je- 
junae sunt et frigidse, narrationes ipsae inertes et 
languidae, ac succo vacuae ; ne quis possit queri male 
in iis legendis operam coUocari, aut certe ne mole- 
sto quidpiam quaarendi labore conficiatur : compen- 
dia omniura qu<e tractantur in margine apposui, 
quasique in sumraara cuncta aut certe priecipua re- 
degi. Haec qui percurret, paucis horis vasti etiam 
voluminis materiam evolvet : si penitius quidpiam 
introspicere ac pernoscere cupiet, licebit pensiculare 
ac sigillatim cuncta perlegere. 

Annotationes singulis subnexa; capitulis quem ad 
locum spectent, priefixse litterae significant, quffi 
eaedem et in.contextu orationis et in marginibus ira- 
pressae. Quae ex divinie Scripturae libris aliisve ci- 
tantur auctoribus, ea quo ex loco sumpta sint vel in 
ipsam serie narrationis indicatur vel in margine. 
Quae autem cito Auctorum loca, ipse vidi : nihil aliena 
fide profero : si Auctores non fuerunt ad nia- 
num, apud quera eos citatos reperorim indico. De 
iis qufe sunt ex peregrinis linguis Latine versa, se- 
quenti paragrapho dicam. 

Numeros addidi justis intervallis ad Vitara ac 
prKfatioues. Hos subservire posse Indicihus rebar 
eum impressiouem auspicarer. Facilior reperta dein 
ratio est. Possunt tamen hi nuraeri aliis usui esse : 
neque aut deformant historiam, aut ali aliorura con- 
suetudine scriptorum abhorrent; et fere hosce nu- 
meros exprimo, cum vitam unam cito ad alterius 
illustrationem. 



Ex 



J III. Stylus Aiictoris. 



jxpectat nunc fortasse quispiam, ut quas scripto- 
ruin pi-ofero monumenta, sola fere antiquitate 
commendata, ea extrinsecus saltem styli elegantia 



contlecorem; quaa, inquani.ad eorum explanatinnem 
profero, iis munditiam addam ornatumque dictionis. 
Ita qui veterum semitruncas statuas, carie situque 
exesas imagines, fractos enses ac loricas consectan- 
tur. ea ubi adepti sunt, vel in fabrefactis capsis re- 
ponunt, vel limbis pretiosis circumdant. vel ilhistri 
in coenaculis loco snspendunt, quasi hac vetustatis 
reverentia, iUius fluentem ac prope obsoletum re- 
parare ornatum velint, honorem sibi conciliare. 
Erunt igitur veterum ill^e gemmae Scriptorum, etsi 
non magno artificio sculptre, auro nunc splendirlre 
dictionis includendse. Verendum alioquin, ne non 
modo non augeam, sed phirimum etiam imminuam 
gloriam Sanctorum, quorum Acta dudum propter 
inornatara agrestemque dictionem neglecta, ita pro- 
feram in lucem, ut nullura iis novEe. vel in ceteris 
saltem lucubrationibus meis, elegantiae splendorem 
adjungam. 

Merentur quidem Sancti ut eorum laudes omni 
eloquentiee facultate, arte, contentione celebrentur : 
neqne ab eo studio avertere exemplomeo quemquam 
velim : hortor potius omnes, ut eo vim omnera in- 
geniumque conferant.ut Sanctorum res gestas stylo 
ilhistrent. Nusquam alibi major honestas, dignitas, 
decus. Nusquam gratia amplior, et eorum qui lau- 
dantur, et qni laudationem legunt; nusquam lucu- 
lentior merces, nusquam invidia minor. Ut tamen 
dedito studio expoliam stylum, inducere in animum 
non possum : neque fortassis si in id incumberem, 
optatum assequerer : sed ut assequi me posse confi- 
derem, nolim tamen terapus, quod angustis sane a 
natura definitum spatiis est, ex utiHoribus occupa- 
tionibus ereptum, in eo studio consumere. Nec sum 
adeo stolidus, qui si quid ultro aptum perfectumque 
occurrerit, id repudiera, quasi Latine etiara loqui 
nolim; sed nolo vel tenuem in ea elegantia con- 
sectanda operam perdere. Pra?stat stylus obvius 
et expositus niinimeque operosus : atque eum mihi 
plures viri graves persuasere. Qui deliciis humange 
litteraturEe pascuntur, alibi eas qua^rant licebit : 
non sunt ad eorum genium meie accommodatae lu- 
cubrationes. Ea Sanctis acceptissima dictio, quaecum 
eorum modestia, morumque simplicitate consentit. 

Incompto igitur, sed facili usus sum stylo, sive in 
Prolegomenis digerendis explicandisque, sive in 
Actis variorum Sanctorum ex Gr^eca lingua aliave 
vertendis : nara ubi interpretis non est noraen ex- 
pressum, meus omnis est labor : quo si qui me 
levare voluennt. in beneficii non vulgaris loco po- 
nam, et potero me tanto expeditius ad alia excu- 
tienda referre, ipsosque reor Sanctos iis obsequii 
memoria ac remuneratione , et quamdiu in vivis 
erunt, et cum ad ipsos in ccehim emigraverint, plene 
esse satisfacturos. 

Unum adhuc monere operae pretium fuerit, quje 
ex Greecis sumo aiictoribus, ea ut antea jam versa 
snnt quandoque transscribere, siepius meis verbis 
interpretari : neque cnim, opinor, cum linguam 
quampiam novi, erit qui me, si nolira, alio coget in- 
terprete uti ; aut prnhibebit. si velim. Sed utinam 
semper essent GrDsca ad manum ! 



Q 



IV. Appendix ad singulos tomosy post 
inserenda, et fovtc ampllor. 



uoniam addiscimus quotidie aliquid, fimusque 
assiduo studio sapientiores, multa me antea etiam 
se<luIo indagantem fugerunt. qua) deinde absolutis 
jam aut certe anbctis tomis his duobus, aniicorum 
beneficio sura assecutus, de Vita Sanctorum quo- 
rumdam, translationibus, miraculis : quorum alii 
ignoti mihi erant. aliorum Acta vel nancisci nequi- 
veram ve! non integra. aliornm iniracula, ceteraque 
insiguia ignoraI)am. In Appendicem ha3c conjeci. 

suis 



Qiia: ab An~ 
ciorc ipso 
acripta, un 
dcgantistylo? 



Merebanlitr 
Saiicti 



cnr iii iiegle- 
xcrW 



Qitoe ex pere- 
grinis Uuguis 
vcrterit? 



Gra-ca qiio 
slylo cilarit ' 



Appeitilij: ii'l- 
ililn eoniiii 
qiuv (iiilc 
ignoratn. 



AD ABBATEM L^TIENSEM. 



posl amplior 
nddcnda : 



suis locis, (iu:c accurate indicavi, inserenda, si nova 
unquam hujus operis adornetur editio; quod (ut 
nunc sunt tempora) cito futurum non spero : si flat 
tamen aliquando, aptius fortassis in tres toinos di- 
stribuetur Januarius; fecissemque id sane, si praavi- 
dissem fore ut tantum moles excresceret. Idcirco si 
Iiinc ad asceticas institutiones, conciones, morales 
in Divinam Scripturam commentarios, sumere quis 
ni.ateriam, ut est amplissima, voluerit; ei ego ma- 
gnopere auctor sim, ne tomum citet, sed dieni meu- 
sis, aut cujusque Sancti Vitam : ne, si alia partitio 
operis fiat, Lecfori is suo perturbationem ac tene- 
bras offundat. 

Novumetiamedipostea supplemontum debebit, nbi 
ad plurium eruditorum manus pervenerit hoc menm 
opus : nam multa latent etiamnum, quse tunc ab iis 
proferentur iu lucem; mnlta non latent illaquidem 
omnino, sed tamen adipisci ea non potui ; multa de 
reliquiis ac mir.iculis adhuc neglecta, colligentur. 
Sed de hisoe rebus, in quibus benignos Lectores 
navare mibi, aut Sanctis potius operam exoptem, 
infra admonebo. Edidere vero ejusmodi supplementa 
coraplures, ut Cardiualis Baronius ad singulos An- 
nalium Ecclesiasticorum tomos. Andreas Saussaius 
ad Martyi-ologium Gallicanum appendicem nonunam 
adjecit. etiam in prima editione, uti hic ego. Atque 
ut nemini antea id foret usitatum , 'sumerem mihi 
tamen hanc veniam, ut quae vel addenda occurrerent 
vel retractanda, ea si in noya editione non possem, 
ad alios tomos veluti mantissam adjungerem. 

Alteraigitur Appendicis caussa est, ut siquid per- 

peram scriptum est a me, retractem : quod quidem 

alia retmcia- ingenue facturum raeprofiteor. Nonpossuraomniaco- 

'" •' ram lustrare, et qu» ante pedesposita sunt, eafortas- 

sis non recte semper sum assecutus. Humanum est. 

Ubi errorem cognovero, fatebor, et ne qnem aliura 

decipiara, monebo. Sunt liic ita retractata nonnulla, 

quorura noneramantea perfecta imbutus cognitione. 

Oper^ quoque typographicffi, irapressores ac typo- 

theta;, solent errata, quffi corrigi Auctor velit, com- 

mittere. Reeognovi quidem ipse pleraque cura cude- 

rentur, sed et legentem fefellere nie nienda non uulla ; 

et licet a me notata, non sustulerunt ipsi quandoque, 

quin et nova invexerunt, nec semper poti aut osci- 

tantes per incuriam, sed diligenter etiara advigilan- 

tes : nam laxata tj-porum compage proclive est ut 

littera una alterave effluat aut subsidat. Quisdara 

igitur hujusmodi errata, quae alicujus momenti esse 

videntur, hic emendo : alia vel levia sunt, vel quse 

facile assequi Lector possit. 

S V. Indices tomis singtdis sex. 

J? ructum uberrimum ae tetissimum suarum lucu- 
brationum ii referunt Scriptores, qui aptos illis In- 
dices faciunt. Nam quibus etiara non est otiura ut 
opus universum evolvant, ii ex indicibus quid in rem 
suam haurire inde possint statuunt : qui evolverunt 



wenda qn(s- 
dam correcla, 



aut eo etiara torao qnoquo modo mentio fit, sed quo- 1. Sanctornm 

rum iis diebus, quos ille continet tomus, agitur festi- "'J'"*'/'"; ' 

vitas, aut certe consignatur et illustratur a nobis na- 

talis. Nequenudumdumt.axat expriraitur noraen; ! 

cuique pra?figitur dies, qni illius consecratus est me- c.vpresso die. 

moria. Tuni singulorum indicatur ordo seu .status, 

officium, laureola; an monaclii fuerint, viduEe, Epi- 

scopi, Abbates, Presbyteri, Reges, niilites, 'Virgines, "'""• 

Martyres, etc. Demum locns, quem vel vita in eo 

acta, vel raorte, vel reliquiis ad eum translatis, vel 

gloria miraculorum pra?cipuo illustrarunt. E. G. xni. 

Hilnrius Ep. Pictavis in Gallia. xiv. Accursius Ord. 

Minorum Marlyr in Mauritania. 

Additur deinde quid de singulis tradatur hoc vo- 
lumine; an Vita? a quo scripta, nominato Auctore, 
an anonymo, an Sanctorum ipsorum a;quali? an ex 
aliorum scriptis, Eusebii, MetaphrastiE, Lipomani, 



mi, ordine 
atphalcticu, 



loco. 



ct quidquid 
hic de iis 



talis tomortini 

reliquoruiH 

ulilis. 



Surii, Ferrarii? an ex variis Martyrologiis? iisne extat : 
solura manu exaratis? pluribusne an unico? an ex 
Menceis Gra;corum aut Menologio? an Vitae praefixa 
a nobis Prolegomena? quce si longiora, atque in ca- 
pitula vel paragraphos, uti Acta ipsa, distributa, 
eorum elenchus proponitur, quasique brevi in tabella 
subjicitur oculis, quidquid de singulis Sanctis hic 
extat. Similis est hic Index ei qui passim in cetero- 
rum Martyrologiis et Hagiologiis visitur, Sanctis al- 
phabeti serie descriptis; et alteri, qui plurimis de 
qnacumque materia disserentibus Scriptoribus usi- 
tatus, ut Disputationum ac capituni singuloramtexa- 
tur syllahus, quo unico fere obtutu universi operis 
partes omnes perspiciantur. Tales olim Fastos, vel 
certe, si id mallera, dierum ipsoruni, non alphabeti, 
retento ordine, ut priemitterem, mihi auctor fuit 
Georgins Garneveltius Carthusianus, vir doctissi- 
mus : ex iis enim perspecturos esse omnes, quid de 
singulis Sanctis nactns essera, quid desiderarem. Id 
ut facerera tum adduci me non sum passus, non, ne 
prius (quod tamen cavendum araici monebant) fontes 
indicarera atque omnibus aperirem meos, quam ipse 
mihi inde rivos ducerein ; sed quod opus non videbatur 
post Rosweydi Fastos altera suspensa hedera. At 
faciam id fortassis postea, si ulla in sequentibus pu- 
blicandis tomis mora afferatur. 

Secundus est Index CruiONOi.ociciis, sive priecentio 2. Chronolo- 
qua'dam accuratioris Chronologiie quara meditor. 0'cus, 
Hic strictim, ordo seculorum, quot a Christi ortu 
fluxerunt, juxta receptam iers subducendie ratio- 
nera, texitur; et quo Sancti priEcipui, de quibus quo- 
que volumine agitur, obierint, native aut ad episco- 
patura vel regnum aut quid aliud evecti sint, aut 
translati anno vel tempore, indicitur, cum id mani- 
festis notis deprehendi potest, vel certe. nuni ea de 
re a nobis et quo loco disputetur. Etiam cuni nihil 
ipsi certuni statuimus, sed siguatura ab aliis annum, 
quem neque flrraare nostro calculo neque rejicere 
posseraus, expressimus, eum tamen indicamus ad- 
dito Auctoris nomine. 

Duo hi Indices, quia Lectoribus ad iutelligenter 



singulis tomi' 
'■iins ailditiis 
Imlcx, 



aliquando, illis adjuvantur, ut certa capita, quibus adhibendam lectionem ficem pritferant , " prapositi 
mdigent, qua?que haud satis accurate niemoria te- ■.-... 

nent, valeant invenire. Tredecim Indices pcdliceba- 



isque sextit- 
plex : 



tur Rosweydus, sed in separatum voluraen conjectos 
mensium siraul oraniuni. Magis ea raihi probata ra- 
tio, ut singuli suos Indices haberent tomi ; pro- 
pterea, quod est permolestum, cum re quapiara 
ex Indice annotata, alium tomum oportet sumere 
in manus ut ea possit reperiri. Imo cum non una 
omnes prodeunt tomi, si Indice omni carerent prio- 
res. verendum foret ne eorum esset emolumentum 
vel nulluin. vel sane perexiguum. 

Additi igitur suiit Januario Indices, atque adeo 
tomis singulis sui. Sunt ii sex omnino, sed 
Rosweydi tredecim illos fere coraplectantur. 

Primus est Inbbx Sanctoiiusi ordine litterarum 
alphabetico, non omniiim tamen, quorura toto opere, 



qui 



operi sunt. Ceteri, qiiia non ad symmetriam quasi- 
que generalem faliricam operis pertinent, sed ad ex- 
trariaraejus usuram, postponuntur. .Ad hosceadjectiB 
in margine littera; A B C D E F, qute laborem levent 
quidpiam vestigantiuin. Nani indicata signo aritli- 
metico pagina in qua reperiri qiiid possit, adliuc labo- 
riosum fuerit, utra colurana id contineatur assequi, 
et an earum alterutrius principio, raedio, flne. In 
eam rem numeros singulis partitiunculis additos 
excogitaram : neque omnino litterarum toto opere 
margini imprimendarum non venerat in nientera, sed 
necessarias non judicaram, verebarque nimium op- 
plere margines, quod oculuin off'endit vel cursim 
perlustrantium libros. Verum qui hos singulari indu- 
strialndicesconcinnavit, do quo infra, aliudut factum 
praioptarem persuasit. Nec dirticile erit Lectori eas 

3 litteras 



Ccteris ad- 
scripta titte- 
ra: A B, elc 



PR/EFATIO GENERALIS IN VITAS SS. 



qlias totooipcTe 
animo fiuiicn- 
da. 



3. llisloricm, 
nominum Ito- 
winum. 



SS.prafixa 
t. 



Siuijiiloruiit 
stalits indica- 
ttts, elc. 



i. Topogiii- 
plticits loco- 
ritm, 

qnibtis stii 
SS. atlscripli. 



b. Oitoinasli- 
ctis sive 
Gratnmali- 
cus. 



6. SloralL^, 
rerum coitcio. 
itatoribui ac- 
commodata- 
rum : 



litteras in siiigiilis paginis sibi cogitatione descriliere, 
ut quod scrutatur facilius queat reperire, cum littera 
ea quam fingere eum animo juliemus, semiiei' hic 
numeris paginarum indicatis addita sit. Sin numeros 
aiitea in singulis Vitis expressos addere hic voluis- 
semus, facile orta aliqua esset ex numerorum mul- 
tiplicitate courusio; cum prsesertim eosdem numeros 
crehro prior columna iu Prolegomenis, et in Actis 
posterior exliibeat, quare aliquod rursus statuendum 
fuisset discrimen. A igitur primam prioris columnaa 
partem designat, sive 24 lineas aut circiter, B secun- 
dam ejusdem columnie partem , C postremam ; eodem- 
que niodo D E F secundam columnani partiuutur. 
Tertius est Index uisionicus, propria fere no- 
mina coiitinens, non eorum Sanctorum quorum in 
primo Indice proposita series est, sed aliorum quo- 
rumvis hominum. At si Sanctorum quoque, quorum 
antea datus est Index, aliis diehus, quibus tamen 
eorum natalis non agitur, inentio fiat; ii in hoc Indice 
denuo exprimuntur, indicato die qiio coluntur, et 
pagina qua rursus eorum extat mentio. E. G. GmUla 
Virgo 8 Janttar.el 1078. e. Porro Sanclis ac Beatis, 
vel quibiis ha;c ca-lestis gloria; nomenclatio ab Aucto- 
ribus tribuitiir, sive, ut, jam dixi, altero horuin to- 
morum celebrentur, sive ad alios pertineant menses, 
signura f non littera S aut B prffifixa, ne ea fortassis 
oculo quidpiam vestiganti, eoque seriem litterarum 
gradatim percurrenti moram injiceret. Dies in quos 
extra Januarium plerique rejiciuntur, indicati non 
sunt, qiiod quoriimdam ambiguus adliuc nobis sit 
natalis ac titulus sanctitatis : quorum certus est ac 
fixus, isferelocis in Indice expressis annotatur. In 
hoc Indice plerumque ad perspicuitatem vel status 
hominum singulorum aperitur, ut fiex, mottachtts, 
miles, Comcs, Ablnis, EpiscDptts etc . vel Sanctorum lau- 
reola, Virijo, Marltjr, Dnclor. Suliinde in minus vulgo 
notis seculum qno vixertint, vel natio e qua orti, vel 
regio in qua versati , indicatur. ■ Etiam eorum qui 
Vitas hic excusas scripserunt aut in linguam Lati- 
nam verterunt, in hunc Indicem relata nomina. 

Quartus Index TopotiUAPiiicus, continens nominare- 
gionum, urbium, oppidorum, vicorum, montium, 
fluviorum, fontium, ac quorumcumque locorum. Sin- 
guhs adduntur Sancti qui illius tomi die aliquo in 
iis locis obierunt, autcerte coluntiir; solaque ea pa- 
gina exprimitiir qua coeptum de iis Sanctis locisve 
agi, licet quandoque in iisdem actis sjepius eadem 
nominentur loca. Omittuntur vero nomina sive re- 
gionum sive urbium passiin, etiam fere pueris, nota, 
Italin, Ilispania, Gallia, Gcrmiiitia, Anijlia, Belijica, 
etc. Ronta, CoiistantinopoUs, Hierosolyma, etc. 

Quintus IsDBX Onomasticus. sive Gbammaticus, in 
quo verba recensentur obsoleta, peregrina et e 
barbara lingua effbrmata, aut ceteroquin obscura, 
quai eo volumine occurrunt, ac fere explicantur. Si 
quapiam indicata pagina littera nulla, ex iis de qui- 
bus ante dictum , apposita est, id indicio est sajpius 
iUud vocabuliim ea pagiua recurrere. Porro et Iiic 
et prfEcedens Index prailudiura est majoris postea 
moliendi opei-is, de quo infra. 

Sextus Index MoRAt.is, in quo materia amplissi- 
ma, qute Concionatoribus, Catechistis, Interpreti- 
bus Divinorum voluminum, institutionum ascetica- 
rum Scriptoribiis, ac Philologis, esse usui possit. 
Non est ea tamen juxta festorum Evangelia atque 
Epistolas distributa, quod is fere cujusque palato 
gratissimus est cibus, quem coxit ipse sibi, non a 
caupone nundinatus est. Qufficumqtie igitur res ad 
morum conformationem usurpari potest, etsi ipsa ad 
mores per se non spectet, virtutem, inquam, aut 
vitiuni, aliamve animi affectionem non significet; 
hic a personis separata locisque ac temporibus, bre- 
vissiine proponitur, aut potiiis coramoustratur, loco 
indicato fusius exposita. Ad hunc Indicem revocata 
etiam ea vocahula sunt qua) ordines hominum varios 



Auctor in 
alios non iii- 
vehitur. 



aut status officiaque significant,ut CoiiJHSO'', Viilutr, 
Virifines, Reges, Poitlifices etc. Morbi, quorum a 
variis Sanctis impetrari solita curatio : torraenta 
irrogata Martyribus : ritus sacri ac profani : reli- 
gionis Catliolicaj dogmata : et qusecumque demura a 
sacr<e Scriptiirae interpretibus in moralibus Digres- 
sionibus, ut ipsi vocaut, congeri et pertractari solent. 

Ipsius Scriptura; explicata vel prolata toto opere Kiillus sacrii: 
loca, necessarium esse noii putavi pcculiari Indice Scriptura:. 
complecti ao reprajsentare, qtiod ejus et vasta moles 
fiitura vidcbatur, ct iisus pertenuis. 

§ VI. Quxdam consulto vilata. 



Oupervacaneum fortasse cuipiam videatur, cum 
exposueriin quffi ilicturus sim, ea qu,i>. non sim di- 
cturus enarrare; quod prope infinitum esse possit. 
Sed quoniam sunt nonnulla, quaj viri docti dici a me 
debuisse existimaliunt, atque ubi ea pertractem scis- 
citaturi sunt, aut qiiid tandem de iis sentiara; occur- 
renduin ei quxstioni ac dubitationi Iiic fuit, eximen- 
dusque ille ex eorum animis scrujiulus. Sunt autem 
qua; quidem nunc in mentem veniunt omtiino tria, 
quaicumadmultorum Sanctorum historias illustran- 
das pertincant, nusquam taraen plane et ex professo 
quid sentiam exposui. Nam quod aliorum reprehensio- 
ne Auctorum calamum abstineam, nihil attinet dicere: 
perspiciet id et probabit a-quus lector. Ego quidem 

NuIIius addictus jurare in verba magistri, (nec in 
historia oportet) quod certum aut simile certi visum 
fuit, arripui, et idoneis testiraoniis firmavi. Quod 
falsum putavi, id libere respui : qui id tradidissent, 
non repreliendi ; soliim dixi. falsos videri fuisse ai-gu- 
niento aliquo aut iuterpretis errore deceptos, hallu- 
cinatos, non vidisse quae proferimus aut non exa- 
minasse monumenta, deniqiie (qtiod erat levissiraum) 
ita eos sensisse, milii aliud videri. Ficri enim nullo 
pacto potest, ut non dicas diSBeutire te ab eo cujus 
quid non probes. At sunt quidara qui non solum sibi 
a reprehensionibus non temperant, sed in raaledicta, 
conturaelias, iracundias, contentionesque pertinaces 
prortimpunt. Alii cum videri velint sine ulla iracun- 
dia dispittare ac scribere, et magnamadhiberemode- 
rationem, pra^sertim Criticorum e numero.haic taraen 
passim usurpant: Loiji, mt(ja;,(jerra', fabulic, somuia, 
stertere hic auctor viiletitr, an non somniavitcum ista scri- 
psit? satUiie sobrinsfnileutn iiltU^iit? videre iddebuit,si 
juidijiiflmrW//, etc. Atquisomnia videt? Quis omnia, 
etiant ante pedes posita, attendit? Qiiis orania capit? 

Ego ne in heterodoxos quidem, (cum quibus mihi 
taiuen, ubi de sacrosanctis agitur fidei mysteriis. 
quffi isti sacrilege convellunt ac contemerant, aeter- 
nas esse inimicitias profiteor) sed cum iidem a me 
dissentiunt, atque a vero etiam ;\berraiit, in historia 
scribenda vel interpretanda, acrius in eos uou inve- 
hor. Nain si ex aninii sententia quidpiara tradunt, 
quod tamen veriim non videatur, comtniseratione 
potius digni sunt, qui eo teneantur errore ; sin ultro 
malitiosa et veteratoria arte fucura focere Lectoribus 
studeut; bis niiserandi sunt, qtiod in errore smt, et 
voluiitario ; qiii ut evellatur danda est opera, atque 
oranilus Deus ut iis lumen quo perspicere veritatem 
possint, largiatur. At si verbis eos acrioribus coar- 
guas, obfirmabunt penitus animos. Quamqu;xm sunt 
inter eos qitidam ea pettilantia aut potius furore, ut 
diflicile sit non commoveri cum in eoruiti scripta 
incideris : quo in genere mihi nonnumquam Mag- 
denburgenses Centitriatores esse videntur, at praj 
illis etiam Joannes B.tlieus spurci oris ac calarai 
scriptor, atque illiiis similes nonniilli non Ecclesiae 
solum, sed et inonasterioruin desertores, qi;i vereri 
videntur ne non serio profugisse a Catbolicoriim 
castris existiinentur, nisi in ipsos ipsorumque majo- 
res, quavis vel dignitate vel sauctitatis opiuione 
illustres, impudenter deblaterent. Sed neque in Iio- 



utquidiiin: 



ite qilidein 
in Iteteroilii- 

XQSj 



ticct siiit 
atitpd viittli' 
iiitpiiilcntis 



AD AI3BATEM LiETIENSEM. 



Ordinesrdir 
giosos revc- 
reiur et latt- 
tlat : 



llil/erujs con- 
wa ScolQs, 



Scotis contra 
llibernos 



iicntcr deccr- 
lantilfHS, 



inedius ince- 

ilit : 



Ik multis 
Aimtolis Gnt- 
liaruin. 



an lcrtio se- 
vulo cxlite- 
rint, 



rum castiganda maledicentia perdGiulum mihi labo- 
rem esse duxi; quam etiam inter ipsos ii damnant 
qui sunt aliquanto moderatiores. Multo etiam minus 
in alios Scriptores aculeatum stylum vibro. 

Adversus omnes religiosorum lioniinum congrc- 
gationes quam decet reverentiam adhibeo, multaque 
de iis honorifice et libenter pr<Tdico : iisque gratu- 
lor. qnod ipsorum institutis inforraati complures ad 
eximiam sanctitatem gloriamque perveneruiit, unde 
ipsos ordines summa laus. et summa gratia EcclesijE 
universa; est consecuta. Nulhi eorum decora. quie 
quidem a sanctis hominibus in eos manarint. sciens 
prsetereo. Si quid me latuit, suggerant. De nullo 
ordine parcius, quam de nostro loquor. ut qui sit e 
postremis ac minimis. Sed venio ad ea qupe veluti 
scopulos ac syrtes quasdam vitanda niihi proposui. 

Primo, inter Hibernos ac Scotos magna pugnatur 
pugnade natione, nomine, patria, gentilibusSanctis. 
Contendunt Hiberni, veteres Scotos Hiberniaj incolas 
fuisse; (nec potest hoc negari) ab illis ortos se veros 
et germanos Scotos esse : quod non eo noniine appel- 
lentur, ideo fieri, quia quam olim in Rritanniam mise- 
rant coloniam. eacuni Pictis aliisque Britannis atque 
Anglorum qnoque nonnnllis in unam coahierit gen- 
tem, et Scotorum sibi velut proiiriuni vendicaverit 
nomen ; veteres oranes Sanctos, qui Scoti dicuntur, 
nonexhac bellicosa natione, aut nationura colluvione, 
sed ex Hibernia, Sanctorura insula, ortos esse omnes. 
Haec illi. nec falso omnia. Negaut Scoti ab Hibernis 
se, quos probrosis etiamnorainibusincessunt, progna- 
tos : sed cum raajores sui olim Hiberniam insulam 
tenuerint, subjugatis Hibernis Aboriginibus, postea 
tamen migrasse oranes in Britanni?e partem eam qure 
nunc Scotia dicitur, non armis pulsos abignava gente, 
sedsponte Rua,fortassisutsaxosaetasperaregiodura- 
ret ad lahorem corpora et animos. qnos foecundum ac 
molle Hibernife solum effeminare potuisset : Sanctos 
Scotos suos esse omn^s, apud se habitasse et obiisse. 
Atque ea aguntur tantis aculeis verborum, animo- 
runi acerbitate tanta, ut putes de iraperio non solum 
insula? utriusque, sed prope universi orbis terrarura 
esse certamen, cum possint majorum laudem utrique 
participare, eo cumulatius, quo perfectius eorum fue- 
rint virtutes imitati. Non sura nescius utra pars sse- 
pius {non semper tamen) jure superior esse videa- 
tur; sed decidere litestancas. haud id opisme^esse 
confiteor. Cum Scotos appellatos esse Sauctos repe- 
rio,Scotis accenseo; cura Hibernos, Hibernis : cura 
loca memorari, in quibus vixerint, modernje Scotise, 
secerno ab Hibernis, secus cura Hibernia&. Auctores 
neotericos gentis utriusque sequor, cum veterum 
dicta proforunt; cum sua auctoritate quid narrant, 
aut ea citaut monumenta, qua; nec ego vidi, nec 
videre facile quisquam possit, solhcite pertento ora- 
nia, nec temere usquam pedem figo. Nolo mihi Hiber- 
nos irasci aut Scotos, cum utramque gentem ameni : 
Sanctos quorum gente se satos gloriantur, (unica 
tamen, uno a Patre propagata, una lege caritatis 
colligata, natio Ca^litum est) milii propitios esse pre- 
cor, ut et Divinam mihi gratiara concilient, et intel- 
ligentiani imprimant Actorum suorura , qufB plusquam 
Cimmeriis obvoluta nonnumquam tenebris sunt. 

Alter scopulus, ad quem ne affiigerem aut quo- 
quo modo appellerem iiavim, liactenus cavi, est de 
Galharum Apostolis disputatio. Oranes fere GallicanaB 
Ecclesise a Christi et Apostoh>rum ejus discipulis 
plantata^ apud se fidei primordia repetunt. Multis 
viris doctis, etiam GaUis. ea non probatur opinio; 
quod et S. Gregorius Turoneusis lib. i Iiistor. Fran- 
cor. cap. 28, primarios eorura, qui ab Apostolis, aut 
saltcra Apostolorum ajvo a Romanis Pontificibus 
missi in Gallias prjcdicantur, Decio imperante, sub 
annum Christi 250 scribit advenisse, atque ista ex 
historia passionis sancti Martyris Saturnini profert ; 
Sub Decio et Grato Coss. sicut fuleli recordatione reti- 



i\elur, primum ac summiim Tnbsana civitns S. Satnr- 
itinum hnbere cmpcrat Sacmhtem . Hi eliam missi sunt, 
Turonicis Galiatins Episcopvs, Archtensibus Trophimus 
Episcopus, Nnrbonx Pnulns Episcopus, Tolosw Satur- 
ninns Episcninis,Pnrisi.acis Dionijsius Episcopus,Arver- 
nis Slrvmonius Episcopus, Letnovicinis Marlinlis est 
(lestinatus Episcopus. Et Gregorio multo antiquiorSul- 
pitius Severus S. Martini discipulus sacras historise 
lib. 2 ita scribit : Snb Aurelio deinde Antonini filio 
pcrseciitio quinla a(jitala. Ac tum prima inlra Gallias 
marltjria visa, scrius trans Alpes Dei religione suscepta. 
Difficile est tamen credere, ab ApostoHs, quorum in 
omnem terram sonus exivit. et in fines orbis terrse 
verba eoruni, .Galliam cultissimamprovinciam et late 
Romanis frcquentatam, omnino esse noglectara. Sit 
saneS. DionysiusParisiorum ApostohisaliusabAreo- 
pagita, et multo recentior. quod facile viris doctissi- 
mis assentiar; an nonaliianteeum inGaIlia,etmulti, 
extitisse potuerunt prjecones veritatis? Treviri ante 
S. Maximinum, qui Constantini Maguivixit tempori- 
bus, septem etvigintihabuere Episcopos, etplerosque 
eorum publice venerantur, nec oranes tamen, imo 
paucos, martyrio sublatos. Quis credat 80 annorum 
spatio a Decii temporibus, aut 170 a Marco Aurelio, 
tot in una Cathedra sedisse? Sed hac omni disputa- 
tione abstineo. Cum vitara nactus sum Sancti alicu- 
jus, quid de ejus astate in ea tradatur, quid ab aliis 
Scriptoribus astruatur, et quatenus id probera, ex- 
pono. Pleninrera de ea re orani disceptationem vel re- 
linquo doctioribus, quorum nonnulli nuper de hac 
controversia pra^clarescripserunt, vel alteri loco ac 
tempori reservo. 

Tertia Syrtis est, quam velis reraisque devito, Hi- 
spaniensium quorumdara Scriptorura auctoritas. Z)ex- 
ter Paciani Eilius, inquit S. Hieronyraus lib. de illust. 
Eccles. Scriptorib. cap. 132, clnt^us apnd seculum, et 
fidei deditus,(eTtur ad me omnimndamhistoriam texuisse, 
quam necdum legi. Fuit is Pnetorio Praifectus sub Theo- 
dosio seniore, eique librum eumdem, ut viri eruditi 
censent, Hieronymus dedicavit. Historia illa, quam 
nondum viderat S. Hieron^Tnus^licet sibi dicatam ab 
amico, autcerte destinatara, ea an uraquam prodierit 
nescio : nusquam certe citatam legi. At nuper re- 
pertura est Chronicon quoddam, in quo Sancti plu- 
rimi, Chronologiae qua nuuc utimur ratione. non per 
Eeras aut Consulcs distributi referuntur, qui vel ex 
Hispania oriundi vel in ea rerura gestarura gloria 
clari fuerint; idque Fl. Dextri nomine vulgatura. Et 
genuinum illius fcetum esse Hispani plerique raordi- 
cus pugnant. Annotationibus id Rudericus Carus, 
prolixis commentariis Franciscus Bivarius illustra- 
runt : apologiam pro eo scripsit Thomas Tama^us 
de Vargas v. cl. amicus meus. Plurimi viri docti ne- 
gant id Dextri opus esse, et raulta afTerunt argu- 
menta, nec parum valida, quamobrem ipsis ita videa- 
tur. Nolo ego in certamen hujus Scriptoris gratia 
cura hellicosa gente descendere. Cujusmodi esset 
Dextri opus, nemo tradidit. Hoe Chronicon an omni- 
moda historia dici potuerit, alii viderint. Mihi opus 
videtur scriptoris non indiligentis, sed qui obtorto 
collo in Hispaniani trahat quotquot potest viros illu- 
stres, et in Sanctorura classeni redigat, quos ne con- 
stat quidem Christianos extitisse. Sed dictionis ele- 
gantiam requiro, qua usum fuisse Dextrum facile 
assentietur, qui patrera eius Paciamim , cujus do- 
raestica disciplina vel exemplo optimis artibus insti- 
tutum fuisse filiura verisimile est, legerit castigatse 
eloqnenti:v virura prsedicari ab Hieronymo. et tatn 
irita quam scrmone clarntn ; quique ista nicrainerit ab 
eoderaHieronyrao scripta esse ad Dextrum, Ut quod 
Cicero tuus, qui in arcc Romanif eloqucntiiv stetit, non 
est facere dcdignntus in Bruto. Quis suum dicet Cicero- 
nem dicive patietur, qni nuraquara eum legat? aut 
quis leget, et tam inornate scribet? Sed tamen sen- 
tiat quisque ut volet : ogo Chronicon illud nec esse 

Dextri 



anAjioslolo- 
rumdi.<:cipnli. 



tion di^putal . 



nec an Dextri 

Omnimoda 

historia 



Sit Cltronicott 
iiupercditnm, 



qnod mutli 
ncgnnt, 



ct siijlus dti- 
bium facit. 



mc an Luit- 
prnndi Chro- 
nicon etAd- 
vcrmria ger- 
iiiniiasint. 



Si DeoplOr' 
cuerit, 



Dextri assovero, noque contentiose pernego : ejus 
auctoritate non temere iiitor, prciosertim si alii me- 
lioris notic Scriptores refragentur. 

Nuper Luitprandi Diaconi Ticinensis, deiii Cre- 
monensis Episcopi, antea, ut volunt, Subdiaconi To- 
letani, Chronicon et Adversaria prodierunt, multi- 
moda antiquitate referta, cum eruditis Notis Laurentii 
Ramirezii de Prado v. cl. et Hieronymi de la Hi- 
guera nostri. Autlio dubitare viros doctos, an Luit- 
praudi esse videantur, quamque mereantur fidem. 
Ego id examinare nolui. Gratias iis habeo, qui illa 
protulerunt, a quocumque scripta Auctore. 

^yu. Alia Auctori designata in postenm opera 



R„ 



cdct postea 
Aiictor Vitas 
ss. Grmcola- 
tinas; 



Lideat hic me Democritus spes longas inchoan- 
tem, cuni mors fortassis lateri adstet. Fixus Dei 
manu terminus est, cui vel hodie possum imprudens 
calamum impingere : cur ergo tam longinquaspecto? 
Vastum pra; mauibus est opus, vix serio afFectum : 
quasique id jam absolutum sit, alia quai post susci- 
piani meditari juvat atque ordinare. At nihil ego vel 
vires supra, vel pra^ter Dei voluntatem molior. Id 
modo significo, si Deus vitam, et vires corporis ani- 
mique dederit, ut quod jam ccepi opus perficiam, 
alia esse, quaj cum his conjuncta, et publico aliquara 
allatura utilitatem, velim tunc capessere; quaeque si 
quid raihi prius evenerit, aliis qui se Divorum ama- 
tores profiteautur, ut suscipiant auctor sini, non in- 
tercessurus si id etiam rae superstlte aggrediantur, 
aliquidque ad Caelitum amplificandum honorem affe- 
rant. Quod vero s<Epius sum Deura precatus, ut si 
hic raeus ei non esset acceptus labor, si non ad au- 
gendara Sanctorum gloriam, atqueadraortales studio 
virtutis inflaraniandos accoraraodatus ; terapestive 
obicem poneret, neu progredi in opere infructuoso 
pateretur, sed alia in re desudare atque elaborare 
juberet ; id multo etiara magis nunc precor, ut si ista 
a rae peragi ei gratura, honorificum Sanctis, aliense 
saluti utile non est, eam PrEesidibus meis mentem 
injiciat, ut ad aliara rem quampiam conferre me 
studiura et operara velint. 

Ita ergo affectus anirao, gnarus vitara breveraesse 
et incertam, cogito, si Deus annuerit, hoc perfecto 
de Vitis Sanctorum opere, Vitas oranes quas Grjece 
scriptas reperero, edere Gra^colatine, partim a me 
versas qu?e necdura Latine extant, partim ab aliis 
sumptas qui jam antea apte verterint, partim reco- 
gnitas quas nunc Hellenisrao fcedatas merito que- 
runtur viri quidara eruditi. Hoc consilium meum 
supra exposui, cum de Metaphraste agerem. 



PR^FATIO GENERALIS IN VITAS SS. 

Meditor deinde volumine uno chronologiam San- 
ctorum omnera complecti. ut, quoad licebit certas 
consequi notas, quie ab orbe condito ad hanc usque 
astatera gesta sunt a Sanctis, quam fieri accuratis- 
sime poterit, suis orania teraporibus consignera. 

Altero voIuraineTopographiam Sanctorura descri- 
bara, locaque omnia, quae ii adiisse memorantur, 
recensebo et'exponam. 

Tertiura volumen Onomasticon erit, continelutque 
vocura et phraseon, quie toto hoc opere occurrerint so- 
loecfe, bai-barai, peregriuK, obscurre, explanationera. 

Dein aiiquot voluminibus variorum Martyrologia, 
prfesertim vetera, ex mss. codicumfide reprcesentabo, 
et fortassis Notis illustrabo. Belgicuni quoque lucu- 
lentius quam sithactenus ullum editum. 

Tomo unoalterove Moralesprieceptiones et Exera- 
pla colligam; nisi. quod malim, in hoc me alius sua 
industria et diligentia sublevet. 

Fortassis de Scriptoribus a me lectisaut Iioc opere 
citatis comraentariura conficiam. 

Episcopatuum item orbis totius, Episcoporuraque 
accuratum texere indicem licebit, acmonasteriorum; 
vel quorum hoc in opere raentio fit, vel de quibus 
alii sparsim scHpserunt Auctores. 

Cogitavi eorura etiam res gestas conscribere, qui 
ab anno md, vel certe ex quo Europam involvere 
foedissimarum haeresum turbines, Luthero auctore, 
cceperunt, pro Catholicas religionis defensione ab 
haereticis aliisque fidei orthodoxaj hostibus sunt tru- 
cidati; etsi nondura sint Ecclesiae judicio vindicati. 

Denique sanctitate illustrium horainum colligere 
vitas statui, quorum necdum ab Ecclesia consecrata 
est populorum venerationi memoria. Hoc priusquara 
aggrediar, aut salteni emittam. opus, Apostolicae 
Sedi ut mihi id historica fide vulgare liceat, sup- 
plicabo. Neque eum laborera aut Deo, aut supremis 
Ecclesiffi Antistitibus ingratura reor futurura. Non 
enira solent Duces. cum paufos, quorum maxime 
virtusin bello enituit, pra?miis donant, atqueinsigni 
aliquo honoris, monuraentoque laudis decorant; 
interdicere ne cujus pra?terea e reliqua militura 
turba virtutem liceat privato praeconio celebrare; 
cum id in suam quoque laudem reique publicce sen- 
tiant redundare. 

Hisce absolutis, ecquid erit reliquura temporis, 
quod ab aiternitatis conficiendisnegotiis demi queat? 
Si quid erit. ascetica doctrina, ut a Sanctis tradita 
hocinopere,velreipsaexercitaexcultaque, oblectabo 
animum raeum senescens : et ut aliis vel sic prosim, 
omnia ad certfi capita ac priecepta revocabo. Favete 
Caelites ; oranis hic laudi vestrai dicatus est labor. 



ss. Cliroiwlo- 
ijiam. 



et Topogra- 
phiam; 

Onomasticoit 
vociim obscu- 
riomm; 

Martyrologia; 



librmn de 
scriptoribiis: 

Catalofiiim 
Episcopaiuum 
el monasterio- 
riim. 



Acta Martij- 
nim reccnlio- 
riim; 



Vilnsatiorum 
jiiorinii ho- 
miiium^ 



Ascctica prce- 
cepta SS. 



Ho 



CAPUT TERTIUM. 

Editorum hoc opere probabilitas 

1. Legitimi Historicorum gradiis. 



oc opus, hiclaborest, quse de Sanctorum rebus 

gestis narrantur, qua;que ab aliis consignata litteris 

proferuntur in lucem, efficere ut sint ejusraodi niliil 

ut contineant non probatum ac certum. Id quidem 

indubitanter assequeremur, si ad beatoruni CEeli 

civium gesta scribenda dictandave, ex ipsnrum coatu 

quispiam aggrederetur : at quamdiu in eis Immana 

industria, errori obnoxia, desudabit, quis securita- 

tem prfestabit, nihil ut esse suspicemur, quod aber- 

Falsa ttut du- ''^* avero? Potest quidem, qui prinnim sancti liomi- 

Wamterepo- nis cujuspiam , quocum vixit, cujus actiones , 

lat adversus vitia susceptas dimicationes praiclarum e 

iliu visa scri- 'vitaexitum s)iectavit, historiam scribit, ita stylo mo- 

W(, derarisuo,niliilutexaret,quodnonipse suis oculisvi- 

derit, vel ab oculatis, iisque gravibus et idoneis testi- 

bus hauserit; at si quid non ita probatum illi sit, hoc 

silentioimpune pra;tereat. Non eadem mea nunc ratio 

est, qui ab aliis tradita litteris edo solum in lucem. 



quaj neqne spectavi ipse, nec semper aliorum firmare 
certis testinioniis possum. Adhaec stjlus quandoque 
est ejusmodi, ut licet vera sint qu» narrantur, falsi 
tamen certe habeant primam speciem,propterearum 
rerum,quarum in historia ad fidera faciendara maxi- 
mum est pondus, neglectionem perturbationemve. 
Meliori conditione sunt, qui vel Annalos Ecclesiasti- 
cosconficiunt.vel propriadictioneac styluVitas San- 
ctorum describunt. Neutri enim se in prajcipitem lo- 
cum inviti cogiintur coramittere. Hi enim praicipua 
et maxime probata selignnt, transiliunt cetera ; illi 
multa taciti pra:tereunt, vel sat habent dixisse. sibi 
ea non omninoprobari,exarainari accuratius debere, 
esse loci alterius, aut simili alio uti effugio. 

Mihi h;cc non licent. Proflteorme qua; de Sanctis 
tradita litteris repererira dare, nihil assuere, nihil 
mutare, nihil meopte ingenio emendare, nihil prw- 
cidere, integra omnia et inviolata afferre, quoad 
pcissum. At si quid est vel a primasvo auctore scri- 

ptura 



(illi IttllHliCi, 

litii Vilas SS. 
mo atijlo : 



Aintoi' ihtltm 
r.rfciirlit . 



AD ABBATEM L.ETIENSEM. 



sed aliis cxa- 
minanda pro- 
ponit : 



ptum falso ac pprperam, vol levi et temeraria inter- 
polatione corruptum aoturbatnm; non est perinde 
mihi expeditnm. verum a falso secernere, nisi 
aliunde lux certior historias affulgeat. Quid mihi de 
singulorura Actisvideatur, sive cei'tos]iabeant ancto- 
res. seusecus, expono; etquatenus iis hjibeamfidem. 
Nec mihi id sumo, ut passim libere pronuntiem, 
falsa esse, ridicula. indigna, qure de Sancto quopiam 
ni-c onnltit, hactenus tradita, eoque a me omitti. Esset qui occi- 
neret fortasse : Majores nostri non temere Sanctum 
illum venerati snnt : si ea qufe de illo ad nos per- 
venerunt, falsa judicas planeque repudianda, profer 
melius quidpiam; aut sine nos iis qua; extant, qua- 
liacumque ea sint, uti. Nam si displicent universa, 
fieri non potest quin habeas quod snbstituas : qui 
enim possent alioquin orania displicere, si niliil de 
eo traditum esset alibi contrarium ? si traditum est, 
ede illud. Si quia quiedam non probantur, respuis 
cetera : cur non potius, quia aliqua non potes im- 
probare, sinis Lectorem frui omnibus, monitum 
tamen quid aut quamobrem improbes, ne temere 
cuncta amplectatur? Et ipse forte ubi suum judicium 
adhibuerit, etiam qu?e spreveris qutedam rata esse 
volet, et reperiet quo ea stabiliat, ac de ceteris quid 
sentire fas sit expediet. 

Si'quid est tanien quoduniversim gravium testium 
refelli queat auctoritate, totaque narrationis forma 
ac modo confictum esse possim proinintiare ; id ita 
omiltitplane omitto, ut moneam tamen Lectorem. Ejus rationis 
/rt/sfl. est qu<e in multis mss. extat S. Antonii translationis 

historia, qua asseritur a Constantii aut Constantini 
satellitibus ejus repertum esse corpus, et Constanti- 
nopolim deportatuni; cum sit sub Justiniano primum 
inventum vectumque Alexandriam ; multo post Con- 
stantinopolim : qua de re fusius xvii Januarii 
actum. Ejusmodi quoque est qua; anno 1511 Pari- 
siis edita est S. Honorati Episcopi Arelatensis vita 
tribus libris distinctj, fabulis conferta, quae aperte 
pugnant cum iis quffi de eo scripsit S. Hilarius ejus 
discipulus, cumque omni illius temporis historia, 
ut XVI Januarii dixi. At si alia de S. Antonii trans- 
latione, sanctique Honorati vita nulla habuissemus 
monumenta, licuisset tanien multa ut minime verisi- 
milia refellere, non omnia. In multis id Vitis acci- 
dit, ut licet qujedam paradoxa videautur, ea tamen 
quando neque Christianre religionis mysteriis neque 
aliis probatse fidei historiis adversantur, clare refu- 
tari non possint. Eas igitur sic edo, ut quoad licet 
quam fidem mereantur expendam. 

Sed quia permagni interest, ut fidem historiae cui- 
piam habeamus, nosse quis eam scripserit; hic 
cujusmodi fuisse optem eos qui gesta Sanctorum con- 
scripsere, exponam; qualesque extiterint muIti,pro- 
cUviore ad errandum methodo usi. Tum utro e ge- 
nere raea sint, qua^ram : rectene quidam quidquid 
illis non arridet explodant et in fabulis numerent? 
An S. Gelasii Paps constitutioni de libris apocry- 
phis, et recentioribus Ukdam VIII Decretis accom- 
modaverim stylum. Postremo quantam haec obtinere 
auctoritatem ac momentura velim, quam patiens, 
sicubi errarim, monitionis futurus. 

Primum ac summum gradum historia? scribendte 

(de iis mihi sermo non est. qui quee scribunt cielitus 

hauserunt, Deo vel mentes eorum coUustrante, vel 

per Angelum aliumve ca^Iestem adrainistrum di- 

ctante vel edocente quae scribant : de iis loquor, qui 

communi mortalium more quidpiam commentantur) 

eum igitiH' principem historije gradum statuunt viri 

eruditi, cum quis ea quibus interfuit, quwque geri 

vidit, tradit litteris, qua fere ratione Possidius 

Episcopus S. Augustini facta didicit et scripsit. 

Sirundus, Alterura gradura ii tenent, qui non spectarunt 

cnm (le spe- ipsi quidem quse narrant ; ab iis tamen accepere, qui 

ciatorlhuatt- suis ea oculis sunt contemplati. Ea fere ratione 

ilita : s. Francisci vitara coraposuit S. Bonaventura, 



Qiia: sit llic 

nnrcandorum 

probaiiitilas. 



Priiiiiis gra- 
(lus historia', 
cnm visa nar- 
ciintur : 



S. Hilarionis S. Hieronyraus, S. Clarffl auctor ano- 
nymus, ut ipse in Pra;fatione ad Alexandrum IV 
testatur : Sniie phcuit, inquit, Dimiinalioni Vcslrx, 
mc.r parrilnli injnniirrc, ut recenlilms aclilnis S. Clnra: 
Leijcmlnin cjns formarcm : itpus ccrle quod mea ruditii.i 
viullum furmidabiil, «i.s-/ ponlificnlis auclorilas verbum 
cnram posiln ilerum alque ilerum repelisse.t. Iqitur me 
colliqens ad mandalmn, nec tulum ratus pe.r ea proix- 
dere qux defecliva lcciebam, ad socios B. Francisci, o(- 
que ad ipsum coUegium Virgiriiim Chrisli perrexi, fre- 
quenter illud corde revolvens, non licuisse antiquitus 
historiam te.rere, nisi iis qui vidissenl aut a videntibus 
accepissent: lis, inquiim, verilate prxvin, cum limore 
Dei, meplenius instnientibus, aliqua coUiqens, et plura 
dimittens, plnno slylo lran.ictmi; ut quia matjnaUa Vir- 
ginis virqincs leijere ilelectnbit, rudis inleUiijentia nim 
invenint, ubi pro verborum ambitu tenebrescat. 

Tertius gradus est eorura, qui ea coraraemorant, 
qua; non a spectatoribus ipsis accepere, sed ab iis 
quibus spectatores narraverant. Ad hoc genus multa 
pertinent ex iis quffi refert Joannes Moschus in Prato 
spirituali, S. Gregorius in Dialogis, S. Beda in hi- 
storia Anglicana. 

Quarto in gradu ii locandi, qui qu» sfylo prose- 
quuntur, ex historicis qui in gradibus jam enume- 
ratis consistant, collegere, aut ex certis raonumentis 
donationum, testamentorum, transactionum, aut 
comnientariis, sed eorum dumtaxat qui aliquem ex 
antedictis obtinuerunt gradum. 

Et hi quidem oinnes fidem merentur, si sunt viri 
boni, si prudentes, si pura eorumminimequeadulte- 
rata scripta sunt. Nam si eum qui se rei cuipiam 
gerendie scribit adfuisse, suspiceris haud satis a 
mentiendi libidine aliemim, quia ha^reticus fuit, aut 
partes quas laudat pertinaciter secutus ; inconside- 
ratie teraeritatis fuerit ei firiuam fidem habere. Ea 
res, ut Eusebio, Socrati, Zozomeno, Palladio ssepe- 
nuinero non credatur facit. quod ab ha^reticorura aut 
schisraaticorum, vel certe factiosorum partibus ste- 
terint, eorumque caussam stylo quandoque propu- 
gnent. Eapropter Eusebium in apocryphis haberi 
Gelasius sanxit, ut inferius dicemus. Plures nimia 
bonitas credendique facilitas fefellit, ut res neque 
veritate firmatas, neque satis graviter testatas scri- 
berent, qua; deinde raanifesto falsa deprehenste sunt. 
Quoties nostra ffitate siraplici plebi iraposuerunt hac 
ratione horaines qiiidara nefarii, pietatis honestis- 
sima specie, voluntate et caussa impudentissima! 
Quoties etiam viri eruditi larva virtutis decepti, 
sanctissimos existimarunt et appellarunt eos, qui 
hajretici erant , aut scelerati impostores ! Beatus 
Rhenanus, homo Catholicus, semperque profanas 
haereticorum novitates, ct insanam sacrorum mutan- 
dorum libidinemaversatus, (licet quia suojudicioma- 
luit qusedaniquam Ecclesisestateraexpendere, varios 
in ejus scriptis errores, merito sacri censores postea 
coarguerint) Conradum Pellicanum, raonasticae pro- 
fessionis desertorem, et hffiresis Zwinglianse praeco- 
nem, in)Notis suis ad libnim Tertulliani de eorona 
militis, virum sinctissiraum appellavit, fallaci qua- 
piamspecie virtutis, et fortassis sermonibus (ut sunt 
istorum hominura) super oleum mollitis, deceptus. 

Neque illud raro accidit ut qua? probe scripta ab 
iis qui spectarant, ea postmodum alii interpolando 
limandove adulterent. Multoruraid evenit Actis San- 
ctorum. Observare id passira licet, ut in S. Maiiri 
Abbatis Vita xv Januarii, quas ab Odone Abbate re- 
cognita et expolita, Faiisti tanien retinuit noraen, 
necquam Faustusvir sanctus et omniuraqua! scripsit 
spectator meruit, fidera impetrat. Acta SS. Placidi 
et sociorura an non eadera farina respersa sint, 
V Octobris disipiirenius. Dicitur quidera certc ea lit- 
teris tradidisse Gor<lianus Placidi famulus, qui nar- 
rat Maraucham Agarenum piratam ab Abdala paga- 
norum, qui in Hispania dominabantur, Rege missum 

cura 



/(/ soli oiim 
legitinii. 



Quarttts, 



Sttspecla fides 
iinproborimi. 



et itimis cre- 
dnlomm. 



Cominenlaria 
eorunl qtii 
spectnriinf, 
siepe pcrpc- 
ram interpo- 
lata. 



Acla qtiontm- 
dain SS. non 
acripta. 



Mitrlyrutn, 



ft Confcsso- 
rum ; 



iittl pcTsccn- 
tortim injnria 



aliove casu 
licperdita : 



postca denuo 
scripta ex 
pojntli fama; 



cum centum iiavium classe, ut Romanos infestaret, 
et Christianos ad Molochi, Remphaj, Luciferi sacra 
vi adiperet. itlque toliara tenente Tlieodorico Gotho, 
imperium Orientis Justiniano seniore. Cui non ista. 
gnaro tenirorum illorum. risum aut bilem moveant? 
Neque illa .lutoptes Gordianus scripsit, neque qui 
Saracenis Hispaniam tenentibus adjecit eorum su- 
perstitiones calluit. Sed de his alias. 

S II. Sequioris noUe scripta. 

i^i qusEcumque de Sanctis scripta, extant, omnia 
forent ejusniodi ut ad horum quatuor graduum ali- 
quem possent revocari. non esset mihi magnopere in 
eorum asti'uenda probabilitate laborandum. At sunt 
nonnulla notffi sequioris. ut quam illis adjungi fidem 
aiquum sit, merito ambigas. Nam neque oranium 
scripta olim acta Sanctorum sunt; et qrae scripta, 
eorum qua:dam aholita, deperdita qucedam, aliajam 
olim corrupta et vitiata. Ipsi nomuimqua^n tjranni 
in tabulas referri acta Martyrum uon sunt passi, ut 
antea de S. Vincentii certaminibus dictum. Quan- 
doque nemo adfuit eo vel religionis ardore, ut ea ex- 
cipere auderet. vel doctrinje pr»sidio, ut posset. 
Testatus id olim lib. 1, adversus gentes Arnobius : 
Sed neqite Ittvc oinnia cotiscribi, inquit, attt in aure^ 
omnium pertwniir potncrunt, gcsta gentibus in ignotis et 
vsum ncscientibjts litterarmn. 

Neque id solum in actis Martyrum, sed in cetero- 
rum rebus gestis Sanctorum locum habet. Nam pluri- 
morum non sunt statim atque e vita excesserunt man- 
datalitterisgesta. velinvidiaobstrepente, velquianon 
continuo vocari coppti in vota et rairaculis clarescere, 
vel quia haec Ecclesiae Praesides scribi ac prajpropere 
vulgari vetuerunt. vel quia idoneus scriptor defuit. 

At quae olim fideliter conscripta. prsesertim Mar- 
tyrum acta {num integra et genuina ad nos pervene- 
rint perpauca, velut residuje aliquot post vindemiam 
olivae aut botri, ut Isai» phrasi loquitur Baronius) 
verisimile est Diocletiani feralibus edictis dissipata 
absumptaque esse. Memorat Euscbius lib. 3, c. 2. 
Tot; cvOeoU5 xai ispa; ypar^a^ xara (jiiaai oiyopai; Taipl 
iT«pa5i(Jofj;£va;. Divinas et saci'as Scripttiras mediit in 
foris igni troditas; et cap. 3. ra^ ypatsai; a(favuq Trupl 
yEvkaOai npotjraTTofj.ivaq; Scripturtts itjni abstitni jttssas; 
at non est existimandum sola Divina volumina 
tuncincendioaddicta. sed quiecumque omniuo scripta 
ad Christianorum propugnaudam firmandamque re- 
hgionem . pietatem inflaramandam, luvendam con- 
stantiam pertinerent. Imo quia Divini libri in plu- 
rium manibuserant; eorum facile servari exeraplaria 
potuerunt, non item cetororura, qu^ apud solos An- 
tistites aut sacrae supellectilis custodes asservabantur. 
Nara sinral atque edicta illa improviso ac repente 
prodierunt. Episcopis prirauraetsacris hominibus in- 
jectas manus Eusebius narrat : ceteri occulere qute 
vellentac furoriimpiorum subducere potuerunt. Qu0e 
tamen superfuere, eorum multatum Romae tum alibi 
vel barbarorum incursione ac populatione, vel foi'- 
tuito Ecdium oppidorumque incendio, periere : qua 
ratione raulta; aliorura quoque SanctoruraVitiE, quas 
olim accurate conscriptas esse constat. interierunt. 

Haec igitur est caussa, quare multarum Vitarum 
nuuc incerta sit fides. Prirao namque. cum ita pri- 
migenia illa Divnrum acta essent dissipata, super- 
esset taraen nomen Sanctorum. et miraculis corus- 
caret, oportuit acta eorum, aliquot, postquam e vita 
migrarant, seculis, vel ex veteribus historiis, vel, 
cura eae ut pluriraum non exstarent, ex sola populi, 
sed accepta a majoribus, fama describere. Verum, 
ut recte S. Augustin.. tract. 90, in Joan. Nonnum- 
qmm et liistoria, et multo magis fitma mentitur. Neces- 
sariotamen illud occupandum prassidiuraest, cum aliud 
suppetit nihil. Sed judicio est opus. Quod ubi since- 
rum hmaturaque interponitur, res existit et ipsis ho- 



PR.«FATIO GENERALIS IN VITAS SS. 

norifica Cielitibus, etraortalibus fructuosa. Non enira 
potest non ad illorum amplificandam gloriam condu- 
cere. ut quie vel solis sermonibus hominum de iis 
pra^clara jactantur , ea graviter et accurate perscri- 
bantur; neque non nd plurium id spectare utilitatem, 
ut qui alibi etiam remotissimis in locis Sancti colan- 
tur, qui de iis sensus hominum sit. quu' rerum ab iis 
gestarum recordatio, legere valeant. Ha::c sicumpro- 
batishistoricoruranionuraentisconsentiunt. ilhidcon- 
sequitur.utoptemusquidemantiquasSanctorumVitas 
extare, quasi tamen partem earum aliquam delibe- 
mus, veluti a fonte rivove longe interclusam, sed in 
cisternaquapiamexceptara, aut etiampatenteetaeris 
injuriis ceterisque sordibns exposita lacuna, aquara. 

Sed quia fere qua; inusitata maxirae admiramur et 
memoria retinemus ; ideo quandoque sola colligi mi- 
racula potuerunt (virtutum aliorumque cselestium 
ornamentorum omni oblitterata memoria) miracula, 
inquam, sed frequenter ita vel exaggerata, vel, ut 
est horainum captus, variis adjunctis et circurastan- 
tiis deforniata, ut apud quosdam in anilium fabula- 
rum numero h.abeantur. Ssepe miracula e.adem variis 
adscribuntur. Potest quidem iramensa Nurainis bo- 
nitas et potentia, quod uni Sanctorum tribuit, neces- 
sitatis prsesidiura. levamen doloris, moeroris sol.atium, 
testiraonium innocentise, sanctitatis argumentum, 
non ideo quia jam collatum alteri sit, alteri negare ; 
cum iisdem saspius flagellis ac pojnis variorum de- 
licta castiget. Sed tamen evenit sffipe, ut quod unius 
erat Sancti proprium, id horainum sermone ac dein 
scripto coramunicaretur cum multis, projiferea quod 
perquam imbecillis in plurimis vis est rerainiscendi, 
facillimeque pcrturbatur : quamobrera cum de Sancto 
quopiam quieri audiunt, et narrari nonnulla ab aliis, 
qua: se de Sancto aliquo audisse aliquando raemine- 
runt, huic tribuunt; prajsertim cum nominura sit, 
quam rerum, incertior et raagis fluxa recordatio, 
quod illorum species in animo irapress^ levissimo 
casu perturbentur et confundantur. Ea igitur ratione 
uno eodemque tempore pluribus Scriptoribus, ita 
popularem, quia aliud non suppetit, consulentibus 
famam, idem obtrudi variis locis de variis Sanctis 
potest, quod uni dumtaxat accidit, et ne eodem qui- 
dem, quo commemoratur. modo. 

Quid quod sa?pe, etsi non possimus diffiteri, quin 
evenire potuerit, tamen patrati rairaculi talis pro- 
ditur caussa ac raodus, ut etiara addubites decueritne 
majest.atera aeterni Numinis, ita humana; vel neces- 
sitati subvenire, vel voluntati obsecundare? Sed quia 
adrairabilis ejus bonitas est, neque ea capere intelli- 
gentia possuraus, vel quw castis sibique dilectis ani- 
raabus paravit in crelis bona, vel quantum iis velit 
gratificari in terris, non sunt temere darananda quse 
ejusraodi narrantur, etsi nobis paradoxa videantur ; 
sed potius reverenter accipienda, quatenus ex eo ma- 
nasse fonte Divinfe bonitatis dicuntur, unde omnis 
nostra peteuda est felicitas. Esto, ea facta non sint 
fortassis : at fieri majora potuere a Deo, et facta 
alias. Cave igitur ideo neges facta. quia fieri non 
potuerint aut debuerint. 

Quia vero iuejusmodi p.atrandis prodigiis sese fere 
simplicitati ac fidei hominum Deus atteraperat; ideo 
Hibernorum. Scotorum. Britannorura tam quiAlbio- 
nem. quam qui Arraoricam Gallia; oram incolunt, 
plane portentosa; sunt Sanctorura Vita;, atque ex 
miraculis, fere incredibilibus, contextje; quia apud 
eas gentes et constantia fidei egregia, et vitje sinipli- 
citas ac candor olim rarus extitit ; vel certe quia 
sirapliciores Scriptores. Neque facta isthic pluriraa 
olim fuisse miracula, poterit quisquam, quantumvis 
malitiosus, pernegare, cura etiaranum hodie, post 
abrogatas ab luereticis nuijorura caorenionias cul- 
tunique Caslituni, ipsa tamen loca eorum honori olim 
dicata, sacrosancta adhuc esse videantur, et iduri- 
mis splendescant miraculis. S. Wenefridae Virginis 

fous 



qtiandoqtie so- 
la mirncula. 



siepc eadin. 



aliits planc 
atupendii. 



pyicscrtirtt n 
Seotis, Hibcr- 
nis, Britoni- 
inisfaeta. 



AD ABBATEM L^TIENSEM. 



VitoiHaexfa- 
ma scripla. 



iiit cii 7i'ittli- 
lio? 



Airjif ix fitlsi) 
tirlii, 



ntil iitiile iit- 
idkctR, jicjtts 
itiiipliliriilii. 



foiis est ainid Britannos in oxtrerao Walliaj ad Bo- 
ream tractu, ad quem maximi fiunt concursus, pe- 
tentium inde suis suorunique morbis et incommodis 
remedium. Retulit mihi vir illustris, ^idisse se etiara 
haareticos eo confluentes iraplorandse opis gratia; 
cumque ex iis quffisisset cur, cum novam induissent 
formam religionis, quas Sanctos invocari vetaret, 
aut ab iis vel longa quiete ad ultimum usque judi- 
ciura sopitis, vel si in caelis ,'evum agant, ignaris 
certe rerum raortalium, .luxilium sperare, ad illa 
Pontificiorura, ut assidue ipsis quinti Evangelii pra;- 
cones inculcant, deliraraenta recurrerent? respon- 
disse eos, quid in pulpitis illi ganniant sibi cura? non 
esse, merainisse illius fontis aquam sibi suisque gre- 
gibus ac parentura suorum esse salutareni consue- 
visse; idque vel Divse Wenefridaa, vel Deo boni 
omnis auctori acceptum scribi. 

Suntvero, ut ad propositum redearaus, earatione 
ex populi fama , pluriraorum antiquorum MartjTum 
quffi iuterciderant acta conscripta, niultorum Galliffi 
Apostolorura, pIei'orumque ex jam memoratis gen- 
tibus Sanctorum Vita;, quorumdam etiam (quod mi- 
rere) Italorum. Neque prajter faraam, qua; dicebatur 
manasse a majoribus, habuerunt qui ea coUigebant 
viri sapientes quod sequerentur. Si quod erant, 
quantumvis tenue, nacti antiquum monumentura, 
veluti in densa caligine insperato objectura liinien , 
ejusductuomnemdirexerunt suaecursum scriptionis. 
Sed sunt nonnulli, qui hanc populi diditam ex au- 
tiquo famam, tauti faciunt, ut prope Apostolicis tra- 
ditionibus eam ffiquiparent, ita inveteratam vulgi 
persuasiouera Traditioneni appellantes : cum sit 
earum diversissima ratio. Nam Apostolicae Tradi- 
tiones, non vulgi fama constant, sed solidis proba- 
tionibus, licet verbo tradita; ab iis, non scripto, ut 
alia, sint. At populares iII<B traditiones siepe uec 
pueris satis credibiles, ssepe levi aut etiam fallaci 
ortae principio, magnis deinceps incrementis dila- 
tat<e, parum taraen ipso auctu roboris acceperunt. 
S. Servatium Episcopum venerantur Trajectenses. 
His Graeculus quidara jam ante annos 600 persuasit 
Esmeria S. Annre sorore filiam S. Elisabethara na- 
tam, Joannis Baptist^e matrem, filiumque Eliud, cu- 
jus fiho Emeu B. Memelia Servatium pepererit. Ergo 
Antistitem se gloriantur habuisse Christi coguatum, 
cur dubitent, cum ita gravis auctor, ex gente longe 
ab omni fi-audis suspicione remota id testetur? Alia 
sujjerstruunt. ut facile trecentos annos vixisse eura 
prajdicent, quem constet Eusebio et Hypatio Coss. 
Synodo Arimincnsi interfuisse anno Cliristi 3S9. 
Quffidam et vera et a gravi viro narrata, nonnulliper- 
perara intelligunt, pej us etiam aliis narrant, ut semper 
cum novis erroribus serpant longius. Proprium id 
habet fama, nt vires eundo acquirat, magis etiani ficti 
ac pravi, quara recti tenax. Saipe quod alteri narra- 
verara, id ad me, eodem etiara die, sed multis parti- 
bus ampliatum, itaque innnutaturarediit,utipsequod 
a memanarat non agnoscereni, donec sciscitando au- 
ctorem ejus quod raihi referebatur, quid, a quibus, 
quo errore esset adjectura, coraperi. Si id in viris 
eruditis, quibus fides optima ac sinceritas morum, 
vel cogitationum evagatio aliqua, vel intempestiva 
iuterpretatio efficit, quid rudi et imperita; iilebi fiet ? 
Acta sunt alia, non ita quidein ex incertis populi 
narrationibus conserta, sed docte ac graviter olim 
conscripta; verum deinde adulterata. Malitia; da;- 
monura id Arnobius imiuitat, qui vel honorem 
debitum Sanctis detrahere, vel proventuriira inorta- 
libus emulumentum interchidere hoc pacto conati 
sunt. Si qua stiitt Hltfris, inquit lib. \ , adversus gen- 
tes, conscripliomlnuiiiue maiidiila, ntalevolcittia dacmo- 
num, quimtm nira et sludiiim esl lianc inlercipere veri- 
tatem el cimsiiiiilitim ttis Itomiitum, interpolata qnirdam 
et addita, pariim mutala alque delracla, verbis, syl- 
labis, lilteris, ul crcdeiiltttm litrdarettl fitlem, et 



geslorum coirnmperent auctoritatem. Fecerunt ergo 

id horaines nefarii, da^moniim instinctu, ut vel 

erroribus suis atque improbitati patrocinium quae- ali Itarelicis 

rerent, si dicerentur Sancti paria sensisse de Deo atliilicrata:, 

rebusque divinis , aut siraili modo vitara insti- "'' " 

tuisse ; vel ut eorum obscurarent laudem, a qui- 

bus sectam esse suam impugnatam constaret. 

Faciunt id etiamnum ha^retici : nam illustres San- 

ctos, quos omnis retro venerata e.st antiquitas, ne 

novitatis ipsi arguantur si ab iis dissentire se fatean- 

tur, suos fuisse claraitant ; eduntque in vulgus acta 

eorum, sed detractis iis quce illorura possent prodere 

puram ac Catholicam religionem. Si quos eorura 

dogmatum, quaj prsecipue aversantur, fuisse defen- 

sores constet, eorum ita decolorant gesta, ut vel 

improbi horaines fuisse, vel stolidi videantur. Ea res 

facit ut vetera mss. sedulo conquiraraus, quo ex 

plurium coll.atione facilius, si qua fraus est facta, 

queat deprehendi. QuKres, si consentiant exem- 

plaria, an securi suraus ab omni fraude futuri? Non 

continuo. Scd exploranda ea ad Lydiuni lapidem, 

Ecclesia^ niniirum doctrinara ; quicum quod pugnat, 

spurium est. Quid dolo adjectum sit, facile erit ex Aaetquotttodo 

aliis Scriptoribus demonstrare, qui vel de praestan- deprcliendi 

tibus illis viris contraria tradunt, vel somper Catho- f''""^ vssiii 

licos habitos fuisse ostendimt, et qu;E aflinguntur 

iis scita, fuisse tuno ab universa Ecclesia repu- 

diata. Sin obscuris de hominibus iiec alibi notis 

narratur quidpiam cum orthodoxa fide haud satis 

apte congruens; omitto ego quidera, dura certiora 

eruam. Quid si fraus facta, quam assequi non possis, 

quia neque hasresi aflSne, neque Sanctis quibus tri- 

buitur, ignominiosum, ut si E. G. confictum mira- 

culum aliquod ? Si nulla fraudis extant vestigia ac 

signa, unde vel suspicio mihi incidet? Quid esse 

certura ac securum ei homini potest, qiii absque 

caussa ulla ubique fraudem suspicetur? Imo raali- 

tiosum esse et iniprobum eura necesse sit. 

Alii neque dolo raalo, neque fama decepti, tradi- 
derunt tainen gesta Sanctorura, quae non facile pro- 
beiitur. Nam gerinanas tabulas nacti, breviare quara Miaecottlrn- 
integra dare acta maluerunt, quod longiiiscula vide- <■'"■"'" '"'"'- 
baiitur. Prfficipua igitur capita virtutum paucis '"'''""'■ 
verliis perstrinxerunt : at miracula, et qii;e reliquis 
miniine communia erant, quandoque araplificarunt : 
explanationes rerum, temporum notas, locorum de- 
scriptiones intexuerunt. Qua; cuni quandoque non 
satis apte respondeant, in diibiura universa revo- 
catur historia. Est id tanien inaxirae intolerabile, si 
librarii ea fuerint impudentia, ut licet vix tincti lit- 
teris, attexant ipsi ejusmodi lacinias, aut subinde 
doraant quK vulgaria et trita judicarint. 

DeniqueA'ita3 sunt quaidara oranino confictffi, aliae 
ablucreticishoininum iniproborum, a Catliolicis aliae AlixconHeiie, 
styli exercendi gratia. De liis infra. Hseretici non so- 
lura acta subinde corruperunt, exotica assuentes se- 
gnienta pra^claris illustriura Sanctorura actis, quibus 
eos veluti insignitisnotis vindicarent sibi ; sed et suae oh Itiercticis 
factionis homincs flagitiosissimos veluti Sanctos, et siiortm gre- 
justas eorum cjedes raartyria prfedicarunt. Oinitto (lalitttn, 
Tanchelinum, Joannem Hus, et alios ejusdeni farinie, 
qiios nuper stolidi quidam ac deraentes honiines e 
Calvini grege, aeque ac veteres Ecclesiae Martyres et 
Pontifices , vclut Ecclesi;e sua; ornamenta ostentare 
non erubuerunt. Usitata fraus est sectariorum. 

Speciinen proferani perantiqiium. Extat in ijuibus- 
dara Mss. inter reliqiiorura acta Sanctorura, historia 
qua<dara aut fabiila fitulo Passionis Donati Martyris, 
qui ad conflandara CaDciliano Carthaginensi Epi- 
scopo invidiam conscriptus videtur libellus. Alibi 
integrum dabo. hic ne quis decipiatnr, et vere Mar- 
tyrein credat (ut olim Rosweydus, re non discussa) 
partem illiiis exhibeho. Ita ergo habet : Si mani- ul oliin a Do- 
festa persecntionum ijesta non otiose conscripta sunt, uatistis : 
nec iitconsulte iv Itonorem Martyrum et a>ilificalionem 

cretieiitiiim 



PR.EFATIO GENERALIS IN VITAS SS. 



civdentium amiiversaria solennitnte leguntur, cur 7ion 
magis subdolae framlis ct blandx dfirptionis insidiie 
conscribantur pariter et legantur, qua' sub obtentu re- 
ligionis auiinas fraudulent a circumvenlione sultvertuntf 
magis enini instvuctio vecessaria iUis est, ubi professa 
hostilitas non est : quia iiostilis otnnimodis socielas ad 
decipiendum faciUs et prompta est ; et inimici hominis 
domestici ejus. Ideo alienum ab officio pietatis et reli- 
giovis erit von sohan Martijrum glorias invida quo- 
dammodo taciturnitatc comp7'imcre, sed ctiam patroci- 
navte sUentio deceptorias subtUitates cclare. Enimvero, 
quod salutare, tam periculose tacetur a prudentibus, 
quam inutUiter a simplicibus ignoratur. Quoniam qui- 
dent, vt facile est incautos appcUatione nominis Christi 
a fallacibus decipi, ita necessc cst finijcre nomen mini- 
stros Antichristi. Proditione ergo biporuni latentium 
sub vestitim oviuni insidiis aut liberabuntur instructi 
qui imperitia faUcbantur, aut contumaces suo vitio pe^ 
ribunt, sine culpa et pcricido prirdicantiim Christia- 
norum. Canss.v ergo rcpctendn? qiuv gestir sunt , et 
utilitatis et justUiiv pleniv sunt ■■ quia et /ideles comme- 
morando corroborantur, et rudes quosque ad toleranliam 
tentaiionis instigant, et inimicos detcgcndo condemnant. 
Prcedicet ergo patientissimam fUiorum suorum fidem 
pia matcr Ecclesia : recognoscnt et fructum operis sui 
latronumcrudelissimoruni spelunca. Ergo jam veniamus 
adcaussns. 7?cs npud Cnrthnginem gesta cst, Civciliano 
Pseudoepiscopo tunc instante, assevtiente Comite Leon- 
tio, Duce Ursatio, Marcellino tunc Tribuno famulante, 
diabolo tamen omnium islorum consiliario existevte. 
Primo etenim, ut inveternto dniconi mos est, quasi jam 
nm ipse persecutione manifcsta Christiani vomivis im- 
pugnator extiterit, eos guos aperta persecutiove supe- 
rare non potuit, callida fraude circumvevire molitus 
cst, ut eo facUius deccptio proderet, qno dccepliouis au- 
clor latuissct. Plura tleinceps in C^cilianum Episco- 
pura, et Yiros illos principes a Constantino Ma^aio 
in Africam missos, jacit maledicta et calumnias. 
Late controversiara Iianc onniem ortumque schisma- 
tis Donatistarum prosequitur Baronius tom. SAnnal. 
Aliae a Catholieis confictiK Sanctorum historia?, 
non ut cuiquam Sancti gloriosam appellationem tri- 
buant, cui eani IJcclesia non decreverit, sed ut ea de 
illis scribant, quse gesta numquam sint, geri solum 
, potuerint. Viguit olim vigetque etianmum ille mos, 
ut quo magis Lectores captentur legendi aviditate, 
historias Regum ac Heroum, qnorum ficta et noraina 
sunt et regna et facta, ac mirabiles eventus, corapo- 
nant viri etiam non indocti, qui utilius aliis in rebus 
collocare operam potuissent. Tolerari id potesttamen, 
si penitus etiara conficta nomina sint : at nonne 
sapientibus lectoribus illudunt, cura noti nominis 
Regi cuipiam facta affingunt, quse ille ne cogitarit 
quidem? Nonne iis ipsis. quorura sic celebrant nomen, 
ut quje vere dignalaude gesseruntpenitusobterant. et 
quod nerao, nisi stultus, «quo aninio patiatur, multa 
tribuant aliena, falsa, ridicula, non tam adulatione 
aliqua, quia jam ad illos Heroas rei hujus sensus non 
perveniat. quara insania quadara scribendi? Estque 
in lectoribus ipsis furor quidara, ut cura veras uti- 
lesque historias ne inspicere quidem dignentur. con- 
fictas illas mentiendi artificio allecti dies totos ac 
iioctes volvant. Ast illud mihi petulantissimae auda- 
cise videtur, quod etiam in sanctorum hominum re- 
- bus gestis ita ludere audent horaines importune ludi- 
cri, ne dicam impii. Ita Caroli Magni lustoriara 
ineptus quidam tenebrio Turpini gravissimi Anti- 
stitis ementito nomine scripsit : ita Reinoldi Marty- 
ris. aliorumque acta violata scurrili styli licentia. 

At sunt nonnulli tani acri fortossis haud digni 
reprehensione,qui pra^ceptiones aliquas suas adcon- 
forraandos mores, excitandamque pietatem accom- 
modatas, ut vira habeant tanto raajorem, sub Sancti 
vra:textu nw alicujus noraine proponuut, et ut suavius influant 
ralis institu- melle jucundissiraae fictionis illinunt. Non repre- 
lionis : 



a Cnllwlicis 
lkroumliis',0- 



iit Lectorea 
oblectetil, 



ettnm SS. 1 



hendo ajjologos, etiara Sanctis usurpatos. Ea tamen 
milii scribeiuii ratio non probatur : nam vel falsara 
opinionem de Sanotis concipiunt Lectores, vel, si 
confictam esse narrationem indicatur, reliqua San- anrcctc? 
ctorum gesta eo niodo fieta esse suspicantur, et 
nonnumquam an qui celebrantur Sancti, unquam 
extiterint dubitant. Quae etsi non evenirent, non 
tamen mendacium esse piBtatis incitamentum debet. 
Deus veritas est. Exosa illi falsitas omnis, verbo- 
rura, morum, scriptionis. Quem styluni exercere 
delectat. habet luculentam in sacris ac profanis hi- 
storiis materiam. Sperat nominis celebritatera mi- 
randorum eventuum casuumque inventione? Quis 
est adeo stupidus, qui non longe plura, quani scripta 
unquam sint, possit excogitare, licet desit apte ea 
scribendi facultas? Veritati, qua licet, consecremus 
stjlum, studia, actiones universas. 



E 



111. Qiio in ordine hwcponenda. 



atiqmtndu 



is ita constitutis, erit fortasse qui ad quara 
historicorum classem raea haec pertineant, quaerat. 
Dixi de Vitis singuHs suo loco. Sed multorura ani- 
mis ea insita est opinio, plerasque vitas Sanctorum 
inerti seculo a monacliis, piis ut plurinium et bonis, 
ac simplicibus hominibus, sed ignaris fere littera- 
rura, esse conscrlptas, non ex certorum raonumen- 
torum fide, sed vel ex futilibus narratiiniculis, vel 
ex propria quadam phantasia, ac fabrica hebetis 
ingenii inscite illa nostrorura Heroum decora spe- 
culantis. Ita loquuntur, nec sine supercilio, Critici 
quidam, qui ultra apices tamen et Gramraaticales 
lites parum norunt, licet ipsi se intelligere et sapere 
plusquara ceteros arbitrentur. Et sunt nonnumquam, 
quod oranium colere amicitias se velle profiteantur, 
ex nimium familiari convictu eorum qui non recte 
de religione sentiunt, aliqua afflati insalubri aura. 
Alii dura nimis cauti esse volunt, neque uspiam 
secure audent insistere, ne labantur; nihil .satis 
firnium putant, ac temere multa respuunt, dum ne 
explorare quidem cujusmodi ea sint. volunt. Utro- 
runique iuiniica veritati ratio est. Utrisque occur- 
reudum non tam verbis quam rebus ipsis. 

Dicoigitur, Priraura nullasesse hoc in opere vitas, 
quas omnino commentitias possitquis vel levissime 
suspicari, aliquo semper attestante Martyrologio cer- 
tave auctoritate. Dein nullas esse, quas probabile sit 
ulla ex parte ab hcereticis aliisque maleferiatis homi- 
nibus vitiatas. Ceteris ex generibus sunt complures. 
Aliquot recensebo; nec, ut omnes, quidquam at- 
tinet. 

Ab oculatis testibus conscriptae sunt i. Januar. 
Vitie SS. Fulgentii Episcopi Ruspensis et Eugendi 
Abbatis a discipulis ; S. Gregorii Ep. Nazianzeni a 
S. Gregorio Theologo filio; S. Guilielmi Abb. Divio- 
nensis a Rodulpho Glabro ; S. Odilonis a Lethaldo. 
n. S. Macarii Alexandrini a Palladio ; S. Adelardi 
Abb. Vita a S. Paschasio Ratberto, miracula a 
S. Geraldo, vel Gerardo Abb. Silvae-raajuris. \\\. 
S. Genovefje. quaa taraen fortassis interpolata. 
IV. B. AngeljB Fulginatis ab Arnaldo. v. S. Syncle- 
ticoe a S. Athanasio; S. Siineonis Stylit* ab An- 
tonio, aut saltem a Theodoreto; S. .i^milianae a 
S. Gregorio. vni. S. Severini Apostoli Noricorum ab 
Eugippio; ejusdem Translatio a Joauue Diacono. 
X. S. Guilielmi Ep. Bituricensis. xii. S. Benedicti 
Alibatis a S. Beda. xui. B. Juettse, sive JuttJE, ab 
Hugone Floreffiensi. xiv. SS. PP. in Sina raonte a 
S. Nilo ; S. Eugelmari Ereraitfe Martyris. xv. S. Ale- 
xandri Acoeraetorum couditoris. xvi. S. Honorati 
Ep. Arelaten. a S. Hilario; S. Marcelli PapjB mira- 
cula ab Ursione Abbate. xvii. S. Antonii Abb. a 
S. Athanasio; SS. Antonii,Joannis, Meruli a S. Gre- 
gorio. xix. S. Marii, Marthic, etsociorum; S.WoI- 
stani Episcopi Wigorniensis a Flurentio. xx. S. Se- 

bastiani 



Quidam te~ 
mere protinn- 
tiant, omtiCA 
SS. Vitascon- 
ficlas. 



Imonutlte lUe 
tales : 



sed sutil mnl- 
t(B abocutalii 
tcstibus scri- 
pta: 



AD ABBATEM L^TIENSEM. 



mutUE ab iis 
quibus oculati 
tesfes. 



ntiiytiuitiaU' 
serant ab ot'u- 
lalis lestibm 
mnaverunl; 



multiB ej au- 
tlieritrfi>,scri- 
litts ivrrrpo-^i- 
tw, 



bastiani M. Traiislationis historia. .\xi. SS. Fructuosi 
Episcopi et sociorum MM. S. Eiiijilianii aB. Enno- 
dio. xxn. S. Anastasii Persae M. miraciila. xxiii. 
S. Asclffi M. Acta; S. Victoris et socii Translatio a 
Joanne Buzelino. xxiv. S. Macedonii anachoretae 
a Tlieoiloreto. xxv. S. Popponis ab Everlielmo. 
XXVI. S. Piilyoarpi martyrium uli Ecclesia Srayr- 
nensi; S. Paula; Romanse a S. Hieronyrao. xxvu. 
B. Joanuis Episcopi Morinensis a Juanne de Colle- 
niedio. xxvni. Martjrum Alexandrinorum cajdes; 
S. Caroli Magni Imp. Vita ab Eginardo. xxxix. 
S. Petri Thomasiia PhilippoMazzerio.xxxi. S. Mar- 
cellie a S. Hiei'onymo; S. Martini Sauriensis a 
Salvato; et alise complures : nec enim omnes hic 
enumeravi, sed pra;cipuas, aut quarum ha!c com- 
mentans in memoriam primum rediit. Non sunt 
liiEc otiose multi.s post seculis cunflcta, sed a viris 
sapientibus qiii ea spectarant litterarum monumen- 
tis signata, ac fidelissime ad nostram Ktatem con- 
servata. Neque est quod fastidiosi homines mo- 
nachos hebetes et inertes criminentur, quorum 
industria, si verum fateri volumus, non modo sacra 
ha3c antiquas pietatis, sed omnia oinnino vetustce 
eruditinnis ad nos perveuere monumenta : quod 
eli.im Haereticorum multi non diifltentur. 

Jam qui non ipsi spectarunt quidem qufe tradide- 
runt litteris, aut non omnia (quamquam neque quos 
aurdura; et inspectores dicimus, ita speculati sunt 
nmnia diligenter, ut non etiam qua^dam ab alils 
acciperint ) sed tamen qui pleraque iis qui geri ea 
videi-ant narraiitibus didicerunt, sunt plurinu hoc 
in opere. Ea ratione i Jaimarii B. Petrus Damiani 
S. Odilonis Vitam scripsit. iv. S. Gregurius Turo- 
nensis S. Gregorii Lingonensis Episcupi. viii. Ber- 
nardus Justinianus S. Laurentii Justiniani. ix. 
S. Beda S. Adriani Abb. xi. S. Gregorius Papa 
S. Anasfasii Abb. xiii. Joannes Presbyter S. Gla- 
phyrifi; Isidorusde Isolanis B. Veronicce. xv. Ruifi- 
nus et Palladius S. Macarii.(Egyptii. xix. Walafridus 
S. Blaitmaci. xx. S. Euthymii Magni Abb. Cyrillus 
monachus. xxni. Leontius Episcopus S. Joannis 
Eleemonis; S. Beda S. Boisili. xxv. S.Chrysostomus 
SS. Juventini etMaximi. xvi. HermauusB.Hasecae. 
Atque alii, quorum expressa non sunt nomina, v. 
S. Gerlaci Eremitae; vii. ^'enerabilis Ludovici Blosii 
Abb. XI. S. TheodosiiCoenobiarchie. xiii. B. Godefridi 
Capenbergensis, xv. S. Idae Virg. etS.BonitiEpisc. 
XVII. S. Sulpitii Pii Episc. S. Ricmiri Ahb. xxv. 
S. PrKJecti Episc. Mart. xxvi. S. Bathildis ReginiE. 
Jam vero plures etiam extitere, qui ea scriberent 
quiE neijue spectassent, neque ab oculatis testibus 
audissent; sed, quod vel setate aliquanto juniores, 
vel longo spatio terrarum dissiti esseut, abiis solum 
didicisscut, quibus ipsi spectatores narraverant. Ad 
hanc classem ea fere pertinent omnia, quie a coiB- 
taneis aut coaevis scripta passim annotavi, ac nomi- 
natim Acta S. Gordii M. per S. Basilium iii Jauuar. 
S. Eduardi Regis v. S. Pauli primi Eremitffi per 
S. Hieroiiymum x. S. Felicis per S. Paulinum xiv. 
S. Basslaui Episc. Laudis-Pompeiae xix. S. Luuno- 
niari Abb. S. Sebastiani M. si quidem per S. Am- 
brosiuni hujusve ajqualem, xx. S. Agnetis per eum- 
dein Amhrosium xxi. SS. Vincentii et Anastasii 
MM. xxn. et aliurum plurimorum. 

Denii|U(' qui partim a Scriptoribus notiejam dictie 
coraposita recuderunt novo ordine, ac stylu, partim 
ex veteribus et certis monumentis, vel ex probatis 
historicis composuerunt ipsi Sanctorura historias, 
raiilti fuere, quos et ego imitor, quoties acta alicu- 
jiis noii reperio, sed solum consignatam eorum in 
SS. r*P. velhistoricis, aut Martyrologiis raemoriam. 
Ita scripta; sunt Vitffi, ii Januar. S. Adelardi jier 
S. Geraldum, sive Gerardiim. vi. S. Erminoldi 
Abb. M. VII. S. Raimiindi Pennalortii aClemente VIII 
Papa. VIII. S. Frodoberti ab Adzone, S. GudilieVirg. 



ab Huberto. xiii. S. Ililarii Episc. a Fortunato. 

XXII. B. Walteri de Birbeke. xxviii. B. Margaritaa 

Hung.aricffi a Garino. xxix. Venerabilis Caroli Abb. 

Villariensis; S. Petri Nolasci a Francisco Zumel. 

XXX. S. Aldegundis Virginis ab Hucbaldo et aliis. 

Plura sunt ejusmodi a nobis ita oollecta et conserta ; 

S. Attici Episc. S. Cyri Episc. S. Pegas Virg. 

vinjanu. S. Petri Episc. Sebasteni ix. S. Paulini 

Patriarchffi Aqiiileiensis ix. S. Ciesariie Virg. xii. 

S. Bernonis Abb. xni. S. D.atii Episc. Mediolanen. 

XIV. S. Emeberti, sive Ableberti Episc. et S. Ceo- 

liilphi Regis. XV. S. Fabiani Papae xx. S. Cyrilli Pa- 

triarch. Alexanilrini xxviii. et aliorum plurimorum. 
Neque harum vitarum arbitror facile convelli a 

quoquam fldem posse; nisi quod quae a me sunt elu- 

cubratffi, iis alia quae addi potuissent venient fortas- 

sis Lectori iu mentem non pauca. Nunc quae ex fama atiqua ex. 
cunscriptie, longo postquara Sancti decesserant tem- fa"ta. 
pore, aut ex monumentis non ita vel authenticis vel 

illustribus. Hoc ex genere sunt i. S. Martinee V. 

M. S. MochutE utriusque, iii. S. Bertiliaj Virg. iv. 

S. Neophytae V. M.etS. Pliaraildis Virg. viii. S. Lu- 
ciani Bellovacorum Apostoli; S. Patientis Episc. 
Meten. S. Balduini Diaconi M. S. Erardi sive per 
Paulum, sive per Conradum. x. S. Gonzalvi Araa- 
ranthi per Didacuin de Rosario. xi. S. Leucii Episc. 
XIII. S. Putiti M. S. Agricii Episc. Trevir. S. Viventii 
Presbyteri;S.KentigerniEpisc.xvi. S. JacobiEpisc. 
Tarentas. xvii. SS. Tergeminorum, sive per Warna- 
harium sive per anonymum; S. Genulphi Episc. 
xvHi. S. Priscae V. M. S. Deicoli Abb. xx. S. Fe- 
chini Abb. xxiv. S. Sophiae.sive Caduci Episc. .xxvi. 
S. Nothurgae. xxvii. S. Juliani Cenoinanorura Apo- 
stoli per Lethaldum. xxix. S. Valerii Episc. Tre- 
vir. SS. Saviniani M. et Sabina: V. S. GildiE Abb. 
XXXI. S. Geminiani Ep. Mutinen. SS. Julii et Ju- 
liani; S. Aidani sive Medoci Episc. 

Postremuiu genus est Vit.arum, quae ex genuinis 
contracta;, vel certe variis locis interpolat«. Atque 
hoc quidem apte factum est nonnumquam a viris 
eruditis ; malera taraen aunotassent potius seorsim plures eorr- 
observationem, appendicera, eraendationera suam, "'"cic, «ei 
quara intexulssent pristinae narrationi. Hoc genus trrterpoarr. 
latissirae patet, atque cuni priEcedente, accurate ut 
examinentur quie ejusmodi sunt, postulat. Talia 
suut quaecumque fere a Metaphraste, Surio, Haraeo, 
Grasio, Lippeloo, Wicelio, Ribadeneira, et aliis plu- 
rirais, doctis et piis hominibus scripta ; talia quie in f 

Menaeis Graecorura, Petro de Natalib. Vincentio 
Bellovac. S. Antonino extant : talia Acta S. Maximi 
M. II Janii. S. Severini Episc. Septempedani vni. 
S. Egwini xi. S. M;iuri Abb. xv interpolato abOdone 
S. Fausti opere. S. Marcelli Papae xvi, quae tamen 
alii genuina censent. 

§ IV. An Posterioris (jmeris scripta omnia 
respiieiida. 

l\.lii non universim Vitas respuiint omnes : duo 
illa postrenia genera impiignant. Diligere se aiunt 
vitas Sanctorum, eas volutant, et luulta ex iis hau- 
riunt, quibus suos aliontmque ad virtiitein animos 
exsuscitent. Sed nullas edi voluut, nisi limatas judi- 
cio, atque undequaque veritate firraatas, quae non Irnp-Qbarti 
modo non convelli, sed ne opi)Ugiiari quidem possint. (tuitiam tttti- 
Esset sane optandum, ut Sancti oinnes, qualem lii '"ailno (/cne- 
postulant, nacti esseiit suaruin virtutum pricconem; „„1.^"^' '"„"_ 
aut si forte nacti sunt, qua) olira scripta, ipsi prove- ^,,,!, 
herent in lucem : aut profecto qui ita sentiunt, ap- 
pellerent ipsimet ad dilucidanda vel ex integro com- 
ponenda Divorum Acta operam ac studium; suive 
siiniles excitarent acri ac certo judicio homines, 
simulque litteris expolitos, qui ad ea Acta suo nitori 
restituenda incumberent. 

At si id sperare vix licet, et Sanctorum quorum- 
4 dam 



PR^FATIO GENERALIS IN VITAS SS. 



tt cdi nolunU 



rectc. si fidci 
advenciHtir, 



aiit omnibtis 
hisloricis. 



etiam sic 
scribi ab ocu- 
latis testibus 
potuerunt. 



Cur Etfmici 
scriptorcs de 
SS. scBpius 
non memiue- 
rint? 



dam legitiniis actis abolitis ac consuiiiptis, solac eje 
extant ex fama non omnino certa descriptae, vel 
imperite interpolata» Legendae, uti eas superioris 
temporis consuetudo appellabat; quos tamen San- 
ctos constat plurium seculorum consensu eo gradu 
ac loco habitos a majoribus, atque anatliematis vo- 
tivisque tabulis ac sacris cultos, ipsa Romana Ec- 
clesia, arbitra sacronim ac magistra sauotitatis, vel 
jubente, vel annuente, vel saltem connivente; quid 
hujusmodi eorum Aotis faciemu.s? Omitti vis, in te- 
nebras adjici aut ignem potius, planeque absumi. 
Merito quidem si quid inest, quod fidei orthodoxBe, 
aut rectse morum disciplinre adversetur. Id enim 
ferendum non est : tollendum est protinus e medio, 
ne quid damui cuiqnam consciscat. Atque utinamqui 
tani severi sunt in Vitas Sanctorum; eadem censura 
perstringerent. imo exterminarent libros plurimos, 
qni non levem invehunt morum corruptelam. 

Si quid vero inest in Actis quibusdam, quod neque 
traditai divinitus doctrinse adversetur, neque depra- 
vare vitiorum illecebris lectorum animos videatur; 
repugnet tamen omnibus earum petatum, quibus ex- 
titisse Sancti illi dicuntur, liistoricis, aut plerisque 
ac maxime probatis; id quidem quodcumque est vel 
paterer expungi. vel ipse certe notarem. At si est 
(luidpiam, quod uni sohmi antiquaf; histori^ non 
congruat, non ideo id poscribi requum est, cum in- 
ter sese frequeuter Scriptores dissentiant et veteres 
et moderni, etiam qui res sure aetatis scribunt, et 
quibus gerendis ipsi interfuerunt. Nec video cur 
Ammiano Marcellino. bosti Christianorum, aut al- 
teri ejusdem farinae, phis haberi fidei debeat, quam 
Christiano cuipiam, rudi Hcet et impei'ito scriptori. 
Nam etsi fuerit hic fortassis, ut dictitant. nimis cre- 
dulus; ast ille invidia callide reticet, vel maligne 
deterit nnstrorum decora. 

Quid si, quarum maxime falsitatem suspectas, eas 
Sanctorum vitas constaret esse scriptas ab ipsorum 
aequali, et gestorum omnium teste oculato, viro 
bono, sive Cliri.-^tiano. sive etiam Ethnico, sed eo 
prorsus modo quo nunc exstant, an etiam tunc eas 
respueres ac damnares? Minime, inquis. Verum 
inornate sunt scriptte. Sed vere. SimpHciter et im- 
perite, imo sincere. Incerta sunt quje memorant. 
Imo visa, inquis. testata. Ordinatius digeri ea opor- 
tuit, noluit auctor,vel non potuit.Quid ergo censes? 
edendse? an tradendie Vulcano? Edendae. Audio. 
Dandum sciUcet antiquitati aHquid. Nec fuco eget 
aut ornatu veritas. Satis ipsa est sibi, ut placeat 
bonis, etiam nuda, omnique vacua exotico pigmento. 
At loca non congruunt, aut tempora; nec quidquam 
simile memorant scriptores ilHus temporis. Explica- 
tionem censeljis adhiberi oportere vel excusationem 
quasique eftiigium, putius quara omnino repudies, 
quod ab hujusmodi auctore compositum manifeste 
constet . Adhibe easdem uunc excusationes, explicatiu- 
nes, effugia, et s^ua Vitisejusmodi auctoritas proba- 
bilitasque constabit. Non mirura etiam spectatores 
loci notam aut temporis pr^terire, rei soli inteutos. 

Silentium Scriptorum Ethnicorum perinde inter- 
pretor, ut si rure gestum quidquam a dissoluto 
Principe ejusve coraitatu, siugulari insolentia, fu- 
rore, obscaMiitate; ipsi reticeant aulici, at narrent 
qui perpessi, quique spectaruutrustici, sed inornate 
ac insulse, ncque vel pagura suum nominent, vel in 
qua is provinciasitus, nec quoto id factum sit Pon- 
tificis, vel Imperatoris, vel sui Regis anno, expo- 
nant, quse nimirum accurati scriptoi'es nou prseter- 
irent; non crederaus sciUcet : certiora requiremus 
testimonia. Consulto ilU Principum suorum fu- 
roreni, dedecus, ultioncm divinitus inflictam, ac 
nostrorum virtutes, miracula, victorias omittunt. 
Sit igitur aUquis in loco, tempore, similive circura- 
stantia error, ideone tota supprimenda cst historia? 
Etiamne si oculati testes sunt qui ista narrantes 



halhicinantur? severum judicem ! nuUa deinceps 
cudatur historia, nulla olira scripta (praeter eas 
qua? a Deo sunt dictatai ) toleretur, si ea lex posita 
sit, ut nihil inesse falsum aut minus probabile fas sit. 

Ridebunt, inquis, ista ha^retici. Quid deinde? Sa- 
cratissimanostree fidei raysteria rident, ridentetiam 
Hbros nonnuUos, quos a Divino Spiritu raanasse 
certo scimus, rident multas piorum laudabiles actio- 
nes, rident vitas a spectatoribus iisque sapientissi- 
mis et sanctissimis conscriptas. IlHs uon scribimus. 
Non esset difficile eorum retundere impudentiam, 
sed non sunttanti. Suumilluminsulsisslmum salem, 
quacumque in re voluerint, consumant. Nihil eos 
moramur. Piis et probis hominibus scrihiraus, qui- 
bus ha;c stimulum ad virtutes capessendas admone- 
bunt. Nec ridebunt tamen heterodoxi omnes labo- 
rem hunc meum. Sunt inter eos quidam amatores 
antiquitatis. eoque propius distantes a regno Dei, 
qui gaudebunt in lucem proferri multa quocumque 
etiam squallore obsita, quibus ipsi ad eas quas mo- 
liuntur humana^ Utteraturre lucubrationes utantur. 
Usus est sane in Italia iUustranda PhiUppus Cluve- 
rius, in Britannia GuiHehnus Cambdenuis : neque 
istiusraodi scripta omniarespuent Jacobus Usserius, 
Gerardus Joannes Vossius, Joannes Meursius, alii- 
que. Utinam eorura aliqnando ista lectione commo- 
veantur mentes, ut tandera CathoUcie c;iritati et 
concordire mamis, animos, calamos dedant. 

Ipsi CathoUci ha^c fastidient. Nempe ut favum 
quorjue immodice saturati. At pUires avide comple- 
ctentur. Prxclare enira Lindanus doctissimus Rurse- 
mundensium Episcopus in elogio Martyrologii a Ba- 
ronio recogniti et annotationibus iUustrati scribit. si 
quiE parndoxa f{uibu:idam fortc vi(lebuntur,illa equidcm 
eo esse loco hahcnda ut avidius expetantur. Si qui tamen 
ita tenero stomacho sunt, ut hfec iis nauseam pro- 
vocent, eorum lectione abstineant; habent alia qua» 
legant. Non semper singulis convivis oranes con- 
veniunt appositi cibi : satis est si aHqui conveniant. 
aut plerique. Nec quia sit aliquis qui caseo, oleo, cru- 
dis vesci noHt; abesse oranino oleum, caseum, poma, 
lactucas a mensis, quihus eos adhibes, necesse est. 
Habet Lectormeum de singuIisVitisjudicium. Prae- 
tereat si quid suo non viderit palato aptum. At s^epe 
initio multi ea fastidiunt. quae iis postea mirifice 
placent ac prosunt. Fatetur qnandoque Baronius 
Acta qutedam ut priraum venerunt in manus, inepta 
sibi visa et insipida, qme accuratius expensa vehe- 
menter probarit, omnique acceptione digna judica- 
rit. Mihi quoque id usuvenit, Hcet ut pUirimum 
cohibere assonsum soleam, donec rem omnem exa- 
minarim. Si quorura nimis delicatura est fastidiura. 
corrigendum id, ne etiam salubrem, imonecessariam 
mediciuam, si inveteraverit, respuat. Et sane si 
illud argumentum quidquam valeat, quam multi 
sermonem de religione ceterisque virtutibus, usum 
divinorum Sacramentorum, librorum piorum lectio- 
nem, precationes denique fastidiunt? Eone illa mala, 
suinmovenfla, abdicanda? Excitandus impeUendus- 
que in contrarium animus, ut salteraad a^quiUbrita- 
tem quamdam pertingat. Neque qui probet omnia, 
neque qui nihil, ab errore esse securus potest. Fa- 
stidiebat oHm sucietatis nostrai parenslgnatius Ubros 
qui sacratractarent;vanos poscebat, qui beUa, etiara 
ficta, aliave ludicro mundi genio accommodata, ut 
eorum lectione oblectaret animum, morbi tcedium 
levaret. Ubi tandem fastidiura superavit, vix satiari 
eorumdemsacrorumlihrorum lectione potei'at. Deiii- 
que fructum tuHt, queni universa seutit Ecclesia. 
Eveuiet id liic quoque fortassis, vel ex eo nata sa- 
lutis occasione, a qno maxime animus abhorrebat. 

Inficiari saltem non possumus, ais, quiii raultain 
his ridicula narrcutur. Ego ita severus non sum, ut 
risu mihi, omnibusque hilaritatis iudiciis interdi- 
cam ; nuraquam tamen, licet verser in hisce Actis 

quotidie, 



liefutantur, 
contrasen- 
tientium ar- 
gumenta : 
i. Itceretici 
ficcc Acta ri' 
dcbunt. 



2. Cntholicis 
fastidium mo- 
vebuni. 



3. Hidicula 

siint. 



AD ABBATEM 

quoticiie, niomiiii milii risum ab iis moveri. Riilicula 
sunt fateor qure stolidissirai daimones ad Sanctorum 
labefactaiidam iu precandi studio aliisque virtutibus 
constantiam macliinati sunt, dubites majori furore an 
yafritie: nego tamen ridiculum esse ea narrari. Atsi 
cui ita splcn salit, prorumpat in sane in risum et ca- 
clLiunos, ut volet. Ne existimet tamen, a petulantia 
illa solidum duci argumentum, quo hcec valeant 
Acta convelli, qu« pluribus salubrem potius fletum 
elicient, cogitantibus quae et quanta egerint Sancti, 
quai sint divinitus consecuti.ea ietate, ordine, loco, 
quo imnc stamus ignavi et degeneres, tam longinquo 
ab iis spatio semoti. Si quos ita jiupugerint, iis 
deiude risum ciebnnt exultationemque sempiternam. 
4. Smit intrc- Esto : ridicula li:cc non videantur, incredibilia 
dibilia. certe sunt qiiam plurima. Quid ifa ? Quia consuetum 

rerum Iiumanarum modum excedunt. An asseruntur 
viribus facta humanis ? au non a Deo, ejusve auxilio? 
quid huic impossibile ? Si Livius aut Salustius hajc 
narraret accidisse, crederes, opinor, sed da^monum 
praestigiis facta diceres. Aii ergo plus haB, quam su- 
premse mentis immensum numeu potest; ut si ab 
lioc factum esse quodpiam portentum narretur, iu- 
credibile pronunties; si ab illis, continuo liabeas 
fidem? Potuit, inquis, ea Deus; fecisse uude con- 
stat? unde- coustaret tibi Livio narrante ? fide hu- 
maua, opinor, quse et hic hal)et locum. Quieris 
unde milii constet, fecisse Deuni quidquam quod 
memoratur : unde tibi coni^tat non fecisse? Aucto- 
rem profero qui asserat : habes qui neget ? si habes, 
utrius potior fides ? si non habes, et fieri fateris 
posse ; vide ne temerarium sit absque ulla ratione 
negare esse factum. NuIIa fuit, inquis, patrandi mi- 
raculi caussa. Unde id nosti ? non scribitur. An ergo 
onmes rerum omnium conscriptas caussas? Proditur 
forte aliqua, sed quae tibi non probetur. Scrutatus 
es nerape omnia Dei consilia. Nescis, ah nescis, qua3 
ejus bonitas sit et munificentia, cui terminos ponis, 
quos ultra uon deceat gratificari eum mortalibus. 
Loqui bruta animantia, suscitari ac denuo vivescere 
comesa, sparso pulvere nasci segetera et momento 
maturescere; quid hic non Deo facile? An denuo 
vivere vorata incredibilius, quam de lapidibus susci- 
tari filios Abrahfe ? an difficilius est efficere ut lo- 
quatur columbaaut camelus, ad solatium vel prffisi- 
dium vel institutionem Sauctorum, quara ut asina 
olim ad Balaami, paullo tamen post perituri, coar- 
guendam pervicacem temeritatem ? 
3. £;Tom Vereris ne haec opiuioues falsas erroresque turbu- 

parieni. lentos, et superstitiones pa^ne aniles procreent; quae 

cum penitus insederint atque inveteraverint, etiam 
comperta, et gravissimojudicio promulgataveritate, 
evelli non possint. Mitte eum timorem. Nosti quffi 
vis et efficacitas sit veritatis, quanta neque vino 
inest, licet etiam sapientes deraentet; neque Regi, 
cujus tamen nutu vita morsque subjecti populi con- 
stat; neque mulieri, cujus solet esse amor ad insa- 
uiara vehemens. Correcta sunt nuper quaadam in 
Martyrologio ; quis non prompte et libenter verita- 
tera ample.vus? Neque hic periculosus est error, ut 
nesciam ortuni Sancti alicujus, aut quodpiam ejus 
factum, quorum quffidam etiam sacra Scriptura oc- 
culuit. Occiderit S. Georgius draconem verum, aii 
metaphoricum, quid interest? Vulgus verum existi- 
mat occidisse, aliter docti sentiunt : errat pars alter- 
utra, sine piaculo. Quales apud Gallos disputatio- 
nes, non de miraculo uno alterove, sed de Sanctis 
ipsis qui sacrorum solenni apparatu coluntur. S. Dio- 
nysium Parisiorum Apostolum sub annum a Christi 
uitu ccL missura in Gallias viri eruditi existimant, 
eumque se publice venerari profitentur. Voluut alii 
ne extitisse qnidem euin unquara, proque eo Areo- 
pagitam Dionysium saeris solennibus colendum. An 
ea levis est controversia ? Errare alterutram partem 
necesse est. Non commoventur taraen propterea 



L^TIENSEM. xxxix 

Ecclesiarura Autistites, nec ipse Praeses et Rector 
ac Pateromniuni Romanus Pontifex. Non estenim is 
error ejusinodi, qui pietatem aliamve virtutera labe- 
factet. Necindignatursanctusille Antistes, sibidebi- 
tos lionores Areopagita; impendi, neque Areopagita 
eos illi it priereptum, cum suum honorem uterque 
scntiatad Dei gloriam spectare. Et si qua dies lumen 
aflerat, ut constet non ab Areopagita, sed altero 
juniore conversos esse Parisios, non difficulter as- 
sentientur e diuturnis tenebris emersue veritati. 

Quid est hoc, inquies, aliud, quam gravissirao 
sanctissimoque Ecclesiaa judicio repugnare? Jubet ea 
quasdam Sanctorum historias corrigi : tu etiara in S.Eccteiora 
lucem profers, et iis concilias auctoritatem. Quid '^"''''^' >" "• 
eiiim est corrigerequidpiara? intenebrasabdere,luto 
immergere, fiammis abolere? an non, quod curvum 
erat aut videbatur, curare ut rectum sit et sentiatur 
esse? Hoc enimvero ego facio. Neque enim arbitror 
Ecclesiara suodecreto velle oranibus potestatein fieri, 
ut quae singuli improbarint fastidioso aut aliisopinio- 
nibus prffioccupato ,judicio, ea ceu figmenta repu- 
diare et abjioere valeant; imo et suas conjecturas 
veluti a majoribus traditam narrationem obtrudere, 
vetustis temere interpolatis monumentis. Ego contra 
laborem raeum universae Ecclesiae, ac prsesertim 
moderatrici ceterarum Romanae Sedi, probaturum 
me confido. Vitas quas, legitimas censeara significo, 
quas et quatenus tolerabiles, quas, quaque ratione 
emendandas; ea tamen raodestia, ut saepe me confi- 
tear non videre quo pacto quae suspicor inessemenda 
corrigam ; obtesterque alios ut suggerant, si quid 
iis aptius occurrerit. 

Ergo neque quia periculum sit ne risum moveant 
h.Treticis, aut potius insulsis quibusdam scurris, qui 
ad haereticorum fornices confugerunt: -neque quia 
fastidio futura palato quorumdam Catholicorura ti- 
nieantur; neque quia ridicula sint. quae contra seria 
sunt et gravia; neque quia incredibilia, cum et saepe 
facta alias sint. et Deo usitata; neque quia pernicio- 
sos gignant errores, cum potius auctoritatera sanctis- 
simam Ecclesiae assidue inculcent, qund unicum est 
oontra omne virus errorum antidotum; neque quia 
corrigi quaedam ex his Ecclesia velit; ideo suppri- 
menda, penitusque abolenda. Imo potius quia a '""«'"ici- 
bonis, simplicibus, sinceris hominibus, etsi non '"™ , ''""' " 
summa arte scripta sunt; quia procul absunt ab omni 



. viris bonti 
scrijita. 



adulationis suspicione, cum nullam sibi Auctores 
mercedem propositam habueriut, nisi Sanctorum 
patriocinium, ac munifici favorem Numinis; quia 
multorura etiam eruditorum totjam seculis tritama- 
nibus, et nuiuquam penitus rejecta etiam a gravissi- ** liorti^ mii 
mis Theologis; ea fateamur verisimilia censeri de- ^P"'"' 
bere, ao suscipi pleraque, legique utiliter posse : 
diimraodo quie subinde admonui observentur, quasque 
alii eruditiores monebunt. 

§ V. An Acta SS. apocrypha. 

i3unt alii quidam Aristarchi, severi cumprirais et 
imi)ortuni, qui ideutidem illud occinunt, Apocrypha 
haec esse, Iiausta ex Apocryphorum fabulis. somniis, 
deliramentis : eaque fi/)oc)'i/^/ii appellatione veluti vali- An /kpc iiiio- 
dissimo ariete dejicere se ac prosteruere uuiversuin <^riifiha, 
hoc nostrum opus arbitrantur; cuni ipsismet suum 
illud telum, quo utuntur, apocryplium sit; vocis, in- 
quam, ipsius ne notioneraquidem assequautur. Nam 
quod instant et urgeiit, gravissima Gelasii Papae 
sententia in apocrypliorum classem esse relata hiBO, 
ac vetita legi, id ita liabet. 

S. Gelasius Papa in concilio Roraano lxx Episco- 
poruin, Asterio et Praisidio Coss. anuo Christi 494 
habito, ((|uod ct Gratiauus in Decretura retulit par. .«' "' '«/'" 
1, dist. 15, caii. 3. Saucla Romana.) varia recensens P™*'''''/"'' 
sanctorum Patrura opuscula, qUcE post Scripturje li- nniiia-^V^ 
bros suscipi permittit, et in Ecclesia legi, ita inter 15 

alia 



PR^FATIO GENERAUS IN VITAS SS. 



Apocrijpha 
undf dicla? 



Sic nppdlan- 
liir qua; certo 
ttHCiorc ca- 
renl. 



2. qtue non 
siintincanone 
Scriptiira- 
rutn. 



pra^terlun 
qnaabaliqui- 
hnn in eo per- 
peram repo- 
n,untur. 



alia loquitiir : Itcm {icsta sanctorum Martyrum, qui 
muUipUcibMS tormenlonm crnciatilms, et mirabilibns 
coiifessionum triiimpliis irrndiant. Qnis ila esse Catholi- 
cormn djibitet,et mnjorn eos in agonibus fiiisse perpessos, 
nec ftuis viribits, scd ijrntia Deiet adjiitorio uuiversa tole- 
rasse? Sed ideo secundum antiqiiam- consuctudinem sin- 
gulari cautela in sancta Romann Ecdesia non Icguntur, 
quia et eorum, qui conscripsere,nomina penitus ignoran- 
tur; et. ab infidelibus aut idioHs super/lua, aut minus 
apta, quam rei ordo fuerit, scripta esse putantitr ; sicut 
cujusdam Quirici et Julitx, sicut Gcorgii, aliorumque 
hujusmodi passiones, quse ab hxreticis perliibentur com- 
positse. Propter quod, ut dictum est, nc vel lcvis subsan- 
nandioriretur occasio, in sancta J^omana Ecclaia non le- 
guntiir. Nos tamen cumpnvdicta Ecclesia omnes Martyres 
et eorum gloiiosos agones, qui Deo magis quam homini- 
bus noti siint, omni devotione veneramur.Uxc iWe.^^eu 
dubitari possit, quin illa Sanctoruin acta apocrypha 
judicet, postea in A^otitia librorum apocryphorum, qui 
nonrecipiuntur , iterum recenset et apocrypha appeilat, 
Passionem Quirici et JuUtx, et Passionem Georgii. 

Ut scrupulus liic, qui quorumdam animos assidue 
stimulat ac pungit.penitus evellatur, priraum expli- 
candum, quid apocryplmm sit, quotque modis dica- 
tur : tum quatenus haec apocrjqiha censeri debeant, 
uti et alia quasdam veterum scripta. Apocryphum ab 
anoxpvTiTBiv , sive 6imY.^vT:Ti<3QaiyCelnre,occulere,absco7i- 
de-re, deducitur; non, uthabet Glossa ad c^xv.Sancta 
Romana, ab aTro de,et zpuai; secretum; neque omnino 
Graecum est xputri?, sed a xpOTt-u est xpiii{>i;, id est 
latebra, occultatio. Siguificat ergo «Troxpujpov, occuUum, 
arcanum, nec propalam enuntiatum. 

Primo igitur apocrj^luim dicitur, ut habet Glossa 
in can. i, dist. 16, quod certo auctore caret, uti li- 
ber Judicura, liber Tobiie, Esther, MacliabEeorum, 
Job et alii. qui taraen inter Canonica Divincc Scri- 
pturaj volumina lialjentur. Ea ratione inter sacros 
et Ecclesiasticos libros, quos Covarruvias lib. 4, 
Variar.,cap. \^et\7,IIagiographos appellat,retineri 
aliqui possunt, quorura ignorentur auctnres. Sed de 
hoc apocryphorum genere non quaeritur : certum est 
enim esse inter Acta Sanctorum multa, quae a quo 
tradita sint litteris ignoretur; sed et ejusraodi plu- 
riraa sunt legitima, et iiemini omnino su.specta, ut 
Acta SS. Fructuosi Episcopi. Augurii et Eulogii 
MM. xxiJanuarii, et aliorum pluriniorum. 

Alio modo apocryphum dicitur,quod inter Divinse 
Scriptura? libros uon numeratur. ItaS. nieronymus 
Prolog. in libros Regnm: Hic prologus Scripturarum, 
quasi galeatum principium, omnibus libris, quos ex 
Hebraeo vcrtimus in Latinum, convenire potest, ut scire 
valeamus quidquid exlrn hos est, inter upocrypha esse 
ponendum. Sic oratio Manasse Regis, sic libri ter- 
tius et quartus Esdrae apocrj^phi sunt; lieet enira 
antiqua? nec indigme fide historiae habeant pondus, 
non tanien habentur a Spiritu sancto dictati. Sed 
neque hac notione apocryphi voceni usurpant, qui 
nostra esse apocryplia criminantur : nani etiara pro- 
batissims Patrum lucubrationes ea ratione apocry- 
phge sunt, id est non eo numero ac loco quo divini- 
tus inspiratcP Scripturae. 

Potissiraum tamen apocryphi vocantur ii libri, 
quos aliqui ut Canonicos suscipiunt, Ecclesia refra- 
gante. De his pulcre S. Augustinus Ub. 13 de civit. 
Deicap. 23, Ommittnmus igiturearumscripturanvmfa- 
bitlas, qux apocryphx nuncupantur, eo quod earum 
occulta origo non clnruit Patribus, a quihus ttsque ad 
UQS auctoritas veracium scripturarum eertissima et notis- 
sima successione pervenit. lu his autem apocryphis e.tsi 
invenitnr aliqua veritas, tamenproptermuUa falsa nulla 
est canonicn auctoritas. Scripsisse quidem vonnulla di- 
viua Enoch illum seplimum ab Adam negave non possu- 
mus, cum hoc in epistola canonica Judas Apostohis 
dicat. Sed non fntstra non sunt in eo canone Sc7-iptura- 
rum, qui sei^abatur in templo Hebrxi populi succcden - 



tium diligentin Sacerdotum. Cur autem hoc, nisi quia 
ob antiquitatem suspectx /idei judicata sunt, nec utrum 
hxcessent qux iUe scripsisset, poteratinveniri, non tali- 
bus proferentibus, qui ea per seriem successionis reperi- 
rentur rite servasse. Unde illa qux sub ejus nomine 

proferuntur rectc a prudentibus judicantur non 

ipaius esse credenda; sicut multa sub nominibus et 
aliorum Prophetarum, etrecentiorasuh nominibusApo- 
stolorum ab hxreticiji proferuntnr, qux omnia sub no- 
mine apocryphorum abauctoritate canonic^ diligentiexn- 
minatione remota sunt. Deoadem Enochi propbetia, et 
aliorum scriptis idemsanctusDoctor Ub. 18, cap. 38 
ait, ut apud Judxos et apud nos in auctoritate non essent, 
nimiam fecisse antiquitatem , proptcr quam videbantur 
habenda esse suspecta, ne proferrentur falsa pro veris. 
At quidum ex his apocryphis libris non raodo in- 
certa3 erant auctoritatis, sed et omnino alienis tri- 
buebantur auctoribus. Sic idem Augustinus contra 
Faustum Manichai-ura lib. 22, cap. 79: Legunt scri- 
pturas apocrypbas Manichxi a nescio quibus sutoribus 
fahularum, sub Apostolorum nomine scriptas, qux stio- 
rum Scriplorum temporibus in auctoritatem sanctx Ec- 
clesix recipi mererentur, si sancti et docti homines, qui 
tunc in hac vita erant et examinare talia poterant, eos 

vera locutos esse cognoscerent Utrum illa vera sit 

aut conficta narratio, nihil mea nunc interest. Certe 
enim Manichxi, a quibus illx scripturx, quas Canon 
Ecclesiasticus 7X'spuit, tamquam verx atque sineerx ac- 
ceptantur, etc. Verum ista nunc missa facio : nam 
non sum ita stolidus, ut utla Sanctorum Acta, nisi si 
qure suntex sacris Scripturis sumpta. Canonica esse 
velim et scripturae Divince obtinere auctoritatera : 
non poterunt igitur apocrypharum scripturarum no- 
mine ab Ecclesia repudiari. 

Tertio igitur, apocryplios libros, etproprie, appel- 
lat Gelasius, quos in Ecclesiam sancit publice legi 
non oportere, quasi aTro/p-jTrricQai eos deceat, ab- 
scondi, et removeri aluce Ecclesia^, ubi nihil fas sit, 
nisi omnino probatum. legi. Quia tamen ea latius 
sumi significatio videtur, possunt libri quos perstrin- 
git Gelasius, ut loco citato observat Covarruvias in 
duas classes distribui, ut alii sint haeretici. neque 
palam neque privatim legendi, sed abominandi po- 
tius, planeque abolendi, ut qui pestera sint legenti- 
Inis allaturi; alii sirapliciter apocrA'phi, qui neque 
ha?retici, neque semper ab incerto scripti auctore. 
neque sub ementito alicujus sacri scriptoris noraine; 
rainorem tamen obtineant auctoritatem, neque ab 
Ecclesia et Patrihus usquequaque probatara; pro- 
pterea quodfalsa quxdam in eis, i\t scribitCovarruvias 
lib. 4, Variarum c. 17, veris qiiandoque miseca/itur, 
peregrina quxdam aut portentosa narrentur, qux nec 
pie nec commode credi possunt; vel ex eo denique quod 
eoi^tm auctores quxdam veterum dogmata fuerinl secuti, 
qux postea testimonio sacrarum Sciipturarum eonvicta 
sint. Atque ideo hi Ubri apocryphi dicuntur, quod non 
sint pubUce in tetnplis legendi; Ucet privatim, caute ta- 
men, leyi possint. Ergo libri npocryphi, ut idem mox 
snbdit, Ucet in ecclems legi non debcant publice, possunt 
tamen privatim legi, et cante, quia eoritm auctoritas in 
obscuroet abscondito est. Et paullo post mediura capi- 
tis de Eusebio lo^iuens, Si apocrypha, inquit, inler- 
pretemur ea, qux publice in Ecclcsiis legi non debent, 
privatim tamen legi possmit : quemadmodum et quoad 
plures libros hoc in loco nominatim relatos hxc signifi- 
catio est prorsus admittenda. Ita Covarruvias. Eudem 
alii scribunt. 

Hac ergo posteriori notione apocrypha snnt ex iis 
quje edo raulta : nam et Eusebii historia apocrypha 
est, et opera Tertulliani, Lartantii, S. Clementis 
Alexandrini, Cassiani, Arnohii, aliaque. Imo cum 
non videatur nunc in cujusque Antistitis, pra^ter- 
quam Romani, situm potestate, ut decernat quid in 
Ecclesia publice legendum sit, posteaquam Brevia- 
rium precum, hynmorum. Lectionum, quas in Ec- 

clesia 



aul aub ftclo 
nommc edila, 
ulAclaS.Tho- 
mce; 



3. quo! legi in 
Ec^lesia non 
debent. 



licel ponsint 
privntim ■ 



lalia eliam 
qumdmn PP. 

scripln - 



AD ABBATEM L^TIENSEM. 



Qiiccdam oUm 

aiiocnjpha 

covrecta. 



Quatenuf. hcsc 
imtra dici 
apoctnjpha 
jmmit. 



uljscrvata ab 
Auctorc dc- 
crcta Poutifi- 



duo nupcra 
UnriANi VIII, 



nc edantur 
miracvta elc. 
non beaiifica- 
lorum, 



clesia fas sit in dies recitnre, siipieiitissime coiicin- 
natiiin est; ea ratioue cetera quoque et a Gelasio et 
ab aliis Pontificibus probata veteriira scripta legi 
moiio non possunt, salteni absque Pontificis Mnximi 
auctoritate. Sed tamen, quod pridem nonnulli pra;- 
stantes Juins Canonici interpretes observarunt. Acta 
Martyrum. imo et aliorum Sanctorum, qu;E in variis 
quidcm Ecclesiis, ut ex S. Augustiuo patet, lege- 
bantur, at non in Romana; ea in hac quoque leguntur 
nunc, et sunt a pluribus seculis lecta, sed in brevem 
fere epitumen contracta. Et videntur quajdam olim 
habita npocryplia, postea esse correcta ; ea certe non 
continent nunc, quaj antiqui Patres ut fnbulosa coar- 
guere, ut ad acta S. Tlieclffi Virginis et alibi dicemus. 
Igitur qui hsec apocrjpha proclamant, norint 
pauca ex Divinis Scripturis accepta, neque omnia a 
cerfis auctoribus litteris consignata, neque omnia 
esse ejusmodi ut legi in Ecclesiis debeant autpossint. 
Si ea significatione apocrvpha appellant, nihil ego 
in ea appellatione turpe, niiiil indignum, nihil quod 
infamiam aut dedecus habcat, video. Sin ficta oinnia 
et fabulosa voliint esse, quffi sic apocrypha censen- 
tur, videant ne sanctissimis et sapientissimis viris, 
Clementi Alexandrino, Joanni Cassiano, et aliis, 
quoruin libri apncrjqihi declarati sunt, injuriam fa- 
ciant, quas'i confinxerint quae scripserunt orania. 
Aliud est, non omnia pervidisse, Inpsos uspiam, ut 
erat quibiisdam iis locis ac temporibus quibus scri- 
pserunt proclive; aliud niera mnlitin ea commentos, 
quibus alieme illuderent simplicit.ati. Aliquo eos 
nasvo erroris fateor fuisse quandoque aspersos : ultro 
ceteris irapnnere voluisse et f.nbulas obtrudere, per- 
nego. Videant denique ne Gelasio ipsi, cujus contra 
nos auctoritatem usurjiant, velienienter adversentur, 
qui Eusebii libros, quos diserte inter apocrypha 
relegat,pronuntiat tamen uoii itsqucguaque renuendos. 
Nihil tainen inesse, ut in illis Patrum scriptis, ita 
et in his Vitis, praesertim per anonymos exaratis, 
quod corrigi debeat, non sum ita demens ut existi- 
mem, qui aliud passim pronuntiem. 

§ VI. An Sancti omnes aul Beati, qaorum 
hic vitcB editce? 

i^upcrfluuin vidcatur, hnuc nimc nfferre quEesfio- 
nein, qua? et ante generatim, et ad vitas singulas 
speciatim sit persoluta. Sed quia sunt nuper non- 
nulla, de Sanctorum veneratione et actis, Aposto- 
licse Sedis gravissima sanctissiinaque auctoritate 
sancitn, fnciendum duxi, ut rae his serio et diligen- 
ter obtemperasse ostenderein. Perspiciet id quidem 
fncile, qui raea ha?c evolvet : sed ne quid ipso in 
limiue perterrere Lectorem, aut omnino retardare 
ullo modo possit, prBcraonere hic constitui. 

Profiteor igitur ine suinma reverentia et atten- 
tione binas Urbaki VIII, Pontif. Maximi Aposto- 
licas constitutiones sffipius legisse; eam videlicet 
cujus initium est, Sanclissimits D. N. ejusque decla- 
rationem. Po&tmoihtm vcro, et decimo post anno 
latam, Cxlrstis Hicrusiilem. Priore, in generuU con- 
ijreijatiotie Sanctx Romanse et nniversatis Inqitisirionis, 
liubita in palatio Apostiilico in Valieauo eorain S. D. 
N. D, Uaii.wo Divina piviuclentia Papa VIII, ac 
Illitslriss. et Rcverendiss. DD. S, R. E. Carilinali- 
btis, adversus liicre.ticam pravilatem Inquisitoribus 
geiteralibus a sancta Se.de Aposlolica specialiter ilepu- 
tatis, XIII Martii mdcxxv, feria v condita, tum 
alia sanciuntur de imaginibus eorura qui nondum 
in Sanctorum aut Beatoriim numerum relati simt, 
deqiic tabellis et luminnribus ad eorum sepulclira ; 
tmn, quod hiic facit, iiihiljetur ne de cetero impri- 
. nianliir libri earumdem Itominum, qiii sanctitatis sive 
martijrti faina vel opinione (itt prueferttir) celebres e vita 
migraverint, gesta, miraciila, vel revelationes, seu quce- 
ciimque beueficia tamquam eorum intercessioiiibus a Deo 



accepta continentes,sine rccogmtionc atquc approbalione 
Ordinarii, qiii in iis recognoscendis Tlicologos aliosque 
pios ac doctos viros in consilinm adliibcat, ei nt: de.inde 
fraus, aut error, aut tiUqiiid iiovum vcl inordinatiim in 
re tam cjravi cominittatur, uegotinm instrucium ad Se- 
dem Apostolicam transmittat, ejusque rcsponsum crpe- 
clet. Revelaliones vero et miraculu aliaquc bencficia 
supi'adicta, qua' in llbris liorum liomiintm vilam et 
gesta continenlibus, liactemts sine recognitione atque 
approbatione liiijusmodi iinpressa sunt, iiullo viodo 
approhala censeri vuU mnndatque Sita Sanctitas. 

Infra tamen declarat, quod pcr snprascripta, prasju- 
dicare in atiqup non vnlt iieqaic intendii iis, qui per 
communem Bcclesix eonscnsum, vel immemorabilem 
temporis ciirsum, aut per Patrnm virorumqite sancto- 
rnm scripta, vel longissimi temporis scientia, ac tole- 
rantia Sedis Aposloliex vct Ordinarii, cohintur. 

Posterioreconstifiifionedata7?oma'rt/JHf/.?.A/rtn'fl?ft 
Majorem dievjiilii mdcxxxiv, tum prius illud decre- 
tnm confirniat et declaratPontifex.tum.quodadrem 
hanc pertinet, tongissimum iempiis, illiiisve inimemo- 
rabilem ciirsum, de qvo in precdicto decreto, intelligi 
declarat esse tempns cc.ntnm annorum metam excedens. 

Hisce Apostolicis decretis parvi cumprimis dili- 
genter : qui itn affectns animo sini, ut malim onmes 
meas lucubrationes manu propria in ignem abjicere, 
qnam ut in iis insit quidquam quod Apostolicie Sedis 
vel honori repugnet, vel voluntati, pro cujus tuenda 
dignitate et gravissiinos adire labores et vitara ipsam 
profundere paratiis sim. Priraum igitur paucissimos 
scriptis meis celebro, qui non sint vel ipsius sanctis- 
sima; Sedis auctorifate solenniter Sanctis adscripti, 
vel communi Ecclesice consensu j:mi olira ciiltum 
venerationeinque adepti. Imo unicus est fortassis 
Ludovieus Bhsius venerabilis Abbas, de quo mihi 
constet, nullum ei decretuin esse ejusraodi hono- 
rem : neque tainen ullum ejus rairaculura. vatici- 
nium, nliudve Apostolico decretoprohibitum narr.avi. 
De quibus diibif;ivi, eoriirane esset sanctitas legifirao 
Ecclesiae judicio confirniata; iis Sanctoruin aut Beato- 
ruin tituluin, ca?le.stis indicem dignitatis, non tribui. 
ut Margaritce et GentiU R;iveniiatibus, xxiii et xxviii 
Januarii : etiamsi nonnullis uon niodo centuin anno- 
rum, sed et seciilorum aliquot celebritas suflraga- 
retur, ut Gertrudi Beghiiue Delfensi vi Jnnuarii. i/pn- 
rico Siisoni Ord. Prajdicatorum xxv Jaii. Carolo Ab- 
bati Villariensi xxix Januarii. 

Quibus eam nomenclafioneni tribuo, iis oultuni 
aliquera vel Sedis Apostolica; auctoritnte constitu- 
tum, vel popiilorum pietate, eadem connivente Sede, 
olim prajrogafum, idqiie ante cenfiim aiinos ant lon- 
gius etiam spntium, vel niartyrologiorura veterum 
fide,vel gravium Scriptorum ideoiiis tesfimoniiscon- 
firnio, vel earum rerum cerfa et comperta narra- 
tione, quae non solent nisi S.anctis vel Beatis impertiri 
abAntisfitibus,utsuntreliqui£e religiose translatieef 
in locum honorificum repositse, dicata iis tenipla, ima- 
gines propahira iuteniplis exposifie radiato splendure 
insignes, appensa publice anatheniafa ef doiiaria, 
aliaque id geniis ; in quibus si quid nie fallaf, id noii 
modn lubeiis, ubi intellexero, retractabo; sed et hic 
jam nunc iii antecessum ipse damno et repudio. 

Eadem decreti Apostnlici observantia fecit, ut 
haud paucas piorum hominura Vifas, etiara fypis 
aiitea editns.quod plurima contiiierenf iniraciila alia- 
que iuusifata porfenta, plane omitferem, dnnec in 
Divos ab Ecclesia referaiifur. Insuiit quideni in iis 
Vitis multa quffi Lectorem non mediocriter oble- 
ctarent, accenderentque ad virfutein : sed pntiorem 
duxi vicfiinis quibusve, et gratiorem Deo iisque qui 
curailloaeternabeatitudineperfruuntur, obedienti.ain. 

§ VII. PnOTESTATIO AuCTORIS. 

inhnc opere nulla cujiisquam, qui non videafiir 

per 



sine approba- 
tione Pontif. 
Maa:. 



nisi olim culti 
sint, 



anlc iOQ ail- 
nos. 



Idco Saintos 
vet Beatos 
non appettal, 
de qiiibtis du- 
bitat : 



sed quos con- 
stat jam olini 
coli : 



idco et inultas 
neolcrieoriim 
Vilas amittit. 



Efsi 



PR.«FATIO GENERALIS IN VITAS SS. 



piT communcm Ecclcsix couseiisum, vcl iininciiinrabilciii 
temporis cursum, aut pcrPtitrmn viroriimque sanctorum 
scripta, vel longissimi teniporis scicntia ac totcrantia 
Sedis ApostoUciV, vel Ordinurii ,Q\i\i\\m venerationem- 
que obtinuisse, miracula, vaticinia, arcanorum maui- 
festntiones, retulisse nie existiraem; qua; sunt iteratis 
S. D. N. UiiiUNi VIII decietis proliibita; tamen ne 
quid me vel incautum fugerit, vel ne cet^rorum 
actis Sanctorum ac Beatorum majorem, quam par 
est, videar auctoritatem arrogare; 

Testificor, velle me universa quae scripsi atque 
edidi humante dumtaxiit historias poudus obtinere : 



cum ncqiie Divina revelatione, neque Catholica! Ro- 
maniE Ecclesiae aut Sancta; Sedis auctoritate nitan- 
tur; nisi quatenus ex Divin» Scripturse lihris, aut 
litteris Pontificum, aut alioquin ab Eccle.sia appro- 
batis Patrum monumentis, aliqua desumpta sunt. 
QujE vero ex aliorum accepi libris, iis tantum esse 
fldei volo, quantum illi nierentur auctores. Quas a 
me absque alio testimonio scripta, hjec spero eo ha- 
bituni iri loco, quo quEe ab homine tradita erroribus 
pro ingenii judiciiqiie imbecillitate obnoxio, sed qui 
tanien in iis examinandis uon mediocrem posuerit 
operam,etmorima]itquamutsciensquemquamfallat. 



Hoc opits /IM- 
nmnaitistoria 
e^lfCthumaua 
nititur fide. 



CAPUT QUARTUM. 

Adjutores operis, alia adminicula. 



Aitjutores nc- 
ccs^arii 



non flefttcre 



prcecipuus 
Anlonius 

Wingliius 



qui ct oliin 
tioswetjdum. 



§ I. Aiictoris hoc in opere elucubrando Socius. 

\J\i\ propositi operis magnitudinem, speciemque 
raultimoda disceptatione implexam, informaverit 
animo, is facile perspiciet, pro dignitate pertractari 
illud ab homine uno uon posse, nisi (qiiod Cardinalis 
Bellarminus censebat) immenso fere spatio tempo- 
ris; aut nisi plures accedant adjutores, qui singuli 
partem aliquam laboris exantlent. Nam quis uuus 
omnia adire loca potest, ita remota ac dissita? Quis 
archiva, saepe adamantinis obserata claustris, ut sibi 
, hospiti pateant impetrare? Quis describere, conferre, 
examinare, relegere, ordinare omnia? 

Neque defuerunt hactenus milii hiijus sancti ope- 
ris adjutores : et in dies multi opem operamque ad- 
dicunt, sive propria adver.sus Sanctos pietate, ac 
studio propagandas ad plures utilitatis; sive Sanctis 
ipsis eorum ad id instigantibus mentes; prsesertim, 
ut ego quidem existimo, sancto illo Abbate Leetiensi 
Antonio WiNcnio, quera inter Sanctos beatum nunc 
degere asviim plane confido, Fuit is magnus omnino 
vir, et cujus Vita, non minus quam qua; ipso cu- 
rante edita est Ludovici Blosii, lucem meretur : 
eamque, nisi existimassem suscepturos esse alios, 
pridem ego scribere fuissem aggressus. At difficile 
liic esset. quantus ille vir fuerit, paucis explicare, 
qua animi subraissione, qua comitate, qiia morum 
suavitate ac simplicitate, qua prudentia et subtilitate 
jiidicii. Quas illius virtutes et ipsi Belgarum magni 
Principes Aldehtus et Isadella laudarunt, et patria 
suspexit universa. Qua ille nobilium familiarum con- 
troversias dexteritate ac felicitate componebat ! Qua 
lenitate afflictos solabatur etrecreabat! Quid de libe- 
ralitate ejus dicam? Quid de caritate erga omnes, 
prjEsertim religiosos homine,s? Quid de pauperum 
cura? Quid de libertate reprehendendi vitia, suadendi 
virtutem? Quid de vitiB austeritate? Qiiid de ceteris 
natur» gratiieque dotibus? Audeo dicere, si Heroicis 
illis vixisset Benedicti et Fulgentii. aut etiara An- 
toiiii et Hilarionis temporibiis, quibus nondum vilitas 
virtutis irrepserat, fuisse plane admirandara, quam 
unice tamen fugiebat, nominis celebritatera conse- 
cuturum. Sed ad propositum redeo. 

Cum accepisset illeHeribertum Rosweydum,cujus 
jam antea erat ei eruditio cognita probeque perspe- 
cta, ad illustrandas Sanctorum Vitas, omninoque in 
pristiuum restituendas nitorein ac dignitatem adje- 
cisse animura; et unice carum eura habuit, et qua 
potuit, juvit, coDsilio, et suiiiptu suppeditando in 
amanuenses etvecturam libroriim. qui peregre peti, 
quiqiie enii in eum flnem debebant. Qiio reni Ro- 
sweydus perdiixerit, antea exposui. Eo vita functo, 
metuere coepit Winghius, ne esset nemo, qui hume- 
ros auderet oneri, quod tantum ac talem delassasset 
Heroa, supponere. Ita tiinc, ut ad ipsura raaguus 
ille S. Vedasti apud Atrebates Abbas Caverelliiis, 
sic ipse ad Praesides nostros Wingliius scribebat ; 
Eritne qui Rosweydo succedat ? Eritue adeo capacis 
animi quisquam, qui qnod ille conceperat diuque 



foverat,t;uidera excliidat atque edat opus? Ubi ad id 
ego accessi, longe minori quara Rosweydns, reriim 
cognitione, judicio, auctoritate, styli vivacitate, pa- 
ratus tanien certe laborem tain sancto dicare nego- 
tio; tum ille me intinie coraiilexus, omni deinceps 
favore erexit, consilio instruxit, sumptu (ut antea) 
in libros et araanuenses sublevavit ; neque conquievit 
umquam, quin assidue hortaretur ac stimiilaret, ut 
quamprimum ederein partera operis aliquam. Haud fa- 
cilevcrbisassequar, quauto ille studio, quemindefesso 
animi ardore, eara rein procuraret, quasi ea monaste- 
rii ipsius, iino et patria; universae salus ageretur. 

Cum vero intelligeret, ut neque aptus existere 
concentus potest, nisi sit qui sonos, fldes, modos 
unus temperet; neque navis cursum tenere, quan- 
tumvis valide compacta et praestantibus instructa 
armamentis, nisi unus clavuin regat gubernator; 
iieque victoriara reportare exercitus, cui non Dux 
unus siimnio cum imperio prassit; sic ab uno ordi- 
nari ac dirigi rem omnem oportere; ita tamen sen- 
tiebat, nisi is aliorura fulciretur auxilio, fore ut et 
succumberet oneri, et nerao fortassis deinde consilii 
ejus gnarus reperiretur, qui inchoatum ab eo opus 
vellet perflciendum capessere. Urgere igitur Socie- 
tatis Praepositos coepit, ut quia etiam mihi id gra- 
tum sciret futurum, ipseque necessarium judicaret, 
socium railii et vasti liiijus molestique operis admi- 
nistrum darent. Evicit tandem qua apud ipsos, pro 
singulari sua in Ordinem nostrum benevolentia, va- 
lebat gratia et auctoritate, ut adjutor mihi adliibe- 
returP.GodefridusHensschenius,egregietumLatinis 
Grfficisqiie Litteris, ac Tlieologicis quoque discipli- 
nis, eruditiis, tum capaci cumprimis raemoria, fir- 
misqiieviribuscorporis,etvaldestudiosus,dequomox. 

Qiiia vero evenire pleruraque solet, ut ad Prsefe- 
ctorum exempla, qui iis subjecti sunt, facile studia 
ac mores componant; ceteri Laetienses monaclii tum 
Societatem nostrani, quam inde a Blosii temporibus 
singulari semper caritate dilexerant, arctius etiam 
complexi sunt, Winghii iniitatione; tum studia mea 
favore, consilio, opera, assidue juverunt : prasser- 
tira qui tunc tironos asceticae vita; rudimentis insti- 
tuebat, eratque coenobii Supprior, nunc Abbas, 
WiNGun dignissimus successor Tiio.mas Luvtens : 
et qui tunc adolescentiores collegas suos Tlieologiam 
docebat, egregie cordatus vir, Christianus Le Roy; 
qiii deinde tumultibus belli Gallici cum ceteris san- 
ctis sodalibus suis monasterio exactiis. Winouium 
optimum Patrem, xxxi Angusti mdcxxxvii senio, 
moerore, ac deiniim dysenteria extinctum, ipse de- 
cirao post die secutus est, atqiie ad illius pedes tu- 
mulatus in teniplo Societatis nostne Montibus. Nolo 
reliqiias norainatim recensere, ue siin eorum pudori 
niolestus, cuni sit nenio, cujus non sira benevolen- 
tiam et auxilium quoque expertus; ut facile Blosii 
WiNGHuque discipulos possis agnoscere. 

Cum igitur niensis Januarius p.aratus esset pr.Tjlo, 
et legitime approbatus, ccEptusque adeo jani ciidi; 
datiis est mihi, Winguio aduitente, adjutor, qiiem 

dixi. 



sie Auctorem 
varie adjuvit. 



et ut domesti- 
cus adjutar 
daretur effe- 



jiivtl el sue- 
cessor ejtts. 



atiiijue LiB- 
ticitses nto- 
uaclti ■ 



AD ABBATEM L^TIENSEM. 



e Societale 
Godefridus 
llensschenius 



el opera. 



I//M miilfis 
recognitis : 



ideo cormnit- 
riicttta clirti eo 
ah Aiielore 
omnitt. 



dixi, Godefridus Hensschenius sub annum mdcxxxv. 
Hic cum aliis in rebus strenuam mllii hactenus ope- 
rara tiavavit, tum etiara, quod ad ipsum .Tanuarium 
spectat, fideli consilio juvit. Nain cum videret Vita- 
rum. quojjam impressae erant, quasdam in capita 
distribut.;Ls, at non omncs; auct.or fuit ut et reliquas 
ita p.irtirer. Annotationes etiam (quK aliorum qno- 
que, ut antea dixi, virorum gravium erat sententia) 
ut singulis capltulis adderem persuasit. Cumque ea 
caussa universnm mensem recognoscere co?pissem, 
operam quoque tam seriam et constantem contulit, 
ut Vitas etiam bene raultas ipse et recenseret, et 
divideret in capita, et variarum rerum exphcatione 
ornaret; quas habebam ego quidem ,antea, sed ra- 
ptim quandoque cougestas, saltem non ita perspicue 
distinctas et explanatas. Ea ratione illustratre ab eo 
Vita? S. Antonii Magni xvii Januaril, S. Cyrilli xxviii. 
S. Attlci et S. Laurentii .lustiniani viii. S. Juliani 
Mart. ix. S. Theodosii Cosnobiarchje, xi. S. Viveii- 
tii XIII. S. Euthyraii Magui xx et aliae. 

Quod ego illlus studium cum mirlfice probarem, om- 
nino speravi fore, utsi me Deus, antequam iiniversam 
hanc molem suscepti operis consummarem,evocaret 
e vita, ipse oneri succederet, et reliquuin pari me- 
thodo absolveret. Eamobrem quse singulari numero 
accepisse,legisse, contulisse.exarasse rae anteascri- 
pseram.cum iUo participavi,etphiraliter extuli;quia 
vel suggesser.at ille quce scrlberem, dividerem, ad- 
derem; vel qiue a me antea scrlpta, probarat. Eadem 
caussa faciendum duxi ut illius quoque exprimerem 
in fronte operis nomen. Nam etsi antea sui fieri men- 
tionem nolebat, satis slbi esse dictitans si Sanctis pro- 
baret qiiein iis conseoraverat l,aborein siiuin, tainen 
persuasl, ut ne prohibcret non modo in sequentibus 
tomls, sed in hoc quoque, quem paratum jam habe- 
bam, suurn nomen inscribi-, cum ita statuerem, si 
quls me casus ejeclsset e vita,non fore tum necessa- 
rlamdellber.ationem, cui id committendura videretur, 
cujus jam pars esset sub illlus nominepublicata. Ejus 
quoquestudioetlndustrlaoinnesconfectilndicessunt, 
tum insigni judicio, tura multo sane labore plenoque 
fastidii. Non deerunt alii fortassis postea, qiii iu se- 
quentibus tomis Iiacnoslaboris parte sublevent: quod 
et antea JoannesVienottus et Petrus Eulartlus nostri 
facturos se receperant, nisi prius, quod contigit, mi- 
grarent e vlta : raoralem sibi poposcerat Vienottus; 
alter rcliquos suscepisset. Hoc igitur Hercule fidos 
humeros uua supponente, facilius Cffilum uunc, Di- 
vos, inquam, cffili incolas portabo. 

§ II. Alii adjutorcs ex omni ordine. 

X rffiter hunc domestlcum et assiduum alii fuere 
adjutores quamplurimi, qui vel mss. codices submi- 
nistr.arunt, vel Vitas sua manu descripserunt, vel 
quas ipsi cdere parabant, eas operi inserendas meo 
obtulerunt, vel iinde adipisci nonnullas possem mo- 
nuerunt, vel quffi olim editis inessent inenda sug- 
gesseriint. Niliil attinet omnes hic enumerare, cum 
suis locis fideliter, unde singnla sim nactus indica- 
rim. Videbatur hoc quidem magno illi Abbati Win- 
cnio supervacaneum, cum illa qui suggerunt, mit- 
tunt, commodant, non tam id spectent ut suiim 
legatur in scriptls mels nomen, quam iit scrlbatur 
in libro vlta?. Verum id ego tum ad fidem impetran- 
sms lociis ho- d,am necessariam esse duxi, ut quae ipse non vidi, a 
iioiis caiisstt ^^^ didicerim significem; tum utile ad gratitudinem 
testandam, ut profltear quls quld ad banc rem sup- 
peditarit. Ita vero id pr.-csto rellglose, ut ne minl- 
mum quldein mihi hoc In genere beneficium detur, 
cujus non ire in posteros memoriam velira. 

Non .abs re futurum arbitror, hic aliquot recen- 
sere, quorum latissime industria ac benevolentla 
patuit. Facile omnlum primas tulit Antonius Beatil- 
lus noster, qui ut erat gloria; Sanctorum amplifi- 



Iiidices ab eo 
corifecli. 



Alii Vitas mi 
serunt. 



eilati : 



Anloniiis 
Beatillus. 



c.andaj studlosiis, tum ipse quorumdam historias ac- 
curate scriptas edidlt in lucem, tum mihi de aliis, iis 
pntsertim quoruin in rcgno Neapolitano vigetvene- 
ratio, plurima suppeditavit, etimpressatypis et raanu 
exarata. Is Neapoli vii Januarii mdcxlii grandis jam 
natii, et pluriraoruni benefactorum merltis cuinula- 
tus, ad Sanctorum contubernlura emigravit. 

Joannes Gamans, et ipsc e Societate nostra, Nie- 
nariae in Ubiis natus, nrigine Gelder, plurima in 
Germania, Bohemla, Belgio descripsit de Sanctis, 
planeque ingentem mihi suppeditavit thes,aurura, ac 
quasdam Vitas ipsemet pro egregia sua erudltione 
examinavit illustravltque, iit B. Godefridi Capen- 
bergensis, ac S. Thiadildis. Plura ac m.ajora, ut 
spero, utroqiie in genere prsestabit, si valetiidinem 
illius(cui parum ipse parclt, maximohactenuslabore 
instituendis ad Christianam discipliuam militum 
animis occupatus) Sancti sustentabunt. 

Debeo qnoque plurimamgratiam Andreoe du Chesne 
Regis Chrlstianissimi Cosmographo; qui nuper ma- 
gno litteratorum omniura luctu extinctus, sed (quffi 
rara doctorum virorum felicitas) filio relicto, studio- 
rura, humanltatis, virtutum ceterarum hasrede Fran- 
clsco, qui paterna opera provehlt in lucem. Parens 
rault«smecuin Sanctorum Vitas communicavit, alias 
ubi reperire possein edocuit. 

Submisit quoque varia ex eadem Gallia Petrus 
Lovetus Bellovacus v. cl. qui ollra Francorura Re- 
ginae Margarit<-ca libellls fuit, ejusque fr.iter Joannes 
a S. Martino e sacra congrcgatlone instituti Cister- 
ciensls, quam Foliensem vocant; Jacobus Sirmon- 
dus, Petriis Possinus, Odo Gisseius, nostri; e Bur- 
gundia Petrus Fr.anciscus Cliiffletiiisnoster, exltalia 
Silvester Petrasancta collegii Lauretani Socletatis 
nostraB Rector; ex Hlspania Tliomas Tam.ijus de Var- 
gas Regis Catholici Historiogr.aphiis, aliique alils ex 
provinciis.. Etiam Rossorum S.anctorura Vitas ultro 
et benevole comuninicavit Matthias Casimirus Sar- 
blevius noster, legitime. ut publicari possent, appro- 
batas. Multa Rosweydo olim Autbertus Miraaus 
Ecclesise Antverplensis Decanus, de Belgicarum 
Ecclesiarura antiquitate optime merltus, trarliderat. 
Pliires denique simlli rae silii beneficio obstriuxere. 
De.singulis agam alibi, ac fort.assis aliquando simul 
de oranibus, tum doctls homluibusparticulatim, qui 
hoc in genere aliquod apud me beneficiiira posue- 
runt, tum de Ecclesiis etmonasteriis, qiiae suos codi- 
cescommodariint, generatira. Fateorenira, plurimum 
mihi subsidii attulisse Venerabiles Patres Benedi- 
ctinos.Belgas, Anglos, Germanos, Carthusianos, Ger- 
manos ac Belgns; Cistercienses Belgas ac Gallos; 
Prcemonstratenses Gernianos ,ac Belgas; Canonicos 
RegiilaresinstitutiAiigustiniani GermanosacBelgas; 
Carmelitas Belgas; Prffidicatores Germanos ac Bel- 
gas; Franciscanos, prajcipue Hlbernos. atque alios 
quamplurimos. Sed qua? a singiilis accepi, suis locis 
edico : quid adliiic ab alils expetam, infra aperiam. 

§ III. Martijrologiorum origo. Polemei Sili'ii 
latercnliis. 



Joarincs G«- 
mans. 



Andreasdu 
Cliesne, 



atii complti- 
res scriplis 
cUlri. 



etexpteriscpte 
Retigiosorum 
oritinibus. 



H. 



Laec auxilia amicorum snnt, htec iuteriora operis 
fulcimenta,hicsuppetiEeprivatoruin.AIiasuiit publica 
adrainiciila, Scriptorura monumenta edita In lucem. 
His utlibereutcu', itaproflteor ingonue; necutraeuin 
vendito, quod.allundesummutu.atus. Sed de Scripto- 
ribus, eorumqiie monumentis, a me saltem citatis ac 
lectis, agam fortassis alias.Hausi priecipue notltiam 
Sanctorum iilurimorum ex Kalendarils ac Factis va- 
riarum Ecclesiariiin.quasqueilhnusurpantsolenuiiim 
precum Breviai'iis, inquibus qui veneratlonem In va- 
riis urbibiis, coenobiis, conventibiis sacrorum homi- 
num obtineant, iudicatur, pra?beturque occasio in 
Acta inqulrendi. Verum_qua3 inihi desuntistlusmodi 
Breviaria, utinara consequi omnia posslm! Sed prae 

his 



PR^FATIO GENERALIS IN VITAS SS. 



MarUjrologio 
vetera,olm 
edenda. 



ttinc Fasti 
Ecrtesi(B, 



his quoque.magno mihi suhsidio MartyrMlogia fuere. 
Cogito quse habeo non pauca, salteni quaj maxirae 
probata enint, illa olim edere accurate recensita, 
collataque cum iis (iu« interea suggerent amici. Quia 
tamen hic noninilla cito, qu^ adhuc publici juris non 
sunt, ne quis eam ob caussam forte hassitet, pau- 
cula hic de iis a me pertractari eensui oportere. 

Martyrum triumphos in EcclesiEe conveutibus ce- 
lebrare publica laudatione, mos est antiquissimus 
ab Apostolicis inde temporibus; ideo institutus, ut 
gratiee Deo agantur, qui robur iis virtutenique suffe- 
cit; ut animentur ceteri exeraplo; ut luudentur vo- 
centurque pie in vota, qui hic ingentibus nieritis fidei 
et virtutis. Divina dignatione. cumulati. eorum 
nunc «ternis prremiis perfruuntur. Eara ad rem 
descripti olim diligenter dies, quibus unusquisque 
hostem vicerat, ut anniversaria constare, et festiva 
hilaritateperagi, memoria posset. Huc illa spectant 
S. Cypriani epist. 37 ad Presbyteros et Diaconos : 
Vmimrtyrii Demqnc et dies eorum, quibus excedunt, annotate, ut 
sedidoanno- commemomtiones eorum inter memorias Marfyrum 
lart solitus. cclebrare possimus. Quamqnam Tertullus fideUssimus et 
devotissimus frater tioster, pro cetera sollicitudiiie et 
cura sua, quam fratribus in omni ohsequio operationis 
impertit, (qui nec itlic circa cnram corporiim (ieest) 
scripserit et scrihat, ac significet mihi dies, quibus in 
carcere beati fratres nostri ad immortalitatem gloriose 
mortis cxitu transeunt, et cclchreiUnr fiic a nohis ohlatio- 
nes et sacrificia oh commcmorationes coruni, qux cito 
vobiscum Domino protegente celcbrabimus. 

Hinc Ecclesiae fasti, quos TertuIIianus lib. de 
corona mihtis cap. 13, solennitatibus Gentilium, 
qu£e vel ob victoriam natalemve Principum, vel in 
quoque municipio, peculiari instituto, agebantur, 
opponit ; Coronatur, inquit, et vulgus, nunc ex Prin- 
cipaliuni proprietatum e.Tnltatione , nunc c.r mnnicipa- 
liiim solennitatum proprietatc : et est omnis Ixtitix 
publicae luxuria captatrix. Sed tu percgrinusesmundi 
Itujus, civis supern.v Iliernsalcm . Nostcr, inquit, manci- 
et Miirtijrolo- patus in cxlis. Habes tuos cen.sus, tuos fastos. Porro 
gia ac Kalen- /j,-,j(.^ u(; ^^ illam Cypriani epistolam scribit Jacobus 
aaria: Pamelius, suam originem postea suynpscrunt, Martyro- 

logia qux vocantur. Celebrabat unaquEEque Ecclesia 
suos Martyres.Qu^ nullis erant nobihtatae.aut paucis, 
aliundepetebantquosvenerarentur.praesertimpriraos 
Christianae religionis praecones, aut quorum fuerat 
maxime illustris constantia. Quin et Romana Ecclesia 
etiam alibi coronatos celebrat, cum habeat ipsa innu- 
merabiles.ut extraneis non indigeat; si tamen matri 
onmium potest ahquis esse extraneus. Et hEec igitur et 
ilissuossibiFastos,suasfestorumtabulasconficiebant. 
Quid quod etiam privati sibi Fastos ejusmodi 
describebant, iu quibus et publicas Reip. solennita- 
tes annotabant, et prEecipua Ecclesiae festa? Ejus- 
modi reperi in pervetusto codice laterculum Poleraei 
Silvii, vel P. Anneii Silvii : nam priraum scnptum 
erat Patmei Silvii; deiu idem folium integre et 
accurate rescriptum habeliat, Polemei Silvii. Pro 
illo Patmei conjiciebam legendura P. Anneii, uti in 
ei)(lem illo codice habetur Pannii Flori, Virgilius 
orntor au poeta? pro P. Anneii Flori. Complectitur 
vero Silvii ille laterculus nonnulla,qua3 in eo deside- 
rantur laterculo , quem olini a Furio Dionysio 
Philocalo prcetitulatura. ex Rosweydi schedis a me 
acceptum, in commenta^^iis ad Victorii canonem 
Bucherius noster vulgavit; sed et nonnulla, quae 
iortassis jam exoleverant, prajtermittit, in illo Fu- 
riano recensita: habet autem Gentilium festa plm'a, 
nonnulla Christianorum. Eum laterculum aliquando 
cum animadversionibus meis edere cogito, etsi mu- 
tilus est, quia quse de ratione qmerendae lunae, 
festique Paschalis, poeticis fabulis, ac sectis philoso- 
phicis pollioetur. desunt. Quo anno ea scripserit 
Silvius indicat,cum nomina J^rincipum Romanorum, 
inter Januarium ac Februarium menses, enumerat; 



e[i.am priva- 
torum. 



ul 1'olemci 
Silvii laler- 
ciilus, 



m qiio sacroi 
el profanie 

solemnitales, 



i(a enim sub finem habet : D. N. Tiicodosius prsesens 

Augustus, D. N. Pfacidus Vatentinianus; sub quibus 

Joannes tyrannus cxtinctus est; et a quihus cum DD. 

tnatre Pfacidia, u.rore Eudoxia, Augustis, nunc impe- 

rium possidetur. Quod Postfiumiano et Zcnone viris scriptus anno 

clarissimis Coss. adnotavi. Fiierunt Consules Fi.Zeno ChristiU». 

et Postfiumiamis an. Christi 448. Et in Breviario 

temporum post meusem Augustum : ab Urhis exordio 

mitte et ducentis completis annis Po.^itfiumiano et 

Zcnone Consufibns, Asterio Consute tamqnam primus 

annus incipit. Fuit Astcrius Consul auno sequenti, 

Christi- nimirum 449. Heec ergo scripsit Silvius 

anno 448, et initio sequentis, cura necdum Romai vel iniiio anni 

sciretur quis Constantinopoli Consul esset, qui ""^' 

Protogenes fuit. Hic ex eo Laterculo mensem Ja- 

nuarium.ut specimen, qua^que antea proponit, dabo : 

ex ceteris mensibus carptim quaedara delibabo sacra 

et prnfana. Ita ergo incipit : 

PoLEMEi SiLVn L.\TEncuLUS. Domino heatissimo Eu- Euchcrio 
cticrio Episcopo Sifvius. Latercufum, quem priores Episcopo di- 
fecerunt, ciim difficilitms supputatioribus indiciis nota- ^°^"^- 
tum fegissem, nc miniis doctvi esset ohscurior, absolu- 
iione positarum in eo rerum significationem mutavi : et 
ad te potissimum, a quo niea omnia, pro cjus qni intcr 
nos est amoris studio, comprobantur, direxi. Lxtifuabor 
judicio tno, si eum tibi ptacimse cognovero. 

Qu;EiN EO SUNT. Mcnscs singuU cum vocabulis suis, 
quibus apud diversas geutes dicuiitur -. et in attemis 
inter eos fotiis cnumeratio Principum cum tijrannis : Quisineo 
provinciarum etlamRonianarum spirantiumque qiiadru- tractantur'^ 
pedum, votatilium, nalantium : ratio quxrendx Lunx, 
festivique Paschutis : nec non urbis Romx fabricarum 
enarratio : poeticx (abutx : Romanx liistoriic breviter 
concfusa series; cum triiimpliatorihns, animantium 
ponderibus sive mensnris, et metrorum omnium pedibus, 
ac sectis pliitosophicis contenentnr. 

De diedus. Dierum nccessum non fnit formas depingi, 
qttia sibi omnes quatitate consimiles sunt : neque 
ut stutte Gcntites loqiiuntur, nomina designari; quo- De diebiis. 
niam nultiits rei, nisi septenarii propter revolubiles 
hehdomadas numeri, sicut Scriptura cxlestis edocuit, 
appeltalione censcntur. In quibus nec ita modits certus 
Iwrarum est, ut valeat a quocimque nionstrari; quia 
quod nequit dividi, nec possumus computare. Quarum, 
etiamsi ocnfis suhjacerent, nufla mata evat xstimanda, 
quoniam Deus univcrsa boua constituit : quod qui esse 
credit atiter, in eo a quo cuncta sunt non credit. 

De siGNis. De signis nifiil est quod dicatur, quia 
non sunt, etiamsi dicantur. Qnis enim facies terrestriutn 
singulorum aliquando intcr astra conspexit? Qitorum, signis, 
quoniam tonge post muiidi ortum vana veterujn profuno- 
rum arte conficta sunt, meutio reliquenda est. 

De an«o. Annus prinuim decem mensium fnit, qui 
trecentos ct quatnor dics ftahchat: licct, ut anctores ptii- 
rimiprodiderunt, apud jEgyptiosqnatuor, apud Arcades 
tribus, apiid Acurnunes sex mensibus computatus fuisse 
referatur. Post annum a Rege Romaiiorumsecundointer a""'> 
Deccmhrem ei Martium Januarins et Fehruarius fertJir 
adjectus,uttreccntis qninquagintaet quatuor diebus, quos 
duodccies Luna renovat, atquc vicenis novenis et semis 
vicibus cursumsuum efjicit, impleretur. Postremo additi 
sunt decem dies cum quudrante, qiiod per quadricnninm 
dies unusjunctus crescit, quarto anno, quem bissextnm 
vocamus, inserifitr. Cnjus initiiim cum yEgyptiis, qui 
Nonas ideoque, nou norunt, mcnsc Septembri, cnyn Gra:- 
cis Novembri, Martio cum Judieis fiahctur. Nos Kalen- 
darum rationem seciiti a Januario, cujus ante dies octo 
et sot ad cetsiorcfu tramitem sjirgcns recurrit, ct quod est 
amplius, Dominus et Dcus noster Dei fitins Jesus Cliri- 
stus corporuliter natus est, ordiemur. 

jA.NUAmusdicsxxxi. 

Y ocatnr apud Uebnros Sehil, apud jEgyptios Tibi, 
apud Atltcnienses Pttsidion, apiid GrivcosaliosAudiiui-us. 

Katendx 



Janiiani fe- 
sta. 



AD ABBATEM L/ETIENSEM. 



' iio£(v, legen- 
(Unn videtur. 



qiiailam c.i 
aliis meiisi- 



Kalendv a-o roD y.aliiv, hoc cst a vocanih, quia 
cum in Rostvis ad contenlionem populus vocabatur. 

IV. Non. Circusprivatus. Avster interdum cum pluvia. 
Iii. Dies Auspicalium. Natalis Ciceronis. Ludi. 
Prid. Ludi. Comitalis. 

A'onit', dictie idco quia nonus dies eas discernit ab 
Idibus. Tempestatem signiftcat. 

vin. Id. Epiphania, quo die, interpositis temporiMis, 
ct stella Matjis Ihminum nalum nuniinbat, ct aqua 
vimm facta, vel in amne Jordunis Salvator baptizatus 
est. Austev interdum, vel Favonius. 

VII. Prima Consulismappa, quiv ideosicvocatur,quia 
Rex Tarquinins Romm dum die Circensiuin pranderet 
in Circo, de mensa sua mappam foras, ut aurigis post 
prandium currendi siijnum daret, abjecerat. Auster et 
inibcr. 

VI. Auster interdum et imber. 

V. Senatus Leyilimus. Suffecti Consules designantur, 
sive Pra'tores. 

IV. 

iii. CarmentaHa, de nomine matris Evandri. 

Prid. 

Idus dictiv «770 rov videndo, quia priusqnnm 

annus hic, qui est, fuerat, mense medio Luna cnmpleta, 
qux incipieSat Kalendas, de qua menses diclos accepi- 
mus, videbatnr. Secunda mnppa. Intenhm ventus aut 
tempe.^itas. 

xvnii. Kalend. Felmiarias. 

xvm. A^atalis Ilonorii. Circensis. Interdum Austcr 
et pluvia. 

xvn. 

XVI. Ludi Palatini. 

XV. Ludi. 

XIV. Ludi. 

XIII. Natalis Gordiani. Circensis. 

XII. Liidi, ventus Afncus tempestatem significat. 
XI. Natalis S. Vincentii Martyris. 

X. Senalus legitimus. Qtucstores Ronuv designantur. 
IX. Natalis Adriani. Circensis. 

vui. Interdum tempestas. 

vn. VI. Ludi Castorum Ostiis, qux prima facta 
colonia est. 

V. Ludi. Auster aut Africus. Interdumdies humidus. 
IV. Ludi. 

III. Tempestatcm significat. 

Prid. Circcnsis, Adiabenis victis, interdum tempestas. 

Hactenus Jamiarius. Nunc roHquis e mensibus 
paiicula, ut proposuimus, decerpenda, sacra et 
gentilitia : cetera alias integra edara. 

Idib. Febru. Parcntatio tumulorum ' in p. Quo 
die Roma Uhcrata cst de obsidione Gallorum. 

XV. Kal. Mart. Lvpercalia. 

XIV. Natalis Fauslinx uxoris Antomni. 

xm. Quirinalia, quo die Romulus occisus a suis (qui 
ab hasta, quia ex Sabinis Curis, vocatur) non apparuisse 
confictus est. 

vm. Depositio S. Petri et Pauli. Cara cognatio, 
ideo dicta, quia tunc etsi fuerint vivorum parentum odia, 
tempore obitus deponuntur. 

m. Natalis Constantini. 

vm. Kal. April. JEquinoctium. Principium veris. 
Cmci Missio Gentilium. Christus passus hodie. 

VI. Lavationcm i>etercs nominabant. Resurrectio. 
Prid. Natatis Cotjstantini. Circejtsis. 

m. Id. April. Natalis. Veri. Circenses. 

XIII. Kal. Majas, Circejises. Con.-iulis terti.vmappie. 

XI. Naialis vrhis Rom.r. Consules nrdinarii fasces 
deponunt, Parilia, dicta dc partu Ilio'. Inferdum plu- 
via et grando. 

VI. Id. Mnji Natalis Claudii, temptis nitidum. 
Knlendis Junii, Circensis Fabricii. 
Idib. Naialis meus. 

VI. Non. Julii Natalis genninun Domini Vnlenti- 
niani. 

Nonis, Ancillarum SyiiiV, quarum eelebrilas insti- 



tuta est ideo, quia capia Urhe a Gallis, cuni finitimi 
prius victi tradi sihi Romanorum Procemm conjuges 
poslnlarent, et consilio Philotedis ancilhe famulx 
dominarum vestibus adoj'naiiV dal;v iliis fuissenl, his 
nuntiantibus prmlictos somno sopitos et obrutos, facta 
victoria sit. 

vm. /(/. Natalis Julii Carsaris. 

vm. Kal. Aug. Natalis Cotjstantini. 

Kalendis Aug. Natalis Pertinacis, el Martyruni 
Machab;vorum . 

VII. Id. Natalis Constantijji junioris. 

IV. Id. Natalis S. Laurentii Martjjris. 
III. Ilippolyii Martijris. 

VII. Kal. Septejitb. Post lijuic diem apud jEgyptios 
quinquc dierum epigomenos, J.ertiusdeciMUS mensis 
adjungitur. 

Post Aufjustum subjicit Breviarium temponim, 
sub cujus. finem ista habet : Primus Guius Julius 
Cifsar victis per decemvium Gailiis et Briianniis, 
successorejn dedigjiatns, Dominiim ipse se fecit. Quo 
in curia Kal. Mnrt. per Bjmtujn ct Cassiujn auctores 
sjtx mortis, vigijiti et tribus vulneribus interempto; 
Auqusii ab Octavinno, qui... cojjstitutus est, esse cmpe- 
runt : qjioj-um usque mujc potestas, qua reguntur cuncta, 
perduravit. Ex qjiibus Domitianus primus chlnjnydem 
biatteam, Diocletianus gemmas ve.^itibjts habitus regalis 
insernere. Constnntinus senior, qui Christian^ reli- 
gionis ministj'os prijniegiis communivit, diailema capiti 
suo, propter refluentes de fj'0Jite propj'ia capillos (pj'o 
qua re saponis ejusdcjn cognominis odoj'ata confectio est) 
quo constringiTelur, invenit : cujus more hodie custodi- 
tur. Cujus regni... ah Urbis exordio mille et ducejitis 
completis annis Postliumiann et Zenone Consulibus, et 
Asterio Consule, tamquam pj'imus ajtnus indpit. 

Idih. Septemb. IJoc die Roma' in av/c Mijicj-jmli pcr 
Magistratum ajinis singuUs ex ■r?'c clypei {igebantJir. 

Pj-id. Id. Octobr. Natalis Virqilii. 

X. Kal. Novemh. Nntalis ValeniJJtiani purpurie. 

viii. /(/. Novemb. Naialis Jttliajii. 

VI. Natalis AVrca'. 

XVI. Kal. Dec. Natalis Vespasiani, qui locuni 

pluvia. 

xviii. Kal. Januar. Natalis Veri. 

VIII. Natalis DojnijJi Corpoj'alis. Solstitintn et ini- 
tium hiberni. 

vn. Natalis S. Stephani Martyris. 

V. Natalis Titi. 

§ Tv. Marlyrologia Eusehii et S, Hieronynii. 
Iiujas specimen. 

iilii fueremereEcclesiastici.et dicati sacris fasti : 
quorum usus is erat. qui est a S. Cypriano in ante 
citata epistoia expositus. ut anniversaria triumphi, 
quem Martyres retuHssent, coH memoria posset. 
.Tale Kalendarium. aut Sanctorum indicuhim fuisse 
oHm in Ecclesia Cordubensi inteUigi potest ex iis 
quEe Walafridus Strabus Hbro de rebus Ecclcsiasti- 
cis cap. 28 scribit : Litania autem sajictoj-um nomi- 
mim, inquit, postea crediiur in usjtm assiunpta, quam 
Hieronijmus Mart\jj'ologium, secutus Eusebittm Civsa- 
riejjsem, per ajuti cij'culujn con.icj'ipsit ; ea occasione ab 
Episcopjs Chroujatio et Heliodoro illud npiis rogatus 
compnnere, quia Theodosius j-eligiosus Inipej'ntor in 
c/>ncilin Episcoj-um laudavit Gregnriujn Coj-dubensem 
Episcopnm, quod nmni die Missas explicans, ennim 
Martyj^um, quorum jiatalitia esscjtt, nojnina plurima 
comjnejnoj'nret . 

Celeberrima igitur fuere Martyrolop:ia Eusebii, 
S. Hieronymi, atque etiam Romanuin. Eusebiuin 
collegisse .\cta Martyrum. certuni. et supra ipsius- 
met est testimonio firmatum. AVrum id opus qui 
Mahtyhoi.ogion dicat, a vocis notatione neutiquam 
aberrabit, est enim sermo de Martyribus ; a notione 
qua Martijrologii nomen nunc usurpatur. plurimum. 

S An 



Attn lcfji III 
Eeclesiis so- 
liln Martino- 
loflin. 



Tiik an svri- 
}iscj'it Ense- 
bius? 



PR^FATIO GENERALIS IN VITAS SS. 



ex S Grcuom 
episfolit ad 
F.iiloi]iwn 



non stttts \iro- 
bnlitf. 



Itliii; ufi-ttTil, 
iiiit tiiitin 
iiliittl scri- 
pscritS. Hic- 
roiiyimis. iii- 
ccrliiiii. 



EJiis eimtotiL 
itd Chroiitii- 

liniii. 



Ctllllll Citssio- 
ititro. 



An illi Actorum collectioni, quam ab eo ostendimus 
tTvXXoyr^v, aiivayoy^.Vy avaypa(f>r;v appellari, adjecerit 
Sauctorum eieucjium aliquem Eusebius, nescio. 
Quidam i(l nituntnr ex S. Gi"egorio probare, quem 
aiunt e|iistola 2"J, lib. 7, Indict. 1 ad S. Eulogium 
Alex<andriiminPatr'iai'ciiam data de eoMartyrologio, 
quod ille ad se mitti postulabat, scripsisse. Veruin 
ambiguum est, quid a Gregorio petierit Eulogius, 
similemne aliquem indiculum, an illani coUectionem. 
Ita ei rescribit Gregorins : Ulilit sempc.r est docti viri 
allocttlio : qitia aut iliscit auiUeiis, ifuoti tiescire se ntyve- 
rat; aiit acjnoscit, quoil est ainplitts, kl quod se et ne- 
scisse nesciebat. Qua in re e,v audimtiiim nume.ro ego 
nunc factus suni, aii sanctissima vestra beatitiido scribere 
stitditit, itt cunctorum Afarttjriiin gesta, qucepix memo- 
ria' Coiistontini tcmporibits ab Eusebio Ctvsariensi 
coltecta siint, Iraitsmittere debeamits. Sed hxc neque 
.si cotleeta snnt, ncqne si sunt, anle vesiiw beatitudinis 
scripta cognovi. Ago ergo gralias, qitia sanctissiniie 
vestriv doctrintv scriplis erudilus ccepi scire quod nescie- 
bani. Prtelcr illa eniin qutv in ejiisdem Eusebii libris 
de gestis sanctorum Mnrtijrum continenlur, nulla in 
arcliivo hujus nostrtc Ecclesia;, vel in Homanw urbis 
bibliotliecis esse cognovi, nisi paitca qunedam in iinius 
codicis volumine collecla. Qui illi sint Eusebii iibri de 
gestis sanctorum Martynim, quos extare RomSD fate- 
tur sanctissimns Pontifex, inoertum est. An histo- 
ria; EcclesiasticiE libri ? Fuerunt certe yiri eruditi,, 
qui nihil aliud de Martvrilms ab eo scrijitum cense- 
rent. Vidi libellum de Martyribus Nicomediensibus, 
qui separatim scriptus ab eo dicitur, e Gr;eco codice 
Bibliotheca; Regis Catliolici, versum a Vincentio 
Marinerio, quem milii exhibuit v. cl. Lucas Torres 
rerarii regii in Flandria Pra'fectus : sed totus erat 
ex ejus historia Ecclesiastica transscriptus, et ab 
alio fortassis. Aliud eum coagmentasse ex variis 
Actis opus, supra ostendimus. Idne fortasse Romffi 
fuisse indicet S. Gregorius ? an potius illud erat 
quod petebat Eulogius ? Hoc milii verosimilius vide- 
tur : ait eiiiin citiicloruin Miirtiiritm gesta, itb Eusebio 
collecta petiisse. Breve Martyrologium quis cuncto- 
ritm Marlijrum gesta dixerit ? 

Martyrologinm Eusebii qui videntur astruere, 
iidem S. Hieronymum illius faciunt interpretem. Ita 
prffiter Walafridum jam citatum, Venerabilis Beda 
Retractatione in Actus Apost. cap, 1 : Qtiibits astipu- 
latitr, inquit, et liber Mnrtyrologii, qui B. Hieronymi 
nomine ac pnefatione atlitulatur: qiiamvis idem Hiero- 
nymus illiits libri non aitctor, sed interpres, Eusebius 
aittem aitctor extitis.^e narretur: Non asserit tamen 
Beda, vel Eusebium auctorem extitisse, vel Hiero- 
nymum interpretem ; sed Hieronymi nomine et prtv- 
fatione attitulari, Eusebium vero auctorem exlitisse 
narrari. Et lib. 2, in Marcum c. 26, citat Martijrolo- 
ijiunt Eusebii et Hieronymi vocabulis insignitum. Prse- 
figuntur Usuardi Martyrologio epistolse duffi, una 
Chromatii et Heliodori Episcoporum adHieronymum, 
altera ad ipsos Hieronymi : sed ntramque Baronius 
solidis argumentis demonstrat commentitiam esse. 

.At Cassiodorus libro de iustitutione divinarum le- 
cfionnm cap. 32 scribit : Et iileo futurue beatitudinis 
memores, Vitas Patruin, conft:ssiones fldelium, passio- 
nes Mitrtyrum legite constanter, quas inler alia in 
epistola S. Hiertmymi ad Cbromatium et Heliodorum 
destinata, procttl thibio repe.ritis, qiii per totum orbem 
lerramm floritere, ji( suncla imitatio vos provocuns ad 
ctrleslia regna perducat. An fortassis ante Cassiodori 
a^tatem jam illa extabat, qna; nunc passim Martyro- 
logio Usuardi prffifixa legitursupposititia Hieronymi 
epistola? Erantcerte jam tum multa parumperite et 
fideliter a niultis scripta, ut patet ex concilid Romano 
snb Gelasio. Sed qui iiotuit vir doctissimus stylum ab 
Hieronymi elegantia remotissimum non agnoscere ? 
An erat tunc in hominura mauibus vera Hieronymi 
epistola, et deinde intercidit, ac post alia est a quo- 



piam imperite et fraudulenter couficta ? Walafridus 
legitimamvidetur agnovisse. Mihi nemo persuaserit. 
Si vere Hieronymi erat ea epistola, quaiii citat Cas- 
siodorus ; fateudum erit, indiculum aliquem, seu Fa- 
stos ab eo concinnatos, descriptis fortasse nominibus 
eoruni, quorumin Eusebii collectione Acta extabant, 
et aliis additis. Sin jam ante erat supposita; tamen 
ea inveteravit opinio, Martyrologium esse ab eo com- 
positum aliquod : fuitque etiam post Cassiodori <Eta- 
temin manibusMartyroIogium, S. Hieronynii nomine 
attitulatum, ut ex citatis Bedae testimoniis manife- 
stumest, atque exUsuardiPraefat. in Martyrologium 
suum ad Carolum Regem. Verum periisse id nnilti 
viri eruditi existimarunt. 

Reperit illud tandem in CarthusiaTrevirensi Heri- 
bertus Rosweydus noster, vetustissiino charactere 
exaratum, statuitque in lucem emittere : et jam par- 
tem curaverat ajneis laminis iiicidi, Balthasaris 
Moreti V. cl. expensis, editurus in adversa pagina 
descripta elegantius ea qu;e contracte et exoletis lit- 
teris erant efformata. Folia aliquot excusa ut vidit, 
ad se a Moreto missa, Bartholomaius Gavantus Pro- 
vincialis Praipositus congregationis Clericorum 
regularium S. Pauli, et sacrs Romanse Rituum con- 
gregationis Consultor, mirifice probavit, scripsitque 
de illo ad eumdem Moretum plures epistolas, quas 
legi ; alias opinari se, reliquis collegii illius, sive 
Congregationis, sapientissimis viris Martyrologium 
illud valile placiturum ; alias, sentirc peritiores, utile 
fore Cltristiamc Reip. Alii qiioque viri eruditi vehe- 
menter id laudarunt, ut prieclarum sacrse antiquita- 
tis monumentum. 

Ejus Martyrologii hic titulus est : Christefave votis. 
Coilex S. Willibrordi, continet Mttrtyrologittm Hiero- 
nymi. Descripsit illud Laurentius quidam, monachus 
(ut opinor) Epternacensis, sive S. Willebrordi, ita 
in fine habetnr : Lcclor, vivr, lege, et pro me ora. 
Tuoritm Domiiie, quorum nontina scripsi, Sanctorum ; 
eorum, quwso, sitjfrttyiis miserum leva Laurentinm : 
tttqiteidem Leclor ora. Ast a quo is descripsit ? Nisi 
vehementer fallor, ab ipso S. Willebrordo, qui Bedae 
a^qualis ex Anglia in Belgium venit, et Frisones 
aliosque populos vel fldei doctrina imbuit, vel pietate 
erudiit, ac nobile in Mosellana ditione ccenobium 
Epternaci constituit, de qno vu Novembris pluribus 
agemus. 

Cur illud existimem S. Willebrordi fuisse Marty- 
rologium, Ii;b sunt rationes: Martyrologio subjungi- 
tur vetustissimuni Kalendarium, cui ha;c in margine 
adscripta : In nomine Domitti, Clemens Willibrortlits 
anno sexcentcsimo nonogcsimo ttb Incitrnatione Cltri.sti 
veniebal ultia mnre inFrancia ; et in Dci nomine, anno 
sexcentesimononagesimo quinto ab Incarnatione Domitti, 
quamvis indiynus fitil ortlinatus in Roma Episcopus tth 
Apostolico viro Domino Sergio Papa. Nunc vero inDei 
nomine ayensaniium septingentesimum vigesimum ocla- 
vum ab Incarnatione Domini nostriJesu Cliristi in Dei 
nomine feliciter. Quis illud quumvis iitdigntts de alio, 
etiam vulgaris nota; homine, dixerit, prasterqnam 
de se? Deinde nunc vero, indicat ipso vivente id scri- 
ptuni: quis esset ita impudens et eflrons, qnideviro 
tanto, et vivente, scribere illud :mderet, qunmvis 
indigniis? Phne suspicor, ipsiusmet esse Willebrordi 
manum. 

Additum est Kalendarium, quo ipsum usum esse 
omnino existimo. Dein .adjecta est tabula annonim 
Christi, indictioiuim, epactarum, cycli Luna;, Lunaj 
Paschalis, dierum Paschaj, Luiiarum Paschalium 
ab anno C84 iid 7i)7. At iiemo fere ejusmodi tabu- 
las sibiconflcit, nisi in usumtemporisconsequentis: 
nt viileatur ipsemet Sanctusvel concinnasse eas sibi, 
vel ab aliis factas descripsisse. Et vero in ipso Mar- 
tyrologio, quodfuit taineu monasteriiS. Willebrordi, 
ipsius 11011 cxtatWillebrordi nomeii : anid omissurus 
videtur fuisse, qui, praisertim iu eodem monasterio, 

id 



lU nunc ex- 
stal suspccta. 



Ejtis noniiitc 
iiiscriptuiii 
MartyrolO' 
giitm veltts. 



probaluin 
doclis, 



a Laurentio 
Eptcmaceitsi 
descriplitai 

ex aulogrn- 
phoS. IVttle- 
lirordi. 



itt patel cx iis 
gttcBjuncto 
Kntcndario 
adscriptii. 



aitisqne iiiilt- 
ciis. 



AD ABBATEM L^TIENSEM. 



jmtea au- 
flnn}. 



n)l)iosum et 
ulile. 



id collegif, iiisi ei propositum fuisset ipsum Wille- 
brordi librumexfidetrnnsscribere? Venim viiNovera- 
bris inscriptiim margini : ^l-* Hic Dnnnins Apostoticm 
vir WiUibruvihs Episcopus niiijravit ait Christum. 
Et decimo ejusdem mensis, itidem in mnrgine hjec 
suut exarata : i" Jlic Iranslallo cjusdciii S. WilU- 
brordi. Quje posterins ;ul ipsnm vetus S. Willebrordi 
Martyrologinm arbitror adjecta : et licet antiqua, non 
tamen Laurentii scriptoris videtnr manus esse. 

Licet vero Martyi'ologium hoc S. Hiei'onymi dica- 
tur, et ita illud citem passim toto opere ; nullum 
.\i a S.Hicro- tamen certum argumentumsnppetit, qnoidabS. Hie- 
iniiito id com- ronjmo esse compositnm confirmem, pr^^^^ter eam, 
/miuim. quara anteretnli.libriinscriptionem, et quod in illud 

apte quadrare videantur, quse sunt ab Usuardo in 
sui Martyrologii pra^fatione scripta : Pr.rterea et 
venerahiliiim Hicrovymi scilicet ac Beda.' Presbijtero- 
rum piiSy qnanivis siicciiictls, super hoc provocabar dc- 
scriptis : quorum prior brevHati stndens, alter vero 
gtiamplures dies intactos relinqtiens, mutta inveniuntur 
hitjus operis privterisse tiecessaria. Qnos tamcn secutus 
censui, etc. Si vere auctor est illius libelli Hierony- 
mus, multa postea adjecta licebit passira observare. 
Nam m Januarii S. Geiiovefx Virginis nomen in- 
scriptum, qupecentnm fere post S. Hieronyranm annis 
est mortua; v. S. Simeonis monachi Antioclieni, sive 
Stylitse, qni sex et quadraginta ; vi. S. Mclanii 
Episcopl, qui centum ; xvi. S. Honorati Episcopi 
Arelatensis, qui lo. \.YehT\x3Lni S.BvigidasVirginis, 
quae supra 100. 

Ceterum plurima snppeditavit mihi lioc Martyro- 
logium. ignorata aliis. Sanctorum nomina: ilhidqne 
observavi, ubi vulgata Martyrologia uno alterove 
commemorato Martyre, addunt cum soclis, socios 
saepennmero hic recenseri. Exempli gratia : xxx 
Decembris ita habet Romanum : AlcxandriiC SS. Man~ 
sneii, Severi, Appianl, Donati, Honoril, et sociorum 
Martyrum. At citatum S. Hieronymi : InAkxandria 
natatisMansuetl, Sevcri, et Appiani, Donati, Honorii, 
Polycliti, Sereni, Pauli, Papiani, Cleli. Ita iii JuHi, 
Romanum : Aiexandrix saiictornm Martyrum Tryplio- 
nis,etaliornm diwdecim . Emimerantnv exhisdecemin 
Martyrologio S. Hieronymi : InAlexandriaTryplwnis, 
Menelai, Cyrionis, EuUujii, Porphoris, Africis, Chusti, 
Juliani,Eradli,ilemTrypho}iis,Orestis.Sei\\h\immih\ 
operee pretium est. dies aliquot, veluti specimen postea 
integre pnblicandi operis, dare.Ex Januarioeos su- 
mam, perspicuitatem vel sic allaturusiis, qnae in opere 
meo hinc citavi. PaucuIaliEec Januariumantecedunt. 
m. Kal. Julii nutalis Apostoloruin S. Petri et Pauli 
Romse. 

li. Kal. Decemb. natalis S. Andrex Apostoli, in 
civitate Patras, provinciae Achix. 

VI. Kal. Janu. natalis Apostoli S. Jacobi fratris 
Domini, et Johannis Evanyel. 

VIII. Knl. Jul.nalalis Dormitionis S.Johannis Apo- 
stoli et Evanyclistx in Epheso. 

XII. Kal. Janu. natalis S. Tltomx Apostoli in India; 
et traiistatio corporis ejus in Edessa v Kal. Jut. 

\m. Kal. Anfi. natalisJacobi Apostoli fratrisJohan- 
nis Evang. in Hicrosolymis. 

Kal. Maii natatis S. Pkilippi Apostoli in civitate 
Hierapoli provincix Asise. 

\m. Kal. Septemb. nat. S. Bartholoman Apostoli, 
qui decoltatns est in Indin, jussu Reyis Astiagis. 

XI. Kal. Octobi\ nulalis S. Matthan Apostoli, qui 
passus est in Persida. 

V. Kal. Novemb. natalis Apost. Simonis Cannanxi 
ct Simonis Zelotis, qui a templorum Pontificibus occisi 
sunl, in Suanis civitate Persarutn. 
Jiimuirii dies Jamauius. Dies xxxi. Kal. Janu. Circimcisio Do- 
'■ mini. Natatis Coronx, qui jubenle Asclepio Urbis 

Prxfecto, cnm diceret, Hodle Octaviv Dei cxli sunt, 
cessate a supcrstilioiiibusidolonm et sacrificiispollutis, 
a giadiatoribns hac de caussa occisus est. In Oricnte 



Qiurdam ex 
co ilccerpta : 



ilc lcslis Apos- 
inlorum. 



Stephani. A^comedliv Euphrosyni Episcopl, Priani, 
et aliornm vini. In Rivtia Evanti, Hermetis. InBono- 
nia Caii, lacti, Hcracli. In Africa Vicloris, Felicis, 
Narcissi, Argiri et alioiiim im. Papx, Prlmiani, Sa- 
turnini, item Saluriiiiii, Victorls, Honorali, Leusi, 

Hcrmetis et militum xxx. Ravc.nnxdepo.utio S. Se~ 

veri cum fratrihus suis. AugxistMuiio depositio Agrip- 
pini Episcopi. 

\\ , Non .Isiridoni Episcopi Antiochix . Et in alloloco 
Stratonici, Macarii, Ahbnni, Saiuri, Possessorls, Firmi, 

Maximiuni, Acutionis, Timolhei, Herisi, Antnxi 

Acnti, TobiXyEugendx.Et inJSthlopia Rulilx, Clau- 
dix, Aurigx, Vitalis de Hierosohjmis Stephani. 

m. Non. In Hellesponto, civitate Parethia, Cirici, 
Primi, Theogenis.Et in civitate Tomis Clandonis, Eu- 
genis, Rliodi. Trinm fratrum Ai'gxi, Narcissi, et Mar- 
celtini pueri Christiani, et Dioqciii, Engenti, Rlindonis, 
Primx. Et iii Afvicn Marllalis, Stalilianl, Constanid, 
Posscssoris, Hilarini,Firnii, Candldi, Rogalianl, Eu- 
genix, Lucidx, Acntx, Pcenicx, Parisiis Gencfevx 
Virginis. Viennx depositio Florentii. 

Pridie Non. In Africa Aquilini, Gemini, Eugenti, 
Marciani, Quinti, Theodoli, Tryphonis. In Orieiite ci- 
vitate Bonania Hermetls, Aggxi, Caii. jEdui Episcopi, 
Nonis, in Africa Felicis, Secundi,Honorii, Luciani, 
Candidi, Januarix, ' Cxliflorix, Jocundi, Acuti, Pe- 
tri, Marci, Severi, Anastasii. In Anliocliia Simeonis Florns, 
inonachi. 

VHi. Id. Epiphania Domlni. In Afrlca Talesphori, 
Flori, Jocundi,Pelri, Marci , Ac.uti,Januarix . Et alibi { 
Honorii, Julii, Antonini.Apud Sirmiam Anastasii. In 
A7itio passio SS. Jiiliani et BasiUssx. In India Celsi, 
Juliani. In civitate Redon natalis S.Melanii Episcopi, 
VII. Id. In Nicomedia Luciani Presbyteri. Et in 
Antiochia Luccrii Diaconi. In Melitina civitate Poly- 
eucti. In Heraclea Felicis et Januurii. Et in Grxcia '' 
SpoHcosti, Palladx, Candidx. Alio loco Polianthi, 
Philonis, Candidx. 

vi. Id. In Grxcia Eucti, Rnstici, Pissei, Tiinothei, 
Secundi, Lucii, Felicls, Januarii. Et in Brundisio 
Leucii. Et in Slrmls Anastasii, Jocundi, Ratitis, 
Petri, Flori, Tilis, Floriani, Tatix. Et alio loco 
Patliei. Augnstodnno deposltio Egemonii Episcopi. 

\.Id. In Africa Epicteti, Qulnti, Secundi, Jocundi, 
Saturnini, Vitalis, Quinti, Vincentii et Felicitatis, .) 
item Quinti, Felicis, Artaxis, Fortunati, Rnslici, 
Silti, Quieti, et aliorum sex. Marti<ilis. In Smerna 
Revocati, Firini, Possessoris, Jannarii, Satnrniui. 

iiii. Id. In Africa Renocall, Firmi. In Irta Posses- 
soris et aliorum duorum. Romx in ciiniteno CaUlsti H* 
via Appia, deposilio Miltiadis Episcopi. In Africa 
Satnri, Vitaliani, Felicitatts, Quiiiti, Artatis. 

111. Id. In Alexandria Petri, Leucii Confe.fs. et 
Alolami. In Afrlca Philoromi, Eugenii, Qninti, 
Januarii, Saturnini, Vincentii. In Spaniis Agenti, 
Donati, Augustini, Salvii, Felicis, Donati Presbyteri, 
Flori, Zemini, Pati, Pau.^alini, Eugenii, Stepluinit 
et aliorum xii. Et depositio Hortensli Episcopi. 

Pridix Id. In Achaia Cyriaci, Muscenli, Satnri. 
In Africa Zolici, Casloli, Qulnti, Rogali, Modcsli, j^, 
Bicciani, Carotici, Castolini, In /Egypto Phiioronn, 
Zotici, Castoli, Petri, Aventinx. 

Idib. In Africa Ingenui, Vincentii, Satti, Felicita- 
tis. In Campania Neapolim, Cyriaci, Cimini, Zotici, j^ 
Heiisi, Glycerii, Felicis, Januarii. Romx Secundi. 
Via Lavicanu corona' niHitum xv. Et alibi Quosquonio, 
Enoiils. Pictavis depositio S. Hilarii Episcopi. 

Hjec in specimen modo sufficiant; qua; si ab S. 
Hieronymo scriptasunt, aliam dein nianuni acces- 
sisse oportet, quae et posteriorcs Hieronymo Sanctos 
adjecerit. et locorum nomina in casum ablativnm, 
addita plerumque pra^positione, et in accusativum 
quoque transtulerit, neglectis {claritatis caussa) 
Graramaticfe legibns. Veliementer quoque dubito, 
nura qui diversis dicbns rcfcruntur, seniper diversi 

sint 



'forle CseH, 



Siniitc aliud 
HHm-niann. 



(tlind miniis 
Ithinmimse, 



citjns hic spe- 
cimen. 



XLViii PRjEFATIO GENERALIS IN VITAS SS 

sintSancti; an non qui cognominesvidentur. pra;ser- 
tim siraul plures, iidera fortasse sint, vel oscitante 
Librario, vel variantibus in dierura serie codicibus, 
bis descripti ; iiisi quando aliisjuncti sociis sunt. 

Siraile prope exeniplar, et ipsum perantiquura, 
habet Joannes Colganus Ord. S. Francisci Lovanii 
in eoenobio S. Antonii de Padua Tlieologia; Profes- 
sor, ex Hiberuia allatum : sed aliquanto confusius 
descriptum, omissis locorum nominibus. et subjun- 
ctis unicuique diei Sanctis Hibernicis. Hos ego coii- 
sulto oniisi, quia exploratum mihi haud erat, an 
olira venerationem habuissent, an solum, quia cele- 
bre sanctitatis apud eam gentemobtinuissent nomen, 
ideo essent adscripti : et non temere peregrinos 
Sanctos profero, nisi vel Acta sira nactus, vel de 
publica illis impensa legitime veneratione testimouia 
certa. Illud porro Hibernicum Martyrologium solum 
posteriorihus .lanuarii diebus citavi, quia serius ejus 
mihi facta copia. 

Aliud quoque Martyrologium perbreve et muti- 
lum, sed cum illo Trevirensi, sive Epternacensi, 
oonsentiens. quod olim Rhinowiensis juxta Basiliam 
ccenobii fuit. reperi in Rosweydi schedis. Princi- 
pium Januarii ita habet: 

Kal. J.anc. Circnmcisio Domini nostri Jesu Chrisli 
seaindum carnem.In Oriente Slcphnni . Nicomediic Eo- 

phrosyiii Episc. Prinmiani. Erncl 

nn. Non. Aiiliochia' Isidori Episcnpi. Macarii Ah- 
batis. Saluri, Posscssoris, Firmi. 

m. Non. Pnrisins Geiiofevs: Virgitiis. In Helle- 
sponto Cijrici, Primi. 

Pridie Non. In Afi-ica Aquilini, Gemini, Martiani, 
Eugenti, Quinli. Theodati. 

Nonis, in Africa Felicis, Seciindi, Luciani, Jociindi, 

Petri, Marci, Alilri deposilio 

vni. Id. Epiphanin Domini nostri Jcsu Christi. In 
Africa Telesptiori, Aciiti, Januarix. 

vii. Id. In Nicomedia Liiciani Presbyleri, Liccri 
Diaconi, Polioli, Felis, Januarii. 

VI. Id. In Grjrio Cipisei,Secundi, Timotliei, Lncii, 

Ruslici. Auijnstodino 

V. Id. In Africa Epicteti, Jocundi, Saturnini, Vi- 
talis, Felicis, Forlunali. 

iiii. Id. Romre depositio Melciadis Episcopi. In Sii'- 
mis Revocnti. In Africa Firmi. 

III. Id. In Alexondria Petri, Absohni, Phihromi. 
In Africa Felicis et S. Gregorii Episcopi. 

Pridie Id. In Achnia Cijriaci. In Africa Zotici, 
Castoli, Qiiinti, Roijali, Modesti. 

Idib. Pictavis depo.titio S. Hilarii Episcopi. InNea- 
poli Vincentiir. In Afiica Ingenii. 

Huic simile aliquo modo suspicor fuisse, quod 
saepe citat Baronius e S. Cyriaci monasterio acce- 
ptum. Ejus ut mihi describendum exeraplar curarent, 
nonnullos arnicorum interpellavi : at ne vel ut illud 
viderent quidem, ipsis coutigit. Citat et Petrus Ga- 
lesinius sa-penumero vetusta Mss. Martyrologia: ea 
cujusmodi fuerint non possum divinare; video non- 
nuraquam cum hisce nostris congruere. 



Ihiiimnnni 
•noilcrnum cx 
ihitardo est 



ulititl otiin; 



§ V. Romnnnm Mnrtyrologium modernum 
et vetus. 

y enio nunc ad Romanura Martyrologium. Mo- 
lanus cap. 4 de Martyrologiis, Usuardi esse ait, sed 
auctum : negat Haronius, asseritque qnampluriraa 
Romse extare antiquamanuexarataM.artyroIogii Ro- 
mani exemplaria, qutr illi qui Romiv agunt, vi:c niagno 
labore, peiiigili cliligentia, et suinma sint indnstiin con- 
secuti. At qui Romanuni atque Usuardi Martyrologia 
conferre voluerit, facile vel ex unico die perspiciet 
unum ex altero descriptum. Aliud ante annos mille 
habebat Romana Ecclesia; quod quale fuerit licebit 
ex citata ante epistola S. Gregorii ad S. Eulogium 
Alexandrinum 2!), libri 7, aniraadvertere : Nos au- 



tem, inquit, pnine omniitm Martijrum distinclisper (lies 
singulos passionibus coUecla in uiio codice nomina hnlie- 
mus, atque quotidinnis diebus in eonim venernlione Mi.i- 
snriim sotennia agimus. Non tamen in codem voliimine 
qitis qualitcrsitpassus indicatiir, sedtonlummodo nomen, 
locus, et dies pns.sionis pmiitur. Unde fit ut multi ex 
diversis tcrris atqite provinciis per dics, vt prxdixi, sin- 
gulos cognoscantur martyrio cormiati. Sed liax habere 
vos beatissimos credimus. Hjec ille. Non fuit igitnr, 
quale nunc est, Martyrologium; quia nunc de pleris- 
que qualiler quis sil passus indicatur. Nec potuisset id 
ignotum esseGallis, ut novum censerent ab Usuardo 
concinnari oportere. Neque dubium est. quin si 
exstitit, exeo suumilleconsarcinarit, nimiura irapu- 
denti plagio, cuin Bedain, Hieronymum, Florum citet, 
quos sit imitatus; unde omnia mutuatus sit, dissimu- 
let. Quod neinini adhuc in mentem venit suspicari. 

Neque vero illud erat S. Gregorii jetate Martyro- 
logiura, quod est a Rosweydo nostro editum, cum 
hoc subinde nori nisi unicum Sanctum, semper pau- 
cissimos referat. Ex illo vero mulli ex diversis teiris 
atqueprovinciisper dies singuloscognoscelmntiirmartijrio 
coronati. Sed quod (ut ego quidem existimo) mole- 
stumquibusdamesset. plurimanoraina etfere ignoto- 
rum Sanctorum recitare, pancis illustriorum reten- 
tis, cetera expunxerunt. Postea, ut non nuda nomina 
Sanctorum. sed rerum ab iis gestarum aliqua au- 
dientibus offerretur notitia, quod erat ab Usuardo 
olim corapositum. adscitum in Urbem est. usiimque 
Ecclesise. Quando id factura sit, nusquam legi. Licebit 
igitur illud Rosweydi, minus Romanum appellare : 
passira tamen cum id cito, vetusRomanum nuucupo, 
qnia nimirum eo titiilo editum a viro doctissimo, 
eaque apud eruditos invaluit nomenclatio. 

Verura aut mea rae veheraenter fallit opinio, aut 
iUud ipsura, qnod Hieronymi dicitur, vetus Roma- 
num est, cujus S. Gregorius in citata epistola me- 
rainit; sive id S. Hieronyraus ejusve parteui scripse- 
rit. alius postea auxerit; seu potius e Roinano 
Clero quispiam id collegit, at posteritas. cum auctor 
lateret, id Hieronymi viri scientissimi opiis credidit. 
Hujns exeniplar ipse fortassis in Beigium attulit S. 
Willebrordus. aiit a S. Augustino ejusve discipulis, 
Scotisve aut Anglis raonachis, qui saepius Roraara 
itabant, in Angliam allatum sibi descripsit. Utrum 
ex his S. Ado habuerit, minus illud Rosweydinum, 
an hoc majus, in ainbiguo est. Scribit ipse Praefa- 
tioiie ad suum Martyrologium : Huic operi iit dies 
Martijrum vrrissime notarentiir, qiti confiisi in Kalen- 
ilis solis inveniri soteitl , adjiivit veiterabile et peranti- 
qnuni Martyrotogium ab urbe Ronio Aqitileiam citidam 
sancto Episcopo a Pontifice Romano directnm, et mihi 
postmoditm a qumlam religioso Fratre aliqiiot diebus 
pricstitum. Quod ego diligenti ciira traiis.vriplum, posi- 
tiis opud Ravennoni in capite hujus operis ponendim 
piitavi. Plures iniilto Sanctos habet .'Vdo in suo Mar- 
tyrologio, quani qiii in minori Romano continentur: 
imo parum adraoduni ex illo haurire siibsidii potiiis- 
set; cum prffisertira Usuardi haberet Martyrologium, 
quod et natales indicabat singulorum, atque etiam 
plurium. Si majiis habuit, quod S. Hieronymi voea- 
inus. cur nou omnes expressit? An erat illud minori 
quidem isto niajus, sed tamen a fusiore lioc S. Hie- 
ronymi diversum et contractum? An Iioc auctum ex 
aliis tabulis, et non purnm illud vetus Romanum? 
Fateor mihi hic aquam liaTcre. Illnd tamen liquido 
constare existimo, non esse quod describit S. Gre- 
gorius illud quod est a Rosweydo vulgatnm. 
Neque tamen hoc cnicuimodi sit, respuimus. Uti- 
nam plures similia antiqnitatis monumenta, qiiod 
posEunt, eruerent. Merito ab Andrea Saussaio. 
laudato viro, sumrais laudibus, vel hoc ipso noraine 
quod hunc thesauruni primus refoderit, in publi- 
cunique produxerit, ornatur Rosweydus, appella- 
turque eximius Solis sapientite radius, vivi fitlei fontis 

rivitlus, 



non a Ilos- 
weydo cditttm , 



setl quod S. 
llieronynii 
dicimus. 



quo cl S. .ido 
iimis forla sse . 



utile lamen 
etiam illttd 
Hositrijdi. 



i'. fkdw Mar- 
■tiirologium. 



tioii est qnod 
vulgatinn esl 



siss. -J. 
ejiis noniinc 
insignila: 

] Ontiilcnse ^ 



ejus speci- 
men. 



rivulits^ virentis justitix stipitis ratmis, jnmqne cxli 
pulcntm ac xternum sidjis. 

§ VI. Martyrologia Bedm et Flori. 

Jr^ost Eiisebium Sanctumque Hieronymum. a qui- 
bus quid Iioc in g^encre effectum sit, hauri satis con- 
stat, primus (qui quidera notus vulgo sit) Martyrolo- 
gium privato studio concinnavit S. Beda, Presb}i;er 
Anglus. Nam hujus se et S. Hipi'on}Tni provocntum 
descrlptis, suum componere aggi'essum Usuardus 
testatur. Et jpse Beda in suoruni openim catalogo, 
qui in editione Parisieusi an. 1583 a Laurentio Bar- 
rensi adornata, at non irl Basileensi an. 1563 sub- 
jectus est epitomae historije Anglicanfe (si tameii 
ipsius est fcetus illa epitome) inter alia sic scribit: 
Marlyrolodiiun de mttaliliis sanctoruDi Mnrtyrumdiebus, 
in qno omnes quos invenire potui, non sohm qua die, 
verui7i etiam quo genere eertaniinis, vel suh quo Judice, 
munduju vicerint, diligenter annotare siudni. 

Vulgatum est tomo 3 Operuni Bedae an. 1563 
ac deinde .seorsim typis Plantinianis an. 1564 vetus 
et sane egregium Martyrologium. sub Bedie nomine: 
cujus exemplar penes me est ab Heriberto Rosweydo 
collatum cura ms. monasterii Richebergensis in Ba- 
Yai-ia. Verum nou potest id Bedse merito tribui; cum 
is, teste Usuardo, plures dies intactos reUqnerit, qua- 
les hic nulli. Deinde pi-ofitetur idera Usuardus sese 
Flori latiora sequi vestigia potius, quam Bedee insi- 
stere brevitati. At diffusius est quandoque MartjTO- 
logium hoc, quam sit Usuardi. Extetne uspiam ger- 
maimm Bed^e Martyrologium, dubito. Nain cum 
pleraque ad usura sacrorum sibi posteri descripse- 
rint, noluerunt in iis vacuos existere dies aliquos, 
quosque ille reliquerat ex aiiis suppleveruut. Cito 
tamen illud vuhjaLum Bedx, quia eo nomine jam in- 
notuit. 

Reperi vetera mss. qusedam Bedae praeferentia no- 
men; in quibus tamen neque vacui dies, et quaedara 
Beda posteriorura adjecta Sanctorum noraina. Pri- 
mum, quod olim Centuleusis in GalUa monasterii, 
sive S. Richarii fuerat, jam VedastiniapudAtrebates 
coenobii. Exordituravigilia Nativitatis. Ex Januario 
dies aliquot adscribani, integrumaliquando daturus. 

Kal. Janu. Octava Nativitatis Jesu Christi Domini 
nostri, atque Circumci&U) ejus. S. Romae Ahnachii Mar- 
tyris. Iteni Ronnje S. Martinse Virginis. Iteni via 
Appin SS. XX Militum sub Dioclctiano passorum. de- 
sarex Cappadocix S. Basilii Archiep. etConf.in Afri- 
ca, civitate Ruspensi S. Fultjentii Episcopi, vita et 
doctrinu pnvciuri. Apud Spoletum S. Concordii Mar- 
tyris. In territurio Jnrensi S. Eugendi Abbatis. Ale- 
xandrix S. Euphrosynx Virg. 

\\n. Non. In Thebuida Depositio B. Macarii Abba- 
tis magnarum virtutum viri. In Ponto, civitate Tomis, 
trium fratrum Narcissi, Argxi, et Marceliini pueri. 
Antiochix passio S. hidori Episc. Eodem dic Octava 
S. Stephani. 

\\\.Nou. RonuvS.AnterosPapx etMarttjris.Civitate 
Aulana S. Pelri Martyris. Parisius S. Genovefx Virg. 
Ipso die Octava Beatissimi Joannis Evangei. 

Pridie Non. Apud Cretam S. Titi Aposloloi"um dis- 
cipuli. Civitate Bononia SS. Hermetis et Aggxi. 
Apud Africam SS. Aquilini, Gemini, Eugenti, Mar- 
ciani, Quinti, Theodoti, et Tryphonis, praxlarissimo- 
rum Martyrum, quorum gesta habcntur. Romx passio 
SS. Prisci Presbyteri, et Priscilliani Clerici, atque 
Benedictiv religiosissimxfiemina', qui suhimpio Juliano 
martyrium passi. Itcm Romx S. Dafrosx uxoris Fa- 
biani Martyris siib Juliano. Et Octava sanctunnn In- 
mcentium. 

Nunis, Rumx' S. Telesphori Papx et Murlyris, qui 
itlustre martyrium duxit. Antiochix S. Simeonis nw- 
nachi, qui in columna stetit, cujusvita virlutibiis etmi- 
raculis effulsit gloriosa. 



AD ABBATEM L^TIENSEM. xlix 

viu. /f/. Epiphania Domini nostri Jesu Chri.sti. An- 



cjus speci- 
men. 



tiochiiv passio SS. Juliani et Basilissa', et Celsi puerif 
et Marcianilhv matris ejusdem, et Antonii Pre.skyteHy 
et Anastasii, temporeDiocletinni. In teiritorio Remensi 
passio S. Macnv V7;v/. Antisiodoro S. Germani Episc. 
el Conf. 

Alterum Bedee nomine insignitum Martyrologium 
extat Leodii in illustri S. Lamberti Ecclesia, sed ab 
illo Centulensi h:)nge diversum. itaque recenter au- 
ctum, ut etiam S.Francisci Diaconi et Confessorisw 
Octob. S. Dominici Confessoris v Aug. .S. Petri Mar- 
tyris de Ordine Prxdicatorum xxix Aprilis, adjecta 
sint noraina. Dabo ex eo quoque dies hic aliquot. 

Kal. Jan. OctavieDomini,et CircumcisioJesu Christi 
secundum carneni. Ronix natale S. Almaclni Martyris, 
qui jubente Alipio Pr. Urb.cum diceret, Hodie Octa- 
vse Dominicx diei sunt; cessate a superstitionibus idolo- 
rum et sacrificiis poUutis, a gladiatoribus Imc de caussa 
occisus est. Item Romx S.Martinx Virg.et Marhjris^ 
Bodem die apud Spoletum in civitate Tuscix S. Con~ 
cordii Martyris: qui iempore Antonini Imp.ninltator- 
menta perpessus, ad ultimum gladio interimitur. Item 
Romx via Appia coronx Militum xxx, quas sub Dio- 
cletiano pro confessione verx fxdei percipere meruerunt. 
Apud Africam natale S. Fuigentii Ecclesix Ruspensis 
Episcopi et Cnnfessoris. Apud Atexandriam S. Euphro- 
syme Virg. qux orationibus patris sui Papltnutii de 
sterili matrc progenita, in puerili xtate conslituta,ctam 
se tonderi fccit, et monasticam vitam expctiit, Synaragdi 
sibi nomen imponens. Apud Cxsaream Cappadocix na- 
tate S. Bnsilii Episcopi, admirandx vitx et doclrinx 
viri. Ravennx S. Severi Episcopi et Martyris. 

iiii. Non. Hierosolymx Stephani et Vitatis. In The- 
baida deposilio B. Macarii Abbatis, magnanim virtu- 
tum viri. In civitate Tomis trium fralrum Argxi, Nar- 
cissi et Marcellini pueri, qui post mutta tormenta in 
mare mersus martyrium consiitnmavit. Cujus coiyus oil 
littus detatum magnis coi-tiscat miraciUis. 

III. N^on. Nalaie Anteri Papx et Martyris,qui vige- 
simus post B. I\'tntm, ciun xii annis, mense 7ino, die- 
bus XII rexit Ecclcsiam. Passus est .'iub Maximino, et 
in coimiterio Catlisti sepultus via Appia.Paiisiis Geno- 
vefx Virg. Eodem die S.Florentii Viennensis Ecctesix 
Episcopi et Martyris.In dvitate Aulana passio S. Pe- 
tri,qui c^^^uis supplicio est inleremptas. In Heliesponto 
sanctorum Martyrum Cirici,Primi, et Diogenis. 

Verum neque haec consentanea sunt iis quse de 
Martyrologio Bedpe scripsit Usuardus. De tertio et jnartyrolo- 
quarto Ms.exemplari mox dicam. Post Bedara Florus gintnFlori. 
extitit quidam, de quo Usuardus : Quos tamen secutus 
(Hierouyumm et Bedain) ccnsui et Flori memorahilis 
viri iatiora jam in ipso negotio sequi vcsligia, prxsertim 
in secundo ejus tibro; ibi enim multa, qux in priore 
omiserat, et correxit et addidit. Ado quoque : Primum 
fuit imperium ac jussio sanctorum vironun, ut suppte- 
renttir dies,qui absque nominibus Martijrum in Marty- 
roloyio, quod venerabitis Flori studio in labore Domini 
Bedx accreverat, tantum notaii erant. Fuit Usuardi et 
Adonis cojEtaneus FlorusEccIesiae LugdunensisSub- [an Subdiaco- 
diaconus, sed Adone senior. junior Usuardo, si qiiidera "' lugdnnm- 
hic sub Carolo Magno. et non sub Carolo Calvo, "''"' 
Martyrologium sciipsit ; nam \VandeIbertus,de quo 
infra, quisub LotharioCalvi fratreflorebat, istahabet: 
Ope et subsidioprxcipue usus sum sancti et nominatissimi 
Flori Lugdunensis Ecclcsix Subdiaconi, qui ut nostro 
tempore revera singutari studio et assiduitate in Divinie 
Scripturx scientia poltere, ita titmrum autlienticorum 
nonmediocri copia ct veritate cognoscitur abundare. Hunc 
ego suspicor illum Florum Magistrum esse, cujus 
vastum vidi Lsetiis volumen exS. Augustiiii operibus 
magno studio collectuin, etaliaalibiservari dicuntur. 
In Bibhotlieca PP. ext:it tractatus quidam de vulgi 
erroribus circa tempestatum et tonitruum caussas, 
Agobardi Episcopi Lugdunonsis et hujus Flori no- 
raine inscriptus. Idenmo luerit Martyrologii auctor, 

mihi 



PR.EFATIO GENERALIS IN VITAS SS. 



thiple.r fiiit. 



An ul 3 qnod 
Tseda: Irilnti-- 
tur in ws. 
Tornacensi? 



tiii iiionachi mihi modo non liquet. Eum vero quod Tnidonoiioli 

Trudonensis?] in Belgio nostro monaclmm fuisse, Trithemius lib.2 

de viris illust. Ord. S. Benedicti cap. 44 scribat, 

haud equidem scio quo auctore ; neque ejus mentio 

est in Chronico Trudonensi ulla. 

At quisquis ille Mnrtyrologus fuit,duos scripsit de 
Sanctis libros. ut ex illis Usuardi verbis patet.Pivt-- 
scrlhn in struniio ejns libro : ibi enim inulfa, qnx in 
priori' omisemt, et corre.xit e.t addidit. Primo supple- 
visse Bedie Martyrologium videtur, idque Ado indi- 
cat : deinde qufcdam Sanctorum elogia dilatasse,re- 
lictis tamen diebus quibusdam, quos explere se 
voluisse Ado scribit. Dubitavi aliquando an non id, 
quod sub Bedse nominevulgatum est Martyrologium, 
Flori esset. Alia duo postea reperi mss. de quibus id 
potius quispiam suspicetur : statuere tamen certi 
nihil possum. Prius est domus Professa^ Societatis 
Jesu Antverpise cujus fronti inscriptum recentiori 
manu : Bediv Martijrologium, et ei quadrant utcum- 
que, quse de Flori opere traduntur : sed neque anti- 
quissimum est, et ex Anglia,ut reor, allatum,aut ab 
Anglo quopiam interpolatum ; quoniam et alios quos- 
dam Anglicanos Sanctos,et ipsum recenset Thomam 
Cantuariensem. Alterum extat in monasterio S. Mar- 
tini Tornaci, hoc titalo ; Tncipit Martyrohgium Eusebii, 
Hicronymi, et Bedx Presbyteri. Huic simile omnino 
Lsetiis est, satis quoque antiquum, sed absque hoc 
titulo. 

Ex hoc et nostro illo dies aliquot dabo, non tam ut 
probemFlori esse,quodipsemihi nondum persuadeo; 
quam ut alios excitem, quibus facultas est, ut Florum 
investigent, si uspiam Iatet;aut certe quai repererint 
vetusta Martjrologia examinent. et cujus esse vi- 
dfiantur auctoris expendant;aut si id ipsis non lubet, 
vel per occupationes non licet, mecum ea communi- 
cent. Ita ergo habet Tornacense illud ac Laetiense. 
Dabo ex Januario dies aliquot, etsi a die Nativitatis 
initiura ducat, ut plures alii. 

Kal. Janu. Octavar Domini, et secundum carnem 
Circumcisio ejus. Et natalis Almachii, qui jubente 
Alipio Urbis Pncfecto cum diceret, Hodie. Octavx Do- 
miniciv diei sunt , cessate a superstitionibtis idolonim, et 
sacri/iciis pollutis; a gladiatoribus hac de caussa occisus 
est. Ipso die B. Basilii Episcopi. Romx passio S. Mar- 
tinx Virginis. Lfetiense exemplar SS. Ba,';ilii et Mar- 
tinae non meminit; pro his hiec habet : Eodem die in 
JEthiopia Bjitnli. Hierosolyma natnle sancti Stephani. 
rv. Nonns Januar. Romiv natalis S. Telesfon Papx 
et Martyris. Js ex Annchoreta cum xn annos Ecclesix 
Romanse pra'esset, jejunium se.ptem hebdomadarum ante 
Pascha, et Missam in nocte Natatis Domini,sed et ante 
sacrificium hymnum Amjelicum, videlicet Gtoria in ex- 
celsis Deo,decantandum instituit,passusque est tempori- 
bus Antonini et Marci martyrium.Eodem die depositio 
beati abbatis Macarii. Deest Macarius Lsetlensi ms. 

ni. Non. Jan.RomsE natatis Anteros Pap.r et Mar- 
tyris, qui duodecim antios rexit Ecctesiam, et in coimi- 
terio Caltisti seputtus est in via Appia. Jn pago Viro- 
mandense inventio corporis B. Quintini Martyris ab 
Etigio Episcopo,et Transtatio ipsins. Eodem die Paii- 
siis depositio S. Genovefx Virginis, quce in corpore po- 
sita tanlum in virtute pnvvaluit,ut moriiium suscitaret. 
In civitate Auctara pa.mo S. Petri, qui crucifixus est 
sub Maximiano Imp. Ipso die passio S. Thfogenis,qui 
pnrcipiiatxis e.U in mare tempore Licinii. Et natatis 
Potiti,qui suh Antonino Imp. primo fustibns est avsus, 
(tein carcere inctu.sns,et magno pondere ferri damnatus, 
unde eductus, in e.quuteum est suspensus. Et cum esse.t 
jussus ab Imperatore secnri, et canitms projici, eum mi- 
lites tanijere non poterant. Bidejussus est frigi in sarta- 
gine, frixusque, ptumbo superfundi. Postea vero palo 
fen-eo fiTits a capile est usque deorsum. Quo ab Angeto 
erepto, jussit itli Imperator linguam abscindi, et oculos 
compungi. Et cum nec sic vinci posset, jjissus est capite 
plecti, cum essct tredecim annorum puer. 



Pridie Non. In Africa natalis Aquilini, Gemini, 
Eugentii, Vincti, Tnjfonis. In Oriente Bononia civi- 
tate, Hermetis, Aggei, Gagii. 

Nonis, Hierosolyma depositio Simeonis Prophetae, 
qui a Spiritu sancto responsum accepit , non visuimm se 
mortem, nisi prius videret Christujn Domini.In Antio- 
chia, Ecclesia quse vocatur Panitentia, drpositio S.Si- 
meonis Confess. quiin columun stnns nrctissinie dicitur 
vixisse, etincotis loci ittius multas fribuit sanitates.Hic 
post conversionem, nultam unquam nmUereni ocutis at- 
tentis inspexit, Postquam vero cotumnie editiori .te san- 
ctitate fervens invexit, non modo extraneiv mutieri, ve- 
rum etiam nec propriiv matri sevidendum permisit. 
Scriptum in gestisejtts.Eodem die nalate SS.Honorii, 
Luciani, Jocundi. Hi postremi desunt in ms. Laetiensi, 
At Ms. Antverpiense, sive potius, ut suspicor,An- 
glicanum, Bedai nomine, sed ab recentiore manu, 
prjetitulatum, in multis consentiens cum Leodiensi 
S, Lamberti, ita habet : 

Kal. Jan. Circjimcisio Domini nostri Jesu Christi 
secundum carnem. Rojmv natate S. Atmachii Martyris, 
quiptbente Asctippio Urt)isPi^xfecto,cujn diceret,Hodie 
Octaviv Dominicx diei S7int, cessate a superstitionibus 
idolorum et sacjificiis poltutis, a gladiatoribns hac de 
caussa occisus est. Item Roma' passio S.MartinxVirg. 
Eodejji die apud Spoletum civitatem Tuscia', passio 
B. Concordii Mart. temporilms Anlimini Imp. Item 
Roma- via Appia coronx mititum triginta. Has pro 
confessione vera' fidei sub Diocletiano percipere mente- 
runt. Apud dvsaream Cappadocia-, nalate S. Basilii 
Ep.adjniranda' fidei alque doctrina' viri.In Afiica na- 
tate S. Eulgejitii Ecctesix Rupensis Ep. Apud Ate- 
.xandj'iam Euphrosyna' Virg.qua' oi'ationibus patris sui 
Paphnutii de steriti matre progemita, in pjterili a-tate 
constituta, ctam se tojideii fecit, et monasticajn vitajji 
expetiit, Sjnaragdi sibi jwmen imponens. Post etiam in 
reclusione viginti octo ajinos in omni sajictilate perdu- 
rans, tacta a^grotatiojiis incommodo, et niorteni sibi adesse 
cogjioscfns, manifestavit se reli-gioso, et cum lacnjmis 
jnuttoticns qusejrnti eam patri. Cumque qnievisset, se- 
pulta est a Fratribus in ecclesia. Iji territorio Lugdu- 
nensi monasterio Jurensium natate S. Eugejidi Ab. cujus 
vila virlutibus et miracuUs fulgel. Ravenna Sevei-i Ep. 
et Mart. 

IV, NoJi. In Thebaida depositio B. Macurii Ab. ma- 
gnaj^tm virtutum viri. Et in Ponto, civilate Tomis, 
trium fratrum Narcissi, Argxi, et Marcetlijii puej'i, 
qui sub Licijiio inter tirones comprehensi cum jioUmt 
mititare, aesi ad mortem martyrium consumjnavei^tnt, 
et diu in carcere macerati in mare mersi .sunl; coj-pora 
eonm ad littus delata, a retigiosis viris deposita, ma- 
gjiis coniscant virtutibus. 

III. Non. Romx natale S. Ajitheros Papa' et Marty- 
ris,qui vicesimus postB. Petmm cum duodecim ajinis, 
mense uno, diebus duodecim rexisset Ecclesiaju, passus 
est sub Maximiano, in canniteiio CalUsli seputtus via 
Appia. In civitate Aulana passio S. Peli'i, qiti cJiicis 
supplicio interemptus. Apud Paj'isium natale S. Geno- 
vepha^ Virg. qua' a B. Germano Aulisiotlojrnsium 
Episc. CliHsto dicala, admirajidis vijiutibus et miracu- 
tis late ctaruit, et usque ad annos octoginta in Clmsti 
sei^vitute consenuit. 

Pjid. Non. Natate S. Titi Aposlotorum discipuii. 
Apud Africam natate S^S. Aquitini,Gerinani, Euqenti, 
Marciani, Quinti, Tlieodocii, et Ti-yptionis, inartaris- 
simormn Martyrum, quorum gesla habenlur. Romx 
passio sanctoj-ujn Marlyrum Prisci Pjrsbyteri, et Pri- 
sciltiani Cteiici, atque BeJiedictie religio.sis.-iiiita- feminev, 
sub temporejutiani impiissimi Augusti,qui gtadio mai'- 
lyrium cumptevenint. Itein Romiv B. Dafrosx uxoris 
Fabiuni Martyris. 

Nonis, Romie natale S. Tetesforis, qui septimus post 
Petrum Apostotum Ponlifex ordinatus, seilit anjios un- 
decim, mejises tres, dies xxi ittustretiue martijiium 
duxit.Apud Ajttiochiajn depositio S.Simconis momtchi^ 

qui 



nn l qitod in 
Antverpiensi? 



AD ABBATEM 
qui lcrtio itccimo .rlatis sux anno Imic mulo abremin- 
tians, monasterii claustra e.xpcliit ; ubi mira abstinentia 
vix scplimo die cibum sibi indulgens, Psalterium infra 
quatuor menscs didicit. Dcinde nimia domandi corporis 
intentione, fune palmeo rcncs sibi amstrinijens duriter 
laniatus <!.!( : inde in quodam puteo sc rcr.ludens, et ex 
eo a Fratribus violcnter ad monaslerium reductus, clam 
fugiens ercmum pctiit, ubi mullo commoratus lempore, 
in colunma ediliori, sanctitate fervens, se cmcludit; ubi 
non modo exlranex mulie.ri, sed nec praprix matri se 
videre permisit;et usque liodic basilicam coluvmic illius 
mdla feminarum ingreditur. Nam qmvdam mulier ve.sle 
indula virili ingrcdi voluil, sed mox ul limen ntligil, 
rclrorsum morlua cecidit. 



0. 



Vsunrdtis mo- 
nacliiDi Mnr- 
tyrotogium 
.icripsil. 



§ VII. Martyrologium Usuardi. 



^mnium celeberrimum Usuarili Martjrologium 
fuit. De eo ita scribit Sigebertus lib. de Scriptoribus 
Ecclesiasticis cap. 8.5: Husuardus monachus,provoca- 
tus stiulio Hieronymi el Bcdx, qui fcstivitates Sancto- 
rum annuatim recurrcntes pnrlim annolaveranl ; maxime 
aulem animalus sludio et ju.ssu Mngni Cnroli Imperato- 
ris, cui displicebat qiiod Hicromjmus el Beda, sludealcs 
nimis brcvilali. prxterieranl plura nccessaria, cl quam- 
plures Kalcndnrum dics inlaclos rcliquerant, in gratiam 
ejus sluduit opus imperfectnm supplere, et festivitales 
Sanctorum per singulos Knlendarum dies annolans, in- 
tegrum Mnrlijrohgium clfecit. Hiec ille. At Bedam 
solum queritur Usuardus quamplures Knlendarum 
dies intnclns i'eliquisse, non Hieronymum. 

Openc pretium est ipsiusmet Usuardi Prafatio- 
nem, sive epistolam, qua opus suum Carolo Regi, 
Magnovel Oalvo, dedicat, hicdare; .sed e veteri co- 
dice Ms. qui penes nos est, optiniffi nota;. Quse in 
plerisque excusis et calamo descriptis exeniplaribus 
legitur, aliquantum discrepat, ut conferenti patebit. 
Ita ergo habet : 

Domino renerabiUter recolcndo Karolo Rrgum piis- 
simo Hn.^iuardus, quamquam indignus, Succrdos ct mo- 
naclius, piwsenlis xvi prosperitnlem el ivlern.v heatitu- 
dinis glormm. Veslram minime lalet Celsiludinein, o 
Revercnde Priiiceps,qualiter imitnndis anliquorum stu- 
diis moncmur.guidquid in lihris, inaximc Ecclesiastic.v 
doclrinx congruis, minus dehito perfeclnm hnbetur, vel 
pro posse .■iupplcrc vel suppleri oplnrc. Qtuv rcs pia giii- 
dem sollicitudine, addito eliani Vestrv diqnitalis ju.i.su, 
me compulit, ut videlicet Sattctorum rceurrentes fcsliri- 
lales, ex diversis sanctorum Palrum Marltjrologiis in 
guamdam cxciperem unilatem. Recoleham siquidcm in 
sacris Sanclorum solcnttiis multimmlos proprix ncgli- 
ge.ntix excessus : quod me plurimum ad hoc eis in Dei 
amore persolvendum cogehal officium; elsi non salis ido- 
neum, tdpote iitscium, sed tamen Divino,ut confidebam, 
ac indigno corum suhlcvandttm au.tilio. Num el ivnera- 
Itilium Hicrmiijmi videlicet nc Bedx Prcsbijlcroriun iu 
hoc provocnlmr descriptis : guorum nuus brcrilnli ad- 
modimi .iliidens, alter vero guainplures Kalcndnrimi dies 
intaclos relinguens, multa prohanlur hiijtis opusculi prx- 
terisse ncces.mria.Adhibui igilur Flori mcmorabHis viri 
collecta e phirihus in eodem ncgolio secundi libri com- 
tnenta : guem maxime imitandum in liis, qux visa stint 
congrtiaac memorix digna, ceitsui; quia plura stimmo 
studio, qux hrevitcr perslrinxi, el corre:cU et addidit. 
Unde una vobiscum legenlem eftlagito, quo non propere 
guidqtiid in .sequenti libello sihi forle conlrarium fuerd, 
iiiduicu.tse repndict.nce me insuper letncrarium judiccl ; 
prxscrliin cum a Inlihus ct lanlis riris linc pnrmonslrn- 
ttim esse mcniincril. Perpendnt elinin, guia in rchiis 
hunmnis, ut ail qiUdain, niliil pcrfcclum ex onini pnrle 
soleat uiveniri. Scriptorum (/koijih' errore ila s:vpe con- 
slat vera permutari, ut plertiingue diclaidis adscribatur 
vitio, guod mendaci solct admitli cnlamo. , 

Celerum. henignissime Rex, idcirco hanc c.riguilalis 
prxfaliuuculam huic operi in.tcrere curnvi , ut sciatis 



L^TIENSEM. u 

me non usum levitatis amamine, sed potius Religiosorum 
minus capacium tdilUati constduisse. Quo lamen Inhorc 
pro viribits, quovc sludio cognoseend.v verilatis hxc per- 
quisicrim, haud facik parvitas mea valet iidimare. Sup- 
plex deniqtie Ve.stram exposlulo Maijnificentiam, m(, si 
dignum decernitur, Vestrx tuitionis anclwra roboretur. 
Excellcntinm mngnitudinis Vesliw pcr mulla annorum 
curricula, nd communis ulilitntis sutfraqia,Rex Regum 
sua dignetur cuslodire polentia. Amen. 

Hactenus Usuaivli epistola ex nostro codice, quae 
aliquanto brevior extat in aliis exemplaribus, ex qui- 
bus tamen nonnulla superiore pai'agrapho citavi. Ex 
hac certo statui non potest, utri Carolo id dicarit 
opus, Magno an Calvo. Magno asserit Sigebertus, ut 
diximus ; sequuntur recentiores. At Florum citat vi- 
rum memorabilem.quemsahLotharioCahi fratre post 
annum Christi 840 superstitem fuisse, et praecedenti 
paragrapho indicavimus, et mox ex Wandelberto pa- 
tebit. Nam si, quod quidam volunt, alius fuit Flonis 
Martyrologus ab illo Lugdunensis Ecclesiae Subdia- 
cono, quem Wandelbertiis saiiclum ct nominntissimum 
virum appellat, cur non eos Ado proximus temporuin 
illorum discrevit? Cur quando vencrahilis Flori me- 
minitnon seniorem dixit, aut aliud statuit discrimen, 
cum vigeret adhuc in Lugdunensi, suaqiie Viennensi 
propinqua Ecclesia, Flori alterius nomen, et fama 
eruditionis? Erit fortassisquiFlorum sub Cnrolo Ma- 
gno scripsisse Martyrologium illud contendat, et ad 
Lolharium supervixisse, qui anno post avi Caroli ex- 
cessumvicesimnseptimo capessivit imperium. Verum 
non Imperatori Carolo dicatum Usuardi opus recitata 
e nostrocodiceepistolaostendit. ConsentitParisiensis 
codex pervetustus. qiii ita liabet : Domino Regiim piis- 
siino I{arolo U.vinrdus iudignns Sncerdos et monachus 
perenncin in Chrisln coronam .Ergo.fii is MagnusCaro- 
lus fuit, ante aiiniim 800 editum est hoc opus ; prius 
etiam Flori ; ut necesse sit fateri post libros illos 
editos ac recognitos,fere quinqiiaginta annis super- 
stitem fuisse Florum. Non est iil quideni ejusmodi, 
ut evenire nullo modo potuerit, sed ut mirum videri 
possit, si evenit. Verum alia Usiiardi exemplaria 
excusa et mss. illius epistola? inscriptinnem his effe- 
runt verbis : Domiito Regum pii.'>sinio Karolo Auguslo 
Usuardus indignus Sacerdos ac moitachus pcrennem in 
Chrislo coronnm . .A.t si jam inde Caroli Magni tempore 
editura hoc erat opus ab Usuardo, curWandelbertum 
ex Flori Bibliotheca sumere cndices nportuit, ut na- 
tales Sanctorum perdisceret. ciim ex Usuardi libro 
si jam extabat, minori labore haiirire omnia posset? 
At neque Ado Usiiardi meminit. .lam si eodem quo 
W^anilelbertus tempore Usuarilus scripsit, cum Im^ 
periuni Lothai-ius, Franci» Occidentalis regnum Ca- 
rolus administrabat; cur hic, ut ille, translationis 
S. Sebastiaiii sub Ludovico Pio factse noii meminit? 
Denique a peritioribus, quid certi opinari queam, lu- 
bens addiscam. 

Usuardi pluribus usus sum exemplaribus. Nam 
pi\Tter peminam Molani editionem anni IS68 et 
1583, Parisieuseni an. 1536, Luberanam an. 1475 
habui exemphir, quod olim Aiitbertus Mira>us in Ro- 
sweydi nostrigratiainParisiis cum alio\etustissimo, 
et, ut ipse rebatur, Usuardi autngraiilio, contulerat. 
Verum ex eodeni illo codicemihiintegnim illud Mar- 
tyrologium dcscribi postea curavi. Eum codicem 
Usuardi irvo aut non multo post scriptum censet 
Sirmondus iioster, qiii pro sua huinaiiitate meum il- 
lud apograidiiim cumalioquadringeiitoi-uni facile an- 
norum, aut etiani vetiistiore, qui in codem S. Ger- 
mani oa>iiobio Parisiis asserv.aliir, acciirate_contulit. 
Sed quoil supra citavi exeniplar iiostrum, utrique 
illi longe piwfero, et purius ac syncerius reor : nam 
antiquissimuin illud Parisiense Idibus Januarii hffic 
habet : In monle Vcrziaco S. Virenlii Confessoris, cum 
eonstet post Usuardi lotatem translatas esse Vergia- 
cum S. Viveiitii reliquias, nisi extremis fortasse 

Calvi 



in usum Reli- 
giosonini; 



idgiic Cnrolo 
Regi dicavil. 



duhiinu iin 
Uaijnn. 



anCnlvo, 



Varia qus 
ejxmpliinn 
halniil .\i<- 

CtOT. 



PR/EFATIO GENERALIS IN VITAS SS. 



Calvi teinporibus scripsit, et diii postea illi super- 
stes vixit, istaque tunc adscripsit. Seii a nostro illa, 
quotl ideomagis genuinum conseo, absunt exemplari. 
Fuitliocquondam monasterii Carthusianorum, quod 
B. Marix Virgini^ Cajir.llx dicitur, sive da Jlcrines, 
juxta Edingam, aut, ut nunc appellant, Engliianum, 
Belgii oppidum : deinde .Augustini Hunna^i, viri ce- 
lebris, fnit : postea donatnni collegio nostro Lov<a- 
nien.si. Alia haberaus coinplui'a Usuardi exemplaria, 
sed in quibus et ampliflcata Sanctorum elogia, et 
plurium nomina adscripta, qualia Ecclcsiarum Pra- 
gensis, etBruxellensis, multorumqne monasteriorum, 
quse non attinet hic percensere : faciam id alias, 
cum Usuai'duni ed.am, sed nativa simplicitate; v.a- 
riorum auctaria seorsim. Editum idem fuit, sed au- 
ctum, Coloni?e anno 14-90, cum Aurea Legenda; 
atque illud est quod plerumque citoColoniensis M.ar- 
tyrologii noniine, quia et Coloniensia festa exhibet, 
et videtur eo Coloniensis Ecclesia usa. Idem Usu.ardi 
Martyrologium a Venerabilibus Patribus Carthusije 
Coloniensis auctum, editumque anno IKIS, et 1521, 
quod et postea Molanus m*a3stitit. Antea vero a se 
emendatum et modice auotum, titulo Martyrologii 
Romani ediderat Bellinus de Padua Aiigustinianus, 
Venetiis anno 1198, .ac deinde Parisiis 1321. 

§ VIII. Martyrologia Rabani, Waiidelberti, 
Adonis, Notkcri, Dilmari. 



li 



Marhjrulo- 
<ji'nn Rabani 
rilitnnt cl MS. 



Wundctbcrln:, 

melricnm 

scripul. 



isdem Lotharii Piique patris temporibus eruditio- 
nis laude floruit Rabanus Maurus Abb,as Fuldensis, 
idem posteaMoguntiuusArcliiepiscopus, cujus extant 
complura scriptorum volumina, nupera Georgio Col- 
venerio recensitaeditaque.Inhisest Martyrologium, 
quod in codice monasterii S. Galli, aJscripto Riibani 
noniine, repertura, primns vulgavit Henricus Cani- 
sius IC, to. 6 AntiquiE Lectionis. Ei siniile habeo 
exeraplar e codice mouasterii S. Maxiniini Treviris, 
qui 500 circiter videbatur esse annorum, aeceptum, 
sed nullius nomine auctoris inscriptum. Rabano cur 
illud abjudicein, nullum me magnopere argumentum 
movet, nisi quod ejus antiqui non meminerint : at 
nec omnium meminerunt, et Diversu extitisse suo 
tempore saiictortim Patritm Mn.rlijroloijia Usuardus 
testatur; suflragaturque vetustus ille codex, quo 
Canisius est usus. 

Wandelbertusquoque.cujusjamsuprameminimus, 
Prumiensis in Trevirensi ditccesi monachus, Mar- 
tyrologium metro heroico conscripsit, atque Otrico 
viro iUustri dicavit, prafixo inter alia anapffistico 
carmine ad Lotharium Imperatorem Ludovici Pii 
filium. Martyrologium hoc sub titulo Bpliemeridum 
Bedse to. 1, ojierum illius, et sub veri auctoris no- 
mine a Molano in prima Usuardi editione, vulgatum; 
ex veteri ms. edam aliquando accuratius. Hic parteni 
Prffifatiouis visum, est delibare. Ita orditur : 

Epistola Waiidalberti Diactmi ad illiislrem vimm 
Otricnm, svper iis, qux sequenli operc contiiientur, 
metrornm ijeneribus, incipit feliciter. 

Domino Otrico Wandalbertus salutem 
dicit. 



f eteri et perantiquo prxcepto monnimr, ut parerc 
majorilms, morem gerere .vqualibus, consulcre minoribus 
studeamus. Eijo quia tibi, Carissime, nt iiiinori (quod 
cogitatu ipso ncfas judico) consukre nequeo; in te eiiim 
ipso tibi (ut revera ^ient^m decet) omnis opis consi- 
lium, toliusque providentia: copiam esse perpeiido ; mori- 
gerari vero sicut xquali, scnsus et iniieiiii tarditate non 
Oliici rojiiitu, valeo; qnodprimum conslat, ut miijori parere et obsecun- 
darcviriliuscuncHs^etomiii fucullule desiderem. Maxime, 
quod iiicessanli et infatigabili studio ac bencvoleiitia me, 
postquam longe u palria rehusquc domcsticis non tiim 



exnlnre qiiaiii ilegerecoipi, tuaope, consilio,proviilentia et 
liberalitate fuitiiin inlelligo : iiec leviter peeco, si cum 
morem gercre ncqueo, pnrere pro iiigenii paupertate re- 
fitgio. Ilnquc qnod inopinnto studio ex me c.t incvitiilnli 
coitstiintiqncanctiiritnle petisli,utper aniiitotius spntium 
occurreitlesqne dielnts Saucloruin festivitates, et solennes 
uiidecitmque Cltristianorum volorniii celcbritates, metro 
digercrem, feci ut potni, non tam artis usii atque .toler- 
tia, quam tiia devotione, et immerito erga me Saiictorum 
ad id peragcndum adjutus, n( coiifiilo, favore. In quo 
opere, qiiia soleiiitium dicrum certissima comprelieiisio 
iton leviter nec faeile jmi librorum vurietate ob.itiibat, 
ope et subsidio pnvcipue u.snssumsancti et nomiiiatissimi 
Flori Ltigduitensis Ecclcsiie Subdiaeoni, qiii ut nostro 
lempore revera singularistndio et assiiluitatc in Divinx 
Scriptnrx scieiitia pollere, itn libroritm autlieiiticorum 
iion mcdiocri copia et veritale cognoscitnr abniidare. 

Ab fioc ego sumptis veleribns, cmcndnlisque codicilms 
Martyrologium librum, a Kalcndis Junuariis usque ad 
finem amii, per dierumsingulorum occurrentes festivita- 
(«s, melra edidi, pnemissa, ut congruere existimavi, In- 
vocationis ad Deiiin, Alloculinnis ad omnes, qiii forle 
ernnt lcctares, Cnniineitdntioitis ad te operis Itorlatorem, et 
ad Cxsarem bcnigiiissimnm Jllolharium, arguntentique 
sivepropositionisdivcrsomctrodescriptioncetaddilapost 
editttm Martijrologium concliisionis Itijmniqtie iu omnes 
Snnctos editiouc. Cui etiain operi di.^tincle inensium sin- 
gulnrttm adjcci apertam lirereinque secundnni usiisGallicos 
disiinsttioneiii.et Itornrum diurnnrnm vulgnrein in itostris 
regionilnisdiiitensiiinem : qiiod ulrumqnc a superiori opere 
nequuquam discrepare dispulavi. In fiiie pnrterea totius 
operus, de creatione muiidiper ordiiicm dieriim sex bivve 
carmen addidi, et explanalionem mystici seiistis in Im- 
miiie accipiendi siibjunxi, ut e.a qux de totius anni cursu 
descripseram, repetita ab initio mundanx creationis 
explanalio commendnret. IIoc opus quod, etc. 

Post Prwlationem, sequitur Invocatio metro con- 
cepta. tum Lectorum allooutio; Commendatio libri 
ad Otricum, deiu ad Lotliarium Iia>c : 

Tuquc favendo Cxsar adesto, 

Sceplra purcntum qni pietate, 

Quique beiiigiia lege gubernas. 

Te modc.rator nam Deus orbis 

Jus.sit liabenas fleetere avitas, 

Jmpcriique sceptra paterni : 

Teque piTielis ipse paralis 

Exuit olim, ileqne cruenta 

Cxde furentum siepe reduxit. 

Aurea celso vertice Roma 

Te decoraiido nomine snnxit 

Cxsaris orbi mox fore Regem. 

Italii primnm te Duce tellus 

Eminuit : post Francica temet 

Sceptra regentem mundus adorat. 

Lustra per orbem quinque recmTunt, 

Nomine postquain clarus el armis 

Cxsariana jiira retentas. 

Tempora Cliristus longa videntem 

Te regat; omnis te veneretur 

Teque Ircmiscat purpurn Rcgcm. 
Hinc quo anno hoc compositum sit opus colligi po- 
test; cum uimirum quinque lustris, sive 25 annis 
Imperatoris nomen Lotharius gessisset ; non a Lu- 
dovici patris morte, cum ei non nisi 15 ant circiter 
annos superstes fuerit; sed lustra ha3c quinque 
ducendasund ab eoteinpore, cum iu conventn Aqiiis- 
graneiisi Ludoviciis ftlinm primogenitum Lotliarium 
Imperutorem appelliiri et esse voluil, an. 817, ut in' 
iUius Vita dicitur. Scripsit ergo hoc Martyrologium 
"Wandelbertus an. 8.i2. Sequitur deindc Propositio : 
Carmine qui vacuas captuvi sxpius auras, 
Rumores vulgi quxrendo stuttus inanes, 
Aggrediar tandem veratn de carmine laudem 
Quxrere, et xternum milii conciliarc favorem ; 
Spectandos breviler signans actitsque virosque 

Atqve 



Flori Itbns 
usiis: 



alia addiilit 
canninn. 



Comtnendiitio 
libri ad Lo- 
tharittm Iittp. 



Qttanilo iii 
scri\itiuu f 



AD ABBATEM L^TIENSEM. 



Coitdusio 
opcris- 



6'. Adonis 
Slartyrolo- 
gium editum 
ct «s. 



B. mheri 
editum 



Ditmarits (iii 
Martyrolo- 
giuiit scri- 
pscrit ' 



Atqtte dics, nmii reditu volvciite per orbem, 
Ordine qui lustrcut scribctis soleiinia qturqiie. 
Hk niilii nonitumqmm Satictorum notniiia lcges 
Carminis excedent, sed noti nmtilanda vocatidi 
Est censura bonos, vernam pietate merebor. 
Ad calcem Martyrologii ista subjicit : Martyrolo- 
givm nietiicutn, cditum a WandcWcrto ad IUnstre?n 
vimm Otricum Clcrictim, expUcuit in Ckristi nomitte 
felicit^r. Anicn. Timi hsEc subnectitur Conckmo: 
Hxc nnnc Christe tuo Deus 
Consciipsi breviter inunere carmina, 
CotJsians expetiit qux studio pervigili fides. 

His digesta micant siniu! 
Cadestis patriae ct militia.' agmina, 
Snmmo perpctui qux radiant Mhere luminis : 

Quorum te veniam prece 
Indignus rogitans obsecro ciintinum. 
Multo supplicii namque premor perpetui metu. 

Trinis ccce dccenniis 
Vitam dego miser, qnintus et insnpcr 
jEvi curriculis orhis adcst atque nieatibus : 

Me nunc nil recolens botii 
Egisse atque pii, concutior nimis : 
CuriE tiam stimulant mortis. Ad intima 

Lapsum jam releva Pater 
Tnndem, i't piurtcritis exue sordibtts; [mit. 

Sqiialct conscia qtiis mciis, nitniisque angnrihus tre- 

Sauctoiuni retitli cancns 
Hic certamitin, pr,rclaraqne Martyrum 
Vexilla ante oculos constitui, signaque ovantium 

Horum glorificat, Pater, 
Sanguis te jugiter, mors loquitur pia : 
Vivunt tiamqtie tno prasidio et luce perenniter. 
Sequitur in omnes Sanctos liymnus Sapphicus, dein 
et alia de mensibus carmina, et horis, atque opere 
sex dierum. 

S. Ado eodem seculo Viennensisin Gallia Episcopus, 
de quo agemus xvi Decembris, luculentius scripsit 
Martyrologium, Edidit illud Jacobus Mosander; dein 
Rosweyduscum tribusMss. codicibus collatum,Ever- 
bodiensi, S. Pantaleonis, Petri Scriverii, luinc prseci- 
pue secutus. Habemus cum tribus aliis coUatum mss. 
exemplaribus, videlicet monasterii S. Laurentii Leo- 
dii, cui tamen Usuardi ad Carolum Regem preefixa 
estepistola;EcclesiieTaroanensis,coRnobiiLobiensis. 
Adoni suppar fuit B. Notkerus Bulbulus, in coeno- 
bio S. Galh apud Helvetios monachus, cujus Vitam 
dabiinus vni Aprilis. Is quoque Martyrologium scri- 
psit, quod est e Bibliotlieca S. Galli ab Henrico Ca- 
nisio in tomis Antiquaj Lectionis publicatum, sed 
mutihnn non uno luco. Obiisse dicitur Notkerus 
au. 912, de quo alibi. 

Arbitrantur quidam et Ditmarum Mei'sburgen- 
sem in SaxoniaEpiscopum, cujus extat insigneChro- 
nicon, Martyrulogium aliquod composuisse. quod ex 
ipsius verbis lib. 7 Ciironici confici putant, ubi euni 
qui sibi successurus esset multa monet, lia^cque inter 
cetera ; Habes satis de libris^ quos hic ab atiteccssoribus 
nostris collectos itivciii, et insupcr qtios contraxi. In liis 
niagistcrium salubre repcrics, ac lios exaudi vt tnnc potes 
salvari. Sanctorum reliquias, et mniida eurumdeni rc- 
ceptacula, cum alHs utUitatibns plurimis, tam in prx- 
diis, quam in niancipiis, ego acquisioi, et ne te forsitan 
lateretit, Martyvoiogio inscripsi mco. Verum idne ipse 
confecerit Martyrologium, au ab alio descripserit, 
aut etiam eo durataxat sit usus, certo ex illis verbis 
coucludi non potest. Multa alioquin extant passim 
' Martyrulogia. ejusmodi piorum Antistitum oHmstudio 
conscripta; cum vix ulla esset Ecclcsia, (^uie non vel 
proprium sibi aliquod conficeret, vel ahunde adsci- 
sceret. 

§ IX. Martyrologia recentiorum. 

V 

J_ i'imuni hio cos missos facio, quos antea scripsi 
Usuardi vulgiisse Martyrologium , non sine erudita 



appendice, BelHnum dc Padua, Carthusianos Colo- 
nienses, Joannem Molanum : deinde quorum scripta 
non vidi , Alexandrum Essebiensem Anglum , et 
./Egidium de Dammis Flandrum; quorum hic Marty- 
rologium recensuisse, auxisse, locupletasse dicitur, 
sed inchoatum opus perficere non potuisse; ille vero 
librum sacrorum Fastorum carmine elegiaco cora- 
posuisse. Pra^tereo et quse hoc in genere Ambrosius 
Novidius Fraccus Ferentinas commentatus est; quse- 
queBaptistaMantuanus, et nuper Joannes Bachottus 
Gallus : Ephemerides quoque variorum, etiam hete- 
rodoxorum, sive Diariahistorica; in quibus sacraac 
profana promiscue narrant, nec semper ex fide. 

Est in manibus Radulphi a Rivo Bredani, Ecclesise 
Tungrensis Decani Calendnrius Ecclcsinsticus. Tradi- 
tur is decessisse e vita 3 Novemb. 1403. Qiiod ver- 
sibus complexus Martyrologium dicitur, non vidi. 

Usus sum plurimum, uti et Rosweydus in Fastis 
^M\scQi\cxnwQ.wA\%,Florario SS .sive Promptunrio , quod 
manu Henrici de Eyck Canonici Ecclesic-e B. Marige 
Eyndoviag in Brabantia scriptum ; postea Lovaniensi 
collegio Societatis Jesu donatum, nunc nostrum est. 
Illius auctorein suspicor, at non firmissime, An- 
touium Gentium, aut Joannem Gilemannum fuisse, 
aliumve, eorum eequalem, regularem Canonicum. 
Reperi id citatum in codice quodam monasterii Cor- 
sendoncani. qui circiter annum 14-90 erat scriptus. 

Editum est Haganoce in Alsatia anno 1308 Mar- 
tyrologium, quod Viola Sanctorunim^crWninv; quo 
subinde usi sumus. At rarius, eo quod Panis quoti- 
dianus appellatur, editum ab Hieronymo de Villa 
vitis Canonico regulari, itidem Haganoai excusum 
anno IdOQ. 

EdiditMartyrologium aseconcinnatumFranciscus 
Maurolycus Abbas Messanensis an. lo68 typis Ve- 
netis, cum Sanctorum indice, et Primi Cabilunensis, 
ut ait, Episcopi Topographia Sanctorum, anno 14S0 
composita, sed a se recognita. 

Prodiitanno 1573Dilingaa in Suevia Martyrolo- 
giuni Germanicum, quod Georgio et Marco Fuggeris 
ab Adamo Walassero 1362 dicatum. Auctum id 
deinde ex Galesinio et ahis, recusumque anno 1399. 
Id a PetroCanisio nostro compositum esseMatthseus 
Radderus noster in ejus Vita, et Pliilip[)us Alegambe 
in Bibliotheca Scriptorum Societas Jesu, testantur ; 
estque prsefixa ipsius Canisii Pr^fatio. 

Martyrologium sancta- Romnna: Ecclesix usui insin- 
gtdos annidies accommodatum, edidit anno 1377, cum 
eruditis et niultiplici antiquitatis Ecclesiasticj.' doctrina 
cumulatis Annotationibus, Petrus Galesinius Protono- 
tariusApostolicus, S. CaroliBorroniiei in restituenda 
Ecclesise disciplina fidus administer. Quod. aliaque 
ejus opera, mirifice Gregorius XIII Pontifex Maxi- 
mus probavit. . 

Simile quoque Martyrologio est, nisi quod etiam 
profana complectatur, Cakndarium historicum a Con- 
stautio Felicio Medico Italice scriptum, editumque 
Urliini anno 1577, quod quia serius nactus sum, 
solum postorioribus Jamiarii dicbus citavi. 

Prai ceteris niaguo niihi tisui fujt Catalogus gctie- 
ralis Sanctorum, qni in Martyrologio Roinano nonsunt, 
ex vanis Martyrologiis, Kalcndariis, tabiUis, monu- 
metitisque Ecclesiarum , nec non Vitis eorum impressis 
scu manu scriptis, el qtiam pluriinis historiis collectns, 
ac in xii mctises instar martijrotogii distribulus, suis 
ubique iiotis appositis, auctore Philippo Ferrario Ale- 
xandrino ordinis Servorum B. Mnriie Virginis, sacnv 
Theologix Professore , ac publico Mntheseos in Ticinensi 
gymnasio interprete; Sanctissinm Domiiio in Christo 
Patri D. Ujuiano Papx VIII dicatiis, excususque 
Venetiis an. 1623. 

Haud paruni quoque adjuiucnti uiihi ejusdeniFer- 
rarii alter attulit Catalogiis Saiicturum Italiiv, in nien- 
ses XII distributus; in quo vita' illoruin ex purticidarium 
Ecciesiarum inoiiunieiitis coinpcndio dcscribuntur, ad- 

C jectis 



Fasti sacri 
varioriim . 



liadulphi 
Calenda- 



Ms. Flora- 
riinn SS. 



Panis quo- 
tidiatms. 



Martyroto- 
giiiin Mnu- 
rotyci, 



rcrrarit 
Ciilalogus 
ficncralii, 



et SS Ua- 
litr. 



PR^FATIO GENERALIS IN VITAS SS. 



Variariim 
gcntium 
propria 
Marlyro- 
logia : 



Gallicaimm 
Saitssaii : 



Breitiariii, 
quibits AU' 
clor hic 

liSUS, 



jectis scholiis notisqitc pcrbrevibtts; excusus Mediolani 
anno 1013. 

Aliarum quoque gentium Martyrologia, Kalenda- 
ria, Fasti, Hagiologia, non parum milii attulere sub- 
sidii : Antonii Vincentii Doraenecci, Ordinis Prsdi- 
catorum, Historia Sanctorum C^italanije, Barcinone 
excusa an. 1602. IVIartyrologium Lusitanicum ab ali- 
quot Patribus Societ.atis Jesu coUectura, editumque 
Conimbricse : Anglicanum JoannisWilsoni ,an. 1C08 
edituni. et ab eodem recognitum .an. 1040. Joainiis 
Molani Natales, et Indiculus Sanctorum Belgii : Aut- 
berti Mirsei Fasti Belgici et Burgundici : Arnoldi 
Rayssii Auctariura ad Natales Molani ; ejusdemque 
Hierogazophylacium Belgicum, siye de Sanctorum 
rebquiis; tum quae de Sanctis Belgii .id Roraanum 
Martyrologium aseTeutonica linguaversuraadjecere 
Henricus Adriani 1G00 et Andreas Boyus noster 
an. 1642 quajque ,ad Gallicara ejusdem Martyrologii 
versionem Balduinus Willotius noster anno 1641 et 
alius item e nostris Leodii .an. 1 624. Octavi Cajetani 
nostri Iilca opcris tle Vitis Siculoritnt Sanclontm edita 
Panorrai an. 1617. D.avidis Caraer.arii liber de Sco- 
torum pietateexcusus an. 1631 . Catalogus preecipuo- 
rum Sanctorura Hibernije ab Henrico Fitsiraon nostro 
concinniatus. Sacrarium et Calendarium ditionis Leo- 
diensisinBelgio, excusuman. 1618.Sacrariumperan- 
tiqui CoraitatusNamurcensis an. 1619. VidietAdami 
Regii Kalendarium Scoticum, e quo nonnnlla anno- 
tavi; et alia plurima mss. et excusa Kalendaria. 

Cum jam prope quintus mihi impressus esset dies 
Janu.arii, prodiit Parisiis illustre et m.agniiicum An- 
drese Saussaii v.CL. Martyrologium Gallicanumtomis 
duobus, quo plurimum sum usus, utarque, ut spero, 
deinceps. Utinam brevi prodeant, quospollicetur, apo- 
dictici in illud commentarii. 

Materiam quoque non exiguam suppeditavere, va- 
rioruniOrdinum Martyrologia; Benedictinum .Arnoldi 
Wionis, libro 3 Ligni vitie, edifum an. 1595. Hugo- 
nis Menardi, cum duobus Observ.ationum Iibrisl629 
Kalendariura Benedicti Dorganii a S. Joanne, editum 
Macloviopoli an. 1 622. Prsemonstratense, vener.abilis 
Domini Jcannis Chrysostorai Vander Sterre Abb.atis 
monasterii S. Michaelis in hac urbe : Canonicorura 
regularium Constantini Ghinii Senensis Canonicire- 
gularis S. Salvatoris, an.l621.KaIendarium sacri 
Ordinis Cisterciensis exeusum Divione an. 1617. Me- 
nologium Cisterciense Chrysosfomi Henriquez cum 
luculentis notationibus 1630. Martyrologium sacri 
Ordinis Prfedicatorum, Seraphini Sicci Papiensis, 
ordiuis Magistri generalis jussu editum an. 1616. 
Cum jam prior Januarii tomus esset excusus,prodiit 
Martyrologium Franciscanum, cum amplis commen- 
tariis, cura ac babore Arturi a Monasterio. Sed illud 
in eo opere atque Chrysostomi HenriquezMenoIogio, 
haud probo, quod nulla inter eos, quibusabEcclesia 
olim decreti permissivesacrihonores sunf, etceteros 
sola adhue hominum opinione, nullo Ecclesije judicio 
confirraata, claros, differentia statuatur : quo fit, ut 
his quidem honoris nihil accedat, de illorum venera- 
tione plurimum detrahatur, dum uno omnes givadu 
habeutur. Alios novimus viros doctos qui vel obser- 
vationes in Romanum Martyrologium medifantur, 
vel suarum provinciarum, aut ordinum elucubrant 
Martyrologia ; atque eo pacto beatorum cajli civium 
student gloriam amplificare. Utinam brevi ipsorum 
lucubrationes lucem aspiciant ! 

§ X. Varia Breviaria, quibus Auctor usus. 

\Jux ab Apostolicis temporibus, publicas peragi in 
Ecclesia, distinctis horarum spatiis, preces solent, 
earum est summa, post artem typographicam reper- 
tam, excusa, atque ex re, Breviarium appellata. Cer- 
tiusqui quibusquelocisSancti colautur, quaquecEere- 
monia, cognoscere licuisset, si omnium Ecclesiarum 



propria consecutusBreviariaessem : quamquam sunt 
nonnullae, quse proprium non habent, sed cura Ro- 
mana; Ecclesise ritus sequantur , ac festa celebrent 
omnia; si quos vel ignotos Roraanis fastis, vel alia 
celebritate Ca;lites venerentur, separatim propria 
illorum oflficia precesque publicas edi curant. Quje 
ejnsmodi hactenus nactus sim Breviaria, propriaque 
officia, hic exponere libuit, eo solum consilio, ut quse 
mihi deesse sentio quamplurima, suppeditent, qui 
sunt Sanctorum propagandse gloria; studiosi. 

Primum Romanae Ecclesia; Breviaria habeo anti- 
qua aliquot, prseter ea quse nuper &uramoruni Pontifi- 
cumCIementisVIII, Pauli V, UrbamVIII auctoritate 
recognitaauctaquesnnt; habeo,inqnam,excusaannis 
1479, liOO, 1515 Leonis X jussu; 1536 Pauli III 
auctoritate a FranciscoQuignonioCardinale recogni- 
tum, recusunique an. 1541, 1542, 1546. 1551, 1557 
Pii V an. 1572. Missale quoque Roraanum editum 
an. 1508. 

E reliqua Italia pauca hasc suppetunt : Catalogus ex llalin. 
Sanctorum, qui in urbe ac dicecesi Neapolitana cele- 
brantur, Decii Carafas Cardinalis et Archiepiscopi 
jussu editus an. 1619, tum Officia propria SS. For- 
tunatse, Gaudiosi, Potiti ; iteraque propria aliarum 
eodem tractu Ecclesiarum ; Salernitanae excusa 
an. 1594, Brundusina; 1583, Montis-regalis 1603. 

Provinci^E Mediolanensis htec habeo : Breviarium 
Mediolanense an. 1635. Ofticia propria Ecclesiae Ver- 
cellensis 1581. Bergomensis1610et S. BassianiLau- 
dis-PompeiiE Patroni 1628. 

ExHispaniapaucahaec ad manum sunt ; Ordo reci- Hisjiania. 
fandi officiura Divinum ac Missas celebr.andi, juxta 
ritum Breviarii Missalisque Roraani, pro plerisque 
dioecesibus Hispaniae, 1635. OfBcia propria SS. Hi- 
spania; 1605. Ecclesia; Toletanie 1616. Composfel- 
lan» 1596. 

E Lusitania Breviarium Eborense 1548. Ofificia Utsitnnia, 
propria Ecclesiae Ulyssipponensis 1590. Conimbri- 
censis 1588. 

E Gallia Germaniaque habeo aliquararaulta, sed Callia, 
plura vacant. Gallica hffic sunt ; Provinciae secundae 
Lugdunensis, Breviarium Rotomagense 1587, no- 
vum1626.Missalean. 1585itemque BreviariaEbroi- 
cense 1585. Constantiense 1609. Lexoviense 1624. 
Bajocense. Ofiicia propria Ecclesiae Abrincensis. 

Lugdunensistertia,BreviariumAndegavense1624. 
Corisopitense vetus. Officia propria Ecclesiae Redo- 
nensis 1620. Nannetensis 1623. Briocensis 1621. 
Macloviensis. 

Lugdunensis quartae, Senonensis Breviarii pars 
aestiva. 

Parisiensis provinciae, Breviariura Parisiense vetus 
an. 1584, novum 1636.C<irnotense 1633. 

Provinciae Aquitaniae prims, Breviarium Lemo- 
vicense 1625. 

Provinci:e Viennensis , Oflficium in ■ solennitate 
S. Lazari Episcopi Massiliensis, an. 1633. Officia 
propria monasterii S. Victoris Massiliae. 

Provincia!BeIgic,-e primse, cujus metropolis Augu- 
sta Trevirorum vulgo nunc GerinanijE accensetur; 
Breviarium Virdunense 1625. Tullense 1535.Mon.a- 
steriorum SS. Maximini, Naboris, Willebrordi, in 
dioecesi Trevirensi an. 1600. 

ProvinciaeBelgicaj secunda;, cujus pars est in novas 
Mefropoliticas duas sedes divulsa; Breviarium Am- 
bianense 1550. Noviomense 1630, monasterii Ori- 
gniacensis in Veromanduis 1619. 

Provincia; Mechliniensis, cujus pars olim subGer- 
raania secunda, pars raaxima sub Belgica secunda Belgio, 
censebatur, BreviariumAutverpiense an. 1496. Bru- 
gense 1 520. Bruxellense 1516. Breviarii ms. Ecclesia; 
Lovaniensis pars. Officia propriaEcclesia: Rurajmun- 
den.sis 1609. Gandensis 1572, monasterii Blandi- 
niensis mss. 

Provinciffi Caraeracensis, qufe olim erat sub Bel- 

gica 



AD ABBATEM L^TIENSEM. 



Volonia. 
Ariglia 



Ortiimm 
religiosii- 
rum. 



gicasecunda; Kalendarium prffiflxmn officio Cura- 
toruni 1 562.MorinensisBreviarii pars hyemalis 1 'Jt2. 
Audoniarensis pars lijemalis 1518. Breviarium In- 
sulense 1533. Officia propria Ecclesia; Atrebatensis 
1632. Tornacensis 1626. Namurcensis 1G19. Audo- 
marensis 1610. S. Waldetrudis Canonicarum Mon- 
tibus 1G2S. Malbodiensis Canonicarum 1624. Abba- 
tiee Dononiensis 1G23, monasterii Pacis-Virginis 
Ord. S. Benedicti Duaci 1G11. 

ProvinciEeUltrajectensis, quae olim fuit Germanise 
secundfe, et tota nunc sub hajreticis est; Breviarii 
Ultrajectini parsjestivaan. 1508 et 1518vetusHora- 
rum Directorium ejusdem EcclesiiE. Officia propria 
excusa an. 1623. Eadem recenti raanu exarata, di- 
versa ab excusis. Directorium Ecclesia; Harlemensis. 

ProvinciEe Coloniensis, quffi olim inetropolis erat 
Germani^ secundse, nunc latius patet; Breviarium 
Coloniense an. 1498, item aliud antiquum. Editi 
an, 1577, jussu Salentini Arcliiepiscopi pars hyema- 
lis, editi vero Ferdinandi Bavari auctoritate pars 
Bestiva. Breviarium Monasteriensc 1489. Mindense 
1516. Leodiense an. 1520, item pars ffistiva 1314. 
Novum 1 G36, item Officiapropria 1 623. Missale 1 509. 

ProvincfEe Moguntiacensis, quae olim caput erat 
Germaniaeprimas^nuncpartemRsetiarum.Vindelicise, 
Germaniffi magnE complectitur ; Breviarium ms. in 
membrana, aliud excusum 1495, 1507. et jussu Da- 
nielis Archiepiscopi 1570, item Diurnale 1G12. Spi- 
rense excusum 1478 item 1507 auctoritate Philippi 
Episcopi, et pars liyemalis 1590, jussu Eberhardi 
Episcopi. Erfordianum antiquum. Constantiense 
an. 1561, Christophoro Antistite editum; et Marco 
Sitico Cardinale 1575, itemque Officia propria sepa- 
ratim excusa 1G36. Breviarium Herbipolense anno 
1575, jubente Julio Episcopo, et pars ajstiva 1307, 
itemque Officia propriajussu Philippi Adolphi Episcopi 
1G25. Breviarium Wormatiense 1576. Hildesheimi- 
ensis pars aastiva 1516. Argentoratensis pars festiva 
1478. Officia propria Ecclesioe Augustanae 1638. 

Ecclesise Bambergensis autocephalae Breviarium 
jussu Viti Episcopi editum 1575. 

Provinciai Salisburgensis, Officia propriaEccIesiae 
Salisburgensis, Viennensis 1 G32, Frisingensis, 1 627. 
Ratisponcnsis 1611. Passaviensis 1608, et hujus 
vetus Breviarium an.l305. 

ProvincisePragensis, Officia propriaEcclesi£e01o- 
mucensis jussu Francisci Episcopi Cardinalis a Die- 
trichstain edita 1630, Urbano VIII approbante. 

Provinciie Bremensis, Breviarium Raceburgense 
circiter an. 1506. Breviarii Lubecensis purs Eestiva. 

Sleswicensis Ecclesise in Dania Breviarum 1512. 

Caminensis in Pomerania Eccl^!siai Breviarium 
1521. 

Officia propria SS. Polonise 1614. 

Ex Anglia solum habco Breviarium Sarisburiense 
an. 1499ejusdemquean. 1537recusipartemiBstivam. 
Officia propria aliquot Sanctorum Hiberniie 1G20. 

HissubjungamReligiosarum familiarum Breviaria 
qua; habeo perpauca; Breviariura monasticum Ord. 
S. Benedicti, Pauli V auctoritate editum. Canoni- 
corumregulariuraedituraan. 1488.Pricraonstratonse 
editum an. 1898, et 1C08. Pra;dicatorum 1555. 
Officia propria Canonicorum regularium congrega- 
tionis S. Salvatoris Ord. S. Augustini 1G13. Cano- 
nicorum regulariura Lateranensium.auctoritatePiiV 
recusacuraNotationibusGabrielis Pennottian. 1G34. 
Eremitarium Ordin. S. Augustini 1627. Minorum 
1614 et 1629. Ordinis Servorum D. Virginis 1634. 
Missale Militum Rhodiorum S. Joannis 1507. 

§ XI. Mencea et Mcnolngia Gnecorum. Rute- 
norum Kalendarium. 



G. 



lentes reliquas Graecia quondam sapientiae studiis 
superavit, etiam Christianse. qua) tot tantosque vel 



procreavit ipsa. vel omni doctrina expolivit, Ecclesige 
Antistites, Divinseque Doctores disciplinse. Verum 
exstincta est nunc lucerna ejus. Luxus nempe, mo- 
rumque dissolutio, et fastus illius obscurarunt ful- 
gorem : inde in foedos errores prolapsa ac hiereses, 
et quidem, ut ipsnm quodammodo obstrueret sibi 
Divinie misericordi^ fontem , adversus Spiritum 
sanctum. Tandem immanissimce Turcarum genti in 
gravem atque acerbam tradita servitutem, in magna 
utplurimum versatur nunc lionestarum artium igno- 
rantia, nonnnlli tamen, qui prsesertim in Itaha ht- 
terisdederuntoperam, eteruditionis laude excellunt, 
et orthodoxae studio religionis, utndn sit gentis uni- 
versfe oninino salus desperanda, ubi diuturnis aerum- 
nis placatnm ei fuerit clementissimum Numen. 

Habuit illa quoque, et prima fortassis, habetque 
etiamnum sua Martyrologia, quse fere Mencea aut 
Menologia appellat, quasi menstruales dicat, puta 
fastos, aut Divinorum ofRciorura descriptiones. Citat 
Baronius Gr^Ecum Menologium, quod a Paulo Sfon- 
drato Cardinale, Gregorii XIV nepote legendum ac- 
ceperat, ohm Basilii Macedonis Imperatoris jussu 
ante annos fere octingentos, conscriptnm, ipsorum- 
que. quorum in eo elogia celebrantur, Divorum ima- 
ginibus ornatura : asservatur id nnnc in Vaticana 
Pontificis Maximi bibliotheca. Utinam esset qui id 
Latine versum proferret in publicum, aut nobis certe 
illius descriptum communicaret exemplar! Editum 
est quidem ab Henrico Canisio to. 2 Antiquae Lectio- 
nis Menologiura Gragcorum, sed Latine dumtaxat, 
ex bibliotheca et translatione Cardiualis Sirleti : ve- 
rum discrepat hoc mirum quantum ab illo Basilii, ut 
elogia quasdara inde deprompta, et cum hoc Sirleti 
collata fidem faciunt. Hoc autem, quod Canisius edi- 
dit, plurimum sum usus. 

Aliud extat, sed snccinctius, ^-^yoXoyiov in Grseco 
libello precationum, qui 'QpoXoytov inscribitur. En 
ejus tibiejanuario specimen:a i\c ty,)j T:p(!izrrj^-n xara 
(7ap/.a 7rpt75^.yi zoO x-jpiou >7f/wv 'lr,<7oO Xpiff^oi)' xat roj 
EV ayioi; Trarpo? i^fzwy BaciJ.Etou 'Ap)(in:La-/.6mv Kato-cc- 
pefa; KaTTTraiJoKia; riO iJ.eyalov. i. Circumcifiio Domini 
uoxtri Jesu Christi secuiidum carnem etS. P. N. Ba&ilii 
Mngni Arckicpiscopi Cxsarex Cappadocix. Subnectun- 
tur quotidie antiphon» aliquot. ii. S. P. N. SilvestH 
Pnpic Romani. iii. S. Malachix Prophcla-ctsancti Mar- 
tijris Gordii. iv. Synaxis, vel commemoratio, Sancto- 
ruHf L\s. Apostuhrum et S.TIteoctisti Abbatis iii Cucumo 
Siciliiv. V. Sanctorum Martijrum Theopempti et Theonae 
et S. Sijncleticiv. Est illud Menologium in epitomen 
redactum a Christophoro Patricio et Proconsule Mi- 
tyleuEeo, extatque in eodera precum libello. Atque 
hoc Januarii in eo initiura: Volens circumciditurChri' 
stus. Venit enim ut Leycm impleret, non solvcret. Ciim 
eo simul cclebretur tninc Magnus Basilius. 2. Et Ro- 
mamis Papa Silvester. 3. JSt Malachias. 4. Gordius 
illustris. b. Paulus Tbebarum gcrmen. 6. Divinus ha- 
ptismus Salvatoris. Extat brevius etiam in alio rainori 
Gra^carura precationum libelloMenoIogion, quasique 
Kalendarium. Ita exorditur Januarius : 1. Circum- 
cisio Domini et BasiUi Magni. 2. Silvestri Papx Ro- 
maiii. 3. Gordii Martijris. -i. Commemoratio Apostolo- 
rum. 5. Theopcmpti Martijris. 

Aliud excusum Venetiis an. lt>35. Gra^cura Meno- 
logiuin citavit, ediditque cuni Nicephori Clironologia 
a se recensita, Antonius Contius, sed cnni Latino 
Kalendario permixtuni. ita taraen ut quidani vacui 
relicti sint dies. Specimen hoc esto in Januario. 

A Circumcisio Domini. 

nepirop.r) Tou y.upiov •fi^biv 'Irifiov XptoTCj, xat tov 
Ev kyioic Tiarpoc J^pwv Baci^.Eioi; 'Ap;(i£T:t(rxdTrou Kat- 
uapiiaz, KaTTnaJoxia; Tov fxsyalov. 

B Tov ayiov Trarpo; r\^.Ciy l.ik^ifjTpov HaTra 'Pwptyic. 

c 

D 
E 



Grcecorum 
Mcncea et 
Mcnolpgia .■ 



anfiqnum 
MS. {iom(£. 



alhui a Si- 

leto versum . 



aliiid Gracc 
editnm Ve- 
netiis- 



cjus com- 
pendium pcr 
Christopho- 
rum Milij- 
lcnmim. 



aliud mi' 
niis. 



aliud n 
Coiitio Gia:- 
cc ediiinii. 



(littid Lnli- 
tti' (t Gette- 
ttriirilo. 



Mitjoni 

liripcoriim 

Mrtttea, 



a MallhtBO 

Iladcro 

irr^tt. 



cl Cutltoli- 
ca intticala; 



LVi PR.EFATIO GENER 

F Epil>hania Domini , sru Tltcoplianit! . Ti iytot 
©Eoipavia Toii xuptoD xai 0£ou y.al ffToJTyipo^ )ip.wv 'lyiCTOu 
XpiffTou. 

Magis ciim iis, quan antea citavimus Gra;ce edita, 
congruit Calenrlarium Grsecorum a Genebrardo eili- 
tura ante commentarios in Psalmos; in quo Januarii 
hoc exordium est : 1. Circumcisio Domini. 2. SHvc- 
slcr Pajia Romanus. 3. Malachias ct Gortliiis Martijr. 

4. Lxx Di.vipiiU et Tlieretistiis. (imo Tlieoctistus.) 

5. Thcoiicmptits et Theoiitis MM. Syncteticn. 6. Thco- 
Tphaniil Christi, tlivimisqne Salcatoris bapiismus, 

Sed maximo milii usui Grfficorum Menaja fuere, 
qUte Venetiis aliquot voluminibus edita multos quo- 
tidie Caelites recensent, plerosque enrum quorum est 
in Latinis Fastis celebris ab antiquo memoria, tum 
alios partim ignotos omnino Latinis, partim a Scri- 
ptoribuslaudatos,nontamenEcclesi<eCatholicjeMar- 
tvrologiisinscriptos.Timidepriraumeavolvere coepi, 
veritus ne quos schismatis adversus Latinam Eccle- 
siam propngnatores Menaeis inseruissent: itaque 
eram affectus animo, ut mallera aliquos pra^terire, 
etiara sancfitate illustres, sed mihi ignotos, quara 
temereullumimmerito ornare titulosanctitatis. Scie- 
bam in veteribus Sanctis minus esse periculi, prse- 
sertim Martyribus, etsi nihil de iis traditum litteris 
legisseni ; uti multi sunt etiam in Romano Martyro- 
logio, quorum vel exciderunt, vel numquam fortas- 
sis integre scripta sunt acta. Jam si sunt multi in 
omnibus fere Occidentalibus provinciis Sancti, quo- 
rum nulla in Roraano Martyrologio memoria extat; 
quid mirum in Grsecia Asiaque esse coniplures, ubi 
prius quam in multis occiduis regionibus seminata 
Christi religio est, multoque Martyrum sanguine 
irrigata? Verum ubi diligenterexaminaviMenffia illa, 
nullum adhuc reperi inscriptum, quera constaret aut 
Ecclesife Roman<E debitara obedientiara abjecisse, 
aut ha^reticis inflatura erroribus. Si qui ulla ratione 
suspecti fuere, hos omisi. 

Quamquam hac me sollicitudine ac metu magnam 
partem Matthaeus Raderus noster, vir egregie doctus 
liberavit. Ediderat is quondam pias et jucundas, ac- 
ceptas fere e Menaeis, historias vitasque Sanctorum, 
libellis aliquot, quibus Viridnrii prceiixerat titulum. 
Adjecit deinde animum ut ea omnia quje de Sanctis 
memorantur in Menseis, Latine verteret, annotatio- 
nibus illustrata. Egeram, illius rogatu, cura Baltha- 
sare Moreto ut eas lucubrationes prailo subjiceret: 
responderat hic, si Auctor in animum indnceret, non 
nudas Divorum historias Latine edere, sed integra 
omnino Men?ea recognoscere, (quoniam observasse 
me in iis menda plurima dicebam) eaque interpre- 
tari; ea se Grsecolatine eleganter excusurum. Non 
displicuit optimo seni consilium, etsi haud fortassis 
pares tanto operi jam vires erant: sed haud diu su- 
perstes fuit. Penes me etiamnum illius autographum 
est: quo et usus sum quandoque, sed raro, nec nisi 
ejus versione cum Grajcis exemplaribus collata: 
saepius, at.que adeo plerumque, ipsemet stylo meo 
Gra3ca sura interpretatus. Et erant nonnumquam ea 
omissa a Radero, qufe sola poterant niihi usui esse: 
nara cum nihil de gestis Sanctorum narratur, sed 
solura pxpresso nomine, distichon unum aut plura 
subiiectuntur, in Sancti cujuspiam laudera, hajc fere 
ille omiserat ; quae ego saepe, quiaaliqiiantulam afferre 
lucem censebam, verti. At quorum Sanctorum de- 
scripta plenius acta habebara, eorum proraere e Me- 
naeis compendium nihil attinuit; nisi si quid erat in 
actis prajtermissum, aliterve narratum. 

Illud porro, iit ad id quod creperam revertar, me 
ut securius uterer MenaBis permovit, quod in praefa- 
tione sua Raderus, qui oninia legit ac discussit, asse- 
rit nihil in iis schismaticum esse, nedura haereticum. 
Neque, ftpinor,sivissentVeneti in suaurbeeaexcudi, 
si quidquam continerent recta; religioni contrarium. 

Denique illud plane confirmavit animura, quod 



ALIS IN VITAS SS. 

excusum est Romfe in ipso Vaticano Typographio 
anno 15i)8/AntIiologion Grfficorum, a Clemente VIII 
approbatum; in cujus ad cumdem Pontificem Pra?fa- 
tione Antonius Arcudius.qui id concinnavit, ostendit 
Catholicos etiara Sacerdotes et raonachos illis uti 
Menasis : ita eniin caussam illius compnnendi .\ntho- 
logii explicat: Qui a sonctis Griccoriim Patrilnis ad 
Divinum offkiiim cetchrandum, sacras prcces tttutiesque 
Deo de more persotvemltts ordo iiistitutus est, ts quidem 
accuraliis et pius, sed diffusus ilidem nc protixus, quippe 
qui vigiiiti fere votuminibus, hoc est, Psattcrio et Horo- 
togio, Paracletico, Octoico, Anastasimo, Pentccostario, 
Triodio, duodecim Menotogiis, Tijpico et SliclicTario 
contiiietitr. Qiio ftt ul Presbytcri vet monachi Grxci, 
qui riiu Gvseco vivunt, et Divinum officium pe7'sotvcre 
tencntiir, cum iter oguiit velperegre proficiscuntur, tot 
voiuniiiia secum ttefcrre; quive morho dciinenlitr, vel 
atiajustadecaussachoro inleres.^e inipediiuitiir,itta evoi- 
vere minime vateant : pr.vtcrquam quod iaiila iniiltitu- 
dine cotlic;um non modo non abiindent, scd freqitenter 
etiam careant, et itteo munus suum interttum uon recte 
obire, nec ei compctentcr saiisfacere possunt ; interdnm 
eiiam omniiio omittcre cogmiiur, excepta unius Horoto- 
gii, quod apud eos taniqutim Diuriiuni est, et dcfcrri 
facite potesi,^j-ecitaiioue et infra: Deniqiie iiuiquid onir- 
iiino in viginti ittis votumiiiibns spnrsim fuseque conti- 
nebaiur, id ioium breviiis cotlectum Itoc tibro uuo per- 
strinqitiir. Si liber hic, Pontificis Maximi auctoritate 
in Vaticano cusus typographio, corapendium est ma- 
joris illius operis, quod multis voluminibus contine- 
tur: ipsum arbitror raajus opus purum esse et ab 
omni alienum h^retica fraude, quod et accuratum 
piumque libere prjedicat Pontificem allnquens Auctor 
ille. Quai vero in Anthologio habentur lectiones, eae 
fere ex majoribus illis Menologiis sumpt;e sunt. 

Easdem lectiones, aliasque minores, imo quaecum- 
que ad historiam pertinent Sancforum,ex Menajis ad 
verbum fere descripsif, et in vulgarem Gi^-ecam lin- 
guam vertit Maximus Episcopus Cythereus, et Bii/u; 
iyiuv, Vitas Sanctorum, inscripsit, excudique Vene- 
tiis curavit, omissis antiphonis, versibus, et ceteris, 
quae et a Radero in Latina interpretatione omissa 
ante scripsi. 

Editum est ab Antonio Possevino nostro in Appa- 
ratu sacro Ruthenoriim Kalendarium, quod tara in 
Moscovia quam in reliqua Russia ait in usu esse. Mo- 
net autem multos in eo esse, quos non agnosciinus, 
inquit, sive quoniam fucre schismatici, sive quod eorum 
vita nobis liaud innotuit. Poterat addere : vei vitiosus 
fuit codex, e quo id descripium; sunt eniin pluriraa no- 
mina mendosissime expressa. Congruit autem in ple- 
risque cum Gr»corura Menaiis et Menologiis, uti 
Graicos ritus universira colit Russia. Dabo hic ex illo 
Kalendario Januarium, ut planum fiat, quod dixi, 
cum Graecorum Kalendaiuis consentire. 

1 . Circumcisio Domini nostri Jesu Christi. 

2. S. Silvestri. 

3. S. Prophetx Maiachise. 

i. S. Concitium Theonci.tt.v, imo : Synaxis LXX 
Discip. et Theoctisti. 

5. iS. Mart. Theoperti. Lege, Theopempti. 

6. Epiphania Domini. 

7. S. Joannis Baptisise. 

8. S. Doninx. Dominicam vocat Horologium 

Graec. 

9. iS. Marl. Potvetii, corrige Polyeucti. 

10. S. P. Gregorii, nempe Nysseni. 

11. S. P. Tlieodosii. 

12. S. Mitrt. Tatiame. 

13. /S. Mart. Hermogenis. Fortassis hic Hermylus 

est. 

14. iS. P. Sahx, in Sina nimirum. 

15. S. P. Pauli. 

16. Sancii Aposioti Petri, catenaa videlicet vene- 

ratio. 

17 



nccnrata ct 
pia ab An- 
ionio Arcii- 
dlo, 



ipti e.z tis 
Antlioto- 
gion minus 
conctnntt- 



Ponlifici 
proljatmn. 



B(ot 'Aytu» 

Mnximi Bp. 



Cntcndarium 
Rittcwriim. 



e.x co Jantta- 
ritts. 



AD ABBATEM LyETIENSEM. 



Kalenrla- 
rium Syro- 
rim, 



IHerosobj- 
mitaiuim, 



CopliCllllli 



17. S. Aiilonii. 

J8. S. P. Alhanasii. 

19. S. P. Macarii. 

20. S. P. EulhymU. 

21. S. P. Ma.tiini. 

22. Savcti Apostoli Timotlici. 

23. S. Miirt. Clcmenlis. 

24. S. Eiixima;, imo Xenffi, sive Eusebiae. 
23. S. P. Gregorii. Theologi. 

20. S. P. SoMiitis forte Xenopliontis. 

27. 5. P. Eiichremii, imo Epliffim Syri. 

28. S. Marl. Iijnatii. 

29. Trium Saiictoriim, id est, Basilii Maijni, Gre- 

gorii Tlieologi et ChrijsoslQini. 

30. 5. P. Clirysoslomi. 

31. 55. Cijri ct Joannis. 

§ XH. Sijroriim Coptorumque Kalendaria. 

Oji'0™"iK''>l<""l'"'i"'"^J'<^'tC"™™^"t''"'''^ inPsal- 
inos prffifixum Gilbertus Genebrardus, quod mense 
Januario isthaic propria habet : 
1. Circumcisio. 

6. Epiphniiia, qiia' et Luminarium. Ea iiocte aqxia 

consecriitur in loluin annnin. 

7. Decollalio Joamiis Baptistx. 
Antoninus Magnus. 
Efraim. 

Greyorius Theologus. BasiUus Magnus. 
Ninivilicum jejunium. 
Lucas Waddingus to. 3 ,\nnal. Minorum ad an. 
1342, nu. 49, scribit Fratres Minores, qui Hiero- 
solymis degunt, festa Romani Kalendarii celebrare, 
itemque pi'opria quaedam Ecclesi<e Hierosoljmitanae, 
quorura istliic Kalendarium exhibet pag. 499, Janua- 
rius propria isthsec habet; 

14. 5. Malachiie Prophetiv, semiduplex. 

55. Abacuch et Michsem Proplietarum et Coii- 

fess. semidupl. 
S. Paulx vidua-, duplex. 
S. Malthia: Ep. et Coiif. diiplex. 
In Maronitarum collegio Roma; duo asservantur 
volumina de Vitis SS. an Syi"iaco, an Coptico sive 
./Egyptiaco, an Arabico descripta charactere, non- 
dum intellexi. Continent sex menses priores, a Thot 
videlicet, qui fere Septembri nostro respondet, (nani 
ab eo, ut et Gra;ci, annum auspicantur) ad Mechii'. 
Optarem ea volumina verti Latine a quopiam, aut 
illas saltem Vitas, qua; sunt antiquiorum Sauctorum, 
ante haeresis Eutychiana; exortum: nam non modo 
Dioscori Patriarchae nomen dic septimo Toth ;idscri- 
ptum, sedetposteriorum aliquotPatriarcharum,quos 
non facile est omni Eutychianae hacresis aut Mono- 



Saiictti .iii~ 
itor non 
scrMl, 



tlielitarum suspicione liberare : an tamen ut Sancti 
memorentur, an solum res ab iis gestse narrentur, 
et dies quo decesserunt, ad memoriam posterorum, 
certasque consignandas temporum notas, haud scio. 
Indicem, sive Kalendarium, sex illorum mensium, hiijiis speci- 
mihi Athanasius Kircherus noster Roma misit ; e quo '""'■ 
hic Tybi mensem dabo, cujus primus dies in xxvii 
diem Decembris incidit. 
1 



13. 

26. 
30. 



2. 
3. 



5. Lydiiis Marlyr sub Maxiiniiio, nianifestatio 

corporis S. Stepliani. 
Gallanicus Ep. M. sub Dioclet. 
Tkeodas Palriarch. Alexand. Innocenles pueri 
liodie sanguiiiem fuderunt. 
4. Joaunis Apostoli el Evamjelislx ditecti Domini. 

Proclwriis. 
3. 5. Auxainus M. 

6. Ciraimcisio. Obilus Malth.ri Palriarchir. Rap- 

tus Eliiv Proplielx. Basilius. 

7. Martiamis PapaAlexandrinus. Salbatbris Papa 

Romanus sub Constantino, qui eum baptizavit, 

8. Dcdicaliohabilalionissanctx,cuipvxfuit S. Ma- 

carius. Amlronicus Patriarch. Alexandrinus 

paler Beiijamin. 
Abralmm. Gabriel Patriarch. Instilutio jejunii 

ferix VI. 
Jonathas discipulus 5. P. Pachomii. 
11. Baptizatus est Christus in Jordane. Apparitio- 

nis dies, AnaloUus sub Dioclet. M. 
Theodorus Antioclienus M. sub Numerio Rege. 
Festum celebrattir aqua: in vinum transmutatx 

in Caiia Galilxx. 
Arsalides. 
AbdiiV Prophetiv. Maximus fraler Diimathii. 

Gregorius fraler Basilii. 
Philotheus M.Joannes Palriarch. Ale.uindr. 
Maximus el Damntliius. 
Jacob Ep. Nisibenus. 

19. Iiiventio corponim MM. Bahuc, Basurx fra- 

trum, et Anirx matris eorum. 
Prochoriis uniis ex Lxx Discipulis Domini. 
Hoc die requievit Deipara. Item S. Hilaria filia 

Zeitlion Regis. 
S. Anlonii stellx lerreslris, et Patris omniiim 

monacliorum. 
S. Timolheiis discipullis S. Pauli. 
Miiria Virgo Akxandrina. 
Petriis Publicanus, sive Tetonearitis. 

26. XLix MM.Moiiachiseniores,tempore Theodosii. 

27. 5. Serapion M.Translaliocorporis S.Timothei. 

28. Clemens M. item Abu-Bugnm. 

20. 5. Akassana. 

30. Basenes, Hetis, Ghani, et Sophia niater MM. 
sub Adriano, vet Gordiano. 



9. 



10 



12. 
13. 

14. 
15. 

16. 
17. 
18. 



20. 
21, 

22. 

23 
24. 
25 



CAPUT QUINTUM. 

Lectoribus commendata ab Auctore. 



ainnia ni 
Deo videit- 
tibus; 



§ I. De hoc opere quid Sanclos Auctorprecetur. 

llLvete Caeli Cives, bellatores fortissimi, inclyti 
triumphatores ; et benignos huc, media e pompa 
ffitenias solennitatis, vultus vertite, ad homuncionem 
vestra undique vestigantem et coacervantem certa- 
raina, ac longi situs squallore, qua fas fuit, deterso, 
producentem in publicum, Vobisque dicantem. Non 
postulo, hcec legatis nunc ipsi : habetis librum alium 
(non, ut quidam e vobis dicebat olim, orheni terra- 
rum,rerumque aspectabilium naturamomnem, quam 
cum ex edito montis jugo contemplaretur, Dei se 
potentiam ac majestatemdicebat adrairari,omnisque 
officium virtutis condiscere, ut Philosnphorura non 
requireret scholas) aliuin is nunc, Vosque omnes li- 
brum habetis, in quo assidue defigitis oculos: in quo 
Verbum unicum inscriptum, sed scribenti cosevum 



et consubstantiale ; Verbum ita efficax. ut per id 
facta omnia sint; ita clarum, ut illuminet omnem 
hominera venientem in hunc muudum; ita plenura, 
ut eo Verbo omnis comprehendatur Dei sapientia. In 
illum dum iutuemini codicem, aeterna, sed nativa, 
splendentem luce, nihil aliuude requiritis scientiie ac 
cognitionis. Nihil igitur est quod vobis nuntiemus 
inertes nos ac stupidi: cum in eo, velut illustri spe- 
culo, cernere possitis, qua;cumque uspiam locorum 
fiunt aut facta unquam ab unoquoque hominum sunt. 
Quid est enim, ut vestrum quidam dixit, quod non 
is videat, qui omnia videntem videt? Nihil igitur 
necesse est, ut vobis vestrorum clvium res gestas 
scribamus, quas et in Deo perspicue cernitis, et rau- 
tuis colloquiis jucundissime celebratis. Nam. si non 
fallimur, eminiis augustas illius civitatis niores atque 
iustituta speculantes, ita Deum perpetuo veneramini, 
ut et quae a singulis vestrum gesta sunt olim prae- 

clare, 



?R^FATIO GENERALIS IN VITAS SS. 
ius excitante, viresqiie snfficieiite gratia, certe e vita rlecedens aliquam sperare IjetitijB par- 



iis tamen 
acceptum 
iri lioc opiis 
sperat, 



ipsorutn cx~ 
emplo siis- 
ceptum. 



prmerthn si 
ipse satictius 

1'ivcrel : 



eos oral. ul 
sibi graliam 
impctrent, 

nitsinl in 
inortcm 



LViii 

clare 

assidue pncdiceti; 

Tanieu quia lixc ad vestram apud mortales pro- 
pagandam gloriam, vestraeque dilatanda civitatis 
pomoeria. coUegi, ut ea ne aspernemini supplex pre- 
cor. Quidarn vestro e ca*tu aliorum olim scripsere 
Acta summa pietate;alii hortati quosdam sunt ut 
scriberent. ac jam vita fuiicli quidam, ultro Scri- 
ptores excitarunt, qui vel ipsorum vel aliorura Acta 
componerent. Uiide argumentum duco niinime du- 
bium, acceptum iri vobis, quod et ipsi religiose egi- 
stis, et aliis suasistis, et ut fiat etiamnum estis au- 
ctores. Id quia persuasum erat mihi, oblatum hunc 
a Prpesidibus meis laborem hibens suscepi. Nam, ut 
S. Paschasius Ratbertns olim in simili desudans 
curriculo Pra^fat. in Passionem SS. Ruffmi et Va- 
lerii scripsit, JReligiosiim savc credebam absequium, 
ac samiis Martyribus digtium, ut quorum doctrina vitie 
nobis iter ostensum cst, quorum excmplis ad viriutem 
instituti sttmus, quorum precibus saivamur, ac pnesidio 
protcgimur; eorum quoque victorias ad nostrx fragili- 
tatis institutionem, monumentis insererem, nec perire 
per vcgligentix torporem paterer, utilem nimis atque 
salutnrem cunctis pie legentibus provectum. Sl enim 
vesti,<! exigua particula, vel 7nodicus resoluti corporis 
pulvif:, de Sanctormn memoriis compnratus, tneffabile 
fideUbus pra-bere patrociimtm creditur; quis digne vel 
explicare vcl cogitare vnleat, eorum vita virtutesque 
qmntam salutis materiam conferant devotis mentibus, 
cum replicantur'! Inde namque fides firmatur, piefas 
mdrilur, mundi contemptus nascitur, desiderium super- 
norum generntnr, et ut totum breviter dicamus, mors 
aufertnr, vita largitur. Sic enim Salvator : Qui credit, 
inquit, in me, etiamsi mortitus fuerit vivet. Ad resur- 
rectionem denique ex mortuis, ad immortalitatis bonum 
perpetuse, Historia Sanctorum incentivum est sanctita- 
tis, gradus profectionis,janua pcrpctux contemplationis. 

Verum quam me hjec provocabat sanctissimi illius 
Corbeiensis Abbatis adhortatio, tam alterius ex ea- 
dem ac nostra Belgica sapientissimi Abbatis Bonse- 
Spei Philippi ab Eleemosyna terrebat cautela, in 
epistola de vita S. Amandi ad Hugonem Abbatem : 
Qiii Beatoruni, inquit, pncdicare mores, explanare vi- 
tam, retexere gesta disponit, sic expedit vivat ut loqtii- 
tur, et factis ornet quod oratione commendat ; ne vocis 
propriie testimonio redargutus, imitatione non approbet, 
quod assertione prosequitur. Tum illa, fateor, praeclara 
virtutis existit praedicatio, splendida, efficax, digua 
Sanctis, cum Sanctus de Sanctis scribit, ut de S. Bo- 
naventuraS. Thomas Aquinasolim pronuiitiavit. Non 
inficior, quod quidam argutantur, fieri posse ut stra- 
bus ac gibbosus pictor speciosas imagines efformet, 
quia nimirum ars, qua praestat. nihil vitii habet. At 
niihi, qui non tam pingo ipse, quam ab aliis picta, 
a vobis ipsis pleraque, profero in lucem, et veluti 
venum expono, si morum depravatione ac fceditate 
turpificatus huc me ingessero, verendum merito esse 
video, ne et qui hjEc comparaturi lecturique acce- 
dent, avertantur; et qui ea olim scripserunt, ges- 
serunt, tam abnormem sint prseconem repudiaturi. 

Quare vos oro obtestorque, Sancti, ut gratiam 
mihi a Deo impetretis; qua mores ipse meos ad illius 
voluntatem, vestra exempla, conformem; hoc majo- 
rem ad bene apteque scribendum facultatem divini- 
tus consecuturus, quo sanctius vixero. Eia optimi 
Cselites, voluistis hie optirae omnibus. ne ergo re- 
spuite vestrum ultro implorantem auxilium, seque 
nihil non impetraturum i^atrocinio vestro confiden- 
tem. Erit illa Deo grata, vobis honorifica, ceteris 
fructuosa laudatio mea, si vestrse vita mea quam 
simillima extiterit. At pra^sertim cum me Imperator 
ve.ster ex hac evocabit vitaa statione, providete ne 
imparatus deprehendar : extremum cum hoste cer- 
tamen secundate, precibus auxilioque, ut si non 
vestris triumphis ajqualem gloriam, possim taraen 



tem vestrae : nec sit qui coram severi Judicis tribn- 
nali audeat accusare, talibus fretum advocatis ; aut 
si, ut est impudens adversarius meus. qui omnium 
vestrum fuit, diabolus, ita eum reprimatis rogo, ni- 
hil ut moliri ultra audeat. sed continuo mihi vindi- 
ciae deutiir secundura libertatem illam auroam, illam 
vestram, filiorum Dei ; atque in caeli Capitolia indu- 
ctus, in vestrum admissus senatum, coram gratuler 
vobis, atque m sempiternum jucundissima celebrem 
praidicatione, quse hic quasi densa in caligine vix 
tenuiter assecutus sum, vestrorum praeconia labo- 
rum. Ac vero, non dico si mereor, (scio non meri- 
tura hactenus) sed si vere, si serio, si cordate id vos 
precor, uti vos mihi testes estis, suggerite Regi, 
ul cdiicnt me de isto carcere, et veste indutum nu- 
ptiali adstare sibi jubeat. Delectatur. dicite. nostris 
ille tropEeis, nec satis ea nunc capit; da ei Domine 
lucuientara gratiam, qua mox et a raacula orani noxse 
cujuscumque expietur, et tuis sese jussisaccommo- 
det : turaque e tenebris illis miserriraorura tempo- 
rum eductum, insere coetibus nostris. ut hEec melius 
perspiciat, disertius jucundiusque concelebret. 

Atque interim dum illa differtur spes ac votum 
meura, hoc etiam in opere, quod ad laudera vestram, 
Deique gloriara susceptura est, opem ferte. Scitis 
multa latere, plui*ima scripta non esse. Irao dicebas 
tu olim S. Iguati (dabunt eniin hanc mihi veniam 
gloriosi coIIeg?e tui, ut te Patrem raeum norainatim 
compellera. qui legendis Sanctorum historiis ad stu- 
dium virtutis Deique araorem quondam fuisti revo- 
catus, et fortasse nobis filiis tuis hanc ut mentera 
Deus injiceret effecisti) dicebas, inquara, si non alia 
Sancti cujusque fuissent decora virtutum, donorum 
caelestium priesidia, opes meritorura, quam quce suut 
tradita litteris, nequaquam tanti te illos, quanti fa- 
ceres, esse facturum. Utinam ad hfec eruenda expo- 
nendaque calamum meum tantisper beatissinii ilUus 
ccetus vestri mediastinusaliquis regeret. (nonpostulo 
ut aspectabilis, neque me dignum censeo; sed tacito 
quodam afflatu ac prsesidio) quanto citius, accura- 
tius, aptius cuncta assequerer explicaremque? Favete 
igitur atque opera ferte certamina vestra triuniphos- 
que edenti. Curate ut qu^e apte scripta sunt olim, 
reperiam ; spuria a legitimis secernam ; digeram 
concinno ordine ac methodo orania; et siqua sunt 
obscuriora, accoraniodate ea explicem ac dilucidem. 

Eos verohomines.qui mihi adhiec studia opem ac 
subsidiura ferunt, arcano urgete hortatu, tegite pa- 
trocinio vestro, ornate donis cselestibus. Domestico 
huicce meo et assiduo adjutori ac socio 'Ayto^tJ.Ei, 
eadem qu?e mihi poposci, cumulate tribuite. Ceteri, 
qui suos codices commodarint, qui observanda sug- 
gesserint, qui alia quavis ratione conatus meos pro- 
moverint, mercedem hic ut a Deo percipiant, atque 
seternam in caelis, providete; utque quamplurimi 
simili me auxilio sublevent, brevi ut consuraniari 
hoc opus queat. 

Denique iis etiam, qui solum haec legent, irape- 
trate a Deo ad vestra consectanda exempla ardo- 
rein animi, ac lumen ca?Ieste, ut intelligere valeant, 
quani bonus sit Dorainus. quam raunificus; quam 
fructuosum sit illi famulari, quam honorificum ac 
regiura. Efficite ut sentiant quod sit decus castita- 
tis, quauta eleemosyiue emolumenta, qui splendor 
patientifE, quae securitas obedientiae : ut pervideant 
quae mundi contemptum, rerumque oraniura, quas 
vani homines ambiunt, abdicationem consequantur 
bona : quam Deo nixum nuraquain illius bonitas 
frustretiir, quam certo euni pr^esidio tueatur, quam 
ampla mercede muneretur : utque demum ceterarum 
virtutum, quas coluistis, quam jucunda sit, quam 
utilis.quamgloriosaexercitatiopervideant.et in eam 
sedulo incumbant, eoque pacto honorem vestruin ac 
Dei gloriam nitautur assidue propagare. 



et judicio : 



juvent in 
hoc operc : 



adjutoriiftu. 
hujus operis 
gratiam 
impelrent. 



et leclori- 
bus 



AD ABBATEM L^TIENSEM. 



ilise iiec TC- 

l>rchcmlt 

r'ecu$fit. 



ncc laiidarl 
aipil : 



cnrsiium 
prcetixerit 
itomcn : 



Lectorcs ro- 
(Ifit ut mo- 
iieant, sicubi 
crrnvit, 



tiiox corre- 
clttriis, 



§ II. QiUd erudilos Lcctorcs Aitclor postulet. 

T iri eruditi, si qui liccc in manus comraentaria 
sumetis, salvete; et porro paucula. ni molestum est, 
quae vos velim rogatos, auscultate. De nie primum 
utcumque visum erit sentite. Si inertem, si liebetis 
ingenii, si nou satis accuratum, si ilestitutum ple- 
niore disciplina optimarum artium, si judicio neu- 
tiquam acri ac solido prieditum , judicaveritis ; 
neque a vero aberrabitis. neque eani ut voI)is opi- 
nionem evellam laboi-abo. Scio quidem eum al) omiii 
retro memoria inveterasse morem, ut facile Scri- 
ptorum opera, etiam non lecta dainnentur, ipsique 
sugillentur Scriptores ; eo perversiore quandoque 
praejudicio, quod unde iis commendatio poterat ac- 
cedere, ab ordine, in quem cooptati sunt, piorum 
graviumque hominum. iiide invidise. odii, inaledi- 
ctorum ducatur occasio. Ut quod universim de Cle- 
ricis olim Sidonius Apollinaris, id peculiariter de se 
suique ordinis Iiominibus pronuntiare Religiosi qui- 
dam possint : Ista provcniuntClericis si aliquid dicte- 
tur anctorihus, qui colubrinis obUttratorum molaribus 
fixi, si quid simpliciter edamus, imani; si quid exacte, 
prxsumptuosi vocamur. Nec facile est prtvterire scu su- 
percurrerc cervices ejusmodi vituperoitum. Posset iis, 
qui hoc maledicendi laborant pruritu, illa modesta 
sapientissimi Joannis Molani hac ipsa de re monitio 
opponi ; Precor te, inquit, Caitdidc Lcctor, ut iit lii- 
storiis Sanctoruin legcitdis, atque alias seinper, tardus 
velis esse et modestus in reprchcitdeiulo. Procul absis ab 
hscreticoruin ingenio, qui, tcstibus Pclro ct Jiida Apo- 
stolis, qucecumquc itjnoraitt, blasphemaut. Verum nec 
ista quidem uti cupio defensione. Neque enim ulla 
ostentatione adductus hunc laborem suscepi, ut me- 
tuere ac refellere reprehensiones debeam. Ac ne po- 
sitam quidem in hocce studio laudis materiam un- 
quam duxi. Nam Vitas colligere diligenter, etiam qui 
tenui ingenio, judicio, ac doctrina praditus est, po- 
test : digerere jam collectas, expendere, examinare 
poterat alius quivis longe quam ego felicius. praeser- 
tim qui religiosius institueret vitam ad Sanctorum 
normam, eorumque sibi opem emereretur. 

Nomen ipse huic operi an praefigere meum vellem 
dubitavi. Nam quodVita; singulse suum haberent au- 
ctorem.videri poteram nequaquam illo teneri Eccle- 
siee decreto, quo vetatur ne qui libri emittantur in 
lucem nisi auctoris praefixo nomine; et majorem for- 
tassis Vitaa ipsse obtinerent auctoritatem, si Vitx 
Sanctorum ab antiquis cotnpositx Scriptorihus edi di- 
cerentur. Sed ut aliter facerem, partim Majorum ju- 
dicium persuasit, partim ea formido, iie nescirent, 
qui volent multa forte ad hujus absolutionem operis 
subministrare, quo ea, et ad quein mittere deberent. 
Deinde vero, quia plurima a me partim ex variis 
observata collectaque auctoribus, partim ex propria 
adjecta aut explanata sunt conjectura, uti explicatio- 
nes, annotationes, prjeviie dissertationes, verendum 
erat ne quis illa vel tribueret ipse perperam antiquis 
Scriptoribus, vel falso a me tribui criminaretur. 

Hoc igitur ita constituto, si quid hoc in opere vo- 
bis prseclarumvidebitur, iil veterum est, iis impertite 
quani merentur laudem. At nie sieiibi conjectura fe- 
fellit, si non sum scriptoruni sententiam probe as- 
secutus, si adulterinumaliquodscriptum pro legitimo 
suseepi, si respui quod rectum erat et purum; date 
veniain et me adinonete. Habebo gratiam, et ingenue 
quidquid illud erit, ut jam in voluminum horum ap- 
pendice feci, retractabo. Non potui seinper orania, 
quae ad singulos Sanctos spectabant. nancisci, lu- 
strare, examinare : siepe profana historia provincia- 
rum et urbiuni, in qiiibus gestae res erant, non sup- 
petcbat. Denique quaecumque erroris caussa fuerit 
acmodus; viam monstrale erranti. Non pudcbitpe- 
dera referre : qui ultro obtester Lectores oinnes, iit 
facem su<e eruditionis prffiluceant incedenti per ob- 



scura antiquitatis sepulcra. Qui eiiim possum non 
cupere verum viderc? aut qui id possum semper vi- 
dere. si quandoque defossum, occultatum, mendaci 
oblitum rectorio sit? Aut cur ine pudeat corrigere 
quod perperam scripserim, cuin magnus ille Anna- 
lium Scriptor, in iis, atque ipso etiam Martyrologio, 
a se tanto .studio et cura recognito, postea quaadam 
repererit qu;e emendanda censerct; qiiod et nuper 
Pontificis Maximi auctoritate perfectuin est? Quid, 
quod in ipso quoquc publicarum precuin Breviario, 
diligeutissirae concinnato, tamen nuper emendata 
sunt qnasdam ? 

Deiude precor onines, ut qua; me fugerunt vete- 
ruin scriptorum monumenta, Acta Sanctoriim, La- 
tina ac Gr.-eca, suppcditetis. Profitebor palain unde 
acceperim, ut vestrae vobis et beiievolentii-e iii cora- 
municando, et in eruendo eruditionis laus constet. 
Thesauri absconditi quas esse utilitas potest? Solet 
Resp. inventos thesauros sibi vindicare, etiamsi ve- 
risimile sit a privatis cos olira fuisse defossos : vos 
eum qui publicus oliin fiiit supprimetis, et perdi ac 
dissipari ab rudibus posteris vestris sinetis potius, 
quain ut publica; rei emolumento edi velitis? Vidi 
certe nonnullos, qui etiam infimis precibus induci se 
non paterentiir, ut ad breve tempus commodarent 
manu exaratos codices suos, unde describi Vit;e ali- 
quEe possent; eos postea typographis ac bibliopolis 
venderent discerpendos abolendosque, vili lucello 
Sanctorum gloriara, emolumentuni spirituale cetero- 
rura, postliabeiites. Redemi ipse nonnumquain jain 
ex parte discerpta volumina. Expono tamenquando- 
que, cujus illa collegii vel conventus aut familiae fue- 
rint, ut saltem majoribus honorera suuni redhibeam, 
quod scribi curarint, quera segnes invidique posteri 
non nierentur. 

At non omnium ea est indoles : multi rogati liben- 
ter sua commiinicarunt, niulti ultro nec rogati raise- 
runt, alii indicarunt qua; haberent, parati vel descri- 
bere, vel minimum facere describendi copiam? lis et 
ego gratias liabeo, et, qua solum licet, cominerao- 
rando beneficio conor referre, et propitios iis fieri 
Sanctos precor, ac mercedem iis suas caritatis et be- 
nevolentiaetribui ab eo qui in Sanctorurasiiorum ho- 
noribus honoratur. Ne sinite, qusso, vestra situ et 
pulvere coiisurai : ne servate incendio aut hostili po- 
pulatione dissipanda, cum prodesse et vobis et aliis 
plurimis possint. Neque difficile erit litteras ad ine in 
hanc urbem niittere, ad quara ex omni fere orbe ter- 
rarum assidue veredarii .appelliint. Si rae interim 
alio Praesiduinjussa,qu3s milii iit Divina imperia c.a- 
pessere fas est, ablegariiit, at non difficile erit niihi 
ea hinc accipere. Si cui modus iiloneus destinandi 
qu8B cupit minimeoccurrat; potest in vicina sibi urbe 
aliqua nostri Ordinis hominibus litteras tradere, ct 
rogare, ut vel liuc, vel saltein Roraara ad nostros 
mitt.ant, ficile dein huc perferendas. 

Neque solum ut ineditas adliuc Vitas siibministre- 
tis rogo, sed et si quae exteris in regionibiis excusa; 
sunt a viris doctis; si qua; ali;i extant monumenta, 
lucem studiis meis all.itura. Tumillud vos unice obte- 
stor, ut si qu;E Martyrologia, prassertim antiqua, et 
a vulgatis Usuardi, Adonis, Beda; discrepantia oc- 
ciirrerint, ea ut commuiiicetis, aut saltem sugge- 
ratis. Quantum illa mihi attulerint utilitatis, imo 
publico, perspiciet qui nostra lia!C leget. Quas si ne- 
gligantur.eveniet fortassisutCaditum non paucorum 
penitus oblitterefur in terris menioria. Citat Jacobus 
Pamelius in scholiis ad 22 S. Cjpriani epistolam 
Guilielmitarum Brugensium Ms. Martyrologium, quod 
modo apud eos non extat, atque ex eo quajdam pro- 
dueit, qua; iii nullo alio Martjrologio adhuc reperi, 
ut ad mensem Febru.arium dicam. Baronius quoque 
Ms. Martyrologiura raonasterii S. Cyriaci cit:it, alia 
Galesinius. Latent alibi alia, quae vel lucera possent 
afferre illis quaj habeo eoruradera forte auctorum, 

quffiquo 



itt niite atii r 



iit Acta SS. 
qiioB non vi- 
dit comniu- 
niccitl, 



{quod mlitti 
(cccniiit; 



el facite ad 
eitm mitti 
possunt ) 



ul uss. 

illartyrolo- 

gift. 



PR^FATIO GENERALIS IN VITAS SS. 



Traiislalio- 
mm histo- 
rias. 



obscrralio- 

ncs cirai 
liisloriinii 
smrnni. 



ad guas 
eiuciU/ran- 
das, €t vel 
liic vclscpa- 
ralim edeii- 
das horla- 
Uir 



sjKral se 
qiUB hic ru- 
!/at cousecu- 
tiirum,nt alii 
in siiitili 
^liidio. 



tis Prxsules Proceresque Calkedratici ajfntim nspira- 
bant. Opem omiics polliccbantur : nonnulli uberem et 
promptam; alii, qui combusta superiori seculo samrna 
Ecclesiastica deplorabant, nihilominus quas ex cineribus 
possent ei-uere reliquias, sacrx antiquitatis indices, se 
collecturos atque ocijus transmissuros promitlcbant ; inte- 
rim commoncfaciebant ut viriliter ageret. Verbis potio- 
res stcterunt, supraque spem nonnulli plura quam expe- 
ctabatprxstitere . Paucifuerunt admodum ,qui promissam 
opem pro viribus non impendcrint. At qui non transmi- 
serunt suppetias, excusatoriis plerique litteris causas (iit 
plurimnm petitas ex archivorum direptione) prodidere. 
Confido fore qnam plui-inios, nou uiodo ex eadem 
humanissima Gallia, ubi saue ejusmodi ampli et 
illustres extaut thesauri, sed et ceteris ex provin- 
ciis, qui pari benevolentia suppeditent quaj Iiabent 
vetera mouumeuta, non tautum ad suarnm provin- 
ciarum, Ecclesiarum, coeuobiorum, quorum egregia 
lumina producuntur, lauilem, sed ad Dei potissimum 
gloriam augendam, Sanctorumque lionorem, et ad 
horum conciliandum sibi patrocinium. 

§ m. Ab hclcrodoxis Auctor quid iwscat. 

M. ratres. Non eos amaltili hoc compello nomlne, 
qui cum gustare debuissent quam lionum et jucun- 
dum sit Iiabitnre fratres in unum, malueruut sequi 
desideria erroris, et profugi e coenobiis, abjecto cu- 
cullo, qui iunocentiaa retinendae iis perpetuus horta- 
tor esse poterat, carnis vohiptatibus qua possent in- 
dulgere. Hi, cum matrem omnium Christianorum 
Ecclesiam, a qua et ipsi, et eorum proavi olira, 
Christo per baptismum generati sunt, turpissimara 
meretricem, ejusque filios, sanctissimos monachos, 
quorum proedicatione fidemolim Angli, Batavi, Nort- 
manni, Germani, et alii ipsorum majores, edocti 
sunt, Antichristi ministros appellare non erubescant; 
cum bella serere internecina per omnes late gentes 
conentur; cum virulentis maledictis Principes Chri- 
stianos,ordinatas a Deo potestatesjnsectentur; cum 
in omnes convicia evomant; cum Christianam cari- 
tatem, quae signum est filiorum Dei, oderint; Fratres 
tamen dici volunt, et Fratres in Christo appellant 
gregales suos. Hi ut Sanctos ipsos scurrili sua 
petulantia incessunt, hoc etiam allatrabunt et mor- 
debunt opus meum. Latrent ut volunt, et omnibus id 
sannis irrideant. Non essetdifficile eorum retundere 
stoliditatem; verum iis non scribimus, eorum judicia 
nihil moramur, quorum desperata prope est salus. 

Ad vos mens hic spectat sermo. qui vel temere 
horum persuasione decepti ineptorum magisti-orum, 
vel inter perverse sentientes educati, a teneiis un- 
guiculis sinistras imbibistis de rebus Divinis opiuio- 
nes; non ita tamenobfirmastis animos, qiiin si errare 
Yos, certo intelligeretis, velletis illioo pedem refle- 
ctere. Habetis certe quidem dnbitandi saltem et de 
veritate serio inquirendi occasionem. cum non ne- 
sciatis contra sentire totprovincias, qujeacceptam a 
majoribus religionem inviolatam tuentur, inque iis 
tot versari noveritis doctissimos atque integerrimos 
viros, qui et scriptis libris, et palam tradenda do- 
ctrina, et reliqua vitK? ratione, eadem ab Apostoli- 
cis temporibus servata fidei mysteria persuadent. 
Verum si ad illa fortassis numquam ciigitntionem 
applicueritis, sumatis tamen aHquaudo Iios in manus 
librns, vel antiquitatis scrutandie gratia, vel quoquo 
modo explenda? curiositatis; illudvosrogo, utadver- 
tere tantisper animum velitis. 

Perspicietis, non hisce tantum posteriorilms secu- 
lis, sed ab exordin uostra* religionis, Romani Ponti- 
ficis in definiendis fidei dogmatis, atque omni quae 
matrem, Galliam nimiruni amnrc, impcrtiri dignarcn- de fide oi-iretur controversia dijudicanda, suiiremam 
inr. Et acceptas quidem fere ubique fucrunt, ut ait, ese et sacrosanctam fuisse auctoritatem : ejus nutu indi- 
littc-nv cum favore ; dataqne nndiquc ferme responsa, ctas synodos generales, ejus probatas judicio ; cete- 
cmpta ut persequeretur intento animo hortabantur. Vo- ras omnes partes Christianie Reip. ejus consilio 

fultas 



quffique edere aliquando cogito; vel ipsa edi separa- 
tira; aut saltem ex iis Sanctorum vulgo ignotorum 
hauriri notitia posset. Neque enim in moderno Ro- 
mana? Ecclesiaj Martyrologio, ut fatetur Baronius 
cap. 8 hbelli deMartyroIogiis,omnium inscripta San- 
ctorumnomina sunt, nec uspiaminuno aliquo.Recte 
enim Molanus abyssum quamdam censet futurara, si 
quis de omuibus Sanctis vel breviter loqui voluerit. 

Illud quoque Lectores rogo,ut si quo in loco San- 
ctoruni intercessione miracula patrentur a Deo, ea 
si cousignata sunt litteris, comnmnicent qui nacti 
erunt : solere enim etiaiu illa quondara diligenter 
conscribi, atque ab iis qni Sanctoruni opem erant 
experti, dari liltellos, qui morbi ac curationis mo- 
dum diserte continerent.tradit S.AugustinusIib. 22 
de civit. Dei cap. 8. Si quaj ad locura quempiam 
translatfe Sanctorum reliquiae, estque ejusmodi 
translationis descripta historia; si quEe ad eorum 
honorem instituta sodalitia, templa, monasteriave 
condita ; si qui fontes, fructusve, aut res alise, eorum 
meritis, ceteris sunt mortahbus salutares ; si quid 
est aliud denique, quod de Sanctis ullis extet, vel 
ipsis honorificum, vel hominibus utile; ne sinite, 
obsecro, id a rae ignorari, atque in iioc de Sanctis 
opere prsetermitti. 

Denique si quEe in historiis ad Sanctos pertinen- 
tia observastis, vulgo non animadversa; si qua) Acta 
spuria. qualia etiam antiquissimis temporibus quEe- 
dam fuere ab ineptis hominibus conscripta; si quid 
circa Sanctorum Eetatem, patriam, res gestas, habi- 
tos iis honores, scripta eorum, aliorumve de iis; hsec 
si oflficiose suggesseritis, gratiam habebo. Sin erit, 
qui suas illas expolire et edere lucubrationes malit, 
omnino id ut faciat hortor : nolo, nisi id ipse probet, 
preecerpere quidquam : utar, et in opus meum deri- 
vabo cum ediderit. Si satius duxerit in majori opere 
meo id quodcumque est publicare, edam lubens illius 
nomine, ut jani quoruradam inserui hisce tomis lucu- 
brationes. 

Agite viri eruditi, capessite prseclarum illud et 
laudabile studium, saltem cum otii tantum Resp. vo- 
bis atque oificii vestri ratio permittit. Quidam num- 
mos veteruni. inscriptiones sepulcroruin, arcuum, 
rerumque aliarnm, Deornm etiara ipsorura imagi- 
nes conquirunt. eruditis observationibus ilUistrant, 
eduntque in lucem. Mihi credite, major hic honos, et 
apud mortales ipsos, qui quidem recte de rebus sen- 
tiunt, et apud Sanctos, qui qua in re sit vera digni- 
tas sita, vel soli, ve! optime intelligunt. Majus lucu- 
lentiusque pretium operte i'eferetis, non inanis 
gloriola;, quam tribuerent fortasse vobis ii, a quibus 
nec laudari pulchrum censeatis ; sed illis e lucubra- 
tionibus et cultus amplificabitur Sanctorum, et nml- 
torum ad complectendam virtutem stimulabuntur 
animi : quibus ex rebus magna ad vos redeat utilitas 
necesse est. Scio eos pleruraque qui stylo valent, 
eniti ut eo splendorera nominis comparent, favorera 
Principum, auqtla in repub. munia. Sed ne dubitate, 
Sancti, quibus stylum dicabitis vestrum, plenius 
muneralnintur, perenni mercede. 

At quibus edere sua animus non est, ii saltem qua3 
de Sanctis repererint, eruerintve comnmnieent. Cum 
Martyrologium Gallicanum componere aggressus est 
Andreas Saussaius v. cl. litteras dedit, ut ipse te- 
statur in Apparatu ad idem Martyrolog, cap. 26, ad 
omnes Christianissinii illiusregni Cathedrales Eccle- 
sias. quibus instituti operis meditationem significa- 
vit, et Antistit.es aliosque viros primarios rogavit, ut 
subsidia quae Deus ipsormn in manibus collacassct, pro 
sna in Deum ipsum e.iiinia pietute, in Sanctos impcrii 
WWvi^ tulelares singulari devotione , suoque in commnncm 



Ueleroilo- 
xos, non mi- 
nisteltos a- 
postalas, 



sed aliosini- 
nus obsli- 
natos, crroiY 
tanicii ca- 
plos, 



horlaliir 
Auclor, 



H( Ecclesiie 
Catliolica' 
ftdem eani- 
deni, (pur 
jiiinc, ntiuit 
levo viyuif-sc 
cxVilisSb 
agnoscant. 



AD ABBATEM L/ETIENSEM. 



et agnUaui 
verilatem. 
profiieaulur. 



fiiltas finuatasqiio. Intelligt^tis venerationem invoea- 
tioiiemqne Sanctnnini, primis eliam illis heroicis 
temporibns usitatam ; eonim reliquias lionorifice 
conditas. servatas : bonorum operum semper exer- 
citationem viguisse : nuUum imputatfB illius sancti- 
tatis. quam vobis vesti-i illi rabula? inculcant. vesti- 
gium. Neminem reperietis ex omni retro antiquitate 
ita furiosum , ut Deum quae vetat ac plectit flagitia, 
cUceret ut fiant providere ac cogere : neque cuiquam 
impuue cessisse, quod ea perpetrarit, quantumvis 
fide esset imbutus. nisi una dignos fecerit pceniten- 
tiJB fructus. In Eucharistia vere suscipi Christum 
nostrae salutis auctorem discetis : coufitenda esse 
veteri ritu Sacerdotibus peccata : hos cousecrari 
deiiere ab Antistitibus, ut apte niunus valeaut suum 
exequi : inungi solere et chrisraate fldeles ab Episco- 
pis, et a Sacerdotibus moribundos oleo consecrato, 
iu peculiaris gratijE, qua Iii adversus diaboli machi- 
namenta in extremo illo \ltxe actu. illi adversns 
tyrarniorum furorem armareutur. sacramentum. 
Eamdem denique a principio extitisse cognoscetis in 
Ecclesiafidei puritatem, eamdemmorum disciplinam, 
eamdem Ecclesiasticorum graduum difFerentiam, 
eamdem caeremoniarum observantiam. 

Illud deinde vos hortor , ut cum lia3c perspexeri- 
tis Deo animos vestros collustrante, ne corda obdu- 
retis, ue tenuis emolumenti vanique honoris amit- 
teudi nietu, regnum amittatis seternum. Habetis hic 
quio sequamini exempla prope innumera eorum, qui 
qua^ sibi fuerunt, sacra arbitrati sunt detrimenta ut 
Christum lucrifacerent; qui etiam gravissimos cru- 
ciatus corporis pertulere, non modo facultatum et di- 
gnitatis jacturam, ne agnitara veritatem proderent. 
Sed et Dei vobis licebit venerari in iis protegendis 
providentiam, in eorum muneranda virtute liberali- 
tatera. Illi vos date, date veritati mamis, et quam 
illa praescribit vitse sanctimoniam amplectimini. 



Piorum ho- 
mimm gra- 
lia hocscri- 
plnm opus. 



Yc 



§ IV. Quidpios Lectores roget Auctor': 



os inilii volo operis mei Lectores. Vobis prseci- 
piie ut prodessem, hunc omneni laborem suscepi. 
Sancti scriptione non egent : eruditi quidani non 
multura ; quidam etiam voltiere hsec nolent, quia (h- 
ctioniselegantiam consectantur, cujus ante professus 
sum minimam milii fuisse curam.Vos qui thesaurum 
quseritis, non capste, qua latet, splendorem, libeu- 
tius hffic, ut spero, legetis : neque illud pensi habe- 
bitis, au vile sit opertorium, qno pretiosum quod 



quffiritis virtutum iuvolutum est monile; an vilis con- 

clia, quae unionem concludit? Vobis nt servirem, ne aiiiimix Ah- 

qnid esset ubi cespitaretis, aimotationes, prrefatio- mlaiionn, 

nes, aliaque adjeci; in quibus docti quidam inutilem "^"^- 

positum esse laborem rensc^bunt. Et fueruut, ut ante 

scripsi, qui indignum viro erudito arbitrarentur, 

adco nnilta, et forte obvia, annotare. Prinmm ego 

me illorum, dederim quibus eruditorum appellatio- 

nem, secernamnumero; dein contennii ut prosim non 

abnuam. .Scio vobis nec inutile, nec injucundum fore, 

nosse ubi sita sit urbs qufepiam cnjus mentio occur- 

rit; qua setate quae n.arrantur gesta sint, quo die co- 

latur Sanctus quispiam. Ipsi haec olim, minus adliuc 

in hoc studio versati, reqinrebamus non inimquam, 

Et quis nosse aut meminisse onmia potest? Nec ii 

quidem ipsi, qui haec rejjrehendunt. 

Vos vero nunc liortor, ut quorum illustria hic cer- 
tamina legitis, religiose veneremini Sanctos, casta 
prece, ac statuis, imaginibus, sacellis eorum honori /,„, ro„„; ^,,. 
positis, modisqne aliis, quos Christiana probat devo- ctor ul Sait- 
tio, et sua cuique suadebit pietas. Solent quandoque, tas lioimrnt, 
Dei nutu, certis ffitatibus quorumdam reperiri et ho- 
norifice transferri Sanctorum corpora, ac tunc fere 
novis decorari miraculis, ut populorum iis virtus in- 
flauunetur. Fortassis et quornmdam lioniitmm idem 
beniguissinnis mundi Kector mentes impellit, ut eo- 
rumdem Divorum Acta describant, expoliant, evul- 
gent, ut nniltorum adversuseos accendi religioqueat. 
Utinani vel illum feram fructum Incubrationum mea- 
rum, ut uni saltem e glorioso illo Caelitum coetu 
meritus mea opera redhibeatur honos, ejusque con- 
cilietur pessum eunti mundo patrociniurn. 

At nuUumSauctis gratiuserit obsequiumvestrum, et imiintur. 
nullum acceptabilius donarium, quam si eorum be- 
nefactaimitemini.Habetis omniuni virtutumplurima 
et clarissima exerapla. Unura saltem singuli propo- 
nite vobis, quod exprimere ipsi moribus velitis. Id si 
eveuerit, neque me scriptiouis. neque lectionis vos 
unquam poenitebit. 

Demum vos obsecro obtestorque, ut pro me prece- 
miui Deuni ac Sanctos, ut et apte pervestigare, or- 
diuare, dilncidare haec eorum Acta valeam ; et potis- 
siunmi raores ipse meos ad eorum normam effingam, 
Sanctorura fultus favore, Divina gratia roboratus : 
illu<Ique postrerao assequar, ut vobiscura in Sancto- 
rura aliquando gloriosum contubernium cooptatus, 
quie neque verbis explicare, neque satis intelligentia 
assequi imnc possum, aeternum contemplari mentis 
oculis merear, ac dulcissimis vobiscum pi'a;dicare 
sernionibus. 



ac i>ro 
orent. 




EPILOCrS. 



EPILOGUS. ITER7VTA AUCTOIIIS PIIOTESTATIO. 

llinns Admoddm Revehepide Pb/i;late. Vosque religiosissimi Lsetiensis coenobii P atres, 
quilnis auftoribiis, qnorum excitatus exemplo, ad hoc elucubrandum opus accesserim; 
quid specteni, quo procedam ordine; quam vera ha3c sinl quK trado ac probabilia; qui 
opem contulerintliaclenus, quihus ex fontibus pleraque hauserim; quid Lectores flagi- 
tem, ac Yos pr;esertim : nam mihi pbirimorum instar Vos estis, (|uoi'um et judicium 
at(jueeruditiouem in sacris antiquilatibus examinandis, et promptum studium in inda- 
gandis, et bcnevolentiam in conmnmicandis, sum frequenter expertus. I>recum ([uoque 
Vestrarum mihi non defulura s))ero auxiba: ([uibus subnixus et maturius accuratiusque 
hoc perficiam opus, et ad imitanda, (]u;b meiuoro, Divorum exempla diligentius incum- 
bam. Ac sanc plus in sanctis illis Vestris precibus pr»sidii colloco, quam in quantavis 
vel industria vel contentione, mea aut aliorum. Neque mea ha;c me opinio felellit adhuc 
Dicam libere ; unum e praecipuis hujus operis in cselo Patronis, qui vitam mihi, qui 
vires, qui otium, qui lumen ingenii a Deo impelrent, esse censeo sanctissimum Vestrum 
quondam Abbatem Antomu.ii Winguuim. Nec enim potest qiiam hic ita sancte susceperat 
mentem, in ca;lis mulasse, etsi clarius nunc pervideat imbecillitatem meam, et quibus 
involutus tenebris sim peccati et ignorantia;. Et quidera postquam ille migravit e vita, 
visus sum mihi quandoque, felicius quam sperassem, allatam uiideunde ojieri liuic diffi- 
cultatem extricasse : quod illius patrocinio acceptum tuli; nec vana, ut arbilror, fide. 
Vos spero ab amantissimi Parentis vel judicio vel benignitate neqnaquam velle dissen- 
tire. Oro igitur, ut i)rcceniini identidem Deum Dei matrem benignissimam, Sanclosque 
omnes, ut lioc sanciant curentque opus a ine consummari; sed et studia ila conformari 
mea moresque, ut plus ipsis ab imitalione quam laudatione mea honoris accedal, mihi 
ceterisque mortalibus emolumenti. 

Id tamen ita suscipi a A'obis oims raeum volo, quod et antea professus sum, ut Histo- 
RiAJi iiuMAN.AJi. Si qua' sunt ex Diviu» Scripturie libris hausta quandoque, si quse ex pro- 
batis veterum scriptis; iis par est suam constare auctoritatera; iis vero qua? ex aliorum 
historicorum monumentis, quantam singuli merentur auctores. Si quEE a me visa com- 
memoro, in iis an ildem merear, ii viderint, quibus mea; explorata est vitae ratio. 0"* 
ante meara gesta sunt ictatem narranti nolo lidem habeat quisquam, nisi a quibus ea 
acceperim, edicam ; illis vero credi poslulo, si digni sunt; sin minus, ignosci simplicitati 
mea;, qui improvide crediderim. 

Non existirao uspiara rae a .sacrosanctis Summorum Pontilicum legibus, decretis Con- 
ciliorum, Catholicoruin Palruni scitis vel lalura unguera recedere : in eoque operam 
pono, ntmaxime genuina et probala Sanctorum Acta promam. Si quid taraen aut pro- 
tuli in lucem, quod non inodo in solemnibus Ecclesiic conventibus recitari, sed nec 
privato studio a piis hominibus legi, verum per|ietuis obrui tenebris Ecclesia volebat, 
si quid temere pronimtiavi scripsive non salis illius definitionibus consentaneum; id 
repudio ipse ac danino. Neque sciens ulli trilmi Sancti ac Bcali appellationem, cui non 
eani vel Ecclesix judicium, vel majorum [lietas, vel antiquorum Scriptorum aiictorilas 
contulerit. Niilla cii.iusquain, ([ui non videatur /vr communcm Ecclcsia; conscnsum., vel 
imnicmorabilcm teniporis cursum, uut pcr Patrum virorumquc sanctorum scripta, vel 
longissimi tcmporis scicntia ac tolerantia Scdis Apostolicm vcl Ordinarii, venerationem 
obtinere, rairacula, vaticinia, arcanorum manifeslaliones coramemoravi, qure sunt nuper 
iteratis Pontificis Maximi constilutionibus vetita. Si tamen peccavi uspiam imprudens 
(nam SanclosDeiimque arbitrum mentis me[e testor, sponteid nec fecisse, nec facturum 
umquam, etiamsi me millies ea caussa mortera necesse esset oppetere) sed si inscius 
uspiara lioc in genere sum hallucinatus; monete erudilissimi Iieligiosissimique Patres, 
\el alius quivis verilatis sludiosus; corrigara illico ; ne([ue ha^c solum corrigam, qiiaj 
tanti sunt momenti, sed si qnid aliud, (|uantumvis exiguum, circa Chronologiara, topo- 
graphiam, Acta ipsa, remve aliam quamcumque jieccavi, aquocumque cognovero veri- 
tatem, continuo retractabo. yEternam Veritatem [irecor, ut et raentes Vestras meamque 
illuminet, et calaraum regat; donec percnni nos sui conspectu a fruitione, studiishisce 
et laboribus aerumnisque perfunctos, diguetur. 



INDEX 



INDEX 

SANCTORUM 



XI PRIORUM DIERUM JANUARII. 

Hic fndcx eos solim continet Sanclos, quorum natalis primo tomo, sive xi prioribus 
dicbns Januarii, ariitur; sive eorum res gestw narrentur, sive tantmn memoria illu- 
.stretur. Quorum jil in aliorum Actis mentio, sed ad posteriorem tomum, aut alios 
menses natalis pertinet, eonm nomina tertio Indice, si^ve Historico referunlur, uti et liorum. 
qvoque, si aHbi lioc ipso tomo rursum, non in projrriis Actis, occurrant. 

Prafiijitur cuique Sancto dies quo colitur. Additur ordo, laureola, locus mortis vel prxcipux 
vmerationis. Tum quidquid de eo hic traditur an Vita? quo auctore? imde? quid siwjula 
capita contineant? an prKJijra Prolcqomena, sive proivim de rebus ad eum Sanctum pertinen- 
libus dissertiitioncs? an in paragraplios distributK? denique siimma eorum quae de unoquoque 
dicuntiir, subjicifur oculis. 

Non est prmfixa littcra S aut B vel f ut in tertio Indice : nam cum omnes vel plerique Sancti 
siut aii.t Bcati, qiii lioc Indice continentur, non est neccsse eum titulum ad differentiam usur- 
pare. IJltera' A B C etc. qum, ut in quatuor posterioribus Indicibns, certiim expi'essm paijinm 
spatium designeiit,raro additm sunt, quia cum majori charactere impressa Sanctorum nomina 
sint, non cst di/ficile unico oculi conjeclu ea rcperire : ideo nec ad marginem emdem consi- 
gnatm siint liic litterm. 

Notm conlractionwn liic usurpatm, sunt istm communiores : Jlrol. Martijrologium. MroU. 
Martijrologia. ms. manuscriptum.. iiss.manuscripta. Mlog. Gr. Memlogium Gi-mcorum. Men. 
Cir. Menma Grmcorum. M. Martijr. MM. Martyres. Presb. Presbijter. Ep. Episcopus V. Virgo. 
VV. Virgincs. Bcliqiim obviie sunt. 



2 .\!iamis M. ci- MarUjroH. Mss. 



pag 



82 



3 .\cuta M. in Africa. E.z MaroU. mss. 130 

-i .\cutio M. Siniiii. ExMaroll. siss. 80 

(i ,\cutius M. iiiAfrica. E.tvarns MaroU. 323 
5 AiuitMs M. in .Afi-ica. E.i: Marlyrol. ms. 240 

2 .Acutus M. Sirmii. ExMaroU. Mss. 80 

2 A(telar(lu< Ali. Corljeiensis. Pro/cj. B.r rariM95, 
et 722. Vita axictore S. Pasclmsio Ratlbcrto col- 
lata cum Mss. Pvoloijus 96, cnp. 1 et 2. S. Ada- 
lardi vita avilica ct raonastica, munushortulani 
97, aip. 3 et 4, iter Cassinum, praefectui'a 98 
cap. 5 et 0, prudentia in pacanda Italia : imi- 
tatio SS. 99 et 722, ciip. 7 et 8, liberalitas, 
pietas, l.icrymae 100, cnp. 9 et 10,exilium 101, 
102 c( 722, ciip. 1! et 12, vita in exilio sancte 
acta 102, 103. cap. 13, reditus, honoriflca ex- 
ceptio 104, cap. 14 et 1S, humilitas, abstineu- 
tia, variai animi corporisque doteslOb, cap. 1(1, 
CorbeiEe SaxonicEc initia,situs, progressusl07, 
cap. 17, studium paupertatis, subditis inculca- 
tum, amor subditorum 107, cap. 18, |U'a'para- 
tio ad morfem 108, cap. 19, morbns, obitus, 
109 e.t 722, cap. 20, sepultura, luctus Au- 
ctoris. 110 cr 722 

.\lia Vita auclore S. Gerardo Ab. Silvte-majoris i:x 
Mss. Prologus 111 c( 722, cap. 1 et 2, S. Adc- 
lardi genus, vita monastica, fuga ad montem 
Cassinum 112, cap. 3 et 4, pradectura, Italia 
pacata. liberalitas, pietas 113, ciip. 5, exilium 
114, cap. 6 et 7, reditus Corbeijim, revocati alii 
cxules 1 1 b, cap. 8, corporis animique compo- 
sitio, benignitas, cura snbditorum IKi e( 722, 
cap. 9. Corbeia uova exstructa. Adelardi obltus 
11(i. Miracula. Pra-fatio S. Gerardi aiicloris, 
118 et 722, cap. 1, 2, 3, S. Adelardi sepul- 



chrumrepertura, miracula 118, Ti^.cap. 4etb, 
elevatio corporis, a])paritio Sancti 119 et 722. 
cnp. et 7, varia ad sepulchrum miracula, 120. 
cnp. 8, reliquiae Ambianura latae, mutas et sur- 
dus sauatus 120 ct 722, alia miracula, Pro- 
loiju.f nucloris, 121, cap. 1 ct 2. reliqui^e S. Ade- 
lardi in Flandriam lats, 121 et 722, cap. 3, 4 
et 5, honoratffl et clam Corbeiam relatte, 122, 
cap, et 7, in scrinio riposita!, daudis sanatus 
123 et 722. 

9 Adriauus Ab. in .Anglia. Proleqom. 595. Vita e.c 

liistoritt Anijl. Bedie, 595. .Alia Mta ex Cap- 

cjrnvin 596 

5 yEmiliaua V. amita S. Gregorii Magni. Ex Mar- 

rol. et liomilia S. Grcgorii 287 

8 yEmilianus Conf. E.r Men.ris Grxc. et epislola 

S. Theodori Stiidilx 483 et 734 

8 Afflinus Ep. Conf. Ex variis Marroll. 502 

1 Agatho Thaumaturgus Papa. Proleijomeim. Cul- 

tus miracula, ffltas. 623 et 745, Vita ex Ana- 
sta.fio Bibliothec. 024 

11 Agentu^ M. in Hispauia, ex Marlijroil. mss. 674 
4 Aggseus M. BononiiE. Ex Marroll. Sigonio, Glii- 

rardaccio 1 65 

1 Agripjiinus Ep. 'Augustoduni, ex variis 49 et 719 
8 Albertus Ep. socius S. Erardi. Vidc liiijus Vitani 

533 

7 .Alljertus Erem. in territorio Senensi. Prolego- 

mena 402, Vita ex Italica Silvnni Razzii, cap. 1 , 

' sanctioris vitiu initia 402, eap. 2, eremi inha- 

bitatio, nuracula 402, cnp. 3, variae curatioijes, 

alia mii'acula 403 

7 Aldricus Ep. Cenomanensis. Proleijomena. Na- 

talis, tempus sedis 387. Vita c.i' Gallico Pelri 

Viellii 387 

10 Aldus Erpiii. Papia». Ex Ferrario 627 

1 



LXIV 



INDEX SANCTORUM 



1 



Almncliius M. Romre, f.r vnriis MroU. H Tlico- 
iloreto 21 

2 Aherius Thebseus M. cx i^Vmo'») Sl 

3 Amat. sive Taliila, Antinoi in Tliebaide. /i'.c 

MroU. et Vilis PP. 21)7 

5 Ambrosius monachus PlacentiiE Ifal. i:v Frrrorin 

289 
b Anastasia M. in Africa. Ex tmriis Mroll. 240 

7 Anastasius Ep. Senonensis. Ex Snnssaio cl Cliro- 

iioloijo S. Miiriiiiii 389 

H AnastasiusAlibasSuiipentonia; inltal.£'.t 5f. Gir- 
gorio ct Mroll. 701 

9 Anastasius M. In Actis S. Julinni S70. Cultus 
572, 573. !)7.i, a morte suscitatus, conversus 
582, 583, illiEsus .ab igne 584, martyrium 580 

AnastasiusM. Sinnii. & Jl/ro/. MS. 324 

8 Anastasius M. Sirniii. Ex Mrol. Ms. 470 

4 Angela de Fulgiuio. Proleijom. 18fi et 729. Vita 

iiuctore Arnolilo onl. Minor. colliita ctim Ms. Pro- 
logus 180, cnp. 1, ex passibus xvui spiritua- 
libus sui cognitio 188, cnp. 2, variiE tentationes 
190, cap. 3, consolationes (livinse experfectio- 
nibus Dei 192, cap. 4, ali;e consolationes et 
visiones 190, cnp. 5, harum certitndo 199, 
cap. C, revelationes circa PassionemChristi 200, 
cap. 7, consolationes ex sacra Eucliaristia 204, 
cap. 8, ex visione Deiparie Virginis 205, cap. 9, 
de iiliis ejus spiritualil)us 200, cnp. 10, de tri- 
bulatione, et non proficientibus 207, cnp. II, 
instructiones de pnesentia Dei 209, c»/». 12, 
caussic et remedia illusionum 210, cnp. 13, ex- 
tasiset cognitio sui ac Dei 211, cnp. 14, Chri- 
stus liber vitse, ejus paupertas 214, cnp. 15, 
voluntarius contemptus 210, cap. 16, snmmus 
et continuus dolor 217, ciip. 17, monita de ora- 
tione222, cap. 18, de humilitate 224, cap. 19, 
de caritate 225, cnp. 20, via; conditiones. et 
signa amoris 228, crj;j. 21, de venerabili Eu- 
charistia 230, cap. 22, de incarnatione Verhi 
aliisque Dei beneficiis 232, cap. 23, B. AngeL-e 
testamentum, niors 233, de B. Angela ejusque 
vita Ubertiiii tle Casnli ct Mnxiniil. Sanihri judi- 
cia 234 

3 Anteros Papa M. Romje. Acln cx variis 127 

6 Antoninus M. Ex Martijrol. Ms. 324 

9 Antonius Presb. U.In Actis S.Jnliani 570. Cul- 

tus 572, 573, 574, adit ultro in carcerem S. .lu- 
liani : Celsum haptizat et xx milites 582, illae- 
sus ab igne 584, baptizat Marcionillam 585, 
subvertit templum Jovis 585, martyrium 380 

5 Apollinaris Syncletica. Prolcgoin. Varias Syncle- 

ticse, hujus natalis. Notationes Raderi 257. 
Vita auclore sijnchronoaputlMctaphraslcn^ cnp. 1 , 
peregrinntur Hierosolymnm et Alexandriam 
258, cap. 2, fugit in solitudinem habitu mona- 
chi 259, cap. 3, in ctBnobio degit 200, cap. i, 
e sorore da-monem pcllit 200, cap. 5, irapudici- 
tiiE accu.satur, 200, cap. 6, moritur 201 

4 AquilinusM. in Africa. i'! »«iw M)Ti/(. 105 
2 ArgiEus M. Tomis in Ponto. Ex variis Mroll. 82 

1 Ai'gyrus M. in Africa. Ex Murtxjrol. ms. 19 
10 Artates M. in Africa. Ex Mroll. Mss. 602 

9 Artaxes M. in Africa. Ex variis Mroll. 107 

2 Artaxus M. Sirmii. Ex Mroll. Mss. 80 

2 Aspasius Conf. Meloduni in Gallia. ExMroll. et 

nltis 90 et 722. 

3 Athanasius Coramentariensis M. in Cilicia. Ex 

variis Mroll. ;I38 

8 Atticus Ep. Constantinopol. Vita ex variis colle- 
cta, § 1 , cidtus sacer, rerum gestarura Scripto- 
res 473, § 2, vita privafa, promotio ad Episco- 
patum, Tnmslatio reliquiarura S. Samuelis474-, 
§ 3, inimicitia» inter Atticum et fautores 
S. Chrysostomi 475, § 4, Episcopatus praeelare 



administi'atus, Judicus inter baptizandum sana- 
tiis 477, § 5, disseusio ob nomen S. Chryso- 
stomi Dyptichis non inscriptum, variii Attici in 
Divos et proxiraos pietas 477, § 0, nomen 
S. Chrysostorai Dypticliis inscriptum 479 et 
734, § 7, epistolii iid S. Cyrillum de eadera 
re 480, § 8, Baptismus Eudocia: Imperiitricis, 
.\ttici aucf oritas Ecclesiiistica, eleemosynie 48 1 , 
§ 9, Ecclesia contra hiereticos propugnata, obi- 
tus S. Attici 482 

H Auguslinus M. in Hispania. fe Afra//. Mss. 074 
2 Auriga M. in /Ethiopia. Ex Mroll. MSS. 82 



B 



8 Bnlduinus Archidiac. Laudunensis M. Proleijom. 

Natalis,setas,martyrium 502. Vita c.t ms. <■«/). 1, 
parentes, sancta soror 503, cap. 2, ciedes, 503, 
cap. 3, sororis luctus 503, cap. 4, illius virtutes, 
miracula 304 

11 Balthasar R. unus e ti'ibus Magis. Ex vnriis. 
Acta, mors, sepultura, n.atalis, tripudium 004 

9 BasilissaVirgo, uxor S. Juliani. Vide linjas Acla , 

570, culfus s.acer, 571, 572, 573, 574, conju- 
gium, 570, votum vii'ginitatis a Deo probatum, 
vita ccenobitica, 370, ohitus, 578, apparitio Jii- 
liano facta in carcei'e, 580. Alia Vita auctore 
S. Alilelino 587 

2 Basilius Ancyranus M. CiEsareie in Cappadocia. 

Ex Mroll. et Men. 83 

4 Benedicta M. Romie. Ex vnriis Mroll. 105 

7 Ben]^m'm\\iiM. Br\\i3i. ExGatesinio el aliis 429 

10 Benincasa Ab.Cavae in Carapania. Ex Mnrtijrol. 

inonnstico et aliis 027 

3 BertiliaV. Mareoli in Artesia. Prolegoin. 155. 

Vita ex msi.Prologus 1 56, cnp. 1 , ortus adolescen- 
tia sancfa 150, cap. 2 et 3, nuptiip, virginltas 
ciini viro servata 150, cap. 4, viduitas sancta, 
obitus 156. Versus c.t mss. 137. Reliquiaruin 
elevatio. Ex Mss. 157. Translatio. Ex mss. 157. 

2 Bladiilphus monachns Bobiensis. Ex Mroll. et 

Jona Ab. 94 

3 Blidmundus, sive Gogiis, Ah. in Gallia. Ex Me- 

iionlo et Sntissnio ■ 1 54 et 726 

9 Brithwaldus Archiep. Cantuarien. Ex Beila, 



Harpsfclilio, Mroll. 



597 



5 CseliflcuMaM. in Africa. Ex Marlijrol. ms. 2iO 
1 Caiiis M. BononiiE. Ex Mrol. m. 19 

4 CaiiisM. BononiiE. Ex Mroll. Sigonio el Ghirnr- 

ilnccio 1 03 

7 Candida M. Ex Mrol. ms. cum Spolicosto et Pal- 

Inita 355 

7 Candida M. cum Polijantho et Pliilone. Ex ms. 

Mroll. 357 

11 Candidianus M. £"3: JWro/i. Acfa «Mss. 006 

3 Candidus M. in Africa. Ex Mroll. mss. 130 

5 Candidus M. in Africa, Ex variis Mroll. 240 
7 Caniitus Lawardus R. Obotritorura, Dux Sle- 

swicensis. Prolegom. § 1 , Canuti genus, sancti- 
tas 390, § 2, regnum, Diicatus 391, § 3, gesfa 
a variis descripfa 391. VitiB compendium ex 
Brevinrio Sleswic. 392. Vita ex Helmoklo, cap I , 
Cauufi educatio, dignitas, bella 393, cap. 2, 
cajdes, cjus ultio 393. .\lia Vifa ex Sa.Tone 
Grnmmal. cnp. 1 , Canufi liberalis indoles, nu- 
ptiae 394, cap. 2. ducatus, bella, pax inita 395, 
cap. 3, Slaviae Principatus ei delatus, fratres 
reconciliati 390, cap. 4, odii in eura invidiieque 
initia 379, cap. 5, afi'ectati regni criraen confi- 
ctum 397, cnp. 0, defensio innocentiiu, novie 
invidiiE faces 398, cnp. 7, nefaria c,x'des 399, 

cnp. 8, 



XI PRIORUM DIERUM JANUARII. 
poimli iOO. Analectii 



cap. 8. .sopultura, motiii 
de translatione reliqiiiarum et cnnonizatione 
Ex Brcviur. Sleswic. Sn.rcine Grmnmat. cl 
MSS. MO 

8 Carljonanus M. Interamnie. Ex Fcrrario. 471 

8 Carterius Prosl). M. Ex Mcnxis Grwc. 472 
11 CastoliusM. in Hispania. ExMroll. mss. (174 
1 1 Castolinsalius M. iu Hispania. jFxMro/;. Mss. 074 

7 Cedda Kp. Londinensis. Prolcijom. 373. Vita 
cx S. Bcda, cnji. 1, Ceddaj Apostolatus in nie- 
diterranea Anglia 373, cap. 2, episcopatus in 
Orientali Saxonia 374, ra/i. 3 et 4, varia ejus 
opera, abstincntia, rairacula, obitus 375 

4 Celsus F.p. Trevir. Ex mriis Mroll. 164 

9 Celsus puer M. In Actis S. Jnliani. Cultus 573, 

574, conversio ad fidem 581, incarceratio, ba- 
ptisnuis 582, igne superatn blanditiffi parentum 
spretfe 583, matris Marcionilla; conversio 584, 
martyriuni S86 

1 Christi pra^pntii sacrosancti commemoratio Ant- 
verpiiEetaIibi.£'a:wTOs3,4,b, 6, 7,8et 719. 
Circunicisio 2. Sermo Faustini Ep. in Kalendis 
Janu..£'.t Mss. 2 

7 Christi relatio ex ^gypto. Ex variis Mroll. 355 

8 Cipiseus M. Ex Mroll. mss. 473 
1 Clarus Abb. Viennse. Prolcnom. 55. Vita ex .Mss. 

cap. 1 , pueritia 55, cap. 2, varia Vienna; mo- 
nasteria 55, cap. 3, S. Clari preefectura 56, 
cap. 4, 5, 6, miracula, vaticinia, obitus 56 

I Cl:irus mnnachus Sahghenstadiensis. Ex variis 
Mroll. ct Tritliemio " 65 et 720 

3 Clauilon M. Ex variis Mroll. 135 



E 



Chiuiha M. in .i^thiopia. Ex Mroll. Mss. 82 
Climdins M. Intei^amnse cr Fcrrario 471 

Clerus Diac. et M. AntiochiiE, cx Mroll. 3G5 
ConcordiusPresb.M. Prolegom. 9. Vitap.rMss. 9 
Constantiu.s M. in Africa, ex Mroll. Mss. 1 30 

Cri.spinus 1 Ep. Ticinensis, rx Ferrario, Bernanlo 

Sacco, aliis 356 

Crispinus ni Ep. Ticinensis, cx Fcrrario. Vita 

S. Einplmnii, Mroll. 372 

Cronanus, sive iMoclma, Ab. Ballensis 47 

Cuanus, sive Mochua, Ab. Laegsiensis 45 

Cyriacus M. in Hisp.ania, ex Mroll. 674 

Cyrinus M. in Hellesponto, ex Mroll. 133 

Cyrus Patriarcha Cunstantinopolit. Ex Anastu- 



sio Bibliotliec. 



Zonara, Mroll. 
D 



531 et7'i 



3 Daniel M.Patavii.£'.i: Mnis 1 60. Inventionis hi- 
storia. Ex Aijonilms Martijrnm 160 et 726 
Analecta, rx Bern. Scurdeonio. Kjl 

2 Defendens M. cum sociis, exMroll. et CuroloEp. 

Novoriensi 80 et 721 

3 Diogenius M. exMroll. mss. 135 
8 Domiiiica, c.r 7l/c".i'/s Gr.rc. 483 et 734 

10 Domitiunus Ep. Melitenasus in Armenia. Prole- 

(jom. 618. Vita ex Menxis Gnvc. 618. Alia Vita 
ex Tlieoplnjlacto Simocatla, crip. 1, Martyropolis 
Persis ereptaC19, cop. 2, ob victoriam hetitia, 
et gratiarum actio CIU, cap. 3, Cosroie fastus 
castigatus 620, cup. 4, milites ad fortiter pu- 
gnanilum ;inimati 620, cap. 5, tutela filiorum 
Mauriciilmp. 621 

5 Domno M. Bergomi. Ex Galcsinio, Ferrnrio, 
Gunrncrio 241 

1 1 DonatusPre.sb.M.inHispania, cxMroll. mss. (174 
1 1 Donatus alius M. in Hispania, e.T Mroll. mss. 074 

5 Durotheus monachus credita S. Apolliuaris Syn- 
cletica, siipra in ApoUiuaris. 



11 Ebiciarins M. in Hispania, ra il/ro». Mss. 674 
5 Eduardus Conf. Rex Anglias. Prolegom. § 1, 
S. Eduardi vener.itio, res gestffi 290, §2, man- 
suetudo, fortitndo291, § 3, justitia, leges 291, 
§ 4. Einma mater, improborum consilio rebus 
snis spoliata, § 5, ordalio crimen diluit 292. 
Vita nuctore S. JSIrcdo, colliita aim mss. enp. 1 . 
S. Eduarili parentes, regni et .sancfitatis pro- 
gnostica 293, cap. 2, virfutes in regno 294, 
cii;i. 3, virginitas ciim uxore servata, mors ho- 
stis divinitus cognifa 295, cop. 4, votum de 
Romana peregi'inatione relaxafum 295, cap. 5, 
Wesfmonasterium sedificatum 296, cap. 6, va- 
riis privilegiis dot.atum 297, cap. 7, subditi 
tributis levati, varii curati 298, cap. 8, socero 
et nepotibuseventura prsedicfa 299, cap. 9, visi 
sancti sepfem Dormientes moveri, obitus ei a 
S. Joanne Evang. prienunfiafus 300, fii;v. 10, 
impendentes regno calamitates ])r;edictiE 300, 
cap. 1 1 . oliitiis, miracula; regnum ab Haraldo 
occupatuni 301. Translatio cx Bulla canonizn- 
lionis et nliis, § 1 , translafionis solennis memo- 
ria 302, § 2, canonizatio ab Alexandro III, 
Papa facta 303, § 3, coi'poriselevafio 303, §.i, 
ti-ansatio 13 Ocfob. 303 

8 Egemouius, vel Igomonus, Ep. Augustoduni, ex 

Snus.inio et Mrull. 473 

1 1 Egwinus Ep. Wigorniensis in Anglia. Prolegom. 
Nafalis, scripta, orafio de eo 707. Vita ex MSs. 
et Capijrovio. rnp. I, S. Egwini virfutes, stu- 
ilium pirnifeutia* 707, iy//). 2 Eoveshamensis 
mouasterii fiindatio 708, cnp. 3, visiones, mor- 
bus, moi's 710, cap. 4, miracula 710. Fragnien- 
tnm allcrins Vitn', etepitapliium 711. Privilegium 
Kenredi et Offa; Regum de rebus Eveshaniensi 
monasferio donatis 712. Privilegium S. Egwini 
ile i'ebns eidem monast. acquisitis 712 

1 Elvanus Episc. Bi'ifannus. Vita ex vaviis collecta 

10 et 719 

9 Epictetus M. in .\frica cx variis Mroll. 567 
6 Epiphania Domini ex variis 323 
8 Erardus Ep. Ratisbon;e in Germania. Prolegom. 

Natalis, translatio, Vitae Scri))toi'es, pjitria. epi- 
scojjatus, aifas 533 et 744. Vifa anctore Panlo 
ex MSS. Pi'i)/o(;iis 535. Libcr 1, cup. 1, S. Erardi 
.studia, virtutes, sacerdofium 535, cnp. 2, pro- 
fectio ad S. Hildulphum 53G, cii;). 3, S. Oililise 
cjeca; b;iptismus, illiiininafio 536. Epilogus 537. 
Liber 2, de miraculis, cup. I, S. Erardi varioe 
apparifiones 537, ciiy). 2, varia in ejus Ecclesia 
facfa miracula 538. Alia Vita ex Mss. cnp. 1, 
res gestie in vifa 539, cnp. 2, miracula post 
morteni 540. Alia vita nuctore Conrado de Monle- 
pueUarum, cnp. 1 , vifa privata, episcopatus 541 . 
cnp. 2, peregrinafio, labores Apostolici 542, 
cnp. 3, mors, miraciila 544. Analecta cx tribus 
Breviuriis Angiistnnis 544, 545 

6 Erminoldus Ab. Prufeningeusis in Germania 
M. Prolegom. 335. Vita ex mss. o/i(ii nb Hcnrico 
Canisio. Prxfutio 335. Liber 1, cap. 1, S. Ernii- 
noldi ortus, religiosre vitai tirocinia 336, cnp. 2, 
prajfecfura Lorsaccnsis, abdiciitio 337, cup. 3 
Prufeningense monast. fundatum 337, cnp. 4, 
ejus pricfectura acceptata 338, cop. 5 Iiiipi'ra- 
for excommunicatus ejus ingressu prohibitus 
339, cap. 6 S. Erminoldi benignitas erga ini- 
micos 339, cap. 7,liberalitas in jiauperes, mira- 
cula 339, 1«;). 8, coiispir.atio iu ejus nccem 340, 
cap. 9, Iiora obifus prasdicta ca;des 341, cap. 10, 
gloria ejus caditus osfensa 341 . Liber 2, cap. I , 
miracula a morte 342, c«;j. 2, blasphenius pu- 
nitus 343, cop. 3, infirmi curati, inhibita niica- 

c 11 la 



INDEX SANCTORUM 



cula 343. cfip. 4 et 5. variae ciirationes pra?- 
stitje 344, Cfiii. 6, energunieni aliique aggri 
curati 345, cap. 7, alia beneficia mortalibus 
inipeusa 346, AnaceplialtEosis vit» 347 

1 Evantus M. in Rbffitia, c.r Jl/ro//. Mss. " 21 
3 Eugvnes M. exMroll. Mss. 135 

2 Eugenda M. Sirmii, ex Mroll. Mss. 80 
1 EugenilusAb.inBurgun(lia,Profc!;om,49et 719. 

Vita e.i; Mss. Pnrffilw 50, r«;). 1, 2, 3, Eugendi 
patria, institutio, nionachatus, austerita.s 50, 
Cfl;j. 4, 5. G, electio in Ailjiitorem Abbntis, iii 
AJjliatemSl, cap. 1 rt 8, varia iniraciila 51, 52 
et 719, coyi. 9 et 10, apparitiones SS. Petri, 
Pauli, Anilreoe, Martini 52 et 53, cap. 11, 12, 
13, incendium nionasterii, cognitio futuroruni, 
humilitas, gravitas, pietas 53, cap. 14 e.t 15, 
a?grorum et senuni sollicitudo, obitus 64 

3 Eugenia M. iii Africa, ex Mroll. Mss. 130 

8 EugenianusM. Aiigustoduni.cx «urasMro//. 473 
11 Eiigenius M. in Africa, c.t jl/io//. Mss. 6G0 
1 1 Eiigeiiius M. in Hispana, ex Mroll. mss. 674 

3 Eugentus M. e.t Mroll. mss. 135 

4 Eugentus M. iii Africa, ex varU.i Mroll. 165 
I EuplirospiiisEp.M.Nicoinedia;,Mjl/ro//. mss. 20 

5 Euprexia \ idua Menis in Sicilia, ex Octavio Caje- 

tano, et Fermrio 240 

3 Eustadius Ab. Divinne, c;r Suifssuio el aliin 726 

9 EustradiusTliaiimaturgus in Bitliynia,» J1/('h.t!s 

Crrxc. et Aclis S. Joaiiuicii 598 

8 Euctus, vel Polyeuctiis M. e.c variis Mriill. 473 



4 Fau.staV.M. in Galha. Pro/cjoHi. 726. Historia 

Translationis ex ms.. cnp. 1, reliqiiise inventffi, 

sublatie 727, cap. 2, niiraciila in translatione 

facta 727 

9 Felicitas M. in ,\frica, ex Uroll. mss. 567 

10 Felicitas .alia M. in Africa, ex Mroll. mss. 602 

1 1 Felicitas M. in Hispania, ex Mrall. mss. 674 

5 Felix M. c.r il/ro//. MSS. 473 
I Felix M. in .\frica, (wTl/ro/. MS. 19 
5 Felix alius M. in Africa, ex variis Mroll. 240 
9 Felix M. in Africa, ex variis Mroll. 567 

7 Felix M. Heraclese, c.r tw/is Jl/ro//. 356 
1 1 Felix M. in Hispania, ex Mroll. mss. 674 

9 Filanus Ab. in Scotia. Acta ex variis Mroll. Ca- 

merario, Bectoie Bnetio S94 

10 Fii-niiis M. ex Mroll. mss. 602 

9 Firmiis. seu FirniinusM. Smyrna;, exMroll. 567 

3 Firmus M. iii .Africa, exMroll. mss. 130 

5 Flamidianus M. Cusani in Hispania, ex Ferrario 

et Saiissaio 288 et 730. Vita ex Antoiiio Viiic. 

Donimeiiecco 288 

3 Florentius Ep. Viennensis M. ex Mroll. et Bos- 

cio 127 

8 Florianus M. Sirmii, ex Marlijrol. ms. 470 

10 FloridaV. Divione in Burgundia, ex S. Greg. 

Turim. et Mroll. (j\j 

6 Floriis M. in Africa. exMroll. mss. 323 

11 Floriis M. in Hispania, ex Mrull. mss. 674 

8 Floriis M. Sirmii, ex Mral. m. 470 

9 Fortunatus M. in Africa, exMroll. 5G7 
9 Fortmiatus M. Smyrnas, ex Mroll. 567 
8 Frodobertus Ab. Trecis in Gallia, Prolegtim. Na- 

talis. Translatio.cella, monasterium505et743. 
y\ia.ex Aiitiquitat. Tricass.Nicol.Camu%sei. cap.i, 
S. Frodoberti infantia, 506, cnp. 2, religiosa 
vita Luxovii et Trecis 507, cap. 3, cosnobiiim 
Trecis extructiim 508, cap. 4, Frodoberti virtu- 
tes, revelationes, miracula 508, cup. 5, morbus, 
obitus 509, cap. 6, sepultura, miracula 510, 
cap. 7, cultus neglectiis, restitutus 511, cap. 8, 
inventio corporis, miracula 511, cu;(. 9, transla- 
tio, anniversaria festivitas . ai2 



2 Frrmtasiiis M. iii Gallia, Acla ex mss. 79 et 721. 
1 Fiilgeiitiiis Ep. Riispensis in .\frica. Prolefiom. 

32. Vita ab ejus fUsciptilo coiiscripta. Prologus 32, 
cap. 1 , S. Fulgentii ortus, institutio, munus in 
Rej). 32, cap. 2 et 3, desiderium vitae religiosffi 

33, cap. 4, 5, 6, 7, religionis ingressiis, liicta 
cuin matre, abstinentia, bonoriim abdicatio 34, 
cap. 8, 9, 10, prasfectura, persecutio, fuga, in- 
sidia^, comprehensio 35, cop. 11 ^( 12 verbera, 
contumelise, navigatio in Siciliam 36, cap. 13 
f!t 14, peregrinatio Rom.Tm, mnnasterium in 
Africa extructum 36, cap. 15, 16, 17, sacerdo- 
tium, epi.scopatus Ruspensis 38, cap. iS et 19, 
vita in episcopatu, monasterium Ruspa; extrii- 
ctum 39, cnp. 20c(21, exilium, adventus Car- 
thaginein 40, cnp. 22, 23 et 24, quicstiones Re- 
gis soluta; 41 , cap. 25 c/ 2G iteratum exilium 41 
et 42, cri;). 27 et 28, actaet scripta in exilio 42, 
cnp. 29, gloriosus reditiis, reliqua vita post exi- 
lium 43, (■(//). 30, obitus, sepultura, successor 44 



8 Garibaldus Ep.Ratisboiii. Ex Vitn SS.BonifacU 

et Emmeritmmi 546 

1 Gaspar R. e tribus Magis, ex variis 8 

11 Geminus M. in Hispauia, ex Mroll. Mss. 674 

4 Geminus M. in Africa, exvarUs Mroll. 165 
3 Genovefa V. Parisiis. Prolefjtim. 137 et 725 

Vita ex mss. cap. 1 et 2, Genovefaa virginitas, et 
sanctitas varie commendata 138, cap. 3 et 4, 
Parisii precihus contra Hunnos defensi, basi- 
licaS. Dionysii extriicta 134, cap. 5 c/ G, varia 
miracula 140 et 725, cap. 7, alia miracula, 
annonapauperibusprocurata 141, ta;). 8, 9, 10, 
aliamiracula signocrucisetprecibuspatrata 1 42, 
cnp. 1 1 obitus, miracula; basilica ei erecta 

143 et 725 
Aliavita ex mss. Cttp. 1 et 2. virginitatem amplecti- 
tiir, paralysi laborat 143. cap. 3, Hunnos a Pa- 
risiis a\ertit 144, cap. 4, basilicam S. Dionysii 
fedificat 1 44, cn;). 5, caecain et paraljlicam saiiat, 
candelam precibiis accendit 145, cap. 6, pateiit 
ei ostia, et corda, da^mones fugat 145, cap. 7 
et 8, varios sanat, aiinonain Parisiensibus cu- 
rat 156, cap. 8, 9, 10, diemones iinbrem, et 
morbos pellit; moritur 147. Miracula post mor- 
tein. Ex Mss. 147. Normanuorum prinia incur- 
sio, miraciila in fuga, reditu, etpostfaota 149. 
Normannorum 2 incursio, miracula iii fuga et 
reditu facta 149. De excellentia S. Genovefie, 
ex Mss. 151. Reliquiarum revelatio ex mss. 152. 
Translatio, miraciila etiam alibi 725 

8 GeorgiusChozebites, cr Afoi. Gi-.iT. 483et 734 

5 Gerl.icus Eremita in Belgio. Pivlefjom. g 1 , pu- 

blica veneratio, ex vnrii.i, 304, § 2, Iiymnus ex 
Uflic. Ritrivniumflensi 305, § 3, fontis S. Ger- 
laci inventio, ex priefntione Ernsnii Goijtei 305. 
Vita ex Mss. eiiita ab Erasmo Goijxo. Lib. 1 , 
cap. 1, S. Gerlaci natalis, adolescentia 306, 
cap. 2, occasio conversioiiis 307, cnp. 3 et 4, 
peregrinatio, posnitentia 307, cap. 5, vita soli- 
taria in concava quercii 308, cap. G, pietas erga 
S. Servatium 308, cap. 7, vexaliones toleratie 
309, cap. 8, corona a S. Hildeg.irde ei donata 
309, cap. 9, coma alteri ab eo recisa iiim re- 
crescit 310, cap. 10, detractores refutati 310, 
cap. 11, Ep. Leodiensis erga eum benevolentia 
311, cap. 12, iiifestatio (temonum et iinprobo- 
nim 311, cnp. 13, 14, 15, 16. vestitus, oratio, 
statura31 2, ca;). 17c( 18, aquaei invinumversa, 
pia mors 313. Liber'i, Priefiitio 313, cnp. 1, 
tran.slatio divinitiis facta 314, cap. 'iet 3, laii- 
guorac didur viscerum curatus 314, cap. 4, 5. 



XI PRIORUM DIERUM JANUARII. 



(i, 7, claudi sanati, mortui suscitati 3lb, 316, 
cnji. 8, 9, 10, 1 1, ca>citas, aliique moi'lii sublati 
316, cap. 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, epilepsia, 
dolor rlputium. dyseuteria. febris curautur:cru- 
cis particula miraculosa 317, caj). 19, 20, 21, 
terrasepulcliri,etrelif|uiispatratamiracula317, 
cap. 21, 22. 23, 24, 25, meilela vai-iis bestiis 
prffistita 318, cap. 26 ct 27, fous S. Gerlaci mi- 
raculo!5ns 318, ca/i. 28, culhis ejus apparitione 
restauratus 319, rn]). 29, 30, 31, 32, variffi cu- 
rationes prwstita; 319, 320. Alia vita awlore 
Wilhelmn Cripio, cnp. 1 , S. Gerlaci conversio, 
poinitentia 320, cap. 2, ejus innocentia inipu- 
gnata 320, eap. 3, mor.s, miracula 321, cap. i, 
fons S. Gerlaci, salutari.s 321 

6 Gertrudis ab Oosten Regina Delphis in HoUandia. 
Proleijom. 348. Vita ctms., cnp. \. Gertrudis 
patria, conversionis occasio 349, cnp. 2, reli- 
giosa exercitia, tentatione 349, cap. 3, medita- 
tiones de Christi infantia 3S0, cap. 4, impressa 
illi Cbrisfi vulnera 3S1 , cap. b ('( 6, varia vati- 
cinia et pr.iedicfiones 351 et 352, cup. 7, obitus 
ejus et alteriiis Gertrudis 352 

3 Gogus.Wil). in (l.allia, irtem qui Blidmundus 154 

et 726 
10 Gonsalvus Amarantlms Ord. Praedicat. in Lusi- 
tania. Proieijom. Cultns, Vita, a^tas 640. Vita 
a Didnco ik Roanrio Lmitnnice scripta. Pra?fatio 
iaterpreti.i Stejiliaai Snaipaiji 640, cnp. \ . Regio 
Interanniis Durii et Minii 641 , cnp. 2, Gonsalvi 
patria, piirentes, infantia 641, cnp. 3, stndiiim, 
sacerdotinm 643, cap. i, peregrinatio Hieroso- 
lymitana 643, cnp. 5, ecclesia Aniai'anthi ex- 
tructa C45, cnp. 6, ingressus in Ordiuem Prffi- 
dicat, 645, cap. 7, pons Amarantlii pxtriirtus, 
miracula 646,cfl/j. 8, v.aria miracula 647,Cfl;>. 9, 
obitus 648, cap. 10, niiracula post mortem 648, 
cnp. 1 1 . beatificatio 649. Miracula ex Hispnnico 
Joiiti. Mnrictla- et Feril. Cnslilla 650 

3 Gordius Conies et Centurifi M. Cjesarefe. Priile- 

ijom. 130. Oratio S. Sasilii. E.ronlimn 130. 
Nnrralio, § 1, S. Gordii patria, honores, vita 
solitaria 131. § 2, Imli equestres turbati 131, 
§ 3 et 4, comprehensio, niinariim et blanditia- 
rum conteraptus 132, § 5, martvTium 133 

4 GregoriiisEp. Lingonensisin Ga.\\.Prolegom. 1 67. 

Vita aiictore Greijor. Tnroa . exyt&^. Proloijm 168, 
cap. 1. S. Gregorii geniis, dignitas, sancfimo- 
nia 168, cap. 2, pietas erga S. Benigniim 168, 
aip. 3, mors, sepiiltura, miracula 169. cap. 4, 
translafio, epitajihiiim, miraciila 1C9 et 728 
I Gregorius Ep. Nazianzenus, pater S. Gregorii 
Theologi, dicti vulgo Na/ianzeni. Ex Meniris 
Cra-c. 21. OratioS.GregoriifiliiinejusIaudem21 

5 Gregorius AcriteiiKis. Vita ex Men. Grxc. 289 

6 Guariniis Ep. Sedunensis in Helvetia. E.t epi- 

stoln S. Bernarili et aliis 347 et 730 

8 Gudila V. Rruxellis in Belgio. Prolegim. 513. 
Vita imctore Hiiberlo ex MS. Pro!ogiis^\ 4, cap. 1 , 
S. Gudilse ortus, religiosa institutio 514, cap. 2, 
sanctavita, dtemonis insidine 515, cnp. 3. mor- 
tificationis studium miraculo illustratiim 516, 
cap. 4, alia in vita miricula 517, cap. 5, oliitiis, 
sepultura, miracula 518, cap. 6. sepiilcbrum 
violans punitus 519, cap. 7,reliqiiia! Morzelam 
translatffi, miracula519, cnji. 8,Carolus Magnus 
sepulchrum veneratur 521, ciip. 9, regia Virgo 
saiiata, Rex conversiis 522, cnp. 10, Morzeja 
vastata, tran.slatum corpiis Bruxellam 523 
Alia Vita ct Siirio, ciip. 1, S. Giidite ortus, edii- 
catio 524, cap. 2, vita privata, dremonis insi- 
diie 524, cap. 3, miracnla in vita 525, cnp. 4, 
obitus, sepiiltura, miraeiila 526, cap. 5, sepul- 
chri violator punitus 520, cap. 6, reliquiffi trans- 



lafie, miracula 526, cap. 7. sepiilchrum a Ca- 
rolo Magiio hniioratum 527, cap. 8, Rex ob 
filiam sanafam conversus 528, cnp. 9, reliqiiiae 
Caprajraonfem delata; 528, enp. 10, relata; Mor- 
zelam, inde Bruxellam 530 

10 Guilielmus Eremita, .\rchiepisc. Bituricensis. 
Prolcijom. C27. Vita inicliire coietnneo, ex SnriOf 
cap. 1, S. Cniilielmi episcopatus 629, ciip. 2, 
Vita in episcopatu 029, cnp. 3, varia miracula 
630, cap. 4, pietas, opera misericordiae, tenta- 
tiones represSfR 631. cap. 5, pervicacia aliena 
doinita 631, cap. 6, infestationes patientia su- 
peratae 632, cnp. 7, expeditio criiciata contra 
.■Vlbigenses G32, cap. 8. pra^iiaratio ad morteni 
633. cnp. 9, testamentum, obitus 634, cap. 10, 
sepultura 634, miracula ad sepulchrum C35 
Alia Vita flKc/orc coxlanea, ex .vss. cap. 1. S. Giii- 
lielmi vitaante episcopatum 630, cap. 2, acfa 
in episcop.afu, miraciila 636, cap. 3, variie vir- 
tiifes, sancta mors 637, cnp. 4, canonizatio 637. 
Prsefntia in librnm miraculoriim 638. Aliiid vitiE 
compendiiim, anctorr anonijmo Coielaneo 639 
1 Guilelnnis Ab. Divione. Praleq. 57 et 720. Vita 
niiclore Glnhro Riiilulpho ex mss. Pra-falio 58, cap . \ 
cl 2, S. Gulielmi orfus, studia, vitanionastica58, 
cnp. 3 et 4, fuga sacerdotii, migratio Clunia- 
cuni 59, cnp. 5 el C, pra'fectura variorum 
monasterioriim 60 et 720, cap. 7, templum 
S. Benigni restauratum, reliquiae inventffi Cl, 
cap. 8 el 9, sacerdotiuin. iter Roraam, acfa in 
Italia 6I,ra/). 10, 1 1, 12, S.Odilonis conversio 
ad religionem.S Henrici Inip.et Roberti Recis 
conciliatio, JoannisXX, Papa?admnnitio 62, cap. 
13 ct 14, varia inonasferia extructa et directa. 
conciones 63, cap. 15 ct 16, mir.acula, obifus 64 



H 



8 Helladius M 

1 Heraclus M. 

2 Herissiis M. 
1 Hcrmes M. i 
4 Herines M 

dnccio 
1 Herines M. 

3 Hilarius M 



iii Libja. ex Me.n. el Mroll. iTi 
Bnnonise. ex Mrol. ms. 19 

, Sirmii. ex Mroll. jiss. 80 

cx Mrol. Ms. 19 

Bononiffi. ex Mriill. Siijanio, Ghirar- 
165 
iii Rluetia. ex Mrnll. mss. 23 

iii Africa. ex MrolL mss. 130 

Hoiiobcrtus Ep.Senoneusis.e.t variis 288 et 730 
Hnnorafa V. Ticini in Ital. ex Mrull. Vita ex 



Ferrario 
Honcratns M. c.r Mriil. ms. 
Hoiinrius M. ex Mrol. ms. 
Honorius M. in Africa. ex Mroll. 
Homiljihus Ep. Senonensis. ex 

Hortensiiis Ep. ex Mroll. mss. 
Hjgimis Papa M. ex variis 



I 



680 et 7.45 

19 

324 

240 

vnriis 

288 et 730 

677 

665 et 745 



1 Jactus M. Bononiie. ex Mrol. ms. 19 

5 JanuariaM. \nkMca. ex variis Mroll. 240 

6 Januaria M. in Africa. ex Mroll. 323 

8 Janiiariiis M. ex Mroll. mss. 473 
11 Januarius M. in .\frica. C.T .S/ro//. Mss. 666 

7 Januariiis M. Heradea;. ex Mroll. 356 

9 Januarius M. Sinyrn». ex Mroll. Mss. 5C7 

8 Igomonus, sive Egemonius, Ep. Augustoduni. 

ex Siiiissaia et Mroll. 473 

10 Joannes CamillusBonusEp. Mediolaii. Prolcijom. 

622. Vita r.x Joseplw Ripamonli 622 

6 Jociindiis M. in Africa. cx Mroll. 323 

2 Isidorus Ep. Hermopolitaniis in ^gypto Conf. 

Ex S.Hieroiiymo, Mnrlijrol. 7?(m«. 84 et Piil- 
Indio 721 

2 Isodorus 



INDEX SANCTORUM. 



2 IsicionisEp. M. Antiocliioe. i'.r Mroll. 83, an Eji. 
Ciosaraugustanus? 721 

10 Jucundus M. c.i' Mroll. siss. 602 

5 Jiiciindus M. in .^frica. cx Mroll. 240 

9 Jueimdus M. in Africa. ex Mroll. 307 

8 Juciindus M. Sirmii. r.r vorm Mroll. 470 

8 Julianns Diac. M. Bcllovaci. In Artiti S. Lvcimii 

Ep. cultussacer 459, 460, ad Bellovacosadven- 
tiis 403, niartyriuni 4B4 et 407 

9 Jiilianus M. Antioclii,T, vel Antinoi in yEgypto. 

Prnlvijom. c.r riirii.-<. g 1, S. Juliani Acta 570, 
g 2, varii SS. Juliani.hujus m.artyrii tempus et 
locus 571, § 3, memoria in Fastis vi, vii et viii 
Janu. 572, § i, ciiltus ix Janu. 572, § 5, me- 
moria ix et xin Janu. xiii Febr. itemc|ue mense 
Juiiio 574. Acta c.r mss. Pr,vfatio 575, cap. 1 , 
S. Jiiliani ortus, educatio, conjupium cum Basi- 
lissa 575, co]i. 2, votum virginitatis ca;litus 
approbntmn, -^ita monastica 576, atp. 3, per- 
secutio Diocletiani, moritur S. Bnsilissa et 
mille V V. 578, aip. 4, Julianus captus, combnsti 
socii 579, cap. 5, constantia ejus adversus blan- 
ditias Prsesidis 579, ra/). 6, cruciatus miracula: 
martyriiim amici Praisidis 580. cap. 7, con- 
versio S. Celsi pueri 581 , cap. 8, Conversio xx 
militiim ; adventus vn Fratrum et S. Antonii 
Presb. in carcerem 582, cap. 9. Anastasius a 
morte suscitatus, conversus 582, cap. lO.Julia- 
nus et 30 MM. ab igne iltesi 583, cap. 11, 
S. Marcionilla uxor Prffisidis, Celsi in.ater con- 
versa : c-Edes xxvii Martyrum 584, cnp. 12, 
subversio templi Jovis 585, caj), 13, Juliani et 
socioriim martyrium 580. Alia Acta auclorc 
S. Ahlclmo ' H87 

7 Julianus M. in Gallia. e.t Satmaii) 357 

7 JuIiaunsM. an Toletanus,CaIaritauus,alius? E.^ 

variis 335 et 730 

6 Julius M. ex Mrol. ms. 324 

10 Justina matrona, Leontinis in Sicilia, rx Ferra- 

rio «01 et 744 

L 

8 LaurentiusJustinianusPatriarchaVenetus. Pro- 

fej. § 1, origo congregationis S. Georgii iii 
Alga 549, § 2, B. Laurentii Generalatus, ordi- 
nis coBuobia 649, § 3, Patriarchatus Veuetus 
550, § 4, vitse Scriptores 550, § b, Honores 
sacri 351. Vita anctore Beriiardo Jiistiniaiio 
nepotc.Pra-fatio 551, rny). 1, B. Laurentii ortus, 
adolescentia, fuga ad monasteriuni 552, cap. 2, 
pcenitentia, doloriira tolerantia 553, cap. 3, 
hmnilitas, mansuetudo, paupertas, oratio 554, 
cap. 4, caritas erga Fratres, pra>dictiones ele- 
ctio ad episcopatum 555, cap. 5, in episcopatu, 
vestis, victiis, pecuniae contemptiis 556, cap. 6, 
sapieutia, prudentia, scripta 557, cap. 7, man- 
suetudo, doiium lacrymarum, corporis figura 
557, cap. 8, moribundi et energumenus ailjuti, 
Eucharistia absenti data, patriarchatus 558, 
cnp. 9, monitasalutaria, celebritas nominis 560, 
cap. 10, morbus extremus, pia decreta 561, 
cap. 1 1 , oratio ante mortem, prsedictioues 562, 
cap. 12, mors, sepiiltura, miracula 562. Bulla 
Clem. YIl, de ejns Beatificatione 563. Recen- 
tiora miracula ex Dmi. Rnsa, et aliis 564 

11 Leucius Ep. Brundusi Ital. /"roJcffom. 667 et745. 
Vita cx Brcviario Capnano 607. Alia Vita ex ms. 
lectionario 608. Hijmmis 609. Vita ex mss. 
Prxfatio 669. cap. 1, S. l.eucii ortns, vita mo- 
nastica 669, cap. 2, vocatio adepiscopatum 669, 
cap. 3, sacerdotium, miracula 070 ot 745, 
cap. i, profectio in Italiam. Brundisinoriim 
conversio, obitus 671 et 745. Translationis 
reliquiarum historia 672 

1 Leucius M. e.c il/ra(. Ms. 19 



1 1 Leucius Conf. Alexauilrim. ex Mroll. 674 

4 Libeiitius Ep.Bremensis iii Germania Pr(i^'.f/ow . 

iSO.WincxAdamoBremensi, cap. 1, R. Lilientii 
virtiites 180, cap. 2, Siieno tyranniis et pirata; 
puniti 181, cap. 3, Libentius multos Episcopos 
ad gentium conversionem ordinat 181 

5 Lucas monacluis Ab. Placentia;, Ital.ra i4'rrarw 

289 
8 Lucianus Ep. Bellovaci iii Gallia. Prolegom. § 1 , 
S. Luciani memoria in sacris fastis 459, § 2, 
EBtas 460 et 734, § 3, vita scripta, alinriim 
testiinonia 461 et 734. Vita anclore Oitoiie Ep. 
cx Mss. cap. I, S. Eucianiis mittitnr in Gallias 
461, cap. 2, prsedicat in Italia, venit Arela- 
tum 462, cap. 3, Bellovaci prajdicat, socii niar- 
tyrio coronantiir 463, cap. 4, varie tortus occi- 
ditur 464, cup. 5, propriiim cajnit defert, 
sepelitiir 465. Alia Vita ex ms. cap. 1 , Bellova- 
cis Christiim prsedicat 406, eap. 2, comprehen- 
ditur 467, cap. 3,occiditur, sepelitur, clarescit 
miraculis 467 

3 Lucianus Ep. Leontinus in Sicilia. c.r Mroll. 

136 

7 Lucianus Presb. Antiochenus M. Proleri. § 1 , Lu- 

ciani sanctitas, doctrina catholica 357, § 2, 
Acta, tempus mortis 358. Vita ex Simcone Me- 
taphrasle, cap. 1 , S. Luciani patria, virtutes, 
eruditio 359, cap. 2, comprehensio, puerorum 
constantia 359, cap. 3, conversio variorum, in- 
carceratio 300, cap. 4, obitns inter toi'menta 
361, ca;). 5, sepiiltura Helenopolis urbs condita 
361 . Analecta de eod. ex Rulfino et mss. 362, ex 
Antliologio Gra.'c.^6'i, ex S.Joan. Chnjsost. 363 
5 LucianiisM. in Africa ex Mroll. 240 

3 Lucida M. in Africa. ex Mroll. mss. 130 

8 Lucius M. ex Mroll. 473 
7 Ludovicus Blosius Ab. Lsetiensis in Belgio. Pro- 

leijom. % I , vita ejus cur hic edita? 430, § 2, scri- 
pta Blosii ex La>tiensiiim Prolegomenis 430. 
Vita auctore monacho Benedictino, Privfatio 432, 
cap. 1, Blosii ortus,patria,parentes 432, cap. 2, 
educatio apud Carolum Principem commoratio, 
ad religionem vocatio 433, cap. 3, tirocinium 
vitK monasticre La-tiis 434, cap. 4, stiidia 
litterariim -Lovanii 434, cap. 5, assiimptio 
in Coadjutorem Abbatis 435, cap. 0, electio iii 
Abbatem Lsetiensem 436, cap. 7, regimen pri- 
mis Prffilatiirae annis 430, cup. 8, disciplina; 
restauratio impedita, fuga Athum 437, cap. 9, 
Athi rigidior disciplina concepta 437, cap. 10, 
tergiversatio qiiorumdam et ffimulorum invidia 
438, cap. 11, lajtias reditus, mitior vitas ratio 
excogitata 438, cap. 12, sapientum virorum 
consilio, et aliarum congregationum exemplo, 
moderata vivendi rafio assiimpta 439, cap. 13, 
specuhim iiiouaclioruni siib Dacryani nomine 
conscriptiim 4i0, ra;). 14, temperatus vivendi 
modusaPauIo IILprobatus 440, cu;). lb,exem- 
pIarperfectionisaIiisRIosius441, cap. lCsacra; 
lectionis frcqucntatio 442, cap. 17,oratio, libri 
ascetici 442, cap. 18, exhortationes 444, 
cap. 19, iiionasterium conservatum ampliatum 
446, cap. 20, suppellex sacra aucta, reliquiie 
ornatffi 446, cup. 21, tranquillitas animi, man- 
suetudo, caritas 447, cup, 22, hospitalitas 4i8, 
cup. 23, castitas et mundities 449, co;;. 24, ma- 
gnanimitas, adversorum tolerantia459, cap. 23, 
liberalitas in paiipercs, opum lionorumque con- 
temptus 450, cup. 26, zelus contra nascentes 
ha:reses et vitia 451, cnp. 27, asgritudo po- 
strema 453, ciip. 28,mors,sepultura453. Epi- 
tapliia 453. Epilmjus 456 

M 
2 Macarius Alexaiidrinus Ab. Prolcgom. ex vuriis 

84 



XI PRIORUM DIERUM JANUARII, 



10 
9 

11 
9 

1 

9 

1 



84 et 721 . Acfar.r K(7w PP. collecta, cap. 1 , 2, 3, 

sacerdotiuin, tentationes superatie, abstinen- 

tia 85, cap. 4, nditus ad raonumentum Jann^e et 

Mamlira;, lac a I)ul)ala praibitum 8G, cap, b, 

commoratio in coenobio Tabennensi 87, crt/i. 6 (■( 

7, conteraplationis studitnn, niiracula,Yana glo- 

ria repressa 87, m;'. 8, Hyien;e mumis.Discipuli 

Palladius et Marcus 88, cap. 9, illusiones dffi- 

raonum in oratione,raeritacomraunicantium88 

Macai'ius Romamis Erera. in Italia, ex Ferrario 

et aHis 90 

Macarius M. ex Mroll. mss. 82 

MacraV.M. in tei'ritoi'io Remeiisi.Pro/cjom. 324. 

Acta e.t Mss. 325. Translatio reliquiarum, ex 

S1SS. 320 

Magnus M. exvanis MroU. 21 

MarcellinusEp. Anconae in Ital. Acla ex S. Greci. 

el Ferr. 890 

Marcellinus M . Tomis in Ponto, ex variis Mroll. 82 

Marcianus Presb. CEconomusEccl. Cou.stantinop. 

Proteg. 609. Vita ex Malaphraslo, cap. 1, fit 

Pi'esbyter et QSconoimis 611, caji. 2, templura 

S. Anastasia' ^dificat 61 1, cap. 3, veste pauperi 

data, ipse splendidaiiidutuscernitur612, cap.i, 

S. Anastasia; teraplura ab inceiidio servatum, 

rairaculis illustratura 613, cap. 5, teniplum 

S. Ir^nes aliaque aedificata 614, cap. 6, mortui 

sepulti, meretrices conversEe 615, cap. 7, Mar- 

ciani paiipertas, existimatio, miracula 610 

Marcianus M. in Africa, cx Mroll. 165 

Marcionilla uxor Marciani Praesidis M. Tn actis 

S. Juliani 570, Cultus 572, 573, 574, conver- 

sio 584, baptismus 585, martyrium 580 

Marcus M. in .\frica, f.c Mrotl. mss. 240 

Marcus M. in Atrica, ex Mroll. 323 

Marcus Surdiis, ex Meneeis 90 

Marinus Ab. Lerini, ex Vincenlio Barrati et 

Mroll. 55, 719 

Martialis M. in Africa, ex Mroll. 130 

Martiana V. M. Caesare^ in Maurifania, Prole- 

gom. 568, Acta ex mss. 569, Hymnus ex Bre- 

viario Totetano 570 

Martinianus Ep. Mediolanensis. Ex Martijrol. 

Roiv. et Ripamontio 89 

Martina V. M. Roma). Proleg. 11. Vita c.r Mss. 

cap. 1, S. Martinae genus, Apollinis statua 

eversa 11, cnp. 2, Lictores conversi, occisi 12, 

cap. 3, eam torquentes csElitus punifi 13, cop. 4, 

Angelica consolatio, Diana eversa 14, cap. 5, 

leo mansuefactus, spretie, illecebra; 15, cap. 6, 

ignisaliaquetorraenta superata 16, cap. 7, Mar- 

tinaa et tyranni dispar obitus 17. Reliquiarura 

inventio. Ex Italico Marsilii Jlonorati 18 

Martyr anonymus, ainicus Marciani PrEesidis, a 

S. Juliano conversus. In actis S. Juliani 570. 

Oculi araissio et restitutio 580, conversio et 

martyrium 581 

Martyres ii socii S. Possessoris, ex Mroll. 

Mss. 602 

Martyres v in Africa, socii S. Epicteti, exMroll. 

567 

Martyres vi in Hispania, cura SS. Agento, Do- 

nato, etc. e.r Mroll. mss. 674 

Martyres vii fratres, ex genere Carini Irap. In 

Actis S. Juliani 570, Cultus 572, 573, 574, ad- 

ventus in carcerem S. Juliani, martyrii deside- 

riuni 582, ignis superatus383, martyrium 585 

Marfyres ix socii SS. Euphrosyni et Priamiani, 

Nicomedise, exMroll. ms. 20 

Martyres xx milites. In actis S. Juliani 570, cnl- 

tus 572, 373, 574, conversio, baptisnius 582, 

ignis siiperatus 583, raartyrium 585 

Martyres milites xxx Roraa; via Appia, ex Mroll. 

20 



LXIX 

2 Martyres socii S. Defendentis, ex Mroll. 80 

1 MartyresinAfi'ica,sociiS.Felicis, exMrol.m.\9 

10 Marfyres socii SS. Revocati, Firini, et Jurimdi. 

ex Mroll. mss. 602 

1 Martyres Syracusani, ex Octavio Cajelano 9 
9 Martyres plurimi, Episcopi. Sacerdotes, niinistri 

Ecclesia>, raonaclii. In actis S. Juliani 570, an- 
niversaria meraoria 573, 574. Vita aliquoriim 
ccenobitica 577, martyrium 579 

2 Martyres plurimi passi sub Diocletiano et Maxi- 

raiaiio, ex Euselno, Baronio, Mrol. Rom. 81 

5 Martyres pluriini sub Diocletiano, iii Thebaide, 

ex Mrol. Rom. et Evselno 241 

2 Martyrespluriini Brifauni, Liclifcldia; in .Anglia. 

ex Beda el Mrol. Anglicano 82 

2 Martyres pluriini Placentini, ex Ferr. et Franc. 

Gonz-aga 80 

4 Mavilus M. Adrumeti iii Africa, ex Mrol. Rom. 

el Tertul. 164 

8 Maurniitus Ab. monasterii S. Florentii. Ex vita 

S. Hermelanili el Mroll. 505 

8 Maximianiis Presb. M. Be\\r>\aei. In actis S. Lu- 

cinni Ep. Ejus veneratio 459, 460, ad Bellova- 

cos adventus 463, martyriura 464 et 467 

2 Maxiinianiis M. Sirinii, ex Mroll. mss. 80 

8 Maximusl, Ep. Ticinensis, ex Ferrario et Bernar . 

Sacco 471 

8 Maxiraus II, Ep. Ticinen, ex epist. S. Ennodiiel 

Ferrario 471 

2 MaxiiniisAb. M. in Gallia. Acta e.r mss. Pro/ojK.»'. 

Genealogia S. M,aximi 91, cnp. 1, fuga in ere- 
mura ut nuptias declinet 91 et 722, cap. 2, 
sponsalia vi contracta, iterata fnga 92, cap. 3, 
monachatus, sacerdotium 92, cnp. 4, cosnobii 
prsefecfura, lethalia vulnera iuflicta 93, cap. 5, 
obitus, miracula 94 

7 Maximus M. Brixise, ex Galesinio et aliis 429 
1 Mediiinus in Anglia. Fi7acj;unriisco//('c/rt 10. 719 

6 Melanius Ep. Rhedonensis in Gallia. Prolegom. 

327. Vita ex Mss. cap. 1, S. Melanii ortus, pro- 
mufio ad episcopafum 328, cup. 2, functiones 
episcopales, rairarula 329, cap. 3, curationes 
per oleuin sacrum et aquain benedicfam 330, 
cap. 4, Marsi Episcopi pcena, ciiratio. Veneten- 
sium conversio 330, cap. 5, Rex Veneteusiura 
ejusque filia cur.ati; alia niir.acula 331, cap. 6, 
obitus, miracula 332. Miraculum sepulchri in- 
censo teniplo iltesi, ex S. Greg. Tnronen. 333. 
Alia rairacula anclore GervasioEp.Remensi 333. 
Aliud miraculuin anctore anonijmo ex mss. 334 
6 Melehior Rex etribus Magis, ex vnriis Mroll. 323 

3 Melorus M. in Anglia. Prolrgom. 136 et 725 

Vita ex Capgravio et mss. 136 

1 Mocliua, sive Cronanus, Ab. Ballensis in Hiber- 

nia. Proleg. 47 et 719. Vita ftr mss. cap. 1, 

S. Mochua; genus, vita monastica 47, cap. 2, 

3, 4, 5, varia miracula, iter in Conachtiara, 

monasterium Ballense 48, cap. 6, variae cnra- 

tiones, mors 49 

1 Mochua, sive Cuanus, Ab Lsegsiensis in Hiber- 

nia. Proleg. 45. Vita cr mss. cap. 1, S. Mochua; 

monachatus 44, cap. 2, 3, 4, 5, varia iniracula 

45, 46, 47 et 719, cap. 6, aedificia, mors 47 

11 Monachi ix Suppentonia; cum S. Anastasio Ab- 



11 



bate, ex S. Gregorio et Mroll. 
Morositus M. in Hispania, ex Mroll. mss. 



N 



701 

074 



1 Narcissus M. iu Africa, ex Mroll. ms. 19 

2 Narcissus M. Torais in Ponto, ex Mroll. 82 
4 NeopbytaV. M. Pio/coom. 166. Vita c.r mss. 166 

10 Nicanor M. e vii prirais Diaconis, e.r Mroll. 601 
7 Nicetas Ep. Dacorum, Vita ex S. Paulino et aliis 

8 collerta 



INDEX SANCTORUM 



eollfctn, § 1 , S. Nicetrr primus in Italiam adven- 
fus 363, § 2, sofundus adventus 365, § 3, re- 
ditus in Daciam, gontes ab eo conversae 36G 
6 Nilaranion reclusus, Geris in yEgj'pto, ex Mrol. 
Rom. et Sozomeno 326 



1 Odilo Abb. Cluniacensis. Prolegom. 6S. Vitaoit- 

etort; Lotsokh monacho, ex Mss. Prologvs 63, cap. 
1 , 2, 3, -i, S. Odilis patria, monncliatus, prag- 
fectura 66 et 720, cnp. 3, 6, 7, variie virtutes, 
amabilitas, oouiitas, liberalitas 67, cnp. 8. ho.s- 
pitalitas, humilitas 68, cop. 9, 10, 11, 12, 13, 
fortitudo. tomporautia, magnificentia, amorerga 
V. Matrem 69, cnp. l-i, Ib, miracula, iter Ilo- 
mannm, obitus 70. Alia vita miclore B. Petro 
Damiano, Prologns anctoris 7 1 , cop. 1 ei 2, insti- 
tiitio clericalis et inonastica. jira^fectura, libe- 
ralitas 71. cap. 3. 4, 5. 6 in alios benignitas, 
miracula72, cnp.T, 8, 9, alia varia miracula73, 
cap. 10, 11, commenioratioanimarum iustituta; 
liberatio Benedicti Papas e Purgatorio 74, cap. 
12, 13, 14, varia miracula 7b, cnp. lo, 16, 
monasteria constructa et directa, obitns. mira- 
cula 76. Elevatio S. Odiloms, ex Car. Saussaio 
et Bililiot. Cluniac. 77 

2 Odino, sive Otteno Ab. Rotliensis ord. Priomon- 

strat. in Suevia, cx vnriis 722 

10 Oriuga, sive ChristianaV. Castelli-sanctffi-Crncis 
in Etruria. Vita a Silvnno Raz-zi Ilnlice scripln, 
cnp. 1 , B. OringiE adolescentia 631 , cap. 2, per- 
egrinationes 631, cnp. 3, coenobium constru- 
ctum, vaticinia. miracula 632, cap. 3,irgritudo, 
mors, miracula 633. Alia vita auctore Corn. 
Curtio ord. S. Augustini, cnp. 1, B. Oringae vir- 
ginitas fuga servata 654, cap. 2, ancillatio Lncse, 
peregrinatio ad montem Garganinu 633, cop. 3, 
Romse et Assisii divina defensio et illnsti-atio 
636, cap. 4, ocenobium cruois castellanum ex- 
trnctum 657, cap. 5, oopnobium ordinatum; oan- 
tus et litter.arum soientia 657, cap. 6, arcano- 
rum et futnrorum prajscientia 658, cap. 7, 
virtutes, miracnla 659, cap. 8, obitus, mors, 
sepultura 660, cnp. 9 et iO, varia post mortem 
miracula 661 et 662 



P 



II 
M 



Pacius M. in Hispania, ex Mroll. mss. 647 

Palseraon Anachoreta in Thebaide. .A-cta ex Vita 
S. Pachomii, cap. 1 , conseorat monacum S. Pa- 
chomium 675, cap. 2, abstinentia, reprehensio 
arrogantis et incontinentis monachi 676, cap. 3, 
Pachomii virtntes. Patemonis obitus 676 

7 PalladaM. mMto/. Ms. 353 

8 Palladius M. ex B. Nolke.ro 473 
I Paraoodas Ep. Viennen. ex Boscio et variis Mroll. 

20 

9 Paschasia V. M. Divione in Burgundia. Acla a 

Petro Franc. Chifflelio Soc. Jesu collecla 566 

8 Patheus M. M j1/oi7. Ms. 472 

8 Patiens Ep. Metensis. Proleg. 468 et 734. Vita 

ex MS. 469 

10 Paulinus Patriarc. Aquileiensis. Vita ex variis 
coUecta, § 1 , Patriarchaj Aquileiensis Sedes713, 
§ 2, S. Paulini doctrina, familiaritas cnm Ca- 
rolo Magno et Alouino Flacco 714, § 3, pietas 
in Deum, studium orationis 715, § 4, concio- 
nes, fides pixipagata 715, § 5, hiereses oppn- 
gnatse, Conoilia celebrata, lihri editi 716, § 6, 
immunitas Ecclesiastica defensa 717, § 7, obi- 
tu.«, publica veneratio 718 

10 PauIusThebiEUs I, Eremita in .(Egypto. Proleijom. 



602 et 744. Vita ex Ms. Gra-ct) 603. Alia Vita 
auctore S. Hieron. Prologus 604, cnp. 1 , S. Pauli 
secessus in eremum 60i, cnp. 2, colloquium et 
etprandium oum S. Antonio 605, cap. 3, mors, 
sepultura 606.TransIatio reliquiarum S. Pauli, 
et ordo Eivmitaruni S. Pauli institutus. Ex va- 
riis 607 et 744. Historica relatio, ex Mss. 608 
11 Pausalinus M. in Hispania, ex Mroll. Mss. 674 

8 Pega, sive Pegia V. in .\ng\iVi.Ex Vila S. Gulli- 

laci, Ordcrico Vitale, Ingulnho, el aliis 532 

9 Petrus Ep. Sebastenus in Armenia. Acla ex Vita 

S. Mncrinix sororis et aliis 588 et 74i 

6 PetrusAb.Cantuariensis, e,T///s(. Ani;/. S.Bedx 

et aliis 334 

3 Petrus Balsamus JI. Prolegom. 128, Acta ex 

Snrio et mss. 129 

3 Petrus M. in Africa, ex Mroll. mss. 240 
6 Petrus M. in Africa, ex Mroll. 323 
8 Petrus M. Sirmii, exMrol. ms. 470 

11 Petrus Conf .-Vlexandrise, exvaiiis Mroll. 674 

4 Pharaildis V. in Brabantia. Prolegom. 170. Vita 

ex ,Mss. Prologus 1 70, cap. 1 , S. Pharaildis genus, 
adolescentia sancta 170, cnp. 2, virginitas in 
conjugio servata 171, cap. 3, maritus orudelis, 
divinitus punitus 171, cap. 4, S. Pharaildis 
mors, niiraoula 171. Vitie epitome ex Molano 
172, miraoulum de panibus in lapides conver- 
sis, ex Mss. 172, de ecclesia et translationihus. 



Ex Gandavo Antonii Sanderi 


173 


7 Philo M. ex Mrol. ms. 


357 


11 Philo M. in Hispania, exMroll. mss. 


674 


1 1 Philoronms M. f.r Mroll. .\cta ex mss. 


666 


11 Philoromus M. in .\frica, ex Mroll. Mss. 


666 


5 Phosterius Ab. Vitara 3/™. Gra^c. 


286 


9 Pictus M. in .ifrica, ex Mroll. mss. 


367 


8 Pisseus M. ex Mroll. mss. 


473 


8 Planius M. Inter.imnaj, ex Ferrario 


471 


3 Poenioa %. in Africa, ex Mroll. mss. 


130 


7 PoIyanthusM. CT Afro;. jiiss. 


337 


8 Polyeuotus, vel Euctus, M. ex Mroll. 


473 


H Polyeuctus M. ex Mroll. Acta ex Mss. 


666 


6 Pompeianus M. Calari, ex Sanct. Calnr. Seraph. 


Squirvi 


324 


2 Possessor M. ex Mroll. Mss. 


82 


10 Possessor M. ex Mroll. mss. 


602 


3 Possessor M. in .\frica, ex Mroll. mss. 


130 


9 Possessor M. Smyrna', ex Mroll. mss. 


567 


1 Priaraiamus, sive Pri.inus M. Nicomedise ex 


Mrol. MS. 


20 


3 Prima M. ex Mroll. mss. 


135 


I Priraianus M. ex Mroll. ms. 


14 


3 Primus M. in Hellesponto, ex Mrol. 


533 


4 Priseillianus Diac. ex Mroll. 


163 


4 Priscus Presb. Romae, ex Mroll. 


163 


5 Privatus Ab. Placentiae in Ital. ex Ferrario 


289 



Quietus M. in Africa, c,t Mroll. mss. 
Quintus M. in .\frica, c.i: Mroll. 
Quintus M. Afrioa, ex Mroll. 
Quintusalius M. in .\frira, ex Mroll. Mss. 



367 
163 
367 
367 



9 
9 

9 Quintus itera alius M. in Africa, exMroll. mss. 567 

10 Quintus M. in Afrioa, c.r Mroll. Mss. 602 

11 Quintus M. in Africa, ex Mroll. mss. 666 

R 

7 Raimundus de Pennaforti iii, Generalis, Ord. 
Praadioat. Prolegeom. 404. Vita auctore Lean- 
dro Alberto 405. .\lia Vita ex bulla canonizationis 
Clementis VIII. Prirfatioi07,cnp. 1, Raimundi 
eruditio, raunia Eoclesiastica 408, cap. 2, reli- 
gionis ingressus, s.anctissima vita; institutio 
Ordinis de Mercede 408, cap. 3, apud Legatum 

et 



XI PRIORUM DIERUM JANUARII. 



et Pontifloeni obita oflicia 400, ca]i. 4, docli- 
nata dignitas, Generalatiis ultro abdicatus 410, 
cap. S, pro fidei propagatione et peceatorum 
extirpationelal)ores4il,€Vij). 6, virtutes, niors, 
exequia;412, (Vi;i. 7, miraculapostniortem, il3, 
ra/i. 8, i'ei'entiora mir'aeiila 414, cuji. 9, eano- 
nizatio ccepta procurari 415, aiyi. 10, ejus pro- 
eessus vurie exaniinatus 415, ciiw. ll,canoniza- 
tiodecreta416,cn;). 12, canoiiizationisordo417. 
Analecta ftr variis. Proleg. 418. Miracula post 
mortem, cnp. 1, ex Michaeh Llot 419. Ex Nic. 
Aymerico, cap. 2, mortui suscitati 422, c&p. 3, 
iu extremo periculo curati 423, cap. 4, paraly- 
tici aliique 424, cap. 5, prwgnantes liberatai, 
aliique 425. Alia miraciila flispamcc scripla u 
Franc. Diago 427, ab Anl. Vinc. Dimecco 427, 
cl post canoNixjiliancm 428, a Joannc Lopez 733 

8 Ratites M. Sirniii, ex Mroll. ms. 470 

7 Reinoldiis mon. M. Tremonias, Prolegom. 385 et 

733. Vita ex ms. 386 

10 Revoc.itus M. ex Mroll. Ms.s. C02 

9 Revocattis M. Smyrn.e, ex rariis Marlijroll. 567 
3 Rliodon M. ex Mroll. Mss. 1 35 

3 Rhodus M. ex Mroll. Mss. 1 35 

4 Rigobertus Ep. Remensis. Prolcgom. 174. Vita 

ex Mss. cap. 1, S. Rigoberti genus, episcopatus, 
ordiuatio Cleri 1 74, cap. 2, donationos .sacrte 175, 
cap. 3, Rigoberti domus, sacrilegi po5na 176, 
cap. 4, Caroli Martelli sacrilegia, damnatio 177, 
c«p. 5, Rigoberti exiliura, reditus, vita pri- 
vata 177. Translationis historia ex mss. cap. 1 , 
mir.icula ad sepulclirum S. Rigoberti 178, 
cup. 2, translatio prima ad monast. S. Theo- 
dorici 179, cap. 3, translatio secunda ad tem- 
pliini S. Dionysii 179, cap. 4, translatio tertia 
ad Teinplum S. Mariae 179, cap. 5, reliquiaj in 
Veromauduos deportata; 179 et 728 

3 Rogatianus M. in Africa, cx JWroi(. Mss. 130 

4 Rogerius Ab. Ellantii iii Gallia. Prolcg. 182 et 

729. Vita anctore moiuicho Ellantino. Prolo- 
gus 182, cap. 1, muudi contemptus, professio 
monastica, electio in Abbatera 182, cap. 2, 3, 4, 
varia rairacula 183, cap. 5, adveutu.s Ep. Re- 
meusis 183, cap. 6 el 7, varia niiracula 184, 
cap. 8, peregriuatio sancte peracta 184, cap. 9 
el 10, disciplina monastica, obitus 185 

4 Rumonus Ep. Tavestokse Mn Anglia, ex Mroll. 

Aiiglic. el Malmcslmrien. 728 

5 Rusticianus Ep. Brixiensis, ex Galesinio et Fer- 

rario 257 

8 Rusticus M. ex Mroll. 473 

9 Rusticus M. in Africa, ex Mrotl. 567 
2 Rutila M. in ./Ethiopia, ex variis Mioll. 82 



11 
1 
1 
9 

11 
9 
2 
7 
2 



Sais M. ex Men. Grur. 240 

Salvator Ep. Beluni in Itatia, ex Ferrario 137 

Salvius M. in Hispania, ex Mroll. mss. 674 

Salvius Ep. Ambianen, in Gallia. Proleg. 703. 

Vita ex mss. cap. 1, Salvii a seculari vita con- 
vertio 704, cap. 2, exstases 705, cap. 3, episco- 

patus, obitus, miracula 706 

Salvius M. in Africa, ex variis Mroll. 674 

Saturniiius M. cx Mrol. ms. 19 

Saturninus alter, ex Mrol. Ms. 19 

Satiirninus M. in Africa, exvariis Mroll. 567 

Saturnimis M. in Africa, cx Mroll. mss. 666 

S.aturninus M. Smyrnas, ex Mroll. mss. 567 

Satiirus M. ex Mroll. mss. 82 

Spolicostus M. exMrol. ms. 355 

Sebastianus Thebaius M. ex Ferrariu. 81 

Secundus M. ex Mroll. mss. 473 

Secundus M. in Africa, ex variis Mroll. 240 



9 Seciindus M. in Africa, ex variis Mroll . 567 

8 Seraeias Propheta, ex Salimio, Men. Grwc. e.l 

aliis 458 

7 Senalor Rp. Veronensis, ex Ferrario ct Galesiann 

357 

10 Setrida V. Angla Ab. Brigensis in Gallia, c.r 

Beiln, Snus.wio nliisque 626 

2 Severianns M. in Gallia. Acta ctmss. 79 et 721 

8 Severinus Ep. Septempedanus in Italia, Prole- 

gom. 499 et 739. Vita ('jiis et frnlris S. Victa- 
riniex Mss. 500. Alia Vitac.T ms. cap. 1. SS. Se- 
verini et Victorini vita mouastica 739, cup. 2, 
vita ereraitica 740, cap. 3. Victorini lapsus, 
poenitentia 741, cap. 4. Scverini episcop.atus 

743 

8 Severinus Presb. Noricorum Apost. Prole- 

goin. 483. Vita auctore Engippio Presbijlero. 
Pricfatio ad Paschasiiim Diuc. 484. Responsum 
liiijus ad Eugippium 485, cap. 1, varia pra?- 
dicta, Laborautibus subventura 486, cup. 2, 
victoria, aliaque praedicta aut impetrata 486, 
cup. 3, conteinptns vindicatiis, reliqiiise conqui- 
sitae 488, cap. i, captivi etafflicti adjuti, sacri- 
legi emend.ati 489, cap. 5, varia miracula 490, 
cap. 6, captivis, pauperibus et afflictis subven- 
tum 490, cap. 7, varia vaticinia 491, cap. 8, 
periclitantes, segri, egeni adjuti 492, cap. 9, 
praesidiiira coiitra hostes 493, cup. 10, a-gritu- 
diues et pericula depiilsa 494, cap. 11, iiltinia 
ad Reges et suos monita, obitus 496, cap. 12, 
corjioris in Italiam translatio 496 

Translatio 497 et 734, Historia Translat. auclore 
Joan. Diuc. Ex Mss. cap. 1, Rliegium a Sa- 
racenis captum, direptum 73i, cup. 2, Tau- 
roininium captiim, civium ca'des 735, cup. 3, 
S. Severini corpus Neapolira traiislatura 736, 
cnp. 4, Abrahami tyranni interitus 737, cap. 5, 
S. Seveiini uiiracula ibid. 

2 Severinus M, in Gallia, Acta ex Mss. 79 et 721 

1 1 Severiis Couf. Alexandrise, ex Mroll. 674 
5 Sev erus M. in Africa, ex Mrol. Ms. 240 

1 Severiis M. Ravennffi, ex Mroll. et Rubeo 20 

9 SilanusM. in Gallia. Acla cxmss. 79 et 721 
9 Sillns M. in Africa, ex Mroll. Mss. 567 

2 Silvester mon. Trainse iu Sicilia, ex Ferrario et 

aliis 124 

5 Sinieon Stylita juxta Antiochiam iii Syria. Pro- 
legoin. § 1, varii Simeones Stilitie, hujus ce- 
lebre iiomen 261, § 2, Stylitie uiule dicti? qu« 
coliimna! forma? 262, § 3, hujus a>tas 262, 
§ 4, vita a quo scripta? 263, § 5, ejus mentio 
celebris apud .nlios Scriptores 263. Vita ex Ms. 
Gra'Co unctore Ant. ejiis.discip. intcrprele Gnil. 
Grulio Soc. Jesu, cap. I, S. Simeoiiis tredecen- 
nis conversio 204, cup. 2, poenitentia, ejectio e 
monasterio, et reductio 265, cap. 3, vita in co- 
lunina, preces pro matre mortua 265, cap. 4, 
curationes inflrmorum, veruiis in unionem mu- 
tatus 266, cap. 5, Antioclii latrouis conversio, 
pia raors 266, cap. 6 et 7, beneficia variis pra5- 
stita 267, (■(!)). 8, niors, sepultura 268. Alia Vita 
ex Mss. Lalinis, cap. i, monastica vita 269, 
cap. 2, ejectio et inonasterio et reductio 269, 
cap. 3, statio in columna, conversio mulfo- 
rum 270, cup. 4, vermis in unionem mutatus, 
matri iiegatus aspectus, steriia requies ob- 
tenta271,c(!;).5,variabeneficiaaliiscollata271, 
cap. 6, proiiita fraus, avaritia castigata 271, 
cap. 7, latronis conversio, niors 272, cap. 8, 
impensa communitei' et privatim beneficia 272, 
cap. 9, obitiis, corpus Antiocliiam delatum 273. 
Alia Vitac.T ms. Grieco, auclore Simcone Mcta- 
phrusle, interprete Guil. Gratio Soc. Jesu, cap. 1, 
S. Siineonis ortus, tirociniura vitiB mona- 

sticaa 



.stio3e27i, rap. 2, poenitentia et abstinentia mi- 
rabilis 275, cap. 3, populoram ad eum ooiicur- 
sus 276, ccip. 4, oolumnai-is statio, probata a 
Patribus -277, cap. b, conspectus niatri negatus, 
defunctaj parenlatum 277, cap. C, Ismaelitis 
collata beneficia 278, cnp. 7, proles sterili Re- 
ginjB impetrata, et sanata 279, cap. 8, mulier 
eminus agnita et benedicta 279, rap. 9. Antio- 
chi latronis convei'sio, pia mors 280, cap. 10, 
cognitio futurorum et absentium 281, cap. 11, 
SS. Theodosius Coenobiarcha et Daniel Stylita 
instructi, Barbari adjuti 282, cap. 12, quoti- 
diana; exercitationes, prfficepta variis data 283, 
cap. 13, niutus curatus, calamitas publica de- 
pulsa 284, cap. 14, obitns, corpus Antiochiara 
delatum 284, cap. 15, reliquiae a Leone Imp. 
expedita!, templum in monte in quo stetit, 28S. 
De iisdem reliqniis et teniplo, ex Evarjrio 286 

2 Siridon Ep. « Mroll. 83 

1 Stabilis Ep. Arvernensis. ^'.Tvariw. 57 

3 Statulianus M. in Africa, cx Mroll. Mss. 130 

2 Stephanus M. Hierosolymis, ex MroH. Mss. 82 
11 Steph.anus M. in Hispania, « Afroli. Mss. 674 

2 Stratonious M. ex Mroll. mss. 82 
5 Syncletica V. Alexaudria;. Prolegom. 242. Vita 

auctorc S. Alhanam ex ms. Gra:co, interprete 
Davide Colvillo collata cnm interpretatione Pet. 
Lanselii Soc. }esv. Pnefatto 242et 729,ca/). 1, 
syncleticje genus, adolescentia 243 et 729, 
cap. 2, religiosae vita: tirocinia 243 et 729, 
cap. 3, prsecepta ad virgines 244 et 729, 
cap. 4, de custodia castit.atis 245 et 729, cap.^, 
paupertatis voluntariae bona 246 et 729 , rap. 6, 
vit:e monasticee et secularis comparatio 247 et 
729, cap. 7, de insidiis daemonuin 248, cap. 8, 
de arrogantia et pusilhinimitate curandis 248 
et 729, cap. 9, de ira, detractione, odio vitan- 
dis 250 et 729, cap. 10, de eleemosjna spii'i- 
tuali et corporali, vit^que religiosas exorcita- 
tione 2St et 729, cap. 11, (TPiiethliacorum 
juJicia refelluntur 252 et 729, cap. 12, pro- 
fectiisspiritualis, ornatussponsarum Christi253 
et 729, rap. 13, Paraenesis ad religiosas 254 
et 729, cap. 14, Hectica diu laborat, siias inte- 
rim instruit 255 et 729, cap. 15, vocis usu 
privatur, acerba patitur, pie raoritur 256 

S Sjncletica alia quee et .Apollinaris. Vide .\poIIi- 
naris. 

3 Sinesius M. Nicomed. idem qui Theonas. Acta 

ex Ms. 723 



5 Talida V. Ab. .\ntinoi in Thebaide. ex Mroll. et 
Vitis PP. 257 

8 Tatia M. Sirmil exMrol. Hs. 470 

b Tatiana, ex Menoeis Gr,rc. 257 

11 Tato mon. in Sammio, ex Ferrario 713 et 745 

5 Telesphorus Papa M. Prolegom. 236 et 729. 
'VitiinuctoreSegcroPaulo ord. Carm. § 1, Status 
Ec<:lesia! sub Antonino Imp. 236, § 2, S. Te- 
lespliorus seotator vifa; reIigiosae237, § 2, Papa 
cre.itur 238, § 4, varia jejunia ordinat 238, 
§ 5 et 6, tres Missas in Nativitate Domini cele- 
brandas, aliaque in Missis observanda decernit 
238, 239, § 7 et8, virosApostolicos ad diversas 
plagas mittit, ha?reticis resistit 239 

5 Telesphorus M. in Africa, ex variis Mroll. 240 

6 Telesphorus in Africa, ex Mrol. ms. 323 
1 Telem.achusM. RomiB,c.T A/ro(i. cl T^torfilo 21 

10 Thecla V. Leontinis in Sicilia. Vita ex Ferrurio 

601 et 744 
4 Theoctistns Ab. in Sicilia, exMroil. 180 

7 Theodorus mon. in ^iSgypto, ex Mrol. Itom. et 

vita S. Antonii '- 365 



INDEX SANCTORUM 
5 



Theodoriis M. Calari, ex Sanetiiario Calarilano 
Seraphini Sgnirri 242 

11 Theodosius Ca?nobiarcha in Judaea. Prolegom. 
§ 1 , S. Theodosii natalis, sacri honores G80, 
§ 2, Vita; Scriptores 681 , § 3, wtas, tenipus 
obitus 682, § 4, situs monasterii 683 et 745, 
§ 5, familiaritas cum S. Saba 683. Vita ex MS. 
Gra:coetMetnpliraste,cap. 1, S.Theodo.sii ortus, 
educatio, peregrinatio G8b,(-o/i. 2, Hierosolymis 
habitatio, secessus 686, cap. 3, exercitatio in 
spelunca 687, cap. 4, coiifluxus discipulorum, 
unius obitus 687, cap. 5, annona divinitus snb- 
missa 088, cn». 6, monasterium extructum 689, 
cap. 7, benignitas in pauperes, aegros, hospites, 
divinitus remunerata 689, cap. 8, valetudinaria 
quiiiqueextructa,energnmeniliberati691 ,cap.9, 
templa quatuor extructa, exercitatio monacho- 
rum691,cn;).10,s,acra!lectionesetexliortationes 
692, fa;i.l 1 , An.ast,asii Imp. «idhaeresiminvitantis 
repudiata miinera 693, ra;;. 12, utrinsque epi- 
stolae 094, cap. 13, zelus, exilium 095, cap. 14, 
cancer miraculo curatus, frumentum ninltipli- 
catum 696, cap. 15, suhmersionis etabortionnm 
periciilum depulsum 697, cap. 16, noxia ani- 
mantia cohibita, homines malevoli piiniti 698, 
cap. 17, pr^eliantibus aliisqiie subventum, ter- 
rairaotns pra;dictus 698, cap. 18, senectus, ul- 
timus morbus 699, cap. 19, mors, sepultura, 
miracnla 700 

11 Theodosius Antiochenus Ab. in Scopulo. Prole- 
gom. 677. Vita ex Memeis Grxcorum 677, ex 
Philotheo Theodoreti 678. Miracula ex Prnto 
Spiritnali Joaiinis Mosclii 679 

2 Theodote mater SS. Cosmae et Damiani. ex ms. 81 

1 Theodotus M. ex Meniris Grsec. 21 

4 TheodotusM. in Africa. ex Mroll. 165 

5 Theognia V. Menis in Sicilia. ex Oct. Cajet. et 

Ferrar. 240 

3 Theogenes M. in Hellesponto. Prolegam. ex va~ 

riis 133. Acta ex mss. 134 

b Theoidus M. ex Men. Grm 241 

3 Theonas M. Nicomedia». ex Mroll. 127 et 723 

Acta cx Mss. 723 

3 Theoperapfus Ep. M. ex Mroll. et Men. 127 et 

723. Acta ex mss. 723 

8 Theophilijs Diae. M. in Libya, ex Men. Grxc. 

et Mroll. iTi 

2 Theopistus M. c.r Men. Grar. 81 
8 Tibudianus M. Interamnas. c.r i^crrar/o 471 
8 Tilis ( nisi miitilum est miraen ) M. Sirraii, ex 

Mrol. Ms. 470 

7 Tillo Paiilus .^b. in Gallia. Prokgom. 376. Vita 

ex MS. Prxfatio 376, cap. 1, S. Tillonis geniis, 
sancta conversatio 377, cap. 2, sacerdotium, 
prasfectura, monita 378, cap. 3, miracula ante 
et post mortem 379 

8 Tiraothens M. ex Mroll. mss. 473 
2 Timothens M. Sirmii, ex Mroll. Mss. 80 

4 Vitus Apost. Ep. Cretensium. Prulegom. 163. 

Vita ex Men. 163, c.r Petro de Katalib. 164 
2 Tobia M. Sirmii, ex variis Mrnll. 80 

8 Torphimiis Ep. Hamariensis in Norwegia, ex 

Molann, Ilenriqnex., Saussaio 548 

4 Tryphon M. in Africa, ex Mroll. 165 



Valentinus Ep. Passaviensis. Prolegoni. 368 et 
730. Vitas epitome auctore Matthivo Radero 
Soc. Jesu 369. Vita et Translatio a Surio e.vpo- 
lita, editahica pag. 369 «(/372. Aliapriniigenia 
phrasi sitbstitiita ex ms. cap. 1, S. Valentini 
inventio, translatio 730, cap. 2, pr£edicatio, 

virtutes 



XI PRIORUM DIERUM JANUARII 
virtutes 731, rr;/». 3, pietas moi 



Lxsiir 



, Translatio. 
732 

7 Valeiitinus II, Ep. Interamna;, ex Fcrrav. el 
Pel. de Nat. 372 

10 Valericus, sive Walericus Erem. in Gallia, ex 

Molano, Saussaio, et atiis C17 

I Victor M. in Africa, «.f J/ro/. Ms. 19 

1 Victor M. socius SS. Primiani, Saturnini, etc. 

ex jXfrol. MS. . |i) 

S VictorinusAb. Placentiffiinltal. cr.Ffrrarw 289 
9 Vincentius M. in Africa, ex Mroll. mss. 1)67 

1 1 Vincentiiis M. in Africa, ex Mroll. mss. 600 
9 Virgiues cii'citer 1000, sub S. Basilissa. /n Actis 

S. /it/iOHi370,earumvitacoenobitica 577, obi- 

tus S78, apparitio facta S. Basilissie 578 et 

S. Juliano 587 

10 Vitalianus M. in Africa, exMrotl. mss. 002 

7 Vitalis Ab. Saviniacensis, ex Mroll. Orilerico Vi- 



lale, Guilielmo Neubritiensi 
9 Vifali.s M. in Africa, ex Mroll. 
2 Vitalis M. Hierosoljmis, cxMroll. Mss. 
9 Vitalis M. Sm^rna!, ex Mroll. 
U Vitalius, sive Vitalis, monaciius Gazious, 



389 
S07 

82 
S67 
Ale- 



xandriaa, ex Metucis Grxc. Acta ex Vila S.Joan- 
ttis Eleemosynarii 702 

! Vitus M. Sirmii, ex Mroll. mss. 80 

W 

I Waningus Conf. Fiscani iii Gailia. Prolecjom. 
890. Vita e.r fraijmentis ms. 591 

Wittiliindus Dux Westphabffl. Vita ex variis 
colkcta.cap. I , WittikindisanctitascelebrisSSO, 
e<i]>. 2, anfiqui .S.ixones, eorum Dux Wittikin- 
(lus 381, rap. 3, ejus adhuc gentilis bella 382, 
cap. 4, conversio 383, cap. S, Christiana ejus 
opera, obitus, reliquire 38!i et 733 

Wulsinus Ep. .Schireburnensis in Anglia. Pro- 
lcgom. Si7. Vita« C„poramoU7.A]hex Mal- 
meslmriensi k/.^ 



Z 



Zosimus monachus M. 
Men. 



in Cicilia, ex Mroll. et 
128 




INDEX 



INDEX 



CHRONOLOGICUS 



m XI PRIOUES DIES JANUAUII. 



Ona' hoc lomo de Sanclis. iis prmsertim quoriim xi prioribiis diebus Januarii aguntar 
nalales, memorantur, ea, lum tamen omnia, sed prxcipua, suis hic temporibus brcviter 
assignalur, vel e:r ccrlis chronologicis notis vcl probabili aliorum conjectura. Accura- 
lior celeris edilis lomis, alquc universalior contexetur Chronologia. 

In aiinis a Christi ortu computundis seculi sumus vulgarem etpassim receptam epocliam : 
indigeremUs annis Imperatorum ante Constantinum, consulares Fastos aliosque proprios 
vliaracteres. 

Qiii unle Clirisli ortum vixere Sancti, lioc tomo pauci occiirrcre; quorum proinde in Imc 
Indicf liabita ratio non est : jict id alili accurate. 

Litteroi A D Celc, non sunt margini adscriptw, ut in quatuor ultimis IruUcibus, quia rarior 
hic earum usus, et quid sibi velint facilc erit ex terlii Indicis prcefatione cognoscere. 



I SECULUM A CHRISTO NATO. 

An.\. Cliristus circumciilitur 1 .lamtarWi, aSMagis 

Regibus adoratur 323 

lloc seculo tres Magi Reges inoriuutiir, Gaspar 

I JamiavU 8. Melcliioi' 6 Jaii. 323. Baltliasar 

I I Jaiiuiirii 064 
Aii. 70. S. Nicaiior uuus e priuiis vu Diaeouis mar- 

tjTio coronatur in Cypro 10 Jaii. 001 

II SECULUM. 

Circiter an. lOS. S. Titus Ap. Ep. Creten.sium 4 Ja- 

miarii 103 

Aii. 110. S. Hyginus Papa M. 11 Jaii. OOS 

Cir. an. 150. S. CeLsusEp. Treviren. ol)it. 4 Jan. 104 
Cir. an. 152. S. Patiens, vel Patientius, Ep. Me- 

tensis putatur obiisse 8 Jan. 468 

Cir. an. Ch. 153. S. Telespliorus Papa martvrio 

coronatur 5 Jan. 230 

Sub AJ. Aiirelio. Pascliasia V. M. Divione in Biir*- 

guudia Janiiarii 500 

Cir. an. 108. Daniel raartyrium passus crediturPa- 

tavii 3 Janu. 161 

Cir. an. 175. S. Concordius Presb. Spoletii in Italia 

1 Jamtarii 9 

Cir. ttii. 198. SS EIvanusEp. et Meduinus moriuu- 

tur in .\ngiia 1 Jann. 10 

III SECULUM. 

Cir. an. 203. S. Mavilus M. Adrunicti in Africa 

4 Januarii \ (J^ 
Sul) Alexun. Iinp. S. Martina V. M. Roma' 1 Ja- 

nuurii 1 1 

^11110 230. S. Anteros Papa M. 3 Janii. 127 

Cir. an. 239. S. Paracodas Ep. Vienuensis 1 Janu. 20 
Cir. an. 248. S. Crispinus I, Ep.Ticinensis in Italia 

7 Jaimarii 350 

Siih Decio saevitur in /Egjpto in Cliristianos, etiam 

mollibus tormentis 005 a 

Paulus Thebajus xv annos natus in eremum fu- 

git 005 b 

3 seeulo S. Senator Ep. Veronensis 7 Junu. 357 

SS.TIiecIaV.et Justina Leontinis in SicilialO/n- 

niiiirii 001 

an. 238. S. Florentius Ep. Vienneu. Gal. M. 

3 Januani 127 

270. SS. Claudius, Carljonanus, aliiriue MM. 

Interanniae 8 Janu. 471 

Cir.u/;. 270. S.Ma.vimusI,Ep.Ticinensis8/n«u. 471 
Cir. an. 280. SS. Euprexia vidua, et Theognia V. 

5 Junuarii 240 



An. 291, S. Petrus Balsamus, 
3 Juniiarii 



Cir. 



An 



sive Abselanms M. 
128 



IV SECULUM. 



Cir. 



302. Martyres plurimi in Thebaide 5 Ja- 

nuarii 251 

An. 302 c( 303. Plurimi Martyres Roma; 2 Jan. 81 

Sub Diocletian. qui an. 284, invasil imperium, anno 

304, cum Muicimiuno abdicavit, coronati mnt, 

SS. Julianus, Basilissa conjuges; Celsus puer, 

Marcionilla mater; Antonius Presb. Anastasiiis, 

vii frafres pueri, xx milites, anonymiis amicus 

Pra^sidis, pIurimiEpiscopi, Sacerdotes, ministri 

Ecclesia;, mouachi, Virgines 9 Jaiiu. 570 

SS. Zosimus mon.et Athanasius Commentarieusis 

MM. inCilicia 3/aH. 128 

S. Theopemptus, sive Theopompus, et Theonas, 

seuSynesius MM. Nicomedia; 3 /(»m.l27,723 

S. Carterius Presb. M. 8 Janu. 472 

SS. Sebastianus et Alveriiis MM. Thebaei, Fossani 

in Italia 2 Jan. 81 

Milites XXX, via .\ppia 1 Jumi. 20 

SS. Martyres Placentini 2 Janu. 80 

SS. Defendens et socii MM. 2 Janu. 80 

S. Marciana V. M. Ca^sareoe in Mauritania 9 /a- 

nuarii 508 

S. Domno M. Bei'gomi in Italia 5 Janu. 241 

An.303. {secuiiiluin Baniniuin) SS. Hermes, Aggaeus, 

Caius MM. Bononiie in Italia 4 Janu. 105 

Cir. an. 303. S. Macra V. M. in territorio Remensi 

Janu. 324 

An 304. S. Severus Raveiina' I /011«. 20 

Cir. an. 304. SS. MM. Britanni Lichfeldiffi passi 82 

An. 312. S. Lucinnus Presb. Antiochenus M. 7 Ja- 

mtarii 357 

Suh Licinio SS. Theogenes, Primus, Cyrinus MM. 

in Hellesponto 3 /a«H. 133 

S. GordiusComes etCenturioM.Caesareae in Cap- 

padocia 3 Jaiiu. 130 

SS. Argaius, Narcissus, Marcellinus Tomis in 

Ponto 2 Januarii 82 

an. 328. Creatur Ep. Nazianzi S. Gregorius 

senior pater S. Gregorii Theologi 24 

011. 330. S. Lucianus Ep. apud Leontinos in 

Sicilia 3 Januarii 136 

Sub Constantino Magno&ovuit S. SyncleticaVirginum 

Antistita in ^Egypto 5 Janu. 242 

S. Palamion anachoretaiiiThebaide 1 1 JanuarU 075 

S. Theodorus mon. in^gypto7 Jitn. 365 

Aiino 



Cir. 



Cir. 



TOMI 1 VIT. SS. JANUARII. 



Aniio 347, obitS. Paulus I. Erptn. aiiiios 113, natus 

](\Jmm. 003,744 

^1«. 356, moritur S. Antonius 17 Jaimttrii, vastatur 

a Sarenis ejus co?iioliiuin 006 e, 607 c 

An. 302. SS. Priscus Presb. Priscilli.anus Diac. et 

Benedicta, martyrio coron,antui' Romse 4 Jnim. 

lG'j 
SiibJulianoS. Dafrosa vidua M. RomiB 4 Janii. 166 
An. 370. Basilius Magnus ordinatur Episcopus Cai- 

sarea; C.appadoc. circa quod tcmpns S. Petrus 

ejus frater consccratur Sacerdos 589 

4 ■Srt-. oI)it S. Isidorus Ep. Herniopolitanus in 

^gypto 2 Jaim. 84, 721 

Cir. an. 373. S. Gregorius Ep. p.ater S. Gregorii 

Theologi 1 Janu. 21 

An. 379. S. Basilius Episc. 589 b 

Aii. 380. S. Macrina V. soror S. Casilii; postcujus 

inortem eorum frater S. Petrus ordinatiir Ep. 

Sebasteims in Armenia, colitur 9 Jaim. 589 b 
Cir. an. 394, coronatur S. .Almachius, sive Thele- 

raachus M Romae 1 Janu. 31 

A». 397. S. Nicetas Papam consulturus ex Dacia 

Roinom venit 305 

V SECULUM. 

.1«. iOl. S. Nicetas iterum in Italiam venit 365 
An. 404, moritni' S. Macarius Alexandrinus Ab. in 

Sceti 2 Jniiu. 84 

S. Nilammnn reclusus Geris inyEgypto 6 J»ii«. 326 

Smilo b. S. Talida, sive Aniata, Ahbatissa Autinoi 

in Thebaide 5 Jaiiu. 257 

An. 406. S. .\tticus creatur Ep. Constantinop. 

11 Marlii,ilii' Daiiiinica 475 

Reliquiffi S. Samuelis Proph. xn Kal. Julii traiis- 

fei'untur ex Juda.>a Constantinnpolim 475 

An. 407. S. Joannes Chrysostomus moritur Comanis 

ad Pontum Euxinum 14 Novemb. 475 

Cir. an. 411. S. Melorus, sive Melior M. in .Auglia 

3 Jaim. \ 30 

Cir. an. 412, obit S. Theodosiu.s AntiochenHS Ab. 

iii Scopulo 11 /ojiii. 677 

Aniio 415. Reliquia; S. Josephi Patriarchse, et S. Za- 

chariiE patrls S. Joannis transferiintur Coii- 

stantiuopolim ad ecclesiam S. Sopliia;, a S. At- 

tico fum dedicatam 478 

Seculi 5 iiiitio S. Apollinaris Syncletica, Dorotheus 

dicta, 5 Janu. 257 

Cir. an. 420. Alex,anderEp. Antiochenusoljit; eisuc- 

cedit Theodotns 4,79 

Cir. an. 421. S. Joaniiis Chrysostomi nomen Dipty- 

cliis inscribit S. .Attirus Ep. C. P. .179 

.1/1. 423, nascitiir S. Theodosius Coenobiarcha 682 
An. 425. S. Atficus Ep. Constantinopol. oliit 10 Oc- 

tob. colilur 8 Jami. 473, 474, i82 

Cir. an. 431, obit S. Martinianus Ep. Mediolanen. 

2 Janu 89 

Cir. an. 440. S. Valentiniis Ep. Passaviensis 7 Ja- 

nuarii 3O8 

Cir. an. 450. S. Macarius Rnmanus Eremita 2 Ja- 

niiarii 90 

An. 451 , e patria in PalEostinam venit S. Theodosius 

Ccenobiarclia 682 

An. 454. Attila Rege Hunnorum mortuo filii de re- 

gno decei-tant : S. Severinus venit in Austriam 

486 
-4«. 457, transferuntiir Constantinopolim reliquiffi 

S. -An.astasiae M. cui templum extruxit S. Mar- 

cianus Presb. (Economus 01 1, 012 

An. 458. Leonis Imp. 2, ternemotii concutitur An- 

tinchia 284 

A»i. 459. Martyrius nidinatur Ep. Antioclieniis : sub 

eo corpus S. Simeonis Stylifa< Antiochiam 

transfertur, et templum ei extruitur 285 



Aniio Ch. 400. S. Simeou Stylita juxla Antiocliiani 

in Syria moritur (eria vi 201 , 203, 273 

An. 405, 1 Scpt. liorrendum Constantinopoli iiicen- 

dium extitit : repressiim prccibiis S. Marciani 

Presb. 613 

An. 4(i6. Crispiniis III, Ep. Ticlnensis obit 7 Ja- 

liliarii 372 

1'oM an. 472, oliit S. Marcianiis Presb. (Economns 

Con.stantinopoli \Q Janu. 009 

Cir. an. 475. S. Doniinica, sive Domnica obit Con- 

stantlnopoli 8 Janu. 483 

Aiino 482, S. Severlnus Presb. Noricoruin Apost. 

morifur 8 Jnnu. 483 

Aiino 488. Reliqula; S. Severini e Norico in Italiam 

ad moiiteni Feletem transferuntur 496 

Post aniio 492, ante 490. Reliquia; S. Severini trans- 

feriintur ad Castrura Lucullanum prope Neapo- 

lim 496 

Cir. lin. 5 scculi obit S. Eugendus Ab. Jurensis In 

Burgimdia 1 Jami. 49 

S. Marlmis Ab. Lirinensis i Jaiiu. 55 

Cir. an. 500, oblt S. Honorata V. Tlclni In Italia 

11 Januarii 680 

VI SECULUM. 

Cir. an. 504, consecratur Ep. Ruspensis In Afrlca 

S. Fiilgenfius 44 

Cir. an. 509. S. Genovefa V. Parislls obit 3 Ja- 

niiarii ^37 

Cir. an. 510. S. Maximus II, Ep. Tieinensis 8 Ja- 

miarii 471 

Aiino 511. Eugippius Presb. scriblt Vitam Severinl 

Norici 483 

Habita Synodus .\ureli,anensis, cui interfuit S. Me- 

lanius Ep. Rhedon. 329 

Amio 326, terraemotiis a S. Thendosio priedlctus 

ooncutlt Antlocliiam 699 

Aiino 527, Kal. Apiil. in Ccena Doinini constitultur 

Imperator Jusfinianus 682 c 

An/io 528. Kericus Diix Justlniani, indiitus cilieio 

S.TIieudosii, dePersisvictoriamreportat 682 c 
Aiino 529. S. Theodoslus Coenobiarcha in Jud.-pa 

moritiir 1 1 Janu. 080 

Cir. an. 529. S. Fulgeiitlus Ep. Ruspensis in Africa 

1 Janu. 32, 44 f 

Poslan. 530. S. Melaniiis Ep. Rliedoneiisis in Gallia 

6 Jami. 327, 328 
Cir. an. 533. S. Valentlnus II, Ep. Iiiteramnensis 

7 Jaiiu. 372 
Cir. au. 540. obit S. Agripplniis Ep. .Augustodu 

ncnsis InGallia 1 Jaimarii 49, 719 

fteculo 6. S. Severliius, Ep. Septempedje in Italia 

8 Jaim. 499, 739 
Post an. 550, obit S. Aspasius Conf. Meledutii In 

Gallia 2 Jaim. 90 

Sec. 6. S. Marcelliniis Ep. Anonna; 9 Janu. 590 

Floret In Gallia S. Valericus Erera. 017 

S. ^miliana V. amita S. Gregorii Papa; moritiii' 

5 Januarii 287 

Cir. an. 500, raoriuntiir S. Anastasitis .'Vb. et ix 

moiiaclii Suppentonia; in Ital. 11 Janu. 701 
Cir. an. 501. S. Gregorlus Ep. Lingonensis in Gallia 

obit 4 Jiinu. 167 

An. 572. S. Anastasio Sinaitse Patriarchse Antio- 

cheno ejecto siibrogatur Gregoriiis, sub qiin 

reliqitia; S. Slnieonis StylitJE ostensae sunt 286 
An. 582, 14 Nov. Imperat Maurieius 618 e 

An. 585, SBniriicliildis, Sascltur S. Maximus .\h. 91 
An. 589, restltiiltur In regnutn a Maurii'li Duclhus 

Cosroes Persa 6 1 8 e 

Sub 6, seculi fineni obit S. Mochtia, slve Ciianus, 

Abb. Laeghsiensis iii Hlberiila 45, 719 

S. Mocliua, sivp Cronanus, Ab. Ballensls in Hiber- 

lii:l 1 Jaini. 47 

Cir. 



INDEX CHRONOLOGICUS 



Cir. an. flOO, ohit S. Domitianiis 
in Ai"menia 1 Jannarii 



Episc. 



Melitena3us 
618 



VII^SECULUM. 

Circileran. G06. S. Petrus Ab. Caiituariensis sub- 

mersus 6 Janu. 334 

SecuU 7 inilio obit S. Vitalius, seu Vitalis monachu.s 

Gazfflus Alexandriffi 1 1 Jan. 702 

Cir. an. 615. S. Sahius Ep. Anibiani in Gallia 

1 1 Januarii 703 

Sec. 7.S.Bladulphusmonachus Bobiensis2/o)iK. 94 
An. 625. S. Maxiraus Presbyter raartyrio coronatur 

in Gallia 2 Janu. 91 

Cir. an. 647. ReliquisB S.Quintini M. reperiuntur a 

S. Eligio 3 /aim. 154 

An. 649, («( tradit Camerarim) obit S. Filanus Ab. 

in Scotia ^Janu. 594 

Seculo 7. B. Balduinus Archidiac. Laudunenses M. 

8/ffn.502 
S. Cl,'irus Ah. Viennensis in Gallia 1 Jan. 55 
S. SetridaV.AnglaAb. Brigensis iuGallia 10/n- 

nuarii 626 

S. Blitmundus, sive Gogus Ab. in GalliaS/aira. 1 45 

Cir. an. 657. S. Joannes Caniillus Bonus Ep. Mo- 

diolanensis 18/(i)ij(. 622 

Cir. an. 663, fundatur monasterium Fiscanense in 

Normannia a S. Waningo 591, 592, prsefecta 

ei S. Cliildemarcha 593 

Anno 664. S. Cedda Ep. Londinensis in Anglia mo- 

ritur 7 Jann. 373 

A)»)('665.S. Deusdedit .^rchiepiscopnsCantuariensis 

1 i Jnl. 595 

Anno 668, ordinatur Romae a S. Vitaliano Papa 

S. Theodorus Arehiep. Cantuarien. vn Kal. 

April. Dominica 595 f 

An. 669, appelht in Angliam S. Theodorus Arcliie- 

pisc. et S. Adrianus Abb. vi Kalend. Junii Do- 

minicn 596 a 

An. 680, habita est sexta Synodus CEcumenica Con- 

stantinopoli suh S. Agathone Papa contra Mo- 

notlielitas 624, 625 

Cir. an. 682, obitS. AgathoThaumaturgusPapa623 
Cir. an. 683, obit S. Waningus Fiscani in Norman- 

nia 9 Janu. 590 

An. 687. S. Bertilia V. MareoU in Artesia 3 Jan. 1 55 
Cir.an. 693,ordinaturEp. Wigornise S. Egwinus 708 
Sidi seculi 7, /inem S. Frodobertus Abb. Trecis in 

Gallia obit 1 Janu. colitur 8 505 

S. Maurontns Abbas S. Florentii-veteris in Gallia 

8 Januarii 505 
Cir. an. 700. S. Tillo Paulus mon. in Gallia ohit 

7 Jiinuarii 376 

VIII SECULUM. 

Anno 709, fundatum a S. Egwino Eovesliamense 

raonasterium in Anglia 709 

Cir. an. 709 moritur S. Adrianus Abh. in .Anglia 

9 Janmrii 595 
Aiino 710. Constantinopolim, evocante Justiniano 

Rhinotmeto, proflciscitur Constantinus Papa 

531 
Cir. an. 712. S. Gudila V. moritur in Belgio 8 Ja- 

nuarii 513 

Anno 714, dedicatur ecclesia Eoveshamensis mona- 

sterii in Anglia 709, 712 

Cir. an. 714. S. Cyrus Patriarch. Constantinop. 

moritur 8 Janu. J)3J 

Anno 717. Carolus Martellus in campo Vinciaco xn 

Kal. April. die Dominieo, Regem Chilpericum, et 

Raganli'idum Majorem-Domusprajliovincit 177 
Post anno7\7. S. Pega, sive Pegia V. in Anglia 

8 Jannarii J332 
Cir. an. 720, raoritur S. Egwinus Ep. Vigornien. iu 

Angl. 11 Janu. 707 



An?») 731, raoritnr S. Brithwaldus Archiep. Can- 
tuar. 9 Jnnu. 597 

Aiino 739. Garibaklus Ep. priraus RatisboniB con- 
stituitur 540 

Amio 745. Exal.ada monast. Hispaniie extruitur, ubi 
reliquise S. Flaraidiani M. servataj, dein Gusa- 
nura translatse 288 

Cir. an. 749. S. Rigobertus Ep. Reraensis obit 

4 Januarii 174 
Seculo 8. S. Honobei'tus Ep. Senonensis in Gallia, 

ejusque pater et successor S. Honulphus 5 /o- 

nuarii 288 

SS. Erardus et Alljertusfratres Epp. in Germania 

8 Janu. 533 

Cir. an. 752, S. Garibaldus Ep. Ratishonensis mo- 

ritur 8 Januarii 546 

An. 754. ReliquiiV S. Pharaildis Gandavuni transfe- 

runtur 172 

An. 772. Bellura inter Carolura Magnimi et Witte- 

kindum alio.5que Saxones coeptum 382 

Cir. an. 776, creatur Patriarc. Aquileiensis S. Pau- 

limis 714 

An. 785. B. Wittekindus Dux Westphali.-e ad fidem 

Christi convertitur 383 

IX SECULUM. 

Sitlt Cnroto Magno i-eliquise S. Macric V. transfe- 
runtur in templum ei extructum iii Knt. Juiiii 

326 

Anno 803, obit S. Paulinus Patriarc. Aquileiensis 
WJaim. 713 

Cir. nn. 807. B. Wittekindus WestphiUoruin Dux 
7 Jnnu. 380, 385 

An. 810. Pipinus F. Caroli Magni, Rex Italise, 
raoritiir. Regniim, dum Bernardiis ejus filius 
adolesceret, administrat S. Adelardus 722 

An. 814, relegatiir fidei caussa S. Michael Ep. Syn- 
nadensis 290 

Cir. an. 820. S. Gregorius Acritensis nionachus obit 

5 Januarii 289 
Cir. an. 820, oliit S. Adelardus .Mi. Corheiensis in 

Gallia 95 

An. 832. S. Aldricus consecratiir Ep. Cenoniannen- 

sis in Gallia 22 Decemb. 388 

Suh Carolo Calvo Odo Ep. Bellovacensis scribit Vi- 

tani S. Luciani Ep. M. 461 

An. 846, obit S. Joaniiicius Abb. in Bithynia 599 
Cir. an. 850. S. Aldricus Ep. Cenomaneusis in Gal- 

lia 387 

An. 864. Reliqiii;? S. Rigoberti Ep. Reniensis trans- 

feruntur ad monasterium S. Theoderici 14 /k«. 

179 
An. 872, transferuntiir reliquiie S. Frodoberti Ahh. 

511, 512 
Aif. 873. Reliqniae S. Rigoberti Ep. Remensis frans- 

feruntur Remos ad templura S. Dionysii 14/i()i. 

179 
A)i. 894. Ea:dera cum aliis reliquiis deportantur in 

Veromanduos 19 Janu. 179 

X SECULUM. 

Anno 910. Transferuntur reliquife S. Severini Nea- 
polim. 10 octob. 497, 734. 

A)i. 958. S. Wulsinus fit Abb. Westinonasteriensis 

547 

An. 978. Ethelredus coronatnr Rex Angliae 1 4 April. 
die Dominica. Sub eo S. Wulsinus ordinatur 
Ep. Schirehurnensis 547 

Cir. 978. ReliqiiiiB S. Gudilte V. Morzella Bruxel- 
lam transferuntur 513, 523, 530 

Cir. aii. 979. S. Anastasius Archiep. Senonensis 
nioritiir 7 ./())(?(. 300 

A)i. Cli. 983. S. Wulsinus Ep. Schireburneiisis in 
Anglia 8 Janu. 647 

Anno 



TOMI 1 VIT. SS. JANUARII. 



Amio 993, ordinatiii- Ab. Chiiiiaci S. Odilo 



XI SECULUM. 



Amo Ck. 1013, Indic. H. B. Libentiu.s Ep. Brenien- 

sis moritur, cum sedisset annos xxv, 4/««. 180 
Seculi XI initio monasterium Fiscauense. tuni Cauo- 

nicorum regularium, datur monachis Benedi- 

ctinis 594 

An. 1014, corpus S. Vedasti aliseque reliquire repe- 

riuntur Atreliati 2 Janii. 124 

An. 1031, obitS. Guilielmus Ab. S. Benigni Divione 

1 Janu. 57, 58, 64, 594 

An. 1043. S. Eduardus flt R. AngliiB die Pascliatis 

3 Ainil. 294 

Cir. an. 1043, scribitur vixisse S. Clarus monachus 

Salighenstadiensis 65 

An. 1047. Reliquiffi S. Gudilaj trausferuntur Bru- 

xellis ad Ecclesiam S, Michaelis, qua; nunc al) 

ea S. Gudite dicitur 514, S30 

An. 1049, oliit S. Odilo Ab. Cluniacensis 1 Jan. 65 
An. 10G4. Uldericus creatur Ep. Patavinus in Ita- 

lia. Sub eo rejieritur corpus S. Danielis M. 

3 Janii. 160 

An. 1066. S. EduardusConf. inAngl. morilurS/OTi. 

290, regnat Haraldus, et vii Kal. Octob. feria 2. 

Haraldum Norwegum prajlio viucit. 301, 302 
An. 1073. Reliquia; S. Pharaildis transferuntur ad 

propriani ipsi dicatain ecclesiam Gandavi 173 
An. 1081. Elevantur reliquia; S. Bertilia3 Virg. in 

Ertesia \i Septemli. 155, 157 

Cir. 011. 1099, decedit S. Osmundus Ap. Sarisl)u- 

rieusis iDccemb. 77 



LXXVII 

71 An. 1177. Caput S. Jacobi Ap. Aria refertur ad 

inonasteriuni S. Vedasti 3 Jaim. 158 

An. 1194. B. lienincasa Abbas Cavensis iu Italia 

10,/ii)i«. 027 

lii. 12(10, 23 /Vm'.eligitnr .\rchiep. Bituric. S. Gui- 

lielmns Ercmita .Ab. Caroli-loci 029 



XII SECULUM. 



Cir 



an. 1102, corpus S. Eduardi, 36 post obitum 
amiis, elevatur incorriiptum 302 

1109. Prufeuiugense monasterium a S. Otlone 
Ep. Bambergensi construitur : S. Errainoldus 
Abb. constituitur 347 

0)1. 1120. B. Vitalis Ab. Saviniacensis in Gal- 
lia raoritur 7 Janu. 389 

1121. S. Erminoldus Abb. M. in Germania 
6 Jami. 335 

An. 1129. Ignis sacer grassatur in Gallia, S. Geno- 
vefa invocata Eegris subvenit 151 

1133. S. Canutus Lawardus R. Obotritorum, 
Dnx Sleswicensis, occiditur 7 Janu. 390 

an. 1140. S. Gerlacus eremita in Belgio obit 
5 /(1)111. 304 

Ab. an. 1143, ad an. 1180, imperat in Oriente Ma- 
nuel Coinnenus : sub eo e Thebaide Constanti- 
nopolim transfertur corpus S. Pauli I, Erem. 

608, d 
1148. Ellantium monast. in dioecesi Remensi 
construitur a B. Rogerio 182 

12. B. Gniirinus Ep. Sedunensis obit C/uii. 348 
1161. Reliquiarum S. GenovefBe capsa aperta 
29 Oct. 137, 152 

An. 1 IC2.ConradusI, creaturEp. Moguntinus 343 

AiDio 1163. Corpora triura Regum Mediolano Colo- 

niam tr;msferuntur 323 

ReliquiieS. Eduardi Regis Anglia! transferuntur a 

S. Tlioma Cantuariensi ad Westmonasterium 

13 Octob. 302, 304 

Cir. an. 1171. S. Canutus Lawardus canouizatur 
ab Alexandro III, Papa. Relicjuia; solemniter 
transferuntur 401 

1175, obit S. Silvester monachus Traina; in 
Cicilia 2 /aim. 124 

ari. 1175. B. Rogerius Ab. Ellantii in Gallia 
moritur 4 Jniin. 1S2 



An 



Cir 



An 



An. 



Cir. 



Au. 

Sec. 
An. 



An. 



Cir. 



XIII SECULUM. 

Anno r209.Moritur S. Guilielmus Archiep. Bituric. 

10 Janiiarii 627 

An. 1218. Canoni/.atur ab Honuriu III. S. Guiliel- 

raus .\rchiep. Bituric. 627. 637 

An. 1221. S. Doininicus fundafor nrd. Pra:dicat. 

obit 409 

Aii. 1222. S. Raimundiis de Pennaforti habitiim or- 

din. Prasdicat. induit die Paivsceves Barcinone 

409 
Aiiiio 1228. Reliquie S. Bertiliae V. transferuntiir 

SOctob. 157 

A)i. 1233. Inqiiisitio Ecclesiastica contra hsereticos 

instituitur in Hispania 412 

Aii. 1235. Ordo B. MariasdeMercedeRedemptionis 

captivorum a Gregorio IX, approbatur 409 
A)i. 1238. Jordano Generali 11, ord. Pr.nedicat. de- 

functo, eligitur S. Rainiundus de Peimaforti 4 1 
Aii. 1240.Transfereturcorpus S. Pauhi.Erem.Con- 

stantiuopoli Veuetias 008 

Cir.nn. 1250. CcEpitinHungariaOrdoErein. S. Paiili 

ab Ensebio Strigoniensi 607 

Cir. un. 1259. Obit S. Gonsalvus Ainaranthus ord. 

Priedicat. in Lusitania 10 Jauuarii 640 

Aii. 1273. S.Raimundiisde Peunaforti ni.Generalis 

ord.Priedicat.inoritur 6 /iDi. colitur 7 404,413 
Aii. 1281 . Ulrici Abb. Prufeningensisjussu scribitur 

Vita S. Erminoldi 33!> 

An. 1284. B. Torpbimus Ep. Hamariensis in Nor- 

wegia, moritur Brugis in Flandria 8 ,7iiiiit.'j'i8 
An. 1295.Reliquia2 S.DanielisPataviitransferuntur 

161 

XIV SECULUM. 

Aii. 1309. B. Angela de Fulginio vidua inoritur 4 Ju- 
nuarii 186, 231 

An. 1310. B. Oringa, sive Christiana V. in Etruria 
lO.^aiiii. 650 

Aban. 1312 ad 1382, regnavitin Hungaria Ludovi- 
ciis : snb eo corpns S. Pauli I, Erem. Venetiis 
iu Huiigariam transfertur 609 

Aii. 1358. Gertrudis ab Oosteu Beghiua Delphis iii 
Belgio obit 6 Janu. 348, 353 

XV SECULUM. 

An. llOi. Congregatio Canonicnrum S. Georgii in 

Alga.auctoritateBonifacii IX, Papse coepit549 
Aii. 1413. B. Laureutius Justinianus eligitur Gene- 

ralis Congregationis S. Georgii in Alga 549 
An. 1433. B. Laurentius Justinianus fit Ep. Castel- 

lanus, sive Olivolensis 5 Septeiiib. 550 

An. 1445, 21 /iiiiiielevatur corpusS.OdilonisAbb. 

Cluniacensis 77 

An. 1 451 . Gradensi Patriarcliatu Venetias f ranslato, 

primus Patriarcha creatur B. Laurentius Justi- 

niauus 550 

Au. 1455. B. Laiirentius Justinianus Patriarcha Ve- 

netus obit 8 Jaiiu. 549 

Aii. 1457. Canonizatur S. Osmundus Ep. Sarisbii- 

riensis 1 Jnnu. 77 

Aii. 1471. Bernardns Jnstinianus mittitur Legatus 

a Rep. Veiieta ad Sixtum IV Papam. Is vitain 

B. Laurentii Justiniani patrui scripsit 550 
9 XVI 



TOMI I VIT. SS. JANUARII. 
/1« 



XVI SKCULUM. 

An. 1 82i. Laureiitiiis Jiistinianiis Beafis adscribitui' 
a Clemente VII »50, !)63 

Aii. 1329. Reliquiae SS. Beiijamini et Maximi inve- 
niiintiir Brixise 7 Jnmi. -129 

Aii. IS30. ^gidio Gipiio Alib. Laitiensi defuncto, 
siiccedit Ludovirus Blosius 12 Jtil. ■iZd 

An. I!)42. De S.Rairaundo Pennaforti concessum a 
Paulo III, Papa officium Ecclesiasticum Praedi- 
catoribus 41 b 

.■1«. 154B. Paulus III, conflrm.it Statuta monastica 
LoBtiensibus a Lndovico Elosio data 440 

Ab nii. IStiO, ,«■</// Juliiix III Papa, a quo Sancto- 
riim catalogo inscriptus B. Gonsalvus Ama- 
rantlms 649 

Au. ISS7. Christi Prsputii pars Romas servata, 
Calcatas defossa, reperitur, et honoratur 4, li 



1566, Ludovicus Blosius Abb. La?tiensis in Bel- 
gio moritur 7 Jniiu. 430, 454 

Cir. (1)1. 1566. Christi pra?putii particula diu Antver- 
piue servata, teinpla diripientibus Calvinistis 
deperdita 3 

An. 1582, transferuntiira S. Carolo BorroniEeo reli- 
quiae S. Joannis Boni Ep. Mediolanen. 24 Maii 

622 b 

An. 1599. Repertus fons S. Gerlaci in Belgio, cujns 
aqua olim nuncque salutaris 321 

XVII SECULUM. 

Amw 1601 , S. Raimundus dePennaforli canoiiizatur 
a Cleraente VIII 417 

An. 1625. B. Laurentius Jiistiniannsadoptatur Pro- 
tector Panormitanus ob pestein sedatam 551 

An. 1634. Reliquia; S. Martiuse V. M. Epiplianii 
et Concordii MM. iiiventiE Roniie 25 Odob. 18 




BENIC.NE 



BENIGNE LECTOR, 

Te obleslor, iil ne prhis sequentia Acta legas, aut certe, si non 
eonliniio ea probabiintur, prwjiidices, quani qua; in Prwfatione, prai- 
sertini cap. tertio, inonninriis, expendas. 



I JAINUARir. 



SANCTl QUI KALENDIS .lAN, COLUNTtJR. 



CinciMcisio DoMiNi, et Octava Nativi- 
TATIS. 
lComniemoratio sacrosancli praiputii 
Cliristi. Antverpiaj, et alilji. 
S. Gaspar,Rex Magus.in Oriente. 
SS. Martyres Syracusani sub Nerone, in 

Sicilia. 
S. Concordius Presbyter et Martyr, Spoleti 

in Umbria. 
S. Eluanus Episcopus, 
S. Meduinus, 
S. Martina, Virgo et Martyr, Uomaj. 



in Anslia. 



S. Caius, i 


S. 


S. Jactus, 1 Martyres BononiiC. 


s. 


S. Ileraclus, \ 




S. Victor. \ 


s. 


S. Felix, ( 




S. Narcissus, . Martyres, in Africa. 


s. 


S. Argyrus et So- 




cii, 


s. 


S. Primianus, i 




S. Saturiiinus, 1 


s. 


S. Saturninus, [ 


s. 


S. Victor, / Martyres. 


8. 


S. Honoratus, l 


s. 


S. Leucius, 1 


S. 


S. Ilermes, ' 




S. Paracodas Episcopus Viennensis in Gal- 


S. 


iia. 
Sancti xxx militcs Martyres Roma'. 





S Euphrosynus Episcopus, , 

S. Priamianns, sive Prianus ! Niconiediie. 

et alii ix. | 

S. Severus Martyr, Ravennie. 

S. Evantus, I • r.i ,■ 
c 1. in RhiEtia. 

S llermes, I 

S. Magnus Martyr. 

S. Theodotus Martyr. 

S. Gregorius, Episcopus Nazianzenus, pater 

S. Gregorii Theologi. 
S. Abiiachius, sive Telemachus Martyr, Ro- 

miB. 

Fulgentius,EpiscopusRus])ensisin Africa. 

JIochua,siveCuanus, AbljasLicgsiensis in 

Ilibernia. 

Cronanus, sive Mochua, Abbas Ballensis 

in llibernia. 

Agrippinus Episcopus Augustodunensis 

in Gallia. 

Eupendus ,\bbas monasterii S. Claudii, 

in Burgundia. 

iMarinus, .\bbas Lerinensis. 

Clarus, .\bl)as Viennensis, in Gallia. 

Stid)ilis Episcopus Arvernensis, in Gallia. 

Gnilielinus .\bbas Divione,in Burgundia. 

Clarus,Monachus, Salighenstadiensis, in 

Germania. 

Odilo Abbas Cluniacensis, Silviniaci in 

Galliii. 



PR/ETERMISSI VEL IN ALIOS DIES REJECTI. 



i^m^\inch\nus. Bxcusum KulendnriumSanctonmHi- 
bernix. Idem est fortassis, qui in Vindiiiis Hibernicis 
MimchimtsajipeUalur.diciturqueLimricicelebriscssc. 
Oinittimus,douec major nobisaliundc hu a{l'und(ilur. 

S. Tynas, cogiionientu Bomis. Scutus. ut Sanctus re- 
ferlur a Ferrario in Notis ad ijcneralem catalotjum 
Sanctorum. Tgnotus nobis. 

Hugo Prior Maja> in Scotia, Sanctus memoratur ab 
eodcm. Hunc quoque omittimus. 

AlliLTo I Episcopus Leodiensis, Beatus appellatur in 
Kalendario Sanctorum ditionisLeodiensis : et fuit vir 
pius, innocejis, sanctus; titvidereeslapudyEgidiummo- 
naclnim Aura.' valUstom. 2 Joannis Ckapeaville deye- 
slis Episcopurum Leodiensium cap. 23 et alios rentm 



Lcodiens. scriplores. Obiit hoc die, an. 1228. Vevum 
publicam aliquam venerationem ei exliibitam, mi- 
squam leyimus. 

Ulricus AbbasVillarii inBrabantia, Beatus indigetatur 
a Ckrijsostomo Henriquez in Menoloqio Cisterciensi. 

Petrus Ablias S. Mariai de Armentera in GallBecia, 
refertur lioc die et Beatus appeUatur ab eodem Chnj- 
soslomo HcnriqucZ'. Nobis non constat an colatur. 

JoannesPrior Domus MontisCornelii juxtaLeodium, 
Beatus vocatur ab codem Chrijsoslomo, et in sacrario 
Sunctorujn patrix Leodiensis. Haud scimus tamen an 
uspiam ei cultus aliquis publicus defcratur, ideoque 
omittimus. 

Bernarclus XII AbbasCistercii. Kalemlarium CiHer- 

1 cieuse 



DE CIRCUMCISIONE DOMINI. 



cicnse eililum Divione, ct Clirysoslumm Heniiquez 
in Menoloijio Cislerciensi. Neque de lioc conslat an 
ut Snnctum enm venerenlur Cistercienses. 

S. Stephaiius in Oriente, rcferlur in Murlijroloijiis 
MSS. vctuslissimis Eplerniicensi et Rliinouwiensi . 
Fortassis idem est, qui cum S. Vilale colitur IJanua- 
rii, de quo nos II Januar. 

S. Aspasius Episoopus Elusanus. Molan. Ferrar. 
Marl. Gcnnan. nos ii Januar. 

S. Adelardus Abbas Corbeiensis.Morti/ro/ojiion Ger- 
manicum, et MS. Florarium Sanctorum, nos de eo 
agemus ii Januar. 

S. Melchior RexMagus. MS. Florarium Sanclornm, 
nos y> Januar. 

S. Potitus puer xiii annorum Ronire. MS. Flora- 
rium. Idem est qiii in Marhjrologio Romano liabc- 
tur XIII Januar. 

S. Severus Episcopus Ravennas. Manrolycus, aliiquc. 
De eo ageinus cuni Martyrohgio Romano i Februar. 

S. Eupbrosyna Virgo Alexandrina, lioc die a Marty- 
roloqio Rontano, et aliis plerisqtie refertiir. Vitnni 
dabimvs, qilo die colitur a sacro ordine Carmeli- 
tarum xi Februar. 

S. Fulgentius Episcopus Utriculanus. Galesinius, et 



MS. Florar. nos xxii Maii. 

S. Proculus Episcopus Interamnensis. Ferraritis et 
Galesinius. Colitur Bononia; 1 Jnnii cum altero Pro- 
culo militc; Inleramniv rero 1 Deccmhris, quod eo 
die corporis ejus facta translatio fucrit. Nos ile eo 
agemus i Junii. 

S. Basilii Magni depositio Iwc die celebratur in M«r- 
lijroloijio Roniano, celerisque omnibus ; sed vitam ejus 
dabimus XVJII Kal. Jiilii, qiio ordinatus fuit Epi- 
scopus, quo etiam prxcipue colilur, xiv Junii. 

S. Servanus, aliisSernanus,Episcopus,ApostokisOr- 
cadum, hoc die referttir a Fcrrario; a Davide vcro 
Ciimerario XX Apritis; ab Adiimo Reqio in Kalen- 
dario Scotieo, MS. Florario Sanctornm, Carlliusia- 
nis Coloniensibus in additionibus ad Usuardum ex- 
ciisis anno IblS et 1321 et aliis, quos potius 
sequemur, i Jalii. 

S. Ferrutius Martyr Moguntia;. Fcrrarius, qni ptiiat 
hac die agi ejus translationem, nam natalis 28 Octob. 
celcbralur. Extat quidem translationis historia inMo- 
giintiacis Serrarii nostri : sed neque quo die acciderit 
expressiim est, ncque, qtios consuluimus, Moguntini, 
hoc die quidqtiam ad ejus vcncrationem publice fieri 
memincrttnt. Agentns igiliir de eo xxviii Octobr. 



CmCUMCISIO DOMINI 



ET OCTAVA MTIVITATIS. 



An. Cdu. I. 

I Janu. 
Kalmdce 
Jannarii 
celcbres. 



E 



ra:cipvn semper religione celebratx a Cliristianis 
\ Knlemlx Jamtaria: sunt, propter Dominici Nor 
talis octavam, sacrosanctce Circumcisionis Ckri- 
sti memoriam,et augustissimuin nomen Jesu, in 
quo nimiritm oportet omnes liomines salvus (ieri. Merito 
igitur veteres Romanos in auspicando ab hoc die anno se- 
qui Ecclesia mahiit, quam cetcras gentes, qux aliud 
quodpiam statuerent exordium, ut ipse dies sacrum no- 
strx symbolum salutis prxfeiret. 

2 De ipsarum Kalendarum die, Gentilium ritilfus, 
Christianorumjejuniis, Htaniis, latiscontrastrenasetpro- 
fanum luxum legibus ,multa crudite commentatur in No- 
tationibus ad Martyrologium Baronius. De Circumcisio- 
nis vero mysterio, et sanctissimo Jesu nomine, plurimx 
extant Sanctornm Patrum homiliiv, multi recentiorum 
tractatus. Hic unicum dabimus Faustini Episcopi, habi- 
tum contra superstitiosos quorumdam Christianorum 
mores, serntonem, quem hactenus (ut quidem remurjnon 
editum ex vetustis Accincti monasterii monumentis eruit 
PetrusFranciscus Chi/fletius noster. Tum de sacro Chri- 
sti prayutio quxdam ab Heriberto Rosweydo nostro ex 
variis atictorilnis et MSS. collecta subjiciemns. 



FAUSTINI EPISCOPI SERMO 

IN KALENDIS JANUARIl 

ex vetuslo codice descriptus 

a Petro Francisco Chifflciio Soc. Jesu. 

Dies Kalendarum istarum, fratres carissimi, 
qiias Januarias vocant. a Jano quodam ho- 
mine perdito et sacrilego nomen accepit. Ja- 
nus autem iste Dux quondam et Princeps 
liominum paganorum fuit : quem imperiti homines et 
rustici.dum quasiRegemmetuunt, velut Deum colere 
coeperunt. Detuleriint enim ei illicitum lionorem dum 
in eo expavescunt regiam potestatem. Horaines 
quippe stulti et ignorantes Deum, illos hinc maxime 
ex diis aestimabant, quos inter homines sublimiores 
esse cernebant. Ac sic factum est ut unius veri Dei 
cultus ad multa deorum, vel potius dirmoniorum, 
nomina transferi'etur. Diem ergo Kaleudarnm ho- 
diernarum de nomiiie Jani, sicut jam dictum est, 
nuncuparunt : utique ut ei homini, cui diviuos ho- 
nores conferre cupiebant, et flnera unius anni et alte- 
rius initium deferrent. 

2 Et quia apud illos Januaria; Kalend.T unum an- 
num implere, alium incipere dicebantur, ideo Kalen- 
das istas in termino posuerunt : ut unum annum 
flnire; alium incipere crederetur. Et hinc est quod 
antiqui idolorum cultores ipsi Jano dnas facies figu- 
rarunt; nnam ante ipsum, aliam post ipsum : unam 
qiia: praiteritum aninim videtur aspicere, aliam quse 
futurum. Ac sic hoinines insipientes duas ei facies 
deputando, dum ciim facere Denm cujiiunt, mon- 
strum esse fecerunt. Hoc pst, voluerunt in Deo suo 
esse principium, quod est etiam in pecude monstruo- 

suni. 



KalendK 
Januarice a 
Jnito dictx. 



qtu pro 
Dco cuittis : 



ei antti ini- 
Ittiin, ct fiitis 
tlicatus. 



Dtue ci factci 
atjictie. 



I JANUARII. 



Elhnici et 

quidam , 

Cltristiani 

Kalcndis 

Jaiwariis 

ntonslruosas 

fiffiiras 

inihichavl. 



Alii «)»- 
iiebrem 
habilnm 
asmmebant . 



Alite super- 
slitiosa' oh- 
servationes 
in Kalendis 
Januariis. 



sum.Et iileo oplima erroris ipsius declaratione atque 
indicio. dum eum reiigiosa vanitate magnum Deum 
videre volunt, dEemonium publicarunt. 

3 Ilinc itaque est quod istis diebus pagani honii- 
nes perv(M'so omuium rerum ordine obsccenis defor- 
mitjitibus aguntur : utique ut tales se faciant qui co- 
lunt. qualis fuit ille qui colitur. In istis enim diebus 
miseri homines.et quod pejus est, etiam aliqui bapti- 
zati, sumunt formas adulteras; sumunt species mon- 
struosas. In quibus quidem quse primum ridenda ac 
potius dolenda sint, nescio. Quis enim sapiens cre- 
dere poterit inveniri aliquos sanje mentis, qui cer- 
vuhim facientes in ferarum se velint habitus com- 
mutari? AHi vestiuntur pellibus pecudum, alii 
assumunt capitabestiarum, gaudentes et exultantes 
si taliter se in ferinas species transformaverint, ut 
homines non esse videantur. Ex quo indicant ac pro- 
bant, non tam se liabltum belluinnm habere quam 
sensum. Nam quamvis similitudines diversorum ani- 
malium exprimere in se velint, certum est tamen in 
his magiscor pecudumesse quam formam humanam. 

4 Jam yero illud quale vel quam turpe est, quod 
virinati tunicis muliebribus vestiuntur, et turpissima 
demutatione puellaribus figuris virile robur efiemi- 
iiant ; non erubescentes iiiscrere tunicis muliebribus 
militares lacertos? Barbatas facies praeferunt. et 
videri se feminas volunt : et merito virilem jam for- 
titudinem nonhabent, qui in muliebreshabitus trans- 
ierunt. Justo enim judicio Dei evenisse credendum 
est ut militarem virtutem amitterent, qui feminarum 
specie se deformassent. 

3 Et quia Deus placatus vobis inspirare dignatus, 
ut pro amore fidei ista niiserabilis consuetudo de hac 
civitate ad integrum toUeretur; rogo vos, fratres ca- 
rissimi, ut vobis non sufficiat, quod i])si hoc inalum 
Deo douante non facitis; sed ubicumque alicubi fieri 
videritis arguite, castigate, corripite, et vestro salu- 
bri consilio de isto miserabili sacrilegio homines 
stultos revocate : et ut ad integrura vos divinae mi- 
sericordijeconsecretis.etiamillasaliasobservationes, 
velut diaboli venena. respuite : quas, quod pejus est, 
adhuc plures in populo Christiano observare non 
erubescunt. 

6 Sunt enim qui in Kalendis Januariis ita auguna 
observant, ut focum de domo sua vel aliud quodcum- 
que beneficium cuicumque petenti non tribuant. Dia- 
bolicas etiam strenas et ab aliis accipiunt, et ipsi 
aliis offerunt. Aliqui etiara rustici mensulas suas in 
ista nocte, quse praeteriit, pleuas multis rebus, quae 
ad manducaudura suntnecessariai, componentes, tota 
nocte sic corapositas esse volunt, credentes quod hoc 
illis Kalendae Januariae pr£Estare possint. ut per to- 



tum annum convivia illorum in tali abundantia per- 
severent. Et quia sicut scriptura est, Modicum fcr- 
mfntum totam mdssam corrumpil, etiam ista vel alia 
his similia, qu?e Inngum est dicere, quae ab imperitis 
aut parva aut nulla j^eccata esse creduntur; a vestris 
ordinate famulis reraoveri : et hoc proecipite, ut sic 
Kalendas istas colant. quomodo aliorum raensiura 
coleresolent. Quienim aliquidde paganoruraconsue- 
tudine iti istis diebus observare voluerint, timendum 
est ne eis noraen Christianum prodesse non possit. 

7 Et ideo sancti antiqui Patres nostri consideran- 
tes maximam partem generis humani diebus istis 
gulae vel luxuriae deservire,ebrietatibus et sacrilegis 
saIutationibusinsanire;statueruntinuniversomundo, 
ut per omnes ecclesias publicum indiceretur jeju- 
nium : ut agnoscerent miseri homines in tantum se 
inalefacere, ut pro illorum peccatis neoesse esset 
omnibus Ecclesiisjejunare. Jejunemus ergo, fratz^es 
cliarissimi, in istis diebus, et cum vera et perfecta 
caritate stultitiam miserorura liominum lugeamus : 
ut vel sic intelligant raalum suum, dum nos pro se 
publicum vident observare jejuniura, neque enim 
desperandum est, quod illos Deus non possit vestra 
oratione corrigere, qui per Apostolura suum ineffabili 
pietate promisit dicens : Qni amvcrti fecerit peccato- 
rcm ub errorc vix sua', saivnbil unimam cjns a morte, et 
operict muUilitdinem peccatorum. 

8 Qui enim in istis Kalendis stultis hominibus 
luxuriose ludentibus, ahquam lunnanitatem impen- 
derit. peccatis eorum participem se esse non dubitet. 
Nam qui de sahite aniraae suai fideliter cogitat, magis 
de illis debet dolere vel flere, quam cum illis vel de 
illis ad infelicem risum suum animum relaxare. Vos 
vero, fratres, qui Deo propitio quotidie clamare con- 
suestis : Oculi mei semper ud Dominnm; et iterum : 
Ad te levavi ocidos meos; non oportet ut oculi vestri, 
qui assidue in ecclesia vigilantes Deo sanctificantur, 
videndo luxuriam stultorum hominnm polluantur, 
magis dedignari debetisatque despicereopus diaboli, 
ut in vobis integra periuaneat caritas Christi. Cla- 
mate ergo cum Propheta dicentes : Averte oculos 
mcos ne videant vanitatcm; timentes illud quod ait 
Apostolus : JXon potestis mensif Dci participes essc, et 
inensie divmoniorum .- non potcsti^ calicem Domini bi- 
bere et calicem divmoniorum. Sed credo de Dei mise- 
ricordia. quod ita per vestram castigationem illorum 
stultitia corrigenda est; ut non solum pro vobis, sed 
etiam pro illorum qui vestro exemplo proficiunt, du- 
plicata vobis a Deo prJEinia rej)ensentur'. Quod ipse 
pra^stare dignetur, cujus regnum et imj)ei'iuin per- 
manet in Scecula sasculorum. Amen, 



Peh Fad- 

STINUMEriSC. 

1. Cor. 5. 
V.6. 



Antiquiliis 
nniversalf 
hoc die insti- 
tutumjeju- 
nimn. 



Adliuc 
Fauslini 
atale scr- 
vabatur. 



Jacob. 3. 
V. 20. 

fiihildandmn 
ineptis Iwnii- 
nibus bnc- 
chantibus. 



Psal. 2^.13. 
Psal. 124 t. 
yon Ucet 
vel corum 
stultitias 
spcctarc. 
Psal. II». 
V. 37. 



COMMEMORATIO 

SACROSANCTI PRiEPUTlI CHRISTI, 
ANTVERPl^ ET ALIBI. 



Clirisli 
pruir.iium 
diu Anl- 
verpifK .'icr- 

mtumi 

Ewdem rc- 
/iquiie su-pe 
diversis lo- 
cis «sr pu- 
liiulur. 



OuiiKjue fcrmc sxcutis sacrosunctuvi Chrisli 
j'rieputium inter alias illu.slres Sunclorum rcU- 
ijuias apud sc csservatum gloriantur Antvcr- 
picnses : quod tamen sub anuum 15GG (emplis 
ac sacruriis immaniCalvinistarum furore dircptis deper- 
dilum cst. Quoniam vero et aUx Ecciesix iilud apud se. 
exi&tcre contendunt, profcram quie de eo varii auctores 
tradidere -. judicium de re tota Lectori reiinquam. Ne- 
que id novum est plures Ecdesias de ilhistribus aliqui- 
im reiiquiis certare, ut patebit ex Sanctorum historiis. 



cum sifjic aUw pro aUis iituslrioribus aut dativ Princi- 
pibus, aul suppositie; et hx taincn magna /ide a piis 
honunibuscuttie multorum miraculorum uccasionem pne- 
buerint. 

2 Quod vcro controvcrtitur a quibusdnm an Christus 
cum pnvputio resurre3:ent (de quo consuU pnssunt Titns 
Bostrensis et Theophijinctus in caput 2 Luae, et alii 
Intcrpretes ac Doctores,) id ita exponit Franciscus Sua- 
res nostcr 3 part. quiv.-ifion. 54, urticui. 4, disput. 37, 
sect. I, ut cum pneputio quidcm resurrexisse Chvistum 

fatealuvy 



DE PR^PUTIO CHRISTI. 



Ex VAnns 

AUCTOR. 



Ilctatinii ab 
Angelo Cavolo 
M. ct Aquis- 
tirani fottocn- 
Itim. 



Aiticii fcrtitr 
ctinyn^crinri. 
itti ct mitra 
Aaronn. 

KOT. .1. 

D. Virgo 
f.hristi 
j)ra'pntinin 
.<icn'nrit : 
iteinde S. 
Joanni dcdit; 
ciiin sanguiiie 
a vittneribus 
Cliristi ab- 
sterso. 



Ea post IXo- 
mce asser- 
vata 



l'r(epntium 
Christi pu- 
lat Satmcron 
tt D. Virgine 
MtigdatcncB 
doaatnin. 



fateatur, fidem tamett traditioni asserenti id in lerris 
quoqiic ttsservari, mn deroijet. Nam qtiod rcsectum est, 
ceaset probabilc csse iii terris niaiisisse; eorpus tamen 
resurgens habuisse prffiputium fonnatum ex ali- 
qua parte raateriffi illius, quie aliquando fuerat in 
corpore Cln'isti et per continuam erat nutritionem 
resoluta. Quo vei'o loco pellicula ilta, a saiictissiino 
Christi corporc prxcisa, nunc asservetur, iion salis 
coiislut. 

3 Innocentius III tib. 4 tle Missx nujsleriis cap. 30. 
Quid de circumcisione prffiputii, \'el umbilici prseci- 
sione dicetur? an in resurrectione Cliristi similiter 
rediit ad veritatem Immanse substautis? Creditur 
enim in Lateranensi basilica reservari : licet a qui- 
busdara dicatur, quod prffiputium Clnisti fuit in Jeru- 
salem delatum ah Angelo Carolo Magno, qui trans- 
tulit illud, et posuit Aquisgrani. Sed post a Carolo 
Calvo positnm est in Ecclesia Salvatoris apud Caro- 
sium. Melius est tamen Deo totum coramittere, quain 
aliquid temere definire. 

4 Jacobas dc Vai'nijine in ^egcntla Aurea, in festo 
Cii'cnntcisicniis : De carne autem circumcisionis Do- 
niini dicitur, quod Angelus eam Carolo Magno attu- 
lit; et ipse eam Aquisgrani in ecclesia S. Mariai 
honorifice collocavit : Carolus vero illani postea fer- 
tur Carosiura transtulisse. Nunc autera dicitur esse 
Romaj in Ecclesia, quiE dicitur Sancta Sanctorum. 
Unde et ibidem scriptum legitur : 

Circiiincistt citro Cliristi, sandalia ctara, 
Ac umbilici viqel hic pnEcisio cara. 

Unde et ea die fit Statio ad Sancta Sanctorum. Ea- 
ilem habet Peti'us de Natalib. lib. 2, caj). 27. 

5 Ferreolus Locrius M.4R1* AiKjuslic lib. 4, cap. G, 
Sjmpliorianus Canipegius libello de sanctis Gallia- 
rum locis, ab annis C7 Parisiis edito, ait Auieii in 
Arvernia, quod oppidum nunc de Puteo dicitur, prai- 
putiura Dominicum ac Aaronis mitrara seu infulam 
sollicite servari, niagnaque in veneratione baberi. 

6 S. Birgitta lih. 6, Revelat. cap. 1 12, iMaria ait : 
Cum filius meus circumcideretur, ego raembranam 
illam iu raaximo honore servabara, ubi ibam. Quo- 
modo enim ego illam tradereni terra^, quae de me 
sine peccato fuerat generata ? Cum terapus vocatio- 
nis meoe de hoc mundo instarct, ego ipsam commen- 
davi S. Joanni custodi meo, cum sanguine illo bene- 
dicto, qui reniansit in vulneribus ejus, quando 
deposuimus eura de Cruce. Post hoc S. Joanne et 
successoribus ejus sublatis de mundo, crescente ma- 
litia et perfidia, fideles qui tunc erant, absconderunt 
illa in loco mundissimo sub terra, et diu fuerunt in- 
cognita. Donec Angelus Dei illa amicis Dei revelavit. 
Roma! o Itonia! si scires, gauderes utique : imo si 
scires flero, fieres incessanter, quia liabes tiiesau- 
rura raihi charissimum, et non lionoras illum. 

7 Alpltoiisus Salmeron tom. 3, in Evangelia Tract. 
36, pag. 320, B. Virgo annulum circumcisionis di- 
ligentissime, ut rem pretios*ssimam conservasse fer- 
tur, quem autequam in cadum conscenderet (ut fama 
est) B. Mariai MagdalenEe custodiendum reliquit : 
postea, ut Jacobus Episcopus Genuensis testatur, ab 
Angelo delatus est ad Carolum Magnura : qui annu- 
lus primo A(iuisgrani, deinde Carosii est custoditus. 
Tandem vero ejusmodi prasputium ad prim.iriam 
sponsam suam, id est, Romanam Ecclesiam, quse 
mater est et magistra onmium Ecclesiarum, perve- 
nisse certissima fama et traditione constat, atque 
in Lateranensi templo, in Sancta Sanctorum, loco 
sic appellato, multis saiculis fldelissime, uti par est, 
ac ut tantum amoris Christi monumentum exigebat, 
ac religiosissime asservatum. 

8 Joannes Baptista Signius in Reliquiario cap. 1, 
Prajputiura legitur ab Angelo delatum Carolo Regi, 
qui postea in ejus nomine nionasterium de Corrosio 



Pictavensis dioecesis aediflcavit, et Corrosiuma carne 
illa circumincisa, id est, prffiputiata, nuncupavit. In- 
terim vero praiputium ipsum in tebernaculo niarmo- 
reo, apud Romam super Latcranensi altari majori 
cumaliis reliquiis, Onuphrio Panvinoteste de septem 
primariis in urbe Ecclesiis, custoditur. 

9 Descriptif) Sanctitarii Lateranensis Ecclesix ms. 
in codice Marchianensi, et Brugensi CoUegii Societalis 
Jesu. In eodem sacro Lateranensi palatio est quod- 
dam S. Laurentii oratorium, in quo tria sanctissiraa 
computantur altaria : primum in arca cypressina, 
quara Leo Tertius condidit, tres capsje sunt. In una 
est Crux de auro purissimo, adornata gemmis et la- 
pidibus pretiosis, id est hyacinthis et sraaragdis et 
prasinis. Et in media Cruce illa est umbilicus Domini 
et prieputium Circumcisionis ejus, et desuper inun- 
cta est balsamo, et singulis annis eadem unctio reno- 
vatur, quando Dominus Papa cum Cardinalibus facit 
processionem in exaltatione S. Crucis abipsa S. Lau- 
rentii ecclesia in ecclesiam S. Joannis. Et in alia 
capsa argentea et deaurata cum historiis, est Crux 
de smalto depicta, et infra capsam illara est Crux 
Domini nostri Jesu Christi. In tertia capsa, quse 
est argentea, sunt sandalia, id est, calceamenta 
Domini. 

10 M. Attilius Scrranus de 7 Urbis Ecclesiis cap. 
de Basilica Laleranensi p.7\. Hinc ad sancti Salvato- 
ris sacellum pervenitur, quod quidem S. Laurentii 
dictum fuisse multi scriptores atfirmant, maxime ta- 
men Bibliothecarius in vita Stephani Papa; III. Hoc 
postea ob innumeras Sanctorura reliquias Sancta 
Sancturum nomen sortitum est. Hic aliquamdiu re- 
condita fuerunt Apostolorum capita, Christi praepu- 
tium, et caput D. Aguetis Virginis et Martjris, quje 
cura nraltis aliis inde ablata sunt. Asservantur tamen 
ibi adhuc multa; sanctteet venerandffi reliquise. Nunc 
vero ob collocatam in eo sanctissiraam Christi Sal- 
vatoris imaginem sacellura Salvatoris appellatur. 

1 1 Idem ibidem cap. de reliqitiis Lateranensis Ec- 
clesix : In sacello Sancta Sanctorum, quod S. Lau- 
rentii appellatur. ... Sub altari est capsa cypressina 
multis clavibus clausa, a Leone III Papa facta, his- 
que litteris aureis ornata, Sancta Sanctoruin, intra 
quara sunt alia; plures capsulie et tabernacula reli- 
quiis plena : in his parva capsula argentea deaurata 
adraodum Crucis, in cujus raedio est Crux aurea. In 
illa fuit Prscputium, ut patet ex Sanctuario Laterunensi 
MS. etsi Serranus noii exprimat. 

12 Illustria sunt qiix de pnvpiitio illo Roma ospor- 
tato, ac deimle reperta, scribit Eranciscus Toictus iioster 
in cap. 2 Lucx, Annol. 31. Intellectum est ex tribus 
Illustrissimis ferainis, nimirum Magdalena Strocia, 
quondam Flaminii Anguillarie conjuge, et ex Clarice 
filia ipsius, qua: Sciarra) Columna! nupserat; denique 
ex jEmilia Ursina Magdalen:c cognata, qua' Virgi- 
nio Auguillara; matrimunio juncta fuit; anno 1S27, 
quo terapore Roma in hostium clii'eptionem cessit, ex 
augustissima Lateranensi Basilica, loco, qui Sancta 
Sanctorura religiosissirae nuncupatur, Praquitium 
Christi Domini cum aliis reliquiis railitem quenulam 
sustulisse, qui urbe discedens a rusticis captus; Cal 
catam (pagi hoc nomen est, qui Anguillar;e familioe 
subest, et Romaviginti dumtaxat millibus passuum 
distat) deductus, in cellariaque pro carcere detrusus, 
quein subripuer'at thesaurum sacrilegus defodit. 

13 Non multopost libertate donatus, Roraam re- 
vertitur, ac morbo correptus, sese in Xenodocbium 
sancti Spiritus in Saxia recipit, ubi morti proximus, 
in pago Ronue vicino (uorainis non raeniinerat) fami- 
liseAnguillaraisanctissimasreliqniasseterraobruisse 
perhibuit. Id ubi ad Cleraentein Pontiflcem VII per- 
latum fuisset, Joanni Baptista) Anguillarffi Lucretise 
Ursinffi marito (is erat Calcatse, Stabii, et Massana; 
Dominus) scribi mandavit, omnem ut diligcntiam iu 

perquircndis 



Corrosiiim 
nionasterium. 



Oratoriiim 
S. Laurcntii 
in Ecclesia 
Lateranensi 



Istllic uinbiti- 
eits et prcspii- 
tiuin Christi 
asservata. 



Calccanienta 
Christi. 



Cnput S. 
Agnelis. 



Prifputium 
Christintiit 
atii.^ rctiquits 
sublatum, in 
terram de- 
fodit niites. 



Morittuiidits 
id indicat. 



I JANUARII. 



Tniutcilt 
iiiullo iml 
rcpcrmUitr. 



Pars camis. 
S. VitUntiiti 
M. omittno rc- 
ccits. 
Hcliquia: 
(litailam 
.V, llarlhtt!. 



yiaijdalcnw 
Slroclo'. 
connati sac- 
citlum, in qito 
crat Chrisli 
lirwjiittittm, 
apcrire, 
lertio obri- 
iicscunt di- 
,,ili. 



Suavissimtts 
odor alllalur 
e.v eo fascicu- 
lo. ' 



perquireiulis roliquiis .'idhiheret. Fecit iUe, quofljus- 
sus fnerat, iiec tainen iuventum quitlquani. 

14 Mense tandem Octobri ISS?, placuit Divina; 
bonitati, ut ab advena Sacerdote, qui Calcata; SS. 
Cornelii et Cypriani prpeerat ecclesiiE, cui juncta 
erant cellaria, in qute inclusnm fuisse militem dixi- 
mus, reperirentur : repositae sanctissima! reliquiffi 
in scriniolo ex chalybe ei-ant medii palmi longitudi- 
nis, quatuor vero digitorum altitudinis, airuato 
operculo desuper clausa;. Scriniolum ad Magdale- 
nam Strociani loci illius heram, qua; id temporis 
Stabii. uno milliari Calcata morabatur, Sacerdos de- 
fert. Ha^c igitur nobilissima feniina una cuni ipso 
Sacerdote, Lucrctia Ursina, Clariceque filia, septem 
Ycl octo annorum, aperfo scriniolo, pervetustis seri- 
cis panniculis involutas inveniunt reliquias, quibus 
singulis in perpolita membranula adjuncta erant 
nomina. temporis diuturnitate adeo consumpta, ut 
asgre legi potuerint. Eas ergo ut honorifice compo- 
neret, sigillatim Magdalena evolutas (complures 
enim erant) in argenteo pollubro reponebat, novis- 
que ex serico sacculis, adjunctis itidem singulis no- 
minibus, jnserebat. Inter cetera primo inventa est 
particula carnis Beati Valentini Martjris, nucis 
magnitudinem aequans, quse quidem eo ipso tempore 
recens prascisa videbatur. Reperta ibidem secundo 
fuit pars maxillas cuni uno dente S.Martbte.D.Mag- 
dalena3 germanae. Augebat laetitiam inventi thesauri, 
inveniendi expectatio. 

13 Juglandis instar tertius erat serico panniculo 
sacculus confectus, cuinomenJEsus inscriptum erat: 
ejus dum Magdalcna primum fllum solvere aggredi- 
tur, sentit manus rigere; eas, ut moris est, con- 
fricat, et rursus, quod coeperat, solvere filum co- 
natur : sed iterum magis quam ante stnporem 
manuum, cum eorum,qui aderant, admiratione per- 
cipit, ignara quidnam in saccello lateret. Quare 
mente erecta, desuper implorandum prajsidium rata, 
corde ita Deum optimum alloquitur : Quamquam 
me peccatricem, ideoque indignis.simam, qUK divina 
attingam, profltear, aninius tamen meus testis mihi 
est, non arroganter, sed humiliter; non ut sacra 
contemnara, sed ut honorate conservem, id muneris 
me suscepisse. Stupefactis itaque tertio cum raajore 
rigore, sed pari exitu, digitis, nodum adeo difficilem 
solvendi percupida fasciculum sacrura prehensans, 
binos utriusque manus admovere molitur digitos, 
quos extemplo itidem rigoi'e induratos persensit, ut 
e metallo eonfecti videreutur. Et quod miraculi ma- 
gnitudinem auget miriflce, nec digitos conjungere, 
nec sacratissimum globulum contingere potuit. Spe- 
ctaculum stuporem, stupor adstantibus, ipsique 
Magdalenas in primis, uberrimas elicit lacrjmas. 
Tum Lucretia veluti divinans, Crediderim, inquit, 
sacrosancturn Christi pKfiputium liic contineri, de 
quo Clemens Pontifex Maximus Joanni Baptistae 
conjugi meo aliquando scripsit. 

IC Hkc ubi solertissima femina prolocuta est, 
suavissinmm repente ex eodem globulo afllari odo- 
rem percipiunt, cujus compositionera ne imagina- 
tione quidcm consequi potuerunt. Neque vero locum 
dunitaxat illum, in quo reliquias contemplabantur, 
odor ille conipleverat, sed per oranes njdium partes 
ita sparsus erat, ut Flaminius Magdalcna; raaritus 
propere ad uxorem miserit, qui intelligeret, quis- 
nani odor esset ille, qui e suo cubiculo diffundi vi- 
debatur : sed mulier prudenter admodum maluitpro 
tempore id, quod gerebatur, dissiraulare, quara te- 
mere secretum, cujus et ipsa fuit inseia, revelare. 

17 Interea timore non mediocri perculsis ac du- 
biis, quid agant, quo se vertant, Sacerdos, qui ade- 
rat, rci novitate et ipse perterritus, id offertconsilii, 
ut Claricera tenerrimam virginem. supremara per- 
difficili operi manum imponere sinerent. Consense- 



runt qua; aderant matrona;, felicem se mater arbi- 
trata, si in solvendo nodulo a filia superaretur. 
Accipit igitur cum reverentia globulum Clarix, sine 
mora et difficultate resolvit, evolvit, et separat, ac 
in pollubro argenteo cum ceteris reliquiis sacrosan- 
ctum Christi deponit pra^putium, et tandem in va- 
sculo argenteo collocat, quod quideni densura ac 
crispum instar rubri ciceris erat. Tantum apud 
Deum opt. vita:' semper valuit innocentia, et corpo- 
ris integritas. Porro tam matris, quara fllia; mani- 
bus odor ille divinus ita inspersus fuerat, ut per 
biduura continuo duraverit. 

18 Persecutie sunt postraodura contueri et ad- 
aptare ceteras reliquias, e quarum tanien explica- 
tione nullus odor emanabat, quemadmodum neque 
ex prioribus ; nec aliquem in eis evolvendis, vel ac- 
commodandis conatum adhibere fuit necesse. Deni- 
que in idem scriniolum suramo honore deposita 
onmia in Calcatense templura deferenda Magdalena 
Sacerdoti tradidit, quem cuni nonnihil mali de eo 
suspicaretur, paulopostdiraisit, in cujus locura alium 
suum subditum suffecit. Res ea diu latere non po- 
tuit : sed cum esset brevissirao tempore divulgata, 
verita Calcata; Domina. ne cujusquam malitia tan- 
tus thesaurus subriperetur, eum in Ecclesia; sacra- 
rio, loco nirairum tutiore, asservari voluit. 

19 Deraum anno 1S59, ipsis Kalendis Januariis 
Dei instinctu, mulieres quaedam ex sanctas Ursula; 
sodalitate Massano, (qui locus Calcata uno distat 
milliari) causa visendi sacrosanctas reliquias, reli- 
giose post meridiem candelas accensas in manibus 
gestantes iter suscipiunt : quibus sese viri complu- 
res, ipsi quoque faces praeferentes, cum suis liberis 
adjunxerunt. Ubi Calcatara perventum est, in pla- 
nitie, in qua situm est teraplum, hurai se maxiraa 
animorum submissione prosternunt universi : et sic 
genibus nixi limen Ecclesiae, in qua easdem reli- 
quia; conservabantur, attigerunt. JIox ab .\ristante 
Sacerdote, viro integerrimo, exhiberi sibi sacrosan- 
ctum pra!putiuni petierunt : elatum e sacrario in 
altari Sacerdos deponit. Et ecce subito (res omnem 
excedit admirationera) templura nubes iniplet, qure 
sanetissimas reliquias, Sacerdotera, altareque ipsum 
obnupsit, ut nihil eorum a quoquam per quatuor 
horarum circiter spatium videri potuerit praeter 
nubem, stellas, et ignis flammas, quae sursum ac 
deorsum per ecclesiam ferebantur. Eo spectaculo 
universi, qui aderant, merito consternati, misericor- 
diam intensa voce prout lacryra^ et singultus per- 
mittcbant, implorare cceperunt : non defuere, qui 
campanis pulsatis non Calcatensis raodo, verura et 
Stabii Massanique pagi multitudinem sonitu advo- 
carent : multi foribus templi exclusi tecta conscen- 
derunt, tegulisque avulsis aditum sibi ad ea, qu;e 
visebantur, spectanda paraverunt. Persensit cara- 
panarum sonum Flaminius loci herus, qui id tempo- 
ris animi gratia venatum longius abscesserat : et 
sine raora ex suis familiaribus, qui rem investigaret, 
misit : rediit ille celerrime, seque in teraplo nubem, 
stellas, et flammas eum multitudine videre asseruit. 
Advolat herus ipse, in cujus in pagum regressu, Dei 
voluntate disparuerunt orania. Retulit postmodum 
Sacerdos, se toto illo tempore sensu omni et cogita- 
tione captum fuisse. 

20 Non raulto post Magdalena Romam venit, et 
de oranibus P:udura IV Poutif feeit certiorem. a 
quo Pipinellus, et Attilius Ca;cius Lateraneusis Ba- 
silicre Canonici Calcatara raissi, ut plenius de facti 
veritate edocerentur. Hi ergo advocatis lectissimis 
feminis, Magdalena, Lucretia, et Clarice, ab eis re- 
quisierunt, easderane reliquias recognoscerent, quas 
ante sibi a Sacerdote exhibitas fuisse narrabant. 
Asseveraverunt illae, queraadmodum publicis tabu- 
lis, ac testlmoniis consignatum est. 

21 Duni 



Siilriliir 
fiusciculus itte 
a Clarice 
virfjittc. 



liiiitio Itierct 
iil cjtis 
maitilms 
sttavis odor. 



Asscrvaittur 
dicltereliquiie 
in CalcattB 
teinplo. 

Supiilicatio 
01} siu:rum 
prirptttittm 
lialeitdis 
Janiiariis. 



Expasitis 
rctiqiiiis 
iltttics aliaque 
portcnta in 
lcinplo cer- 
nititlur. 



Pulsalis 
cainpniiis 
miilti coit- 
veniiint. 



RcsPaitlolY 

Pontilici 

ci-ponitur. 



DE PRyEPUTIO CHRISTT. 



EX TOLETO 
KT WS. 

Camiiicus 
quidam 
Latcrnmiws 
pra^pitlium 
Christi com- 
primeiis, illiid 
diveUit : mox- 
que horrida 
lempestas 
oritur. 



MuUa isthic 

imracula 

fiunt. 

Indulgcutia; 
conccduntur 
a Pontificc. 

NOT. 1. 



Prcpputium 
Christi. aut 
cerie ejus 
pnrs Aiilvcr- 
piceasservata. 



N0T.5. 

liiteric 

CapituH 

Antve}'piensis. 

• poslea nova 

hicsedes 

Episcopalis 

crecla. 



. Hcg, H. 



Ca^sar. 1. 8. 
r. 8-1, 85, 86. 



1'ra'pulium 
Christi lliero- 
sohjmis Ant- 
verpiam 
transmil- 
liiur. 



■ non con- 
iientil hoc 
cum hisloria 
bflli sarri. 



21 Dinn Ii?ec genmtur mpiise Maio 11)59, (dies 
erat longe iuilcliPiTimus) acridit alind insigne mira- 
Culum. Prior enim ille Canoniconim binis utrinsque 
nianus digitis Christi prEeputiuni diirunme sit, an 
molle pertentat, et ut esset cerfior. comprimens. in 
duas partes incautiis divulsit:quo facto {dictu mira- 
bile) qufB tonitrua, qua; fulgura, quam obscuratus 
sit super eiim locum aer, ita ut media luce lucem 
astantes dosiderarent : metu conterriti omnes ani- 
mam agere videl)antur. 

22 Depositis reliquiis Canonici Romam regressi, 
visaetaudita Pontifici retnlerunt, testificatiquesunt 
omnibus ingenue, veras esse Servatoris nostri reli- 
quias : iidenique anctores fuerunt in perantiquis co- 
dieibus inveniri, hoc sanctissimuin Cliristi pr.Tiuitium, 
olim in vase crystallino, quod utrimqne a dnobus 
Angelis ex auro aff^abre elaboratis sustentabatur, ad 
Sancta Sanctorum asservatum fiiisse. Porro in ho- 
diernum diem Calcatas in EedeSS. CorneliietCypriani 
summa veneratione custodiimtur.ubi hsec, et in dies 
plura Deus opt. miracula operatur. Qui locus, utesset 
eo celebrior, .^milia IJrsina Magdalenas cognata, 
mense Julio 1584, a SixtoV, plenariam Indulgen- 
tiam, in eadem ecclesia ipso Circumcisionis Domini 
die, ut ex litteris Apnstolicis constat, per decennium 
impetravit. 

23 Rcstat ut qu;e pro AntiHTpicnsihus faciunt prnpn- 
na7mis : qua' quantam vtm hahcant, alii judiccnt. Mihi 
certe probabilc {\t, saltem pnrticulani aliquam sacri piw- 
putii liic e.rtitissc. Primum cst tcstinwnium Capituli 
Antvcrpiensis anno 1416 datum. Alterum testimoniuni 
Theobaldi Archiepiscopi Bisontini anno 1427. Tertinm 
Joannis Epimopi Cnmaroccnsis anno 1428. Quartum 
testimonium Fugenii Papx anno 1446. Huc acccdit 
BuUa Clemcntis VIIT annn 1599 datn, qua confir- 
matur Confratcrnitas Circumcisionis, jam oHm in urhc 
Antverpicnsi instituta. 

24 Liitcrx Capituli Antverpiensis ita habent : Uni- 
versis Christi fidelibus ad quos pra-sens nostrum 
scriptum pervenerit, Decanus et Capitulum ecclesife 
coUegiatje Beatfe Marife Antverpiensis, ' Cameracen- 
sis Dioecesis, in Christo Jesu Domino nostro salutem, 
etpiam noscere veritatem. 

Si sacris ossibus ceterisque probatis reliquiis ad 
recolenda nobis Sanctorum merita, et imitandam 
vitam veneratio debeatur et honorificentiEe cultus; 
quanto major Dominico pra^putio, quod ex inconta- 
minata Christi carne.qui Sanctiis Sanctorum est. jio- 
straereparationis airha initiumque sub teneras aetatis 
infantia primBevaque sui pretiosi sanguinis effusione 
recisum, mundoque, ut pie credimus, est relictum, 
dicente sponsa Christi Ecclesia : Si non sit viro meo 
numen ct rcUquix svpcr terram. Sane cum sacrosan- 
ctum hoc Domini iiostri Jesu Christi praeputiura, sal- 
tem (ne quibusdam locis derogare videamur) notan- 
dam portiunculam ejus apud nos esse fuisseque a 
plurimis annorum centenariis, nostrorum seniorum 
relatione vetustissimisque eorum relictis scripturis 
didicerimus; ne forte irreverentiEe negligenti»que 
rei tam sacrse a Doraino cum illis Cisterciensibus, 
quorum Ca^sarius meminit, arguamur; ut quod in 
nobis est faceremus, id ipsum hoc scripto nosti'o 
uuiversitati vestrae volumus esse notura. 

25 Tradideruntquippe nobis seniores nostri, quod 
olim regnante in terra sancta felicis recordationis II- 
lustrissimo Christianissimoque Principe fundatore- 
que nostroGodefrido de BuillonHierosoIymitanorura 
Rege, erat cum illo genernsus qiiidam dr, Antver- 
piensis oppidanus, Henricus Noese, Presbyter et 
ejusdem Dnmini Godefridi Capellanus ; qui dehinc 
eorumdtMn Hierosolymitanorum ' factus Episcopus, 
videns succedente Balduino pr;cfati Regis Godefridi 
fratre, saevitiam infidelium reinvalescere pagano- 
rum ; natalis patriae nimirura affectns araore, conqui- 



situni ante et siiflficienti docninento probatura Domini 
nostri prrepiitium, permanus cujnsdain nostrntis,fidi 
Capellani sui et nostri, Arnoldi Heerbrant, prius- 
qnam morte corporali illic prpeveniretiir.nt rem tara 
sacram indignis infidelibus subtraheret, ad nostram 
pra?fatam Rcclesiam Antverpiensem meraoriale sui 
percnne fideliter transmisit. digne fidelibus adoran- 
diim ; ait enini Dominus per Prophetam : Dc Jeru- 
snlcm exibvnt rcliquia\ Et alibi : Dispcrdam de loco 
hoc (scilicet Jernsalem) rcliquias. Et ; Possidcre fa- 
ciam rcliquias populi linjus. 

20 At ne forte levitate quadam a nolJis res haec 
suscepta nonnulHs prima facie videatur, uUa vel sub- 
secnta in attestationem signaculi hujus, stupenda 
miracula, qnie operari olim dignatus est Dominus, 
plurima tacentes. fideliter refpremns. 

Contigit equidem dudum venerabilem Patrera et 
Dominum nostrum Cameracensem pastoralis sollici- 
tudinis more Ecclesiam nostram visitare. Hic cele- 
braturus inter Missarum suarum solemnia sacrosan- 
ctum Domini praeputium, de quo sermonem vobis 
facimus, praesentialiter sibi afierri. et corporali, qno 
ntebatur, superpnni praestolabatnr ; ut id ipsum cum 
metu et reverentia valeret aspicere. Cujus devotae 
petitioni dum praBdecessores nostri, qni pro tempore 
astabant, ju.^^te annnerent; indictis tamen prins po- 
pulo per enmdem orationibus communibus. dum et 
ipse intra Missae sua3 secreta orat, si forte Dominus 
eidemsignum aliquod mittere dignaretnr; (mirares!) 
ecce ex prsefato Domini pra?putio in corporale. cni 
impositum fuerat. tres sanguinis guttulas, quse in 
hoc usque eevi apud nos notabiliter apparent et per- 
manent; stupens conspicit resudasse, statimque to- 
tura circa rem hanc, si quod inhsserat dubietatis 
vulnus de ejus pectore pra^putatnm est : orabat ta- 
men pccnitentia ductns pius Pater Dominum, popu- 
Inmque pro se orare fecit, veritus si fnrte in Iiac re 
Deum tentandi vitinm ullatenus incnrrisset. 

27 Sed quid dicemns de recolendje apud nos me- 
moriae inclyta illa Regina Siciliae, quse olim incura- 
bili mnrbo laborans nostri Antverpiensis penitus 
ignara loci, diim in spiritu tantum et visione docta a 
Domino, sacrum lioc Domini prapputium devota vo- 
vet ecclesiaeqne nostraj limina corporaliter visitare : 
eo ipso curata sanaque effecta est. Qnje dnra facto 
corporaliter, suffragio mercatornm freta, quod voto 
promiserat, adimpleret; advenienti Regina? ordine 
processionali occurrente Clero nostro, allatoque 
praeputio sacro ; ecce daemoniacus quidam horribili 
voce Canonicis improperat, pro eo quod carnem 
iraraortalis Regis ranrtali feminae obviam ferunt, ii- 
licoqne a dEemone liberatus est. Suntque apud nos 
in hndiernumadhuc servata diem ornamenta pretiosa 
in signura liujus, quK haec devota matrona nostrae 
Ecclesiaj cum gratiarum actione dereliquit. 

28 Qnie itaque, quiesumns, tam saxea hominum 
pectora. quibus Iia'c testimonia non satis sint? quem 
haec ad piam fidem non moveant, ad sacratissimum 
quoque hoc Domini praeputium, quod apud nos sic 
esse fideliter et pie credimus, si non pra^sentialiter 
corpore, mente vel nobiscum fideliter adorandum ; 
nisi forte liorum, contra quos tam pulchre Aurelius 
ille Augustinus in libris de Civitate Dei invehitur, 
qiiorum, ut ait, proprium cst nil eorum credere de 
pra?teritis ant futuris, qua? oculis prope aut experi- 
mentaliter ipsi coram positi noii videre? Haec igitur 
in hac re sunt raonimenta nostra : haec seniorum 
nostrorum fidtdis relatio, quara scribimus, quae sin- 
gulis annis atanto terapore, qiind contrarii memoria 
iinn habetur, mnltis hominum millibus praidicantur. 
In quornm testimonium hoc prjesens scriptum no- 
strura, sigilli nostri appensione, ex certa scientia. 
duximus communiri. Datuin Antverpiae in loco no- 
stro capitulari anno Domini millesimo qiiadringen- 

tesirao 



Isa. 37. ii 
Soplion. 
l.v.4. 
Zachar 8. 
V. 12. 
Uxc lcsli- 
monia sacra- 
Scriptursc, 
sjiis vioienic 
huc irans- 
ferunlur. 



Tres .lamjui- 
uis guftulcpc 
pra-putio 
exsuilnnt m 
corporali 
Episcopi Cu- 
mcracensis, 
qui de veri- 
ritate dtdti- 
tare videbn- 
tur. 



RcginaSicili(e 
Christi pr(B- 
putiuni visi- 
tare vovens. 
ab incurabili 
murbo curn- 
lur. 



DiFmoniacus 
prfpputio 
propsente 
libcratur. 
hiijina Sici- 
lia- orna- 
mcnta dat 
Ecclcsiw Anl- 
verpiensi . 



Aug de 
Civit. Dci 
l. 21.C. 5 



I JANUARII 
(lecima 



Uilcne 
joannis de 
Gaure Kpi- 



tesimo deeimosexto , mensis Junii <lie 

Sigillnlmn cmt sigillo luio supradicli Ciipituli in vi- 

riili irra. 

29 Jiuiiiiiis Ciimcriieensis iic Tlicohalili Bisoiiiini lit- 

lcni: lix suiit: Uuiversis et siugiilis Christi fiilelibus 

prajsentes litteras iiispecturis Joannes Dei et Apo- 



Joanncs Epi- 
stoim Indiit- 
iicntias in ca- 
iwtln siincti 
jirwputii 

COIICCflit. 



scopi Cniiicm- stolicae Sedis gratia Episcopus Cameracensis salutem 
cmsis. in Domiuo sempiternam. 

Notura facimus quod uos oranes et singulas indul- 
gentias a Revei'endissirao in Christo Patre et Do- 
mino D. Theobaldo eadem gratia Archiepiscopo 
Bisontino, in litteris ipsius Revereudissimi Patris 
inferius annotatis, concessas, auctoritate nostra or- 
dinaria et Pontificali ratas et gratas habentes.quau- 
tum cum Deo et dejure possumus et debemus, in 
concessione luijusinodi indulgentiarura nostrum 
praebemus consensum pariter et assensum. Ceterura 
ut Capella in honore et sub vocabulo sacrosancti 
prieputii Salvatoris Doniini nostri Jesu Christi sita 
et fundat;i in Ecclesia coUegiata et parochiali Beataj 
Mari<e Virginis gloriosas, oppidi Antvei'piensis, no- 
strx Dioecesis, de qua in dictis litteris infra insertis 
fit mentio, cougruis frequentetur liouorihus, et a 
Christi fidelibus jugiter veneretur; et ut fldeles ipsi 
eo libentfus causa devotionis, orationis, voti. et pere- 
grinatiouis conveuiant et confluant ad eamdem, quo 
ex hoc dono cffilestis gratiffi uberius respexerint se 
refectos; contemplatione Confrati-um Confrateruita- 
tis sacrosancti prseputii super id nobis supplicantium, 
omnibus et singulis vere poBuitentibus confessis et 
contritis ac in statu gratise existentibus, qui Missae, 
quje singulis diebus Sabbati ob revereutiam et hono- 
rem ipsius sanctuarii in dicta capella celebratur, in- 
terfuerint, et ad hoc operam dederint; seu qui ad 
augmeutationem divini cultus iu dicta capella fiendi, 
seu ad opus retentionis et reparationis ejusdem ca- 
pellas manus porrexerint adjutrices; aut qui ad ca- 
pellam ipsam in festivitatibus Circumcisionis, Nati- 
vititis, EpiphaniEe, Paschae et Ascensiouis Domini 
nostri Jesu Cbristi, Pentecostes, Sauctissimffi Tri- 
nitatis, et omnium Sanctorum. necnou iu quinque 
festivitatibus Beatas Mariaj Virginis, et die processio- 
nis qua dictum sanctuarium in dicto oppido proces- 
sioualiter defertur, et per octavas earunidem festivi- 
tatum octavas liabentium. devotionis orationisve aut 
peregrinationis causa visitaverint. a Domino veniam 
imploraturi delictorum; deomnipotentis Dei miseri- 
cordia. et gloriosEe Virginis Marife matris, ac Beato- 
rum Petri et Pauli Apostolorum ejus, Sanctorumque 
et Sanctarum omuium meritis et intercessionibus 
confisi; quadraginta indulgentiarum dies totiens, 
quotiens pnemissa aut aliquod prtemissorum Domino 
propitiante salubriter peregerint, de injunctis eis 
prenitentiis misericorditer in Domino relaxavimus, et 
relaxamus per praesentes, quas volumus perpetuis 
temporibus in sua roboris firmitate perdurare. In 
cujus rei testimouium sigillum nostrum his nostris 
prEesentibus litteris duximus apponendum. Datum et 
actum Antverpise dictae nostrce Dioecesis, anno Do- 
mini millesimo quadringentesinio vicesimo octavo, 
mensis Octobris die vicesima prima. 

30 Tenor vero litterarum dicti Reverendissimi 
Patris Domiui Archiepiscopi Bisoutini, de quibus 
supra fitmeutio, sequitur de verbo ad verbum et est 
talis : 

Theobaldus Dei et Apostolicee Sedis gratia Archie- 
piscopus Bisontinus, universis Christi fidelibus pra;- 
sentes litteras inspecturis, Salutem iu eo qui est 
Arcliicpiuopi omnium vera salus, et caritatis operibus abundare. 
esuu men- png fidelium votis, per quse cultus divini nominis 
adaugetur, libentius annuimus, ut eorum crescat 
devotio, quantum cum Deo possumus gratiosum et 
benevolum nostrum impartimm' assensum. Cum ita- 
que sicut hodierna die casualiter transeuutes per 



Otiinilnis Siib- 
batis solcl 
ficri Missa itc 
sancto prwpu- 



Liltcne 
Thcul/idili dc 
liubeoinonic 



Autverpiam Cameracensis dioecesis, plurium fida re- 

latione didiciraus sacrosanctum prajputium Salvatoris 

Domini nostri Jesu Christi in ecclesia coUegi.ata et 

parochiali Beata; Marite Virginis dicti loci quiescere 

dicatur, et iu quadam parte ipsius ecclesiaj verisimi- 

liter sit iu vasis aureis honorifice reconditura; ob 

cujusliouorem etrevereutiamsanctuarii nonnulli flde- 

lesChristiani siugulis diebus Sabbati iu qualibethelj- 

domada unam Missamaltavoce percertos Capellanos 

ad lioc de]iutatos faciunt in quadam sancti dici prae- 

putii capella solemniter celebrare. Cupientes igitur J/j" 

ut ipsa capella, in qua nunc dictum esse dignoscitur 

prasputium, vcl in qua fortassis erit temporibus post- 

futuris trauslatum, perpetuo congruis honorihus fre- 

quentetur, et ut Christi fideles eo libentius ciiusa 

devotionis confluant ad eamdem, et ad fabricam 

ipsius capellae aptius ot promptius manus porrigant 

adjutrices; de' omnipotentis Dei misericordia, glo- 

riosa; Virginis Marias matris ejusdem, beatorum 

Apostolorum Petri et Pauli, Sancti Joannis Evange- 

lista; et Sancti Stephani Protomartyris, patronorum 

n6strorura,omniumqueSauctorumetSanctarum me- 

ritis et intercessione confisi ; omnibus vere preniten- 

tibus et confessis, qui dictain ordinariam Missain Tlieobaldiis 

devote audierint, et causa devotionis Capellam ipsam ""j"''" '"" 

in diefesti Circumcisionis DomininostriJesu Christi, ,/,^J,£,w mj^ 

et in festo Trinitatis et per Octavas earumdem visi- j,j,„^ „„; y/^/. 

taveriut ; quique cura eadeni processionaliteripso die lanlilnis ca- 

processiouis personaliter inceduut, et ad fabricam pcttam sancti 

ipsius capellae seuad divini cultus angmentura mauus pi^crputii, eic. 

porrexerint adjutrices, singulis diebus, quibus hoc 

piura opus et salutiferum fecerint, quadraginta dies 

deinjunctis sibipoenitentiis in Domino raisericorditer 

relaxanius ; prEesentibus perpetuis temporibiis in siio 

robore duraturis. lu ciijus rei testimouium sigillum 

Camerfe nostrae prEesentibus duximus appoupudum. 

Datum Antverpias die deciina septima mensis Octo- 

bris, anno Domini millesimo quadringentesimo vice- 

simo septimo. 

31 Eiigcnii ei Clementis diplomata sic habent .- Euge- Litterx Eu- 
nius Episcopus, Servus Servorum Deiad perpetuain gcniilY 
rei memoriam. Iii ApostoIicEe specula dignitatis, su 
perua dispositione, constituti, curis efficere prose- 
quimiir assiduis. ut hi.pro quibiis humanos Dei fllius 
languores perpeti dignatus est, a uoxiis expiati sua- 
rum salutem consequantur auiraariim. Cum itaque 
(sicut exliibita nobis uuper pro parte dilecti filii 
Magistri Anseluii Fabri de Breda, Decani Ecclesia; 
B. Mariae Antverpieiisis, Cameracensis Dicecesis, No- 
tarii nostri et litterarum Apostolicarum correctoris 
petitio continebat) in capella, prope cujus altare in 
ecclesia prasdicta Prieputiura Dominicuui honoriflce 
conservari dicitur, et ubi pra?fatus Anselmus quara- 
dam perpetiiam Capellaniam instituit atqne dotavit ; 
Christi fldeles plerique singularis causa devotiouis 
coiivenire soliti siut, ad divini propagationein cultus, 
Confraternitatem inibi, de qua dictus Anselmus exi- 
stit, amplecteutes; Nos devotionera et cultum Iiujus- 
modi vigere uecnou adaugeri summis desiderantes 
aff'ectibus,etipsiusAnseImi, qui etiam Referendarius 
uoster existit, in hac parte supiilicationibus inclinati, 
universis et siiigulis Christi fldelibus infra uumerura j?„j.,.,„„s ^on- 
25 de confraternitate hiijusinodi uiiiic et in futurum ccdUsodatHnii 
existentibus, auctoritate Apostolica teuore pra^sen- sancti prcr- 
tium indulgeiuus, ut eorum singuh Sacerdotes idoneos J""" "' ?»■'- 
in suos possint eligere confessores, qui diligenter 
ipsorum coiifessionibus auditis pro peccatis, crimini- 
bus et delictis quae comraiserint, eis in quiluislibet 
etiara Apostolicae Sedi reserv.atis semel, et iu aliis 
quotiens opportunum fuerit casibus debitam absolu- 
tiouem impendere ac salutareni poinitentiam injun- 
gere,uec non ipsis in sinceritate fidei,unitateSanctie 
Romana; Ecclesia; ac obedientia et devotione nostra 
et successorum uostrorum Romaiioruni Pontificura 

cauouice 



Papo^. 



Aiisetmtis Ea- 
bri de breda 
Vecanus Ant- 
vcrpiensis. 



nint sibi lioii- 
fcuarios cti- 
gcrc. 



DE PU.EPUTIO CHRISTI. 



VKiiic nb iix 
smd \ikmi- 
rUm iiidul' 
qentiam con- 
scqitaiitur. 



Si ea fiducin 
pfccciH lilic- 
;m,v, statiiit 
u( iioit prosit 
illis buUa }iro 
istis pcccatis. 



Tcnentur 
sodnles jeju- 
nare anno 
uno oinnibus 
scaV/s feriis. 



Liltcrw 

Clciiicnlis 

VllL 



1'onlifc.v pk' 
narinm iii- 
dulrjcnliiim 
concedil soda- 
libus Circum- 
cisionis in die 
itigressus, et 
morlis. 



canonice iutrantium persistentibus, omnium pecca- 
torum suorum, de quibus corde contriti et ore con- 
fessi fuerint. etiam semel tantum in mortis articulo 
plenam remissionem concedere valeant: sic tamen 
quod ipsi confessores de his, de quibusalteri satisfa- 
ctio impendendafuerit.eam dictis fidelibussicconfes- 
sissisupervixerint, vel per heredes suos, si tunc forte 
transierint. faciendam injungant. quam illi facere 
teneantur. Et ne aliquisiiropterea (quod absit) pro- 
clivior reddatur ad illicita in posteruni committenda, 
volumusquodsiex confidentia remissionis hujusmodi 
aliqua forte commiserint. quoad illa nullatenus eis 
dicta remissio snffi-agetur: quodque singuli fidolium 
prasfatorum postquam ipsi concessioneni eis remis- 
sionis hujusmodi proficere, vel uti illa voluerint; ex 
tunc per unum anuum singuHs sextis feriis.impedi- 
mento cessante legitimo jejunent: et si dictis feriis 
ex prajcepto Ecclesiie regulari observSntia, injuncta 
poenitentia. voto, vel alias jejunare teneantur. una 
alia die singuIaiHun septimanarum ejusdem anni,qua 
ad jejunandum non sint astricti, jejunare debeant. Si 
vero in anno prjedicto vel aliqna ejus parte legitime 
impediti sint, anno sequenti vel alias quamprimum 
poterunt, modo simili supplere JGJunium hnjusmodi 
teneantur. Porro si forsan alias pra^libatum jeju- 
nium in toto vel in parte quandocumque adimplere 
commode nequiverint, illud eis prccfati Confessores 
in alia pietntis opera prout eorum animarum saluti 
expe(Hreviderint, commutarevaleant, qua' pari modo 
adimplere teneantur. Alioquin quoad eos dumtaxat 
ipsisfactaconcessio remissionishujusmodi nullius sit 
roboris vel momenti. Nulli ergo omnino liominum 
liceat lianc paginam nostrre concessionis et volunta- 
tis infringere, vel ei ausn temerario contraire. Si 
quis autem hoc attentare prfesumpserit, indignatio- 
nem omnipotentis Dei et Beatorum Petri et Pauli 
Apostolorum ejns se novei'it incursurum. Datum 
Romse apudSanctum Petrumanno Incarnationis Do- 
minica; 1446, v Kalend. Februar. Poutificatusnostri 
anno xvi. 

32 Clemens Papa VIII ad pei'petuam rei memo- 
riam. Cnm sieut accepimus in ecclesia Cathedrali 
Ant\'erpiensi , una pia utriusque sexus Christi fidelium 
Confraternitas sub invocatione Circumcisionis Do- 
mini, non tamen ex hominibus unius specialis artis, 
canonice instituta existit, qua^ in piis caritatis ope- 
ribus sese consuevit exercere; Nos, ut Confraterni- 
tas prsefata majora indies suscipiat incrementa, de 
omnipotentis Dei misericordia, ac beatorum Petri et 
Pauli Apostolorum ejus anctoritate confisi, omnibus 
utriusque sexus Christi fidelibus, qui dictam Confra- 
ternitatem de cetero ingredientur, die primo eorum 
ingressus, si vere pcenitentes et confessi sanctissi- 
mum Eucharistite Sacramentum sumpserint, plena- 
riam, et tam ipsis pro tempore describendis quam 



jam dcscriptis in ipsa Confraternitate Confratribus 
in cujuslibet eorum mortis articulo, si pariter vere 
poenitentes et confessi sacraque communione refecti, 
vel quatenus id facere nequiverint, saltem vere con- 
triti nomen .lesu ore vel corde devote invocaverint. 
etiam plenariain ; ac. tam ipsis nunc, et pro tempore 
Confratribus, quam aUis utrinsquesexus Christi fide- 
libus etiam vere pcenitentibus et confessis, ac san- 
ctissima communionerefectls, qui pra^dicta^ Confra- 
ternitatis ecclesiam, vel capellam in festo Circumci- 
sionis Domini a primis vesperis usque ad occasum 
Sohs ejnsdem festi singulis annis devotevisitaverint, 
et ibi pro Christianorum Pi-incipum concordia, hae- 
resum extirpatione, ac sanctaa matris Ecclesia; exal- 
tatione, pias ad Deum preces eff^uderint. plenariam 
similiteromnium peccatorum suorum indulgentiam et 
remissionem. misericorditer in Domino concedimus. 
33 Insuper eisdem nunc. et pro tempore existen- 
tilMis Confratriljus utriusque sexus. qui dictam eccle- 
siam vel capellam in S. Arnulphi Episcopi, Beggae 
DucissjE, Gertrudis, et Ivonis Advocati panperum, 
festivitatibus pie visitaverint. et ibi, ut prEefertur, 
oraverlnt, septem annos et totidem quadi'agenas : 
quoties vero Missis, et aliis divinis officiis in dicta 
Confraternitate pro tempore celebrandis et recitandis, 
seu congregationibus publicis vel privatis ejusdem 
Confraternitatis ubivis faciendis interfuerint. aut 
pauperes hospitio susceperint, vel pacem cum inimi- 
cis propriis, vel alterius composuerint, seu componi 
fecerint, vel procuraverint, nec non etiam qui cor- 
pora defunctorum tam Confratrum quam aliorum ad 
sepulcrum associaverint, vel quascumque per ipsara 
Confraternitatem processiones de licentia Ordinarii 
fieri solitas, dictumque sanctissimum Eucharistiaj 
Sacramentum tam in processionibus, quani ad infir- 
mos. aut alios ubicumque, et quomodocnmque ])ro- 
tempore deferetur. comitati fuerint, aut campanse ad 
id signo dato semel orationem Dominicam et salu- 
tationem Angelicam dixerint, aut etiam quinquies 
orationem Dominicam et salutationem Angelicam pro 
animabus defunctorum Confratrura dictae Confrater- 
nitatis recitaverint, aut devium aliquemadviarasalu- 
tis reduxerint, et ignorantes pra^cepta ea qna? ad 
saluterasuntdocuerint. aut quodcumque aliud pieta- 
tis vel charitatis opus exercuerint, toties pro quoli- 
bet praedictorum operum sexaginta dies de injunctis 
eis seu alias quomodolibet debitispcenitentiisinforma 
Ecclesiee consueta relaxaraus,pra;sentibus pro Con- 
fratribus perpetuo, pro nou Confratrlbus vero ad 
decenniura dempto anno Jubilsei valituris.contrariis 
non obstantibus quibuscumque. Datum Romse apud 
Sanctum Petrum sub annulopiscatorisdieni Novem- 
bris MDXCIX. Pontificatus uostri anno vni, sub- 
signatum. M. Vestrius Barbanius. 



Hein omnibus 
vusitantibus 
eornm capel- 
Inm fcsto Cir- 
cnmcisionis. 



Concedit so- 
dalibus aiins 
indnlgenlias 
festi.s S. Ar- 
nulphi, Beg- 
ga^.Gerlrudis^ 
Ivonis. 



Aiiu (pioipii- 
pia opera 
exercenliOns. 



DE S. GASPARE REGE. 



\ JAN 



tio Inum I'.c- 
ijiim XI Ja- 
nuar 



D 



■ tribus sanctis Regibns Maijis, qui primi ex 
Gcntibus Christivm siellx indicio allirti adova- 
unt, ayenius vi Jamiar. cum de Bjiiphania 
erit sermo, iterumqxie xi Junuarii, quo eorum 
tumniemoro- agi in Ecclesia Coloniensi titque alibi pecidiaris comme- 
moratiu perhibetur: licct Galesinius vii Januar.in No- 
tis, eodieagieorum nalalem scribaLSinijuhrum prxterea 
Onibws dicbus ■^"'"^'^*' ^'«^'"s diebus celebranlur ; Meichiuris quidem 
singuli colnn- ^'^ Januar. Balthasaris xi Gasparis vero i. De hoc 
tnr. Usuurdi editio Coloniensis an. 1490. In Oriente S.Jas- 



par Regis. quem Beatus Thomas Apostolus plene s.Ga.^mr i\ct 

fidem docuit. etpostmodum E])iscopum patripe ipsius, ei Episcopus, 

sicut etalios duos ordinavit. Qui hac die obdorraivit eelcbruto sa- 

\n Domiiio, divino sacrificio in Ecclesia prius cele- ^'"'Afo »'t"'- 

brato ac sumpto, Eadem fore hahet Martijrologium ^ '.. 

Germanicuni hoc ipsu die. At Molanus, Fcrrarius,m. („„f 

Florarium Sanctorum, eitm xi Jannar. teferunt: ait- Mariinrm 

que Florarium obtisse anno xtaiis 109, alii Martijres obiisM-. 
obiisse ires hos JJeroesputant. De Translatione eorum 
agemus 23 Julii. 

DE 



I JANUARII. 



GmCA 

Art. LXVII. 
I JAN. 

Martyrcs Sij- 
racusis siib 
Nerone. 



DE 



SS. MARTYRIBUS SYRACUSANIS. 

X^ctavius Cajetamui iioster in Idea opcris dr Sanclis persecutione Neronis, impio ejus edicto in Siciliam ^^ "^^- 
SicilitV: Syracusis, primitise Sanctorum Martyrum, perlato. Citat tabulas Ecdesix SyracnsatKe. 



VITA 



CinCA AN. 

Chii. clxxv. 
IJAN. 



5. Concordii 
inemoria in 
Martyrolo- 
ffiis. 

Corpns cjns 
Bisolduni in 
Hispania. 



Translalio 
cjus 4 Jidii. 

Vitaejusunde 
desa'i]ita. 



Pcrsecittio 
M. Aurclii. 

S. Concordii 

pater, institu- 

tio. 

* at. Concor- 

dianus. 



S. Concordins 
(it Snbdiaco- 



Adit S. EU' 
iyciicn et cnm 
eo habitat. 



S. CONCORDII 

PRESBYTERI, MARTYRIS. 



Multos cumco 

■vimil. 



Extnt hnjns sancti Marfyns mcmoria in omnibits 
Lalinornm Martyrohijiis, Rnmano , Bcdx , 
Usnardi, Adonis, Hrabam, Nolkcri, BeUini, 
Maurolyci, Galesinii, et alionmi. Corpits cjits 
in Mouastcrio S. Petri Bisolduni in dicecesi Gernn- 
densi assei^^ari dicitur: agilur isthic ejus celebritas uJa- 
miar. ut testatur AnloniusVincentius Domeneccns in hi- 
storia Satictorum Catnlaunix,et Philippus Ferrarins in 
gcnerali catalogo Snnctorum ad ii Januar. Celebratur 
veroTranslntionis ejus festum iv Julii. DeS. Concordii 
reliquiis (hujusne, an, quod potiits reor, alterius) ngitur 
inferius cum de- inventione S. Martimv. 

Vitam S. Concordii refcrunt Joninus Mombritins, 
Vincentius BellovacensisUb. \0, cap. \0S. AgoncsMar- 
tyrum excusi, Surius, sed phrasi pnuhdum mutala. Usus 
SJim prxcipue mss. codicibus antiquis Imperialis Mona- 
sterii S. Mao:imini Treviris, et S. Marix de Ripa- 
torio.Ejus inentio fit in vitaS. Pontiani, xix Jamtarii 
et S. Constnntii Episcopi Perusini, xxix Januarii. De 
eodem agit Petrus de Natalibus lib. % cap. 30. Fer- 
rarius in cntalogo Sanctorum Italice. 

VITA. 

I emporibtis Antonini Imperatoris gravissima per- 
secutio orta est in urbe Roma; ita ut nec emendi, 
nec vendendi cuicjuam licentia facile tribueretur, nisi 
qui diis immolasset. Tunc erat in civitate Iloma vir 
quidam, Concorilius nomine, ncbili familia ortus, 
cujus pater'Gordianus dicebatur, sanctissima con- 
versatione Presbjter de titulo Pastoris. Hic itaque 
habens filium Concordium, quem erudivit omni 
sanctEe ScripturLC doctrina, fecit eum fieri Subdiaco- 
num a .sancto Pio Episcopo urbis Rorna*. Hic itaque 
B. Concordius, cum patre suo, ad niliil vacabant 
aliud, nisijejuniis et orationibus diu noctuque, et 
eleemosynis pauperum insistentes ; petebantque a 
Doraino ut rabiem persecutorum possent evadere. 

2 Tunc B. Concordius dixit pati'i suo : Domine 
mi, si ^is, dimitte me, ut vadam ad sanctum Euty- 
chen, et habitem cum eo paucis diebus, donec cesset 
rabies inimici Antonini Imperatoris. Dicit ei pater 
suus : Fili, magis hic habitemus, ut possimus coro- 
nari. Ait illi Beatus Coneordius : Vadam si jubes; 
quia ibi coronalior, ubi me Christus jusserit coro- 
nari. Tunc dimisit eum pater suus : et abiit ad san- 
ctum Eut3'chen ; qui tum moraliatur in priediolo suo, 
via Salaria, juxta civitatemTribulum. Qucm Beatus 
Eutyches cum magno gaudio suscipiens, coepit Deo 
gratias agere. Et liabitaverunt sinml in eodem loco, 
orationilius et jejuniis insistentes. Et nmlti variis 
languoribus vexati veniebant ad eos : et illi orantes, 
in nomine Jesu Christi sanabant eos. 

3 Tunc audiens famam eorum Torquatus Comes 



ThusciiE, qui tunc habitabat in civitate Spoletana; 
misit, et accersivit ad se sanctum Concordium, 
aitque illi : Quis vocaris? At ille resp^ndit : Christia- 
nus sum. Dicit ei Comes : De nomine tuo requiro, 
non de Christo tuo. Sanctus Concordius respondit : 
Jam tibi dixi ; Christianus sum, et Christum confiteor. 

4 Ait Comes : Sacrifica diis immortalibus, et esto 
noster amicus : et ego te ut patrem habebo, sugge- 
ramque Domino meo Antonino Imperatori, ut faciat 
te sacerdotem deorum. Sanctus Concordius respon- 
dit : Utinam tu etficiaris particeps deorum tuorum. 
Dicit ei Comes : Audi me, et sacrifica diis immorta- 
libus. S. Concordius respondit: Magis tu audi me, et 
sacrifica Domino Jesu Christo, ut possis evadere 
tormenta. Nam si non feceris, tu et dii tui in igne 
perpetuo' pa!nam habebitis. Tunc Comes jussit eum 
fustibus mactari, et in custodiam publicam recludi. 

b Tunc venit nocte ad eum Beatus Eutyches, cum 
S. Anthymo Episcopo ; et quia Anthymus amicus 
erat Comitis, rogavit Torquatum Comitem, uteum 
sibi concederet paucis diebus. Et permisiteura Beato 
Antliymo, et habitaverunt siraul multis diebus. Tera- 
pore autem upportunoconsecraviteumPresbyterum, 
et coeperunt orationibus vacare. 

6 Post aliquantum vero temporis misit Comes, 
et tulit eum; et dieit ei : Quid tractasti circa salu- 
tera tuam ? S. Concordius respondit : Salus mea 
Christus est, cui quotidie saci'ifico sacrificium lau- 
dis. Nam tu, et dii tui in inferno ardebitis. Tunc 
jussit eum suspendi in eculeum. Ille autem vultu 
alacri dicebat : Gloria tibi Domine Jesu Christe. Di- 
cit ei Comes : Sacrifica Jovi magno. Beatus Concor- 
dius respondit : Ego non sacrifico lapidi surdo et 
muto; quia habeo Dominum meum Jesum Christum, 
cui servit anima mea. 

7 Tunc iratus Coines fecit eum in ima carceris 
includi, colloque ejus et manibus ferrum iiijici : et 
jussitut nullus ad eum ingrederetur, volens eum fa- 
nie perire. Ibi Beatus Concordius cospit gratias 
agere omnipoteuti Deo, et dicere : Gloria iii excelsis 
Deoctintcrrapaxfioimiiibus liona-vohmtatis. 'Ecceautem 
nocte media Angelus Domini ei appainiit, diceiis : 
Noli timere, sed viriliter age, quia ego tecum sum. 

8 Post tres auteni diesjussit ad eum Conies lue- 
dia nocte ambulare duos satellites suos, dicens : 
Aut sacrificet, aut capite puniatur. Et venientes sa- 
tellites ad euni cum statunculo Jovis, dixerimt : Au- 
disti qua; jussit Comes ? Sanctus IMarfyr respondit : 
Vos scitis. IUi dixerunt : Vel sacrifica Jovi, aut ca- 
pitalera sententiam excipies. Tunc Beatus Concor- 
dius gratias ageus dixit : Gloria tilii Domine Jesu 
Christe. Et exspuit in facieni Jovis. Tnm unus satel- 
litum evaginato gladio, amputavit ei cainit : atque 
ita iii confessione Domiiii einisit spiritum. 

9 Tunc venientes duo Clerici et quidam religiosi 

11 viri 



Citatur ad 
Torqnatum 
Prmidem. 

Interrogalm 
denomine.re- 
spondct se 
Chrlslianiim 
essc. 



* ai arde- 
bitJs. 

Coiditur (u- 
slibiii. 
Visilntur a 
SS. Eutycbc el 
Anthymo. 
Pennittitur 
ire cum S. 
Anthymo. 
Consccratur 
Sacerdos. 
Revocatur ad 
carcerem . 



Suspettditur 
in cquulco. 



Includitnr 
carccri, famc 
enccandus. 



Liic.2. 
Apparct ei 
Angclus. 



Mittunlur ad 
cumcamifica 
mcdiu nocte. 



Expuil in sla- 
tuani Joris. 
1'lcctilur 
capitc. 

ScpcHtnr jii.i - 

la Spoh-liim . 



Ex VAnlls 

AUCTOnlDUS. 

Miracuta ad 
fjiM st\ml- 
erum. 



10 DE SS. ELVANO EPISC. ET MEDVINO. 

viri tuleriint corpus ejusi et posuerunt non longe a luntur, orationibus B. Concordii Martyris, prae- 

civitate Spoletana, ubi multseemanant aquffi. Dies Na- staiite Domino nostro Jesu Christo, qui cura Patre et 

talis Sancti Concordii Martyris celebr.itur Kal. Ja- Spiritu sancto vivitetregnatperomniasaeculasiEcu- 

nuar. In loco, ubi sepultus jacet bcatus Martyr, lorum. Amen. 
caici illuminantur, infirmi sanantur, da?mones expel- 



GmCAAN.Ciin. 

CXCVIII. 

I JAN. 



DE SANCTIS 

ELVANO EPISCOPO ET MEDVINO 



IN ANGLIA. 



6'5. Mcdwiiti 
t-t Elvaiii in 

Martijrologiis 
fnciiioria. 



Vbisepulti 

sint. 

Baron. 

NOT. ,7. 

Utciiis Hex 
Britajinicc 
(avet Chri- 
stianis. 
Ctir ipseiiieC 
ClirisHnitiis 
iioii licrcl. 



Pcrliua.c cl 

TrcMliiis Se- 
iiiitoirs Chri- 
siiniii. 



Lncim Elva- 
imm el Med- 
winum Ro- 
mam mittit. 



Briliiiiiuntmil 
Ilnics linbnit 
lioiiinnistri-- 
litilarios. 
Nnmqttam 
lota fiiit in 
liomanoruin 
fiotcstate. 



Elvanus ct 
Meilvinus Ln- 



ApostoHcorum horim virorim iiataletn hoc diece- 
lchrat Ecclesia Anglicana : de qitibus Philippns 
Fcrrnrius in gnierali catalogo Sanctorum : In 
Anglia Saiictorum Episcoporum Mydwyni et 
Elvanii. Eadem habet Maiiyrologiiim Anglicamim, ad- 
ditque nobili apud Britannos genere ortos, plnrimis pro 
Christiame religionis propagatione siisceptis laborihis, 
vitse sanctitate et venerabili senio conspicuos excessisse 
e vita circiter annum Christi 198, et Glnsconix sive 
Avalonx sepultos. De his Baronius tomo 2, animl. ud 
an. 183, ex antiquis monumeniis ita scribit : 

2 Lucius Britannorum Rex numquam se Christia- 
nse religioni infensum exhibuit, hostemve: sed quod 
Christianoruni miracula simul et vitie integritatem 
admiraretur, in eosdem propensior videbatur: am- 
plexusque fuisset jam ante Christianam religionem, 
nisi avita, velut nexibus, obligatus esset supersti- 
tione; nisi etlam conspexisset Christianos ab Ethni- 
cis ipsis ut iufames vilesque haben; a Romanis ipsis, 
penes quos summa rerum esse videbatur, et gladio 
et injuriis assidue lacerari. 

3 Comperit tameu postea novitque ex Legatis 
CiEsaris, Senatores etiam aliquos Christianos factos 
esse, et inter alios Pertinacem quemdam, atqueTre- 
bellium; Imperatoremque ipsum M. Aurelium, vi- 
ctoria ipsorum precibus obtenta, benigiie habuisse 
Christianos. Quibus his aliisque perceptis Lucius 
legationein misit ad Eleutherum Romanum Ponti- 
ficem per Elvanum et Medwinum Britannos : ro- 
gans per eos Eleutherum, ut per se suosque mi- 
nistros ad Cliristianam Religionem suscipiendam 
aditum patefaceret : quod et obtinuit. Nam idein 
Pontifex Fugatium et Donatianum{aHterDamianuni) 
in Britanniam misit, qui Regem et alios Christiana 
reHgione imbutos, sacris initiarent mysteriis : quod 
et naviter impleverunt. 

4 De S. Lucio plura ad iiDecemb. Qitxrunt hic qui- 
dam qui poluerit Britannia, jum in Provinciam redacta, 
propri\im habere Uegem. Ut Galilxa sviticet tcmpore 
Christi, aliivque complures provincix tvibutarios Pcges 
habebant. Sed nec untversa tum Britanniu in Romano- 
rum venerat potestatem,ut illis tempojibus proximusTer- 
tullinnus testatur lib. adversus Judxos c. 7. Britanno- 
rum inaccessa Romanis loca, Christo vero subdita. 
Qun clc re pluru Baronius loco citato, et in Notis ud 
Martyrol. xxvi Maji, ac Nicoltius Harpsfeldius lib. i 
hislor. Aiiglic. cap. 3. 

b De hac Lucii Regis legatione ita scribit Joannes 
Pitseus lib. de iUustribus Angliiv Scriptoribus : Quidam 
ignicuH priodicationis S. Joseplii adliuc post annos 
centum ab ejus obitu in Britanniaremanserunt Nam 
anno post Christum natum 179 perveniente ad re- 
gnum Britanniie Lucio Pio, floruerunt ibi Doctores 
ilhistres Elvanus Avalonius, et MedvJnus Belgius, 



Ab coad Se- 
dem Aposloli- 

caimnittun- 
tur. 



Elvnnus fil 
Episcopus. 



Britanni. Qui perspecta singulari LuciiRegis pietate, ciumticgcmin 

modestiaetmansuetudine, tentaverunt eum paulatim ^'^'''^trutmi. 

ad Christi fidem perducere. Ergo ab iis instructus in 

fide, et ad quem reHgionis fontem recurrendum esset 

edoctus, eosdemsuosDoctoresRomam adEIeutherum 

Papam destinavit Oratores.utauctoritateApostolica, 

et ipse et omnisejuspopulus ad sacraChristiana pos- 

sent admitti. Eleutherus summo cum gaudio postu- 

latisacquievit, dictosque Regis Legatos benigne tra- 

ctatos, et liberaliter remuneratos, cum humanissimis 

ad Regem Htteris remisit. Et Elvanum quidera, ut 

scribunt aHqui, consecravit Episcopum. Medvinum 

autem constituit Britonum Doctorera. IIHs etiamad- 

junxit itineris Britannici comites ex Romano clero 

duos Pliaganum et Derviaimra, viros pietate et do- 

ctrinainsignes. Hisitaque iuBritanniam venientibus, 

et oinnia ex Eleutlieri Papa; prsescripto disponenti- 

busLuciusRex ab ilHs sacro baptismate initiatus est. 

Cujus exemplum non inulto post tempore Principes 

et Proceres regni, et tandem omnis popuhis secuti, 

fidem Christi susceperunt. Acta sunt Iuec circa annum 

Christi 180 sub Imperatoribus M. Antonio Vero et 

AureHo Commodo * fratre. Hxc ille. 

C De singulis deinde inferius in ipso Scriptorum ca- 
tulogo hxc habet idem Pitseus : Elvanus Avalonius, 
natione Britannus, et primus atque pr^cipuus suse 
gentis in Christiana reHgione Doctor, vir pius. gra- 
vis, et eruditus : in schola S. Josephi ,\i'imathensis 
edueatus, ab ipsis Apostolorum discipuHs fidei Chri- 
stianae mysteria didicit junior : et vir factus Lucio 
Regi diligenter praedicavit, eumque tandera cura 
tota gente baptizari fecit. In quibus omnihus Medvi- 
nuni habuit socium et cooperatorem. Apud quosdam 
historicos invenio, hunc Elvammi. quo tempore Ro- 
mam missus erat Orator de Rege Lucio baptizando, 
et Britannia convertenda, consecratum ab ipso Eleu- 
tliero Papa Britannorum Episcopura, unde et postea 
Londinensis Archiepiscopus secundus fuisse dicitur. 
De his legi potest Gildas historicus iii libro de victo- 
ria Aurelii Ambrosii, et Mattliceus Westmonaste- 
riensis ad annum. 186. 

Medvinus Belgius, id est, in ea circaWelHam Bi-i- 
tannicG parte natus, quie oHm Belgia dicebatur, 
Elvano temporecojevus,pietate et doctrina asqualis, 
educatione similis, omnium laborum particeps et 
comes semper iiuHviduus. Hunc ferunt cuni raissus 
esset Roniam a Rege Lucio, propter eloquentiaiu 
singularem ab Eleuthero Papa gentis Britannic?e 
Doctorem solemniter fuisse creatum. Dum S. Patri- 
cius antiquum oratorium Avalonie repararet, codi- 
cem veterein a tineis et blattis corrosum inter rudera 
reperit, in quo Apostolorura actus, et ea qu» Fuga- 
tius et Damianus (alii Phaga uum et Dervianum vocant) 
in Britannia gesserant, a Medvino scripta fuerant. not. h. 

DE 



Britnnni eum 
Lticio Hegc 
convcrttintnr. 



*lino M. tllio. 
n<ini L. Auie- 
lius Coni- 
niodtis 
anno 180 
palri siicccs- 
sit,-L. i-Elius 
Aurelii Anlo- 
nini fraler 
pridem nior- 
luus cral. 

Elvanus Ava- 
loniiis n piicro 
Cliristianns. 



Medivintis 
Dcl'jins Bn- 
tannoriim 
Doctor. 



Scripsit {fcstu 
SS. Fiifjnlii 
et Dniiiiani. 
hilirum illiiin 
rcpcritS. I'a- 
tricins. 



I JANUARII. 



n 



DE S. MARTINA 



VIRGINE ROMANAMARTYRE. 



SvB Alexan- 
tino lup. 
I Janu. 
S. Marlince 
Acltt, 

siiiiilia Adis 
SS. TiUianw 
tt PmcT : 



Hcliqnics. 



Ale.X(indcr 
Imp. Chmli- 
anos pcvseqm- 
tur ■ 



sacrificat 
Apcllini. 
b 



yjelehralur hoc dic S. Martinx Virginis Nalnlis in 
mnnibus Lntinorum Martijrologiis. Acta ejus,sed haud 
nohis omni ex parte 'probata, descripsimus ex vetusto 
codice Imperialis monasterii S. Maximini Treviris, 
contulimusque, cum editione Bonini MomhrUH, excusis 
Agonihus Martyrum, MS. S. Mnrix de Ripntorio, in 
quo nonnihil subinde coniracta erant;deinde cum Surio, 
Silvano Razzio, aliisque. Fere in omnibus cum S. Ta- 
tianx et Priscx Actis conveniunt , ut XllJamtarii, et 
XIIX dicemus. Colitur minc S. Martina XXX Janua- 
rii nfficio semiduplici; olim XV, ofjlcio trium Lectio- 
num, ut patet ex Breviario Cardinaiis Quignonii. 

2 Caput ejus asservari Romx in ccenohio FF. Mi- 
vorum in Ara Cceli; qua^dam vero ossa in xde S. Ma- 
riie Majoris, scripserat olim Rosweijdus noster in Hbro 
vernacnlo de Virgiiuhus quse in seculo vixerunt; corpus 
vero, aut saltem prxcipuas ejus partes Piacentix in ha- 
silica S. Xysti existere, Ferrarius in catalogo Sancto- 
rum Italix. Sed corpus, aut saltem prsecipux illius par- 
tes Romx amw 1634 repertx sunt: qua de re libellum 
Italice scripsit Marsilius Honoratns Viterbiensis Pre- 
sbyter Congregationis Oratorii. 

VITA EX MSS. 

CAPUT I. 

S. Marlhm ijcnus. Apollinis statua eversa. 



Re 



Marltila virgo 
mbiUi. et di- 



.egnante prinio omnium in ambitu totius orbis 
Domino et Salvatore nostro Jesu Cliristo, militatu- 
rus adversarius diabolus ijerniciter adversus servos 
Domini nostri Jesu Cliristi praivaluit sub regno 
Alexandri Cfflsaris, a in quarto anno imperii ejus. 
Proponens autem Alexander prseceptum novum et 
pessimum, in toto orbe, ut aut sacrificent Galilaei, 
aut si non sacrificaverint morti tradantur. Direxit 
vero Praesides et Judices iuductos da:moniaca sedu- 
ctione. Erat enim praeceptum per loca propositum 
cum ferveute comminatione, quatenus dissiparetur 
Clmstianorum cultus, erantque comminantes cnm 
terrore utperficere lia^c possent. Qui verotalia susce- 
peruntpi^acepta, inmultis Imperialibusdescrilientes, 
atque Imperialem imagiuem deferentes, novani pi'o- 
positioneni per sacrificianequissimornm ac pollutoi"ura 
deorum suorum demonstrantes erant ; quam prajcepit 
Iraperator fieri, et consentientes immolare honoribus 
raaguis effici dignos ; contemptores vero et nolentes 
immol.ire, tormeutis crudelibns submitti ac mori. 

2 Horura vero omnium ac talia profitentium Ale- 
xander Imperator saci'iflcia exhibebat Roraae Apollini, 
et jussit magno terrore comijrehendi b- ab Optimati- 
bus5uis,quireligionera Christianani habere noscun- 
tur.viros ac mulicres, ut cumpcrnis et cum violentiis 
sacrificare compellerentur Apolliui. Et qnidem illi 
sathana:; ministri erant maligui viri, Vitalis quidam 
lionorcm habens Comitis, et Bassus qui super c tho- 
rum Inqjerialem prajerat, et Cajus Dome.sticus, vere 
eorum i)ollutce et nequissima) sectje niinistri, qui 
directi sunt ad dissipanduni cultum Christianorum. 

3 Venientes auteiu erga Ecclesiain, qUcS est sita 
Roma?, viderunt B. Martinani orantern, et alacri 
vultu ad Altissimum prospicientem. Existehant vero 
ei servi ac ancilla; plures ; erat enim ex sublirai ge- 
nere, et d patre ter Consule, dives nimis et miseri- 
cors omnibus egentibus, et legem sancta; Trinitatis 
conservans. Et (|uidem per donum Dei Diacona erat; 
tota cum onmibus sanctis suis operibus et gratia 



Dei, moribusque ornata, elcontranequitias diaboli fir- 
miterresistendo,lumbosveraciterpra3Cinctoshabens. 

4 Ministri vero tenentes dixerunt ad eam : Domi- 
nus orbis Alexander veneratur te sicut nobilem et 
decoratam genere, et primam Roraanorum existen- 
tera, et sciens tuam honorificara conversationem 
obsecrat, quatenus magno Deo Appolini eminens 
sacriflcium sponte oflferas. Beata vero et Deo ama- 

bilis Martjr laeto vultu dixit ad eos : Primum ingre- rAmiprclicndi- 
diar ad sanctam meam ecclesiara, et conimendo me ""^ ' 
Deo, et e Christo filio ejus, et sancto Spiritui, et ' 

sanctissimo et honorifico Episcopo; et qui strenue 
atque alacriter per fidem Christo deserviunt sacer- 
dotibus, et omni benedicti ovilis Ecclesiae, et sic 
cum pace proficiscemiir. Oportet enim rae pro Chri- 
sto adversum mcompositum sustinere et mendacem 
dorainum, et confundere pestiferum et indignum im- 
perio Alexandrum : iit victrix Salvatori nostro Jesu 
Christo assistara. Et ingressa complevit petitionem 
siiam : et orans properavit cum eis ad Imperatorera, 
splendida facie, et specie prseclara. 

5 Ingressi vero impife secta; niinistri intiraave- 
riint Imperatori stare eam ante Palatiiim; Prima, 
inquiunt, ac eminens de Galileeis adest, quffi imperio 

tuaj jussionis consentiens voloiitarie immolare Diis *'»"""''"'/«- 

parata est, omnibusque suadere Christianis subsequi ™ °"' 

eam. Quod Imperator audiens gavisus est valde ; et 

jussit eam in palatiiim Imperiale ingredi. et locura 

quo degebat. Ingressa autem ea, Imperatori pulchri- 

tudinem ejus admiranti placuit; raagis autem de 

claro ejus genere quod audiebat de ipsa, et ait: 

Magnus es Deus .Apollo, qui glorificaris ab omnibus 

Dlis, qui talera existentem genere, et tantam in 

dccore et gloria speeiosissimara, mente coraposuisti, 

ut gaudens sacrificiiim tibi ingerat. 

6 Et hajc diceiis, ha!C ait ad B. Martinam: /'Men- 
tem habens bonara, et ingenium, et propositum ea- 
ritatis, iit placabilibiis rauneribiis pra^cipuum ac 
raiiltifariiiiii ritum Deoruin exhibeas, imniola Apol- 
lini. Etenini adhassione tua, cogifavi, ut imperii mei 
potentia!que faciain te Dominain demonstrari et mei 
Palatii. Ad ha!c B. Martina ait Imperatori: Jube me 
immolare sine sanguine iramaculato Deo, qui non exi- 
stentia orania existere 1'ecit, iit per meum sacrificiura 
ostendam Apollinem, arguens eum, neefllciarconsen- 
tiens, et diraittaiu eum animas perdere .speraiites in 
Salvatoreni et Dominum meum Regem omnium. 

7 Imperator vero audiens ea qua; ab ipsa Beata 
dicta sunt, et non intelligens ea, jussit eam in 
teniplum ApoUinis ingredientem imniolare. Sancta 
vero jussa introire, hilari vultu dixit Imperatori; In- 
gredereettu etsacerdotesApoIIinis, etquanticumque 
aiuatores suntejus, et videantquomodosinceriter in- 
temeratusetmisericorsetsanctiisDeus,iiitenierataet 
immaculata sacrificia benigniter suscipiet a me. Impe- 
rator vero jussit omnesadstantes et omnes miuistros 
ingr^dientes prompte prospicere qua; ab ea fierent. 

8 Staiis vero Deo araabilis et siinplex Martyr- (j 
fecit sibi signaculum Christi: apparuit autem adstan- 
tibus Angelica gloria constringens ipsani, et coexi- 
stentes cura ea. Beata vero simplici facie levans ocu- 
los in ca!liim, ct manus extendens sicut Dei famula, 
dixit: Gloria tibi Pater gloriai, et Jesu Christe, glo- 
rificate Deus, cura sancto Spiritu; sanctitate plenus, 
et scientiiE largitor, sine invidia, immaoiilate et sein- 
piterne Rex, Deus misericordiarum et Domiuus om- 
nium visibilinin et invisibilium, qui in gratia tua, 
clementiaque nominis Christi fllii tui confitentes 

corroboras ; 



r 



hwiUitur ad 
sacrificia 



comlauWr re- 
cusal : 



(tucitur ad 

lcmplum 

Apollints 



adslantc Aii- 
yclo Dcuni iii- 
vocal. 



12 



ACTA S. MARTIN^ VIRG. MART. 



Tcrrtpmolu 
corniil Ajiol' 
lo, et pars 
templi: mttl- 
ti pereuttt. 



Impcralori 
iiwiltat Mar- 
tina. 



Danmnum 
Princcps, 
idoit insessor, 
cjtilans profu- 

<ji(. 



corroboras; te invoco, qui es et qui semper eris, ma- 
nens in secula Deus; et peto deprecaus et obsecro 
magnitudinera, qufe in te est, confessionem meam 
coraplere: et nunc praecipita lioc imraobile, et non vi- 
dens, et surdura idolura. quod per mortiferam et oc- 
cultara nequitiam perditionem tribuens eis est, qui 
in ipso crediderint, quod inipotens est in exitio per- 
euntium; lutum enim est taciturnitate obstructum, 
et foedat credentes in se. Sed tu Domine Deus noster 
exaudi me humilem, et peccatricem, et cognoscat 
malorum adinventor Imperator iste, qui vanara spem 
habet in idolis suis, quia alium non deberaus ado- 
rare Deura, nisi te qui dixisti : Ego occidam, et vivere 
faciam; percutiam, et ego sanabo, quia gloriosum 
est nomen tuum in secula. Amen. 

9 Et ha>c ea orante, statim terra^motus factus est 
magnus, ut civitas concuteretur: etcorruit Apollo, 
et comrainutus est: siraili modo et quarta pars tera- 
pli et ipsa destruota est, et oppressit multitudinem 
magnam cura sacerdotibus idolorum. qui directi fue- 
rant ab Imperatore nequissirao ad B. Martinam. 
Etenim terrairaotus tenuit raultis horis, ut pavefa- 
ctus Imperator fugam peteret; et ait ad eum beata 
Martyr dioens: Imperator sta, et adjuva, quia con- 
fractus est ApoIIo, et congrega fragmenta ejus, et 
ostende sacerdotibus tuis quem colant, insuperet spi- 
ritus eos oppressit ruinis: nuncsurgat etadjuvet eos. 

10 Et moxdjemon, qui in idolo Apollinis habita- 
bat, volutans se in pulvere idoli in iirassentia pluri- 
morum virorum ac muherum,et consternatus in his 
quae fiebant, claniavit voce magna, dicens : Virago 
Martina. magni Dei, qui in cpelis est, ancilla, quse 
praacepta ejus custodis, et me denudasti ab habita- 
culo raeo, et deforraera me ostendisti; habitavi enim 
in eo annis nonagintaocto : h sub Caesare Augusto 
annistrigintaocto.etsubAntoninoaunisquadraginta- 
quinque, et sub Alexandro qui tradidit me tibi in 
perditionem in imraolationem idolorum, faciens mihi 
annos quindecim. Multi vero Sanctorura passionera 
ac martyriura perficientes minime me manifestave- 
runt usque nunc, cum essem in potestate multa, et 
habens sub me spiritus nequissimos i quadringentos 
septuagintaduos. Praecipiebam enim eis, et offerebat 
unusquisque eorum animas hominum quotidie se- 
ptuaginta; eorum princeps noraine A;Exfygon, qui su- 
permcechiam atque maleficia deputatus est, offerebat 
raihianimashominum trigint-asex : quas habebara sub 
mea potestate: tu autem rae fugasti, manifostans me, 
et persequens ignique Tartarico tradens. Noninvenio 
locum ad quem proficiscar. Commendasti me magno 
Angelo / Urieli, qui omnem exitum meum corabus- 
sit. Alexander m antarta Christianorura, inveni- 
sti animam sanctam,perquam me effugares, ut irape- 
rium tuum in turpitudine multa fiuiatur. Et hgGc cura 
raagna voce, et lamento dicebat daeraon, per aerera 
claraans et stridens. Ubi vero proficiscebatur, tene- 
brajvidebantur;etomnesprospicientesmultoamplius 
consternati dubitatione repleti sunt. Mirantes autem 
erant gratiam Dei, qui in caelis est. 

a Impernvit h.\cx-nm\cv n& Martii l^^i xtsquc ad la War/i/23.T. 
Qttare si sccutn Martiniif cipdcm cst mors Impcraloris. hic in de- 
riiimiiiiarlo lcgenduiu. aut decinioIerLio, /1/// qua-cuinque ab 
Ale.randro fticta hic memorantur,Dotnitio l'lpianolrilniui'/.quem 
sidi Alcxandro vi.risse et hostem fuisse Chrtstianorum couslat. 

I) lHs. S- .Vrt.r. doOpiimalibus. c al. thronum. 

d Agoncs SIM. paiei- ujus ler Oonsul, el dives nimis et niise- 
ricors omnilms ogcntibus. el legcm Dei in sinccritale confcsstis. 
Ipsa vero etc. 

e Ifwc in quibusdam ilss. omittunlur. 

f al. Si in mcntecsl ingenium. 

g M.SS. S. Max. addit, murum. 

h Vel loctis hic corntptus est, vcl more suo mendttise.-it divmon. 
Marsiiiits lloiwratits in Italica VitaS. Martincr licec omisit. 

i al duccntos. 

k Mss. Efigdon, ct Eflit;don, Mombr. EffiiRiens. 

I De noir.inibus Angeloriim consuleSerariuinjn Tob. 12. v. JH. 
£( Corncliuni in Apocal. I . 

m h.v'idp'r.i, lyiannus, adversarius. 



I 



CAPUT U. 

Lictores conversi, occisi 



mperator vero non intelligeiis, quia per divinam 
gratiam ac jussionem, idolum Apollinis comminutum 
est, et quiaabominabilium pessimorumque spirituum 
conglobatio a Dei virtute evanuit, et sacriflciorum 
ejus cultura, nequissimusque ritus idololatriae a 
sancta; Virginis oratione dispersus est, et a sicut 
provisione S. Martinas idolorum destructio provenit, 
etidolum Apollinis confregit, etmaleficia,et ariolos, 
et aruspices idolorum, sacerdotesque dissipavit ac 
mortificavit; jussitalapisfaciem ejus cffidi, et unciuis 
palpebras ejus disrumpi. Et dum diu hoc fieret, qui 
in hoc deputati erant carnifices defecerunt, et cla- 
mal)ant dicentes : Vaj nobis peccatoribus! vere nos 
magis cruciamur quam ha3c: manus enim nostrae de- 
cidunt; intolerabiles enimdolorescoarctant nos: ipsa 
vero sicut incudis solida permanet : ipsa nos cffidit. 
Deprecamur te, o Imperator, jube eam a nobis tolli; 
videmus enira quatuor viros splendidos ante eam, et 
quas ei nitinuir ingerere poenas, magis nos ab illis 
in facies nostras suscipimus, Pro certo venis est 
Deus qui cum ipsa est, non sinens pcenam aliquam 
prsevalere in eam a nobis. 

12 Imperator vero valde iratus contra eos, cora- 
minatus est, et prospiciens eos furiose, quasi negli- 
genterpoenas ingererent, praecepititestaseos levare, 
et faciem ejus cjedere. Sancta vero Martina respi- 
ciens in ceelum dixit : Benedictus es Domine Jesu 
Christe, quia ffiternam gratiam das eis, qui in te 
spem habent : benedictum nomen terribile gloriae tuse, 
et honorificum, etpotens, et omni sanctitate plenum, 
Domine Deus, et benedicta sancta, et consubstan- 
tialis cum Patre et Spiritu sancto Deitas tua, quae 
perfecte dissolvit et dissipat contrarios; exaudi Do- 
mine deprecantem te, ultimam ancillam tuam, et 
concede mihi sufferentiam, et eos qui me cruciant, 
converte in bonam conversationem, et gratiam Dei- 
tatis tuse. 

13 Et cum hanc orationem dedisset, circumdedit 
lurnen c eos, qui eam cruciabant, erat enim fere viri 
octo, et vox de Cffilo facta est dicens: Nisi pro vobis 
famula mea Martina intercederet, olira jam mortifi- 
carem vos: volens vero inimicura mortificare, et ex- 
istentempopulura mihimet ipse facere, peperci vobis. 
Tu autem filia conflde, et noli timere; ego enim sura 
quem adoras et invocas Deum: non te deserara, nec 
permittam tibi dominari inverecundum, impium, et 
rebellem dsemonem. 

14 His vero dictis Imperator Alexander amens 
effectus est valde. Qui vero eum cruciabantviri, au- 
dientes miracula ceciderunt in faciem, et depreca- 
bantur B. Martinam, ut indulgentiam mererentur 
per ipsara ante Deura, de his, inquiunt, qua; impulsi 
prsesurapsimus. Beata vero Martjr dixit ad eos: Si 
conversi fueritis ad Dominum meura Jesum Chri- 
stum, et cognoveritis ex toto corde, quia reti'ibuit 
unicuique secundumoperasua; etvos liabebitis, sicut 
nos perfruimur, universara mercedem qua; in coelis 
est; sin vero et aliter senseritis, geterna et fervida 
supplicia suscipient vos. Illi enim quasi ex uno ore 
dixerunt: Domina nostra Martina, melius nobis est 
ut oslendas nobis Christum, ut videntes eum, ara- 
plius credaraus ei; si vero non est possibile in Iiac 
carne prospicere eum, nos servi ipsius sumus et mi- 
nistri, et ipsi soli credimus; adoramus enim eum et 
colimus. Alexandrum autem, qui contemnit Salva- 
toris nostri pra^cepta, non timemus, repudiamus, 
quamvis existat Imperator. 

15 Beata autem Martyrdixit: Consilium vobis do 
filii; ex corderaundocreditesine simulatione in Chri- 
sto, et cognoscetis, quid retribuet vobis Deus in illo 

secnlo. 



S. Martitia 
alapis, et un- 
cims ccediuir 



Angelolicto- 
Tca imniciUe : 



tcstarum fra- 
gmentis radi- 
tur : 



ornl ])ro tor- 
qiieniitms se. 



Uimiiie et 
voec cwlesti 



convertimlur 
carnifiees. 



aninmntitr a 
Hlartiiia- 



I JANUARII. 



13 



morti adjiidi- 
mitur : 



seculo. Et quid potest nunc Alexander ibi, qui in 
praesenti gloria hic fretus est? Qui inspirati a Dei 
gratia dixerunt: d Cretiimus .lesum Cliristum Do- 
minum nostrum: et magnus est Deus Christianorum, 
ad quem nos confugimus. Robusta autem facie, una 
voce adversus Alexandrum facti sunt : Nos quidem, 
inquiunt, in liis qui dii dicuntur, magis autem idola, 
perditi sumus, a quibus olim seducti sumus; jara 
non adoi'amus eos, cognoscentes per beatam Mar- 
tyi'em Martinam virtutem oranipotentis Dei, et filii 
ejus unigeniti Salvatoris nostri Jesu Christi. 

16 Alexander vero iratus dixit : Seducti estis 
nequissimi per incantationes crucifixi, in quibuscon- 
fiditis. At illi responderunt : Vere tu es sceleratus, 
et draco habitat in te, quia non cognoscis illum qui 
fecit te, et dedit tibi hanc potestatem, coinquinanti 
usque in flnera aniraam tuam. Qui iratus su.spensis 
eis, jussit spathis carnes eorum lacerari. Incisi vero 
ab spathis nihil loquebantur; nisi solum in cEelum 
prospiciebant. In hoc vero amplius nequissimo super 
eis accensus spiritu, capitalem sententiam adversus 
eos dedit, timens, ne quando ceteri satisfactiabeis, 
eamdeni viam sectentur. 

17 Martyres vero inclj-ti Christi ducti cum gau- 
dio ad perfectam sine dubitationeviam, prospicientes 
in cpelum, dixerunt:Omnium Doniine unigenite Jesu 
Christe fili Dei, quem nos ignorabamus servientes 
olim in errore, et freda exhibitione : tu autera nobis 
cognitus es per sanctam tuam et Marfyrem inclj^tam 
Martinam. Tu Doraine cteli ac terrse, qui creasti 
omnera orbem, et omniaquje in eo sunt, qui per san- 
ctam tuamMartyremidolagentium confregisti.quem 
nunc cognovimus ante luciferum genitum. quem ora- 
nis abyssus metuit, et omnis raons et collis tremit, 
audiens terribile et gloriosum nomen tuum ; tu Do- 
mine Jesu Christe, spes eorura qui ad te confugiunt; 
liberator eorura qui in te sperant ; respice de cselo, 
et miserere nobis, et suscipe animas nostras in pace, 
nonreputans nobis peccatanostra, quaefecimus igno- 
rantes, etexistentes inlatitudineharumtenebrarum, 
quffi in te peregiraus. Orantes vero, et signaculum 



nulla nocebunt quae a te inferentur, tormenta, Deo Ex uss. 
sufferentiam mihi tribuente. 

19 Tunc iratus Iraperator jussit eara exspoliari, mvamlisla- 
et circuracinctam eam jussit incidi. Ministri vero ceralur. 
citius fecerunt quae jussi sunt. Sancta autem Martyr 
ostendebatur candidasicut nix, cujus splendebat cor- 

pus, et nitor claritatis ejus caligare faciebat respi- 
cientes eara. Inciso autera corpore ejus eraanabat laciirostm- 
lac pro sanguine : et odor magnus factus est, sicut d"''"^ inamt 
vas aromatum b ejusdera ore eff^usura. Be:ita autem b 

cum incideretur diceb.at ad Dominum : Voce mea ad 
Dominum clamavi, et exaudivit me in certamine 
passionis me» : laus mea in conspectu tuo Domine 
fi.at : gemitus dnlorum meorum in conspectu tuo 
introeat : gratia tua in salutem animfe meoe : invo- 
cavi te Domine in tribulatione, et inimicorum meo- 
rum dedisti mihi dorsura. Persevero supplicans : hcec 
cognitio mea, quse apud te est Domine, sicut fons 
spiritus. Abraham pater Isaac filium suum obtulit 
Deitati tu» in sacrificium salutis, quia ex fide te con- 
fitebatur, et suscepisti eum. Sic et meum certamen 
suscipe Deus, et comple illud in multis certaminibus 
ut cognoscant perditionis instructores, quia tu es 
qui imaginem aui'eam dissipasti, et Bel destruxisti, 
et perditionis operarium servis tuis manifestum 
demonstrasti ; sicut in mea, hurailitate ostendisti 
veridicam gloriam Deitatis tuse, et Apollinis idolum 
contrivisti ; et alienura veritatis Alexandrum confu- 
sione circuraamiciens, lurainetuoterribilisplendidam 
fecisti ancillam tuam, ut c per suppliciacorpotiseffu- c 

gerem stiraulos malorum inventores, ,et incentores 
sathanje. 

20 Imperator vero iratus et valde consternatus 

dixit : Valde maleficiis vincis d irapavida, et seducis, d 

ut putas, eos qui astant. B. Martinadixit Imperatori : 
Pater tuus sathanas princeps est omnis raaleficii, et 
incantationis ; fornicatores diligens, et raaleficos 
amplectens, et oranes qui incestis desideriis sunt 
deservientes, araplectltur in proprio gremio : et quo- malcficii cri- 
raodo potest mihi indulgere conteranenti eum, et mensibiob- 
rainime facienti aliquid tale sicutdicis? Meus autem itctum refel- 



Christi in fronte facientes, tendentes siraul capita Deus, et Salvator meus Christus, omnes qui contra- 



lil: 



sua prorapte cum tetitia magna finem seculi hujus 
susceperunt ; etsic per propriura sanguinera gratiam 
Dei sibimetipsis in memoriam wternam instruxe- 
runt. FiniunturmenseNoverabricseptimodecimodie, 
quinta hora, in Christo Jesu Domino nostro, cui 
est honor et gloria in secula seculorum. Amen. 

a Momlir. sccundumprovisionem. 

b al- iu Ifstns. 

c Mii ipsam siilain luce circuinfusam scribuilt. 

d Mombr. Credimiis Domina. cl magnus elc. 

e Alii. seijtimo decimo Kul. Decemb. 

CAPUT III. 

Eam torquentes ccelitus imniti. 



cxdilur fusli- 
Otis. 



Du 



Startiim se- 
cimdo sistitiir 
Imperatori : 



'um vero audisset Iraperator Alexander, quia 
cum raagno gaudio reddiderunt spiritum sancti Mar- 
tyres, amplius contristatus est, quoniam inulto ara- 
plius eos non cruciavit. Alia vero die sedens pro tri- 
bunali dixit : Introducatur injusta Martina incanta- 
trix, quatenus iterum videamus ejus iucantationem. 
Ingressa autem ea, dixit Iraperator : Vel nunc con- 
senti mihi. et sacriflca diis, per quos orbis subsistit. 
An adhuc m.agias Christi tui attendis ? Illa respondit : 
Oessa sceleratissime et omnium bestiarumferocior : 
non eiaibescis a rauliere superari, niagis et concul- 
cari ? a Me minime poteris inclinare ad sacrifican- 
dumidolis. Inde si aliquas poenas ceteras consideras, 
et verbera, qu» tu prseparas, adhibe mihi ; ego enim 
tuis aborainationibus nonsacrifico, nec te loquentera 
timeo : Deo enim soli, et Christo ejus, et Spiritui 
sancto commendavi memetipsam, et credo quia mihi 



rie agunt, et se non custodiunt, damnat, in a!ternara 
pcenam jubens eos exhiberi. Tu vero Imperator for- 
tioribus et potentioribus poenis proraereris affligi, 
sciens quia m.aleficiis et incantationibus, uttu asseris 
non vinco, sed nomine solo Christi, qui oranem atro- 
citatera pcenarum fuarum, qus injecttje sunt in ago- 
nem meura, dissiptivit. 

21 Imperator vero spoliatara eam prfficepit mera- 
bratim quatuorpalis extendi, etfustibus csedi a duo- 
bus centurionil)US. Illa vero al.acri vultu signo cru- 
cis sanctum corpus suum dextra h-evaque velutmuro 
circumsepsit, et ciesa dicebat : Magnujn niihi desi- 
deriura ad te Domine, et gloriam Deitatis tuai, qu;e 
me adjuvat. Dedi dorsum meura flagellis, et carnem 
meam in suppliciis ; faciera autera meam propter no- 
men tuura gloriosuni, non averti a tsedio et niffirore. 
Tu autem Doinine ne tardes in adjutorium meum, 
sed festin:i per misericordias tuas, et dirige a sancto 
habitaculo tuo raedelam super rae. quae pro tiia Dei- 
tate flagellor. 

22 Et ha?c dicens er.at. Mutaverunt autem cen- Eam credeiit 
turiones septem. In octavo autem septem dissoluti ab Angelis 
sunt, tam in manibus, quam in omnibus suis mera- "■""""'"'•■ 
bris, et voce inagna dixerunt : Deiirecamur te Irape- 

rator, libera nos de poenis; Angeli enim Dumini 
repercutiunt nos vectibus ferreis, et iucidinuir in 
nervis et medullis; in.super et ossa nostra, etcarnes 
sicut ab igne raagno creinantur. Sed obsecramus te, 
libera nos a puella hac. 

23 Imperator autem jussit eani ampliiis fustibus Insiiltat tij- 
ceedi. Sancta vero diuturna supplicia sibi illata sub- >•'""'"• 
ridens facie dixit : injuste et daninande, judicio 

Dei 



14 ACTA S. MARTIN^ VIRG. MART. 

Dei cielestis iniraice, et impugnator, scrutator malo- bulavit in ralatium, et nuntiavit Imperatori mirabi- qmdmiti<- 
rum similiuin tuoruni, Alexander, non sentis bene- lia Dei magni. Onnies aufeni in palatio existentes ""j^"^^"" 
flcia, qua;ab<eternocon(Iitoreinraeefficiuntur? Quia simul cum Alexandro sacerdotes et c scholastici J™""" 
insipiens existensinsensatis te addidisti, temetipsum 



perdidisti in opprobriura Apollinis, et sacerdotum 
ejus. Nempe veroob honorem et adjutoriuni Dei mei, 
qui omnia fecit, libera effecta sum per Angelicam 
exercitationem. Ex hoc autem cognosce, insensate 
canis, eo quodduodecim centuriones successiveinfe- 
rentesraihi plagas ad interimendura rae fecisti super- 
ponere. Me autem per nomen Christi, qui pro me 
agonizat, et nioderatur saluteni raeara, paraa non 
tetigit, neque tanget meam aliquis carnera. In ipso 
habeo spem, qui et post mortem vitani tribnit homi- 
nibus, qui ipsum in veritate confitentur. 

;i ilS. S. Ma,T. qua- miniiiic rotpslsc inclinarc. 

b Idcm MS. de morc. c /rftvH MS. pro sul)|)liciis. 

d Momhy. inrubida. 

CAPUT IV. 

Angclka consolatio. Dlana evcrsa. 



HeducUur in 
carcerm : 



Vaim luudat 
iii carcerc, 



F 



jumenius autem quidara dives erat valde, a 
parens Imperatori.s, qiii dixit ei : Ha;c polluta non 
propter gloriara Christi,anornm, et Crucifixi hffic sup- 
plicia sustinet, sed sapientissimis serinonibus caus- 
sam arripiens, etinsen.iatislibris circurafreta, omnes 
nos facit infrnnitos, sicut radius solis circuinfulgens, 
et sic omnia sperat sustinere. Tua vero potestas hanc 
usque in crastinum jubeat in carcerera retrudi, et 
pinguedine adipum lavari, et sic coinquinemus ejus 
claritatera. 

25 Jussit vero Iraperator statim Sanctam prope- 
rare in carcerein u,sque in crastinum. Duin deducta 
a custodibus fuisset beata Martiua in carcerem, ex- 
claraavit corain populo, diceus : Pax inulta iis, qui 
nomen Christi noininant. In pace Christi iter istud 
peragam. Et ingressa est carcerem gaudens, et glo- 



(7 finn rn 
Anijcli. 
CurcerciBlcsti 
odorc ct Incc 
pcrliiinlittir; 



dicebant : Seduxit eum maleficiis siiis : huic Virgini 
nou indulgeatur, sed magis a feris discerpatur, ut 
cognoscat quia melius est diis immolare, quam in 
criicifixo confidere, et in i]iso spein habere. 

28 Et jussit Imperator veiiire eam ad templum J^mlii ct SS. 
idoli Artemidis, ut aut sacrificans vivat, aut non «'?"""«''"'- 
sacrificans feris tradatur. Anibulavit iterum Lime- 

nius cumduobus sacerdotibusprincipibusidoIolatriEe, 
et populo multo circa carcerem. Et simili modo ipsi 
invenerunt eam sedentem in sede imperiali, et eos- 
dein viros in albis staiites ; et dissecabantur. Beata 
autem Martina dicebat : Viam mandatorum tuoruin 
cucurri : justificationes tuas doce rae; etdiscani mi- 
rabilia Deitatis tuse. Libera nie a suppliciis Iiorai- 
num ; et custodiam mandata tua: caneseniminaligni 
circumdederunt ine, volentes discerpere ovemtuam: 
sed tu Domine Deus humilitatis mea3, suscipe depre- 
cationeni meam, et non prosperentur sicut cogitant; 
sed obcasca sensuni cordis eorum, et dirige me, qui 
tres pueros direxisti. Dicente autem hasc eadein, de- 
creverunt subvertere eain de sede. Viri auteni staii- 
tes erga eaiii in albis nusquam coraparuerunt, exi- 
stentes nuniero quasi septingenti. 

29 Et ejeceruiit eain de carcere, et adduxerunt in tMuciturnd 



terapluni idoli Artemidis. Imperator autem prospi- 



templum Dia- 



ciens vultum ejus alacriorem inagis quain prius fu- 

erat, et sicut certatoris fortissimi corpus enutritum, 

dicit ad eam : Corripuisti temetipsara jani, ut con- 

versa diis immoles benignis ? aut ampliiis, sicut 

videmus, in prioribus tuis inalis permanes ? lllavero 

dixit ad eura ; d Imperator, inea conversio completa 

est ; quia non mesuadesintuiscontroversiisadesse; 

liberata enini sum a vanitatibus tuis, et ab inipieta- lienerose rc- 

tibus vanissimarum seductionum hiijus seculi, prce- ^1'ou'M l'"l"'- 

ceptuin accipiens a Doraino nieo. Mihi autera adhffi- 



rificans Deura ac dicens : Custodi me Domine ut pu- rere Deo bonum est, poiiere in Doniino Deo speni 

pillam oculi, et sub umbra alarum tuarum protege ineam, qiii veritate nie continet, etuihil mihideerit: 

me. Gratias ago sanct» virtuti tuae Jesu Cliriste, et quia oninipotens est Deusmeus. Seductio sermonuni 

obsecro pretiosam et terribilem gratiam tuani, cu- tuorum jacula tenebrosa sunt, dirigentia in viain 

stodi me a nequissimo et contaminatoAlexaiidro, qui tetram. Ego eniin habeo ca;lestein gratiain, et glo- 

tuara bonitatem pro iiihilo rejiutat. Mortui enim sunt riam semper illuminantem oculos cordis niei ; qu:e 

in tormentis pessirais et intolerabilibus centuriones te postponens, mancijiavit ieternissuppliciis Artemi- 

iiovem, et ceteri dissoluti sunt ab humeris suis. Erat dein perversani tliesauros dispositionis iniperii tui. 

enini immutanscenturionesquatuordecim. Pertotara Me auteni lajtificatain tenet mors Sanctorum, qui 

autein noctein erat in carcere hymiium canens, et nie circumdederuiit per omnia et continuenint, obli- 

glorificans Deura. Voces autem raultorum virorum gaverunt vero patreni tuum diaboluni. Justus auteni 



audiebantiir glorificantiiim Deiiin cum ipsa. 

20 Maneautem jiissit Imperator Limenium quem- 
damTribunum arabulare in carcerem, etejicereeain : 
antea autem adipibus et pinguedinibus eam perungi. 
Procedens autein Limenius de palatio odoratus est 



in imbutione divinaruin Scripturariini, sicut p:ilma 
florebit, arefaciens inalignorum seductiones. Tollet 
anchoram statuens naviciilam ex procellosi pelagi 
fluctibus per fidelein gubernatorem, qui aniinam 
iiani gubernat, iii tranquillum portuni confiigiens, 



odorem suavitatis, et aromate multo repletus dixit qui anchoram jactans est, ut ulciscatur de ininiicis, 



comitibus suis : Odoratis et vos odorem nimium ? 
erat enim cum populo inulto. At illi dixerunt : Quia 
odorem hunc cives fecerunt iirodilectaMartina. Alii 
dicebant : Quia Dii propitii apparueruiit ei. Veiiien- 
tes vero ad carcerem multo amplius inveiierunt sua- 
vitatis odores. Aperieiis autein Limeiiius priinara 
januain, vidit lucein magnani circumfulgenlein eam: 
ingresso autein eo in propinquuni Iiabilacuhim (erat 



et victoriain siiiiKit de eis. Et ego transfretavi pela- 
gus. dexteram milii extendenteChristoadpraisidium 
vera; spei, ut vincani sediictionis tuai nequissiimira 
cursuin. Video vero Cliristum coronantem ine, qui 
juste iiiilii tribuit arma justitiaj coiifra iieqiiitias 
jiafris tui diaboli. 

30 Imperator vero iratus dixit ad eain : Non ino- invitatur ut 
rieris Martina, sed ingressa sacrifica honorificentis- ittrcletsacri- 



enini carcer multa habeiis habitacula) circuinfulsit siina; dea' Arteniidi. lilagni etpurissimi dii pulchri- 



pcct 



eum sicut fulgur, ut prae tiinore omnes tremerent, 
ipso priE timore in pavimento cadente. Cum necessi- 
tate vero surgens ingressus est in tertiuni habitacu- 
luin, et vidit beatain Martinam sedentem in sede im- 
periali, et multitudo viroruin forfiiini eraf circa eani, 
quorum non erat considerare claritatem ; oinnes 
enim eraiit in albis ; ipsa autera tabulum li tenebat, 
et legebat ha;c : Quam magnificata sunt opera tua 
Doiuine! orania in sapientia fecisti. 
27 Et timens Limenius egressus est inde, et am- 



tudinis tuiE cognitionein inquiruut. Non ergo cogites 
blaspheinare coiitra eam. Deo laudaliilis Marfyr 
dixit: Jubes rae, Imperator, ingredi terapluiii,iii quo 
habitat, qui cooperatur tibi, iminobile liabens atque 
surduin et cieciim, decoro amictu idoluin? ad haec Ale- 
xander dixit : Ingredere et sacrifica proinpte, nt non 
a feris pereas. S. Martina dixit : Deo nieu gratiam 
largienfecertaiiti raihi liumili, ettejuliente, ingrediar. 

31 Cognovit vero ilajinon, qui liabitabat in idolo ilcemonem tul 
Artemidis, quia veiiit Saucta perdere eum, et clama- ''^'" '"4"w- 

vit 



I JANUARII. 



1» 



iitnrpal, et 
fibiQit, 



j,„„ cxhorre- v't ^''"'^ magna, dicens : Vae mihi ! quo fugiara a spi- 
mttlcm ritu tuo, Deus cseli? ignis me persequitur a quatuor 

angulis templi. Ingressa est autem Beata in Christi 
nomine sibi faciens cruceni, et respiciens statuam 
idoli da>moniacara, dixit Imperatori ; Vide seductio- 
nem tuam Imperator, oculos non videntes, aures non 
audientes, manus non palpantes, pedes non ambu- 
lantes, vanam speciem, efligiem deornafam tabulis. 
e Ego, Iinperator, sacrifico ei. Alexander vero su- 
bito gaudibundus effectus, non intelligens quia irri- 
deretur dixit : Vivant dii, quia consensisti milii. Et 
appropinquabat Sancfa ad idolum Artemidis, et dixit : 
Tibi dico, qui liabifas in hoc idolo mufo, movete, et 
stride dentibus, et egredere, seductio illorum qui tibi 
insensate sacrificant. Hffic dicens ad idolum, oratio- 
nem fudit ad Dominum dicens : Omnium Rex ffiferne 
Deus, qui thronum invisibilis glori.fi contines, qui cae- 
los stal)ilisti, et terram fundasti, qui aquas condidisti, 
qui draconem contrivisti, et legionem effugasti in 
tartarico chasmate, qui periclitantes in securum por- 
tum introducis, qui principalem pofestatem diaboli 
in temporibus hominum ad nihilum redegisti, qui ab 
omni gloria Angelica trementi te cnni timore sancto 
adoraris, ,\ngelicaenira agmina deputasti te adoi'are 
solum ; qui tantam magnifudinem celi sapienfer in 
stellis decorasti, et splendorem solis per justitiam in- 
stituisti, qui lucentis ambitum Lunae ordinate cur- 
sum suum perficere statuisfi, qui incontaminata et 
ffiterna pra?cepforum tuoruni reposita manifestasfi ; 
te lucem jugem et lefernam cum tremore adorans de- 
precnr, non me deseras Domine, sed suscipe depre- 
cationem meam, et irreverendam et mulfimodani fce- 
ditatem da?monis damnationi mancipa : et idolum 
hoc manu hominis facfum destrue : et seductione 
multimoda da;monis, et omni malitia plenum Alexan- 
drum, in diversis suppHciis cognoscere facias, quia 
tu es Deus verus, qui desfructionera in idolis habi- 
fantium fecisti,etsacerdotes eornm destruxisti.quia 
benedictus es in secula. Amen. 

32 Et mox tonitruum cum fulgure factum est : et 
ignis cecidit decajlo, et combussit sacerdotes de tem- 
plo; et multitudo populi mortua est, et Imperatoris 
partem dexteram purpurai combussit, et idolum Ar- 
temidis in favillam redegit. Reata vero Martina di- 
xit : Gloria in excelsisDeo, et in terrapax hominibus 
bonaj voluntatis, qui dat pacem diligentibus se, et 
qui invocant nomen suum in veritate. 

a Nf. S. Max. polcns, iiiii Imperatori dixil. 
b .\(ltlil Ms. Hqml. aurciini, 

e Sapttt^ scliolaslicus n S. .Xtttntsliiio aliinqttc cjlis U'i'i scrt- 
ptortlins itsttrpatltr pro Jitriscoiisitllo, rt hliclore. 
d .!/.«. S. Max. A. A. forle Alcxandcr Aususte. 
e Moiiibr. Vis Innicralor, iit sacnliccin. 



CAPUT V. 

Leo mansuefactiis, spreUe illecebne. 

.Lit iratus Iraperator, non considerans miracu- 
lum neque virtutem invisibilis Dei,dixit ad Justinum 
Prffifectiim : Accipe injustam hanc, suscipe eam, et 
tensam cum .spathis.uncinisque ferreis acutis extor- 
que, quatenus lucem istius .seculi derelinquat. Ego 
eniin valde niferore siim pleniis, et videns eam jam 
consternatus persisto, et quid faciam nescio. Priefe- 
ctus autera suscijiiens eam mox ambul.avit ad Vrx- 
torium, et sedens pro tribunali, prfficepit introduci 
B. Martinam dicens : Ingrediafur destructrix tem- 
pli, et videam, quid velit. Ipsa aufem ingressa est 
subridens. Prififectus autem dixit ; Irrides me inju- 
sta, quia adhuc dereliqui te vivere? Per solem mun- 
dissimum faciam interiora tua projici canibus, si non 
sacrificaveris diis, ut videara quale solatium adhiheat 
tibi Christus tuus. B. Martina dixit : Nonne liabeo 
irridere, o impie, a impotentiam Imperatoris tui, quia 



Fitliiiiiie 
initHi iiitc- 
reitiil;,idolitm 
roafriligilur. 



Jiti-litit Prip- 
fecli sltillitm 
irttilclilittcta 
irriiicl Siin- 
clil ■ 



victus est a muliere per Christum, et iterum me tra- 
didit tibi ? Prtefectus dixit : Dominus est, et potesta- 
tem habens mihi te tradidit, ut autsacrifices, aut pcE- 
nisinfereas. Marfinadixit;Ecce non sacrifico : puni 
rae qiiantum vis. 

34 Tuiic Prsefectusjussit extendi eam in conto, et 
cum spathis incidi memhra ejus. Ciim autem incide- 
retur, clamavit dicens : Crux Christi adjuva me, quia 
in te est salus. Praefectus dixit : Circa maraillas un- 
gulis attrectate eam, dicentes ei : Liberet te Dens 
tuus. Quse ungulis attrectata nihil omnino loqueba- 
tur, nisi solis oculis ad Deiiin respiciebat. Accipiente 
autera ea centum decem et octo incisiones ab uncinis, 
sperans Pr.^efectus Justinus quod jam expirasset, prse- 
cepit carnificibus ut cessarent ab ea. Pendente autem 
ea, interrogavit eam Prififectus dicens : Vis Marfina 
sacrificare, et evadere cetera tormenta? aut iidhuc 
permanes in Christi tui fide? Martina respondit : Ego 
Christura habeo, qiii me conforfat, et non sacrifico 
abominabilibus diistuis, neque sentio illata mihi sup- 
plicia, per eum, qui raihi misertus est Dominum Je- 
sum Christum. 

3b Praefectusautem amens efTeetus per multas ho- 
ras jussit eam deponi. Sed non valentem pr» pcenis 
.ambulare jussit eam in gr.ibatum poni, et deportari 
in carcerem.Ipsa aiitem constringens sanctum stium 
corpus, et b c.apillis capitis sui miiniens, propellens 
vero carnifices citins ingressa est in carcerem. Prae- 
fectus autern in eqiio sedens profectus est in carce- 
rem, et invenit Sanctam iterum in sede siiblimi, et 
splendi(lamhabentemfaciem,sicutradiuin soIis.Mul- 
tum vero afflicfiis egressiis est, et clausit carcerem, 
et signavit annulosuo firmifer; et custodes fere cen- 
tum dereliquif. et ambiilavit ad Imperatorera. Erat 
autem Sancta psallensetglorificans Deum; et lumen 
magnum erat in habitaculo illo. 

36 Ingresso autem eo ad Alexandrum in paUatium, 
invenit eum ccenantem. Quem Iraperator admir.ans 
dixit ; Quid hiic sic venisti Praefecte tali liora? qui 
dixit : Sicut jussit iraperiuni tiiiim, injustam M.arti- 
nam po?nis .afljigend.am, spafhis incidendam etungu- 
lis aftrectandam : ipsa ei exhibui a raane usqiie nunc, 
sicut prospicisindumentummeum; et .ippensa atque 
poenis fradita, nec mortiia est, sed, quod plus est.a 
nohis inflicfanonsentit^flagellisc.-esa cnrsim ingressa 
est in carcerem, rae sperante qiind pendens expiras- 
set. Ecce qu.-e mihi prsecepta siint a tiio imperio feci. 

37 Tuum vero est cogitare, quid jiibeas de ea. Ale- 
xanderautem dixit ei : P.atet fldiicia securitatis ejns, 
qiiam habet per incantationes. Feris trad.atur, ut de- 
cerpafur, etdissipata intere.at. Pnrro Justinus tacuit. 
Mane autem carnifices direxit, ut eam adducerent. 
Ingressae autem PrjEfectus dixit : Imperator Alex.an- 
(ler jussit te s.acrificare; si vero non sacrificaveris, 
feris te tradere. Beafa aiitem Martina, eff^ulgens si- 
cut radius solis, dixit : Ego in nomine Christi, qui 
passus est pro nobis, in eiira credentibus, in gloria 
permanens, credo vincere te. Aliquando enim per 
Angelicam virtiitem.perfernemntuin Ajiollinem sub- 
verti, et.id nihilum redegi; iterum c lampadibus et 
li throno decorafam Deam ."Vrfemidem igni fradidi; 
et inirabilia, quEe in virtute Dei facfa sunf, ignoras, 
et obdiiratus es? mtiltimoda perversitate inimici in- 
duratiis es, surde dissolutione profuuda, coenum in- 
digesfibile, naufragium anim.x' tuai, in chasmiite tar- 
tareo deposuisti. 

38 H.fc aiidiens Justinus Pr.-efectus iratus dixit : 
Parata; existant fer.-p, dnnec revertar a palatio : pro- 
pero enira accersire Imperatorem, quatenus veniat in 
amphithe.atrum. Dum vero introisset in palatium, 
dixit Im])eratori : Obsecro meum domimim venire in 
amphithe.atrum. Ciim ipso vero protinus .ambulavit, 
et feceriint eain utrique iiiter feras jiicfari. Sancta 
autem Martina dixit : Videte, en meum sacrificium. 

Pra,>fectus 



glittliotis ct 
tiitciiiis riuli- 
Itir : 



ejiis ma III illis 
lliigalis iiici- 
duiillir : 



alacrilcr redit 
iit carcerem : 



insoliosedens, 
Itimine cir- 
ctimfiisa 
Deam tutiditt : 



(lita rc liiiiie- 
ritlori iian- 
titila, 



jtilietitr fcris 
objici: 



Ex iiss. 
intmlncta in 
amphithea- 
Iniiii, 



16 

Praefectus dixit 



ACTA S. MARTIN/E VIRG. MART. 



tteiliiii l'rtri(S 
blanilitiis teit- 
tatiiy . 



olijicitiir tco ' 
iti, qui ci 
btantliliir . 



ilta liiiperii- 
torein hortii- 
tur ut Ctut- 
slumagno- 
scat. 



Viile Imperator istam, qu:e Deos 
nostros comminuit ; discerpatur ita a feris. Erat au- 
tem leo iraraanissimus, qui comedebat quadraginta 
libras carnis quotidie, et pauis mundi libras viginti 
octo; et in potu ejus e tjsanas decimatas octo; hic 
non comederatper diesftres, ut devoraret Beatam. 
Sedens autera Imperator, et tristis existeiis, praece- 
pit eam introire. Ingressa autem illa sonus magnus 
de ckIo factus est, ut omnes tremerent, et dixit ei 
Imperator : Crede mihi sicut patri tuo, et consenti 
milii : diligo enira te valde per Deos meos, ut dissol- 
vas irara raagnam qu;e circumdedit te; faciara enim 
te dorainam palatii niei, et omnibus cognitam esse 
Imperatricem. Vel verbo dic pro satisfactione populi 
adstantis, et non sacrifices, sed tantum dic : quia 
magnus est Deus ^eO; : sic enini et virtutem, et timo- 
rem omnium Deorum contines ; et satisfaciens vives 
compatiens imperio raeo. 

39 Sancta autem Martyr elevans oculos in cffilum, 
et extendens nianus suas oravit dicens : Lunien meum 
Doniine Jesu Christe, inextinguibile lunien raeum, 
impnlluta claritas, Rex ffiterne, qui tIu'onum imraor- 
talitatis habes, qui cognitionem Deitatis tujE manife- 
stas,etSanctostuos coronasti.perfectam me inagone 
custodi. Ad Imperatorem autem hac dixit : Demino- 
rata cognitio, comminaris mihi, ut terrens me prje- 
pares mihi mortera. Cognosce vero, quia magis con- 
sentio me a feris devorari, ut vitambeatam ffiternam- 
que apud Cliristura merear, quam tuae seductioni 
consentiens in laqueum incidam mortis aeternae. 

40 Iraperator autera jussit absolvere leonem, ut 
devoraret eara. Erat enim leo rugiens in cubili suo, 
ut oranes terreret. Venator vero qui eura nutriebat 
aperuit leoni : et egressus est leo rugiens super San- 
ctam, non terrorem ostendens, sed delectationem,et 
pro ea dolorem insinuans agitabat vultum faciei suae, 
dilectionem demonstraus; et cursumarripiens ambu- 
lavit ad Sanctam, et inclinans se osculabatur pedes 
ejus. Sanctaautem dixit : Fulges virtutibustuis Deus. 
Agmen enim gloriosum erga passionera meam subsi- 
stensprospicio a dextris et sinistris gloriticantes An- 
gelos Deitatem tuam, et contradicentes contrariae 
virtuti ferarum immanium, et rugitum earum in 
correptionem Alexandri ; mansuetos mores ferarum 
trani^latos, quos pro cognitione veritatis tu obturas, 
ob multimodam etdecipientem gloriam eorum qui te 
oderunt. Non me communicare cum eis perraittas, ut 
in poenali agone rae existentem integrara sospitem 
conserves in tua misericordia Deus meus. 

41 Et htfic dicens Iraperatori ait : Vide Irapera- 
tor, qui mihi intulisti poenarura et ferarum virtutera,- 

quia Christus qui fecit caelum et terram, mare et cium facere, in templum, ubi erant duodecim idola; 
omnia quaa in eis sunt, voluntate Patris victoriosis- et pra;cepit adduci Sanctara. Quaj venit splendida 
simus est. Ipsi enim soli omnia subjiciuutur. Ale- sicut sol. Et dixit ad eam : Invoca Aia Deum, ut sal- 
xander dixit : Quouiodo ergo furor leonum subjecit veris. Sancta vero dixit : Ego noraino eum idolum 
se tibi ? Saucta Virgo dixit : Non habeas in incertum spurcum et iraraundum : fac ergo quod vis ; rae enim 
veritatem, sed dilige Christum, qui et ApoIIinem non inclinas pro eo quod mecura est Dominus meus 



In nomine Domini mei Jesu Christi, et per agonera 
meum, et martjriura meum, adnihilum redacti sunt. 
Imperator vero leonem remitti jussit in caveam. So- 
num fecit aliquem venator, et leo surgens impetum 
fecit, et cepit Euraenium parentem Imperatoris, et 
interfecit eura. Et omnes clamaverunt voce magna 
dicentes : Salva Iraperator, quam Deus et fera rai- 
serantur, et absolve per quani et Dii perieruut; per 
quara Deus, qui in cielis est, manifestavit qui Iiabi- 
tabant in idolis dsemones, quos et efFugavit. Impera- 
tor vero dixit : Noraina Martina Dia Deum, et absol- 
veris. Beata Virgo Martina dixit : Ego Christum 
Deum conflteor, qui dat raihi potestatem, et illis qui 
confitentur eura, destruere mendaces Deos. Hunc au- 
tem, quera tu dicis, Dia confiteor esse h asreum, et 
in ipso habitare dEemoneni malefactorera, neque au- 
dientem, neque videntem, quem per orationem fide- 
lissirae confido sirailem effici ApoIIini. Meraoro enira 
dicere Christura per Apostolura Paulura in Spiritu 
sancto : Lex enira subintravit ut ingrediens abundet 
peccatum; ut enim abundavit iniquitas, superabun- 
dabit gratia. Lex introivit Imperatoris, quara facio. 
Annuntiaverunt ProphetEe et praedicaverunt Apostoli 
legem Christi ; inteautem superabundavit peccatum, 
permalignamtuamimpietatem aeternointeritutemet- 
ipsum obligans ; tuo vero peccato malaique conver- 
sationi superabundabit gratia Christi, ut dissipet tuum 
sacrificium malignum, quo convertantur homines a 
viis vestris, et patris tui diaboli. 

43TuncAIexander iratusjussit Sanctara in carce- 
rem retrudi. Irapulsa autem gratiaChristi ambulabat 
dicens : Diligam tabernaculasua Domine : desiderat 
animamea, etadhsesit adte Deus viventem in secula. 
Custodi me a laqueo quem statuerunt mihi, et ab 
scandalis operantium iniquitatem. Doce animara 
meara Doraine justiflcationes mandatorum tuorum, et 
misereremeisecundummagnammisericordiamtuam. 
Et introivit in carcerem glorificans Deum. Et erat 
cura Sanctis triumphans et gaudens, atque festa ei 
agens per totara noctem, qui eam salvat CJiristo. 

a Ms. S. Max. insipientiam, 

b j>/0"i(jr. capillos. c Wem, lampo. & Ms.S.Max,l\i<iro, 

c Idcin its. disanas. Itip. tipsanas. al. plisanas. 

f Ms. S. Max. trieinta. 

g ii'a Jovem. 

h ils. S. Max. aerem. 

CAPU r VI. 

Ignis aliaque tormenta supemta. 

ost vero duos dies processit Imperator sacrifi- 



Leo Enme- 
Jimm inter/l' 
cit. 



tuum iii pulverera redegit, et Artemidem seductri- 
cem tuam interemit. Cognosce Christum, qui Ange- 
lis pra;cepit, desertani et coutritam Artemidem cura 
habitante in ea in favillam a fuudo mancipari. Co- 
gnosce Deum, qui illuminavit priores tenebras, et 
convertit errantes, et leonem pacificantem, et pro co- 
guitioue tui erroris, et conversioue tuK feritatis mi- 
tiorem uaturara leonis ostendit. 

42 Imperator autera vidensleonera mansuetos mo- 
dos et reverentiamamoriserga Sanctam esse facien- 
tera, etalacreraChristifaraulamintormentis omnibus 
constanter existere, dixit ad eam ; Humilia temet- 
ipsammoribus, et confitere(/Dia; ip.se est etenimqui 
te adjuvat. Sancta Virgo dixit : Quera valde diligis 
Apollinem, qui aniraam tuara in perditionera depo- 
suit. non adjuvit, neque Artemideni ex omni nequicia 
ejus eripuit : et quomodo me potest adjuvare aUquid? 



Christus. Tunc pr^ecepit eani suspendi, et unguHs 
radi. Attrectata verodicebat : Ljetificasti rae Doraine 
in voluntate tua, et in opera manuura tuarum exul- 
tabo. Nota fecisti ancillge tuae mirabilia tua : justitia 
tua justitia in aeternura : judicia tua luraen verum, 
etieternum. 

45 Et iugressii; sunt incisiones usquead ossa ejus. 
Clamabat autem i^rtEco dicens : Confitere Martina 
Aia Deum, et salva eris. Illavero dicebat ; Christiana 
sum, et Ciiristura confiteor. Amplius vero cruciabant 
eam. Ipsa vero dicebat ; Lux Christi orta est justis, 
et rectis corde laititia. Indolueruut omnes qui eam 
cruciabant, et ossa ipsoruni usque in uiedullas, et 
dixeruut ad Imperatorem : Precamur te, Imperator, 
libera nos de pcEuis istis, Angeli enim Dei cruciant 
nos. Et dissoluti suut ab hunieris carnifices. 

46Alexander auterairatuspraecepiteara igni tradi, 

et 



Explosh ty- 
ranni boHn- 
lionilnis, 



reducilur in 
carccrem . 



Mnrtina ilc- 
rnm radiUir 
ungiiUs. 



Torqiientes 
eam Dei vir- 
liite crucian- 
tiir. 



lii ignem con- 
jicitnr. 



I JANUARII. 



17 



quivioxdUsi' 
palur : 



rtidilnr coptit 

rjiis . 



1, Cor. II. \. 
13. 

prixdicit llior- 
lan IiitperalO' 



mdudiinr 
teiiiplo Jovis 
per triiliiiim. 



Adsiinl ei An- 
ijeli. 



Jnpiler cor- 
riiit el coii- 
Iriiiijitiir. 



Miirtina mor- 
ti luldieilnr : 



et coiisiimi. Miiiistri vero facieliant quae jussa sunt, 
et inceuderunt ignem coiiiosum, et jactaverunt eara 
in medium; qure clamavit voce magna et dixit: Deus 
qui de c<elo in terrara prospexisti, et dedisti Filiura 
tuum, ut videat si estintelligensautrequirens Deum, 
adjuvame humilem; justitia enim de ca;lo prospexit, 
et veritas de terra orta est. Et dixit Imperatori : Audi 
Imperator : didici sacras literas, qua; instruxerunt 
animam meam, qua^ dicunt milii per Apostolicam vo- 
cem, omnia sufferre, tribulationes et angustias, sup- 
plicia et necessitates ; et per ha!C habere sublimissi- 
mam fidera, per quam cognoscitur Christus Deus, 
spes Christianorum, per quam quidem cognitus est 
Deusretributor ab his,qui nomensuuminvocant. Ca- 
ritas enim crescit raultiplicans raandata; et qui pati- 
tur pro nomine Christi coronatur. Imperator autera 
valde tristis erat, quia vincebatBeata. Et mox pluvia 
facta est magna, et souitus venti, et dispersa est 
flamma, et incendit qui circumstabant omnes. 

47 Pestilens vero et inconstans Alexander male- 
ficiis multis deputabat mirabilia Dei ; et pnvcepit co- 
mara capitis ejus radi : dicebat enim; quia in capiUis 
ejus jacent raaleflcia ipsius, quia victoriam per ipsos 
sperat facere. Et fecerunt ministri quffi prsecepta 
sunt; et raseruntcaput ejus. Dicit ei Imperator: Quid 
est Martina quod habes facere? Ecce victa est magia 
tua, confide magno Deo a Au et huniiliare ei. Illa 
dixit : Sci'iptura est in Apostolo : Mulier si habuerit 
comam capitis, gloria ejus est; tu autem gloriam, 
quam Deus dedit in mundum, in propria ejus factura 
amputasti ; auferet Deus regnum tuum a te prssente 
te, et a gloria Dei persequeris, et in dolore nimio 
confusione indutus raortera exspectabis. 

48 Et jussit eara arabulare in templum , in quo 
erat Isii et includi eam. Ingressa autem ea, clausit 
Imperator januam terapli, et signavit annulo suo, et 
regressus est in palatium suura. Sancta vero erat 
glorificaus Deum per totara noctem et diem. Omni 
autem die Imperator et Sacerdotes ingrediebantur in 
templura, et minirae ingrediebantur ad illam, quia 
audiebanturvoces raultornra sanctorum Angelorura: 
et Iraperatordicebat ad eos qui cum ipso er.ant: Ma- 
gnus Deus '{,ivz omnes Deos congregravit, quatenus 
instruant et raoneant Martinara. Tertia auteni die 
taurorum imraolationem prEecepit fieri, et instructam 
confessionera deorura. Turbfe auteni aperientes vi- 
derunt Beatara sedentem in sede, et cum ea existen- 
tera chorum, quorura gratia pulcbritudiuis onarrari 
non potest, et incensorum raagnum odorem ; Dia 
autemcecidisse,etin pulverem redactum esse.Stupe- 
factus autem Imperator in tanta exultatione S. Mar- 
tina!, dixit ad eara : Ubi est Deus l^eC;? Sancta Mar- 
tina dixit: Rationem fecit Christo de .ApoUine et 
Artemide, et non dixit veritatera; et tradidit euni 
angelis tartaricis, et comminuerunt eum sicut Apol- 
linem. Et tuura iraperium, quod cuni raagna confu- 
sione indutus es, postponens instituit. 

a 3tontbr.]o\i.al.bija. 

CAPUT VII. 

Martinm et tyranni disjiar ohitus. 



I uno vero Imperator iratus jussit eam duci fo- 
ras civitatcm, et gladio caput ejus amputari. Sancta 
auteni Martjr gaudens in exitu laboriosi hujus se- 
culi, oravit dicens: Gratias ago tibi Domine Deus, 
qui Sanctorum choros eonflrmasti; et raagnura et 
gloriosum et terribile noraen Deitatis tuEe adoro, qui 
manifeste tenebrosum inimicum dispersisti, et insen- 
satos et immobiles seductionis eor'um dajmones in 
pulverem redegisti ; qui glorioso intellectu ancillam 
tuam in perfectione confessionis iax instituisti ; qui 



mirabilem gratiam Patris tui et Dei nostri, Dominc E>. iiss. 
Jesu Christe, donasti nobis; qui S. Job probans per 
nequissiraum diabolum, non invenisti in eo malitiam, 
cui et contestificans fuisti; tu ergo Salvator, qui 
beatum Tobiam castigasti, et pro ea quam in te ha- 
buit, irreprehensibilem dilectioneni, pietate tua mi- 
sertus es vita; ejus; qui raanifestasti caligines tene- 
braruin , et veritatera declarasti ; qui destruxisti 
raedium parietem, teinetipsum ostendens in opere 
caritatis; qui mortificasti tenebras, et destruxisti do- 
loi-es perditionis; qui redegisti quse de terra sunt in 
terram, et fecisti quaj de caelosunt-esse in cailis; qui 
esuristi et passus es, et crucera sustinuisti pro no- 
bis; qui in profundum descendisti tai'tarura, ut tua 
raorte nos immortales constitueres ; qui illuminasti 
priores tenebrns, Domine Jesu Christe liberator, in- 
strue animam meara ad dulcedinera viscerura raise- 
ricordiae tuae, et connuniera rae cura fidelibus tuis, 
qui tibi fideliter placuerunt, quia tu es qui electionem 
fecisti Sanctorum. Te invoco Doraine Jesu Christe 
liberator omnium, et te adoro, et te deprecor, et tibi 
snpplico, qui me liberasti de multis malis, quffi raihi 
ostensa sunt : luraen verum in Itiraine vero tuie Dei- 
tatis, salva me c»lestis Domine Jesu Christe, apud 
quem non est personaruni acceptio: perfectara in tui 
norainis confessionejube ine suscipi intuam gloriam, 
ut splendide induta effugiara maliim quo circuindata 
suni. Redde vero m.aligno Alexandro, sicut operatus 
est in innocentibus, et in tua ancilla: afilige vero cop 
ejus incredulum, ct obdura lapideura ejus spiritum, 
ad correptionem eorum qui conteninunt tuam magni- 
tudinem. Ego enira etsi paupercula sum, et pecca- 
trix, i'Ogo rae inveniri raundara apud sanctain tuam 
pietatera ; quia agonizavi pro veritate tua, et Filii 
tui Doraini nostri Jesu Christi, cui est gloria et im- 
perium in secula seculoruin, ,Amen. 

SO Et post liffic dixit carnificibus : In quo directi riipiie plccti- 
estis, complete jussa vobis. Et vitam finivit per gla- 
dium. Et vox de cjbIo facta est: Qua; certasti pro 
nomine meo Martina, ingredere cum omnibus San- 
ctis confessionera coinplens in regno cielorum, et hodie 
mecum cris in paradiso : lEctare cum patribus tuis, 
Et facta hac voce ceciderunt in faciera suam, et mor- 
tui sunt. 

81 Tunc venit Episcopus a Rythorius, et omne 
Sacerdotium Romaniim, et adduxerunt sanctura cor- 
pus ejus cum canticis et hyinnis spiritalibus in sex- 
tam regionera, ct posuerunt in b onychinum larna- 
cem, glorificantes et laudantes omnipotentem Deum 
qui in cslis est, in horto qui vocatur Mirabilis ; erat 
enira c pulcberrimus locus. 

52 d Iraperator autera Alexander percussus est 
dolore cordis e,adem die, et sicut rabidns canis come- 
dehat suas carnes, et dicebat gemens et tremens ; 
Miserere mei Deus Cbristianorura, quia transgressus 
sum praicepta tuaChriste, et exacerbavi te, et noraen Tijriiniiiis iri' 
tuum persecutus sum, et ancillam tuara gratis pos- ''"'" "'"""- 
havi. Juste a te crucior; sicut feci retribuisti mihi. '" 
Et exspiravit cura supplicio multo, et discerptus et 
dilaniatus. Et vox de ctelo faeta est : Ingredere dirc morUiir. 
Alexander in clibanura gehenna;, vade in tenebras ciiiii tcrrceniP' 
exteriores ; tibi enim pra.q)arata est tenebrosa poena, '"■ 
ad qiiara dainnatus es. Factus est autem terrsemotus 
raagnus, et crediderunt Deo in eadera die, qui erant 
in urbe Roma pro voce, qui^e facta est de ckIo, ani- 
ma? duo millia triginta. Et post dies e octo passionis e 

ejus regnavit f Maxiininiis Ciesar, et siiscepit eum f 

omnis Romanus Sen.atus. Completumest .autera raar- 
tyriiim S. Martinas Kalendis Januariis. Honorantes 
autem hiijiis Sanctfe fidem et passionem.oremus fra- 
tres, ut merearaur cum oninibus Sanctis fieri consoi*- 
tes, et gratiara invenire apud Dorainiim nostrum Je- 
sum Christum, cni est honoret gloria, cum Dco Patre 
in iinitateSpiritussancti,in seculaseculnruni, Amen. 

12 a 



tiir voce cti- 
lcsti subsecii- 



cxtincti sti- 
ctoribm 



l) 
sepelitur. 



(l 



18 



E\ Itai.ko 

Mars. 

Uo:<OiuTi- 

.S'. Hlarliine 
corpus ab 
aquilis custo- 
rfitum, 
.•<plen(litum, 



posl in Urhem 
Irnnslatum. 



3lors Atcxan- 
ilrl Imp- 



S. MartiiKE 
rdiquice in- 
vcnla; 2d Oc- 
tob. 1034. 



rranciscus 
liitrberimis 
Cnrdinalisec- 
cleMO! S. 
Martina: Pro- 
lcctor. 



a Al. Ritnriiis. «/. Rilhorius, !ii Ms- Itipnt. ilec!>t nomen. Ila-c 
pautlo alitcr nnrrnl Mar.-^itius llonoralits c.r anliquisbibliotlicc(B 
ValicancF monumentis, in hunc fcre moiium : J;iciiil S. Marlinre 
aliquolrficbusiiiscpuHum corpus,(lonec admonilusa Clirisliano 
quopiam Ritorius Episcopus, qni niclu perspculionis in ca?mi- 
leriis lalebat, ciim eodeni Christiano iiluc vcnit, rcperilque sa- 
cnim corpusa duabus aquiliscuslodiri, una ad caputalteraad 
pedes excubantc, ne quid .^licunde daniiii paterclur, Argumenlo 
id fuit quanti apud Deum meriti csset Virgo invicta, quam sin- 
gulari hoc honorc clignab.itur. Erat vero corpus Virginis adeo 
speciosum taliquo splendoreconspicuum, utmagnum intuenli- 
bussolatium afferrcl. Clam illud sopeliere, Dei in Virgiue sua 
iriumphum laudibus cclebrantcs. Erccta dcindc isthic a Ghri- 
stianisestiedes, Marlina? honori sacra, deinceps fidelium devo- 
lione illuslris ; quippe cujus lilulo iintiati Sacerdotcs reperiun- 
tur. qui sacra isiliift decenter procurarent. Aliquanlo post 
S. Antero Papre mandatum divinitus, ut inde pretiosum hunc 
thesaurum tollcret, atquc in Urbem ad locuni a Deo common- 
slratum Iransferret. Abiil sanctus Ponlifcx cum Christianis 
aliquolad locum in quo prius condilum eratVirginis corpus; 
arreptoque ligone suis ipse manibus effodcre terram coepit, 
ceteris opus prosequentibus. Repcrerc tandera defossum the- 
saurum. unaque gloriosorum Martyrum Concordii et Epiphanii 
isthicquoquetumulata corpoia : suntque simuIRomamdcpor- 
lala alquc in horto quodam sepuUa, ipso loco ubi nuperrime 
invcnta sunt. llcec ille. De S. Anlero, a quo in Vrbem translatns 
S. ilartina' retiqnia^ scribil Ilonoratus.agcmus lllJnnunrii.Qui 
hi s/n/Concorditis (7 Epiphaniusil/rtjVyrcs, /icr(/H»( comperinins. 

b Id estj urnam ex alnbasirilc, est cnim iif^v^ urna, capsa, 
scrinium, ^"sK vcro ideni significat qnandoque (iiiodctla^xaTphvi' 

c Jl/s. 5. Max. locus vcnuuis sicutparadisus. 

d liepufinant linic nari'aiioni tjui Alcxandri res gestas scri- 
jisere nuclores Ethnici.Sed nec ipsi intcr se conscntinnt.nam alii 
occisumtradunt Mogunliaci, alii in Sicila, ,s(i;cSiciIia vico, dttm 
adversnsGerinamisOallinm infesluntcs cclerrime pruficisceretur; 
rum tamen eum vicum alii iu Gallia, alii in Dritannia locent: 
alii dcnique a Germano srnrra. alii n Hrnnihjts inritante Maxi- 
mino interfeclum scribunt : nl vidcantur inortis geniis dissimu~ 
lare votuisse. Quamquam potiiit pcrpclraln civdc Vircjiniscorripi 
vio&rore, ut hic dicitttr, dcin niintiata Gcriuaimrum in Gallias 
irruptione, mngnis ilineribus, nt scribil /V.ius Lanipridius. eo 
contcndere, et, uteral suspiciosissimus. {qnod iilcm testalur) do- 
lore crcsccnte, dcinum tritcidari a suis, subseculis eodem tcmpore, 
ctiain in Urbe, qnw hic nnrranlur portentis. 

c forte. scxaginia octo. 

1 Imperare cccpit Maximinus mense Martio, anno Christi 235, 
ini}icravit(]ue triennio ct paucis diebus, ut F.utropius scribit. 



EVVENTIO S. MARTIN^ 

Ex narratione Italica MAnsn.ii Honorati 
Presbyteri Congregat. Orator. 

SanctasMartins Virgiuis ac MartjTis repertum 
25 Octobris die anni mdcx.wiv. Romae est cor- 
pus, in crypta, sive, ut vocant, Confessione 
ecclesijE ei olim dicatffi. Erat ea crypta vetu- 
state jam prope collapsa : ideoque Petro Berettino 
Cortonensi, pictorum Academiae Pra;fecto. publica 
ejusdera Academiae auctoritate tributa, eo jure ac 
modo, (luo transscribi certis liominibus ac fami- 
liis ecclesiarum sacella consuevere; ea tamen lege 
ut illam dotare, instaurare, atque ornare qua libitum 
esset ratione teneretur. Cum igitur eam ad formam 
quae nunc cernitur redegisset, jamque curaret sibi 
isthic sepulchrum statui. ubi ad decera palmos ver- 
sus altare est huraus efibssa, vetustus detectus pa- 
ries est, eoque perfracto arca intus reperta. Res 
illico ad Franciscum Barberinimi Cardinalem Ur- 
DANi VIII Pontiflcis Maximi nepotem, illius ecclesiae 
Protectorem delata est : qui mox id jussit Cardinali 
Ginetto Pontificis Vicario nuntiari. 

2 Missi ab his Antonius Torniellus Vicesgerens, 
Joannes Severanus Sanseverinas ex Congregatione 
Oratorii Presbyter, Hieronymus Brunus Firmanus 
Sacerdos, ut inspicerent considcrarentque diligenter 
universa, atque ad se referrent. Accurate illi man- 
data executi simt. Arca erat flctilis longa palmos sex 
ac decem digitos ; duos palmos ac duos digitos lata, 
alta palmum ac dimidium, duos digitos crassa, tri- 
bus antiquis cooperta imbricibus, intra duos parietes 
conclusa. atque ita undique humo aggesta et saxis 
constipata, ut nemo onmino suspicari posset, tam 
pretiosum istjiic delitescere tbesaurum. Quse obsta- 
cula fecere, ut non nisi ingeiiti labore ac molimine 



INVENTIO S. MARTIN^ VIRG. MART. 

educi potuei-it. Erat vero arca altari transversim ab 

Occidente in Oi-ientem imposita. Ad ejus principium 

versus Occideutem, caput erat S. Martina;, serea 

in lance, longa palmum ac duos digitos, alta digitos 

duos ac semis, non admodum crassa, et jam vetustate 

exesa. Ex verticis commissura erat conjicere mulie- 

bre cranium esse. At lanx illa pluiMlius erat ossibus 

imposita, quie per.spicue patebat esse cujuspiam te- 

neraj Virginis, erantque fere quotquot ad huraani 

corporis compagem necessaria sunt, aut certe dee- 

rant perpauca. luter illa vero ossa plumbea lamina 

reperta est, cui insculpti erant characteros, sed ita 

situ ipso erosi, vix ut legi possent. Sejungebat ossa 

haec a Sanctorum Concordii, Epiphanii, et Socii eorum et Socii reper 

corporibus fictilis tabula, atque alia marmorea circi- '<« reUqiiiie. 

ter palmi magnitudine, in qua ha3C visebatur epi- 

graphe : 



SS. Concor- 
(Ui, Epiphaiui 



^ (o(pm 2 EP/P/)ANU 

(y xocvo eoa3?" h-< 

Secundiim Iianc in.^^cript.ionem ingenti ossium copia 
erat reliqiium arciie confertum ac duobus capitibus. 
Re (liligenter inspecta, deprehensum est, tria esse 
corpora. duo nimirum integra, ex tertio vero partes 
quasdam capitis ac tibiae, et pulveris haud parum. 
Hfec sunt corpora Sanctorum, quoe via O.stiensi re- 
perta cuni S. Martinre corpore, translataque in Ur- 
bem,ut ex veteribus BibliothecEeVaticanie MSS.patet. 

3 Sub hac arca duo vetustissimi visebantur trans- 
versim dticti parietes, intra quos interceptus locus 
paris arcae capax : et multa isthic ossa reperta, sed 
pleraque in minutissimas partes ac prope in pulve- 
rem redacta, absque ullo nomine aut inscriptione. 
Erant tamen supra tenues marmoreas tabulas absque 
ulla alia theca collocata. 

4- Huie vero fortunatissimas rei adfui ego quoque, 
et Franciscus Grillus Romanus Sacerdos, Matthfeus 
Bertochius ejus Ecclesiae Presbj^ter. Petrus Beretti- 
nus Cortonensis pictor, Franciscus Mochius Monte- 
rovicensis sculptor. Joannes Baptist-a Soria Roma- 
nus architectus, Alexander Algardius Bononiensis 
sculptor. qui modo Academiae illius Officialis est, 
aliique. 

5 Sexto postdie iisdem praesentibus, sublatus est 
lapis altaris, apertumque quod in eo erat sepulcluMim 
duorum circiter quaquaversum palmorum, undique 
fultum marmore; in eoque duo reperta vasa vitrea 
instar magnarum lampadum, palmum circiter alta, 
ambo tenuibus e plnmbo laminis cooperta: supra 
alterum tabula erat parva, e nigro lapide, quatuor 
lata digitos, palmum longa, cui haec erant incisa: 

p/pMn /J) 

in hoc vasc reperta sunt qusedam ossium frusta cum 
medullarum succo aliquo, adipis quoque particulae 
suo adhuc praiilita> candore; in irao vasis raateria 
qua?dara sanguinea et tenera, forniam fere referens 
cordis. 

6 In altero vase, ejusdem quidem raagnitudinis, 
sed absque ulla insci'ipf ione, repertus est pedis dextri 
pecten cum suis articulis, partim adhuc connexis, 

partim 



I JANUARII. 



19 



partim divulsis; tleerant tamen digitnrum articuli, 
Extra vero vasculum in ipso sepulchri pavimento, 
reperta sunt aliquot exigua ossa, veli particulje in 
pulverem redacfffi, particute aliquot pntrefaeti jam 
ligni, crux parvula e ligno affabre tenuissimo opere 
elaborata, superne perforata, ut funiculo appensage- 
stari facile posset, omnis expers cariei. 

7 Extractae eae reliquiae omniquediligentiaabillis 

Sacerdotibus in eadem crypta compositie, ubi otiam- 

num asservantur : atque ad certiorem earum custo- 

diam non solum clave obserata estcrypta, sed binis 

dictorum Patruni sigillis munita, et diu noctuque 

summo studio et fide ab iis qui inventioni interfue- 

rant, custodita. 

l'isil ais reli- 8 Venit eo deinde illasque reliquias visit ac reli- 

//HiasUaDAms gioseveneratusestFranciscusBarberinus Cardinalis. 

Mmmus^'"' ^P^" quoque Urdanus VIII, Pontifex Maximus se- 

quenti die Martis 28 Novembris, post meridiem, eo 

venit cum Cardinalibus Torres, S. Onuphrii, Spada, 

Saccheti, Pamphilio, Santiicrucio, Brancacio, Fran- 



cisco Barberino, Burgliesio, Ginetto, Caesarino, Don 
Antonio, multisque aliis utriusque ordinis Proceri- 
bus. Curavit Franciscus Barberinus illius ecclesiae 
Protector et benefaclor, ornatum adhiheri, quem 
tantus merebatur thesanrus. In ara maxima publicae 
populi venerationi sunt eae reliquiae qua par erat cae- 
remonia ac solemnitate expositie. Ad augendam vero 
populi pietatem concessit Pontifex plenam indulgen- 
tiam reliquias illas pievisitantibusa primis ad secun- 
das usque vesperas. Concurrit igitur ingens isthuc 
populi mulfitudo. 

9 Hartemis Hmioratus, quideiiide S. Martinae Acla 
Italicit edidit .usiis jirxcifue. Momhritio et variis MSS. 
bihliotliecaruin Vaticanxet Valli^ellaiix, addiditque eru- 
ditas anmUiiiones, et bistoriam inventionis. Alexander 
Donatus noster lih. 4, dn urbe Roma, edito an. 103!), 
cap. 12 teslalur novum S. Martinfe lemphim a Fninci- 
sco Cardinale Barberino wdificnri, a Ubdano VIII, /'roHftf 
Tiburlini lapidis exornari. 



IndnUjenlilis 
conccdU. 



H 



DE SANCTIS MARTYRIBUS BONONIENSIRUS 

CAJO, JACTO, HERACLO. 



[aiid viikjo lii noti Mortijres : mentorantur in MS. nuarii cotuntiir, Hermetem, Agg£eum,Caium; namet 
Miirtijroloqio S. Hieronyini liis verbis ; In BononiaCai, hi in eodem MS. Martijrologio pridie Xon. referunlur. 
Jacti, Heracli.A'cc siispicclur quis eos esse quilVJa- 



DE SANCTIS MARTYRIRUS AFRIS 

VICTORE, FELICE, N ARCISSO, 
ARGYRO, ET SOCIIS. 

rlos exliibuit idem S. Hieionijnu MS. MartyroloQium lnsveibis : InAfrica, Victoris, Felicis, Narcissi, et 
Argyri, et aUorum iv. 

DE SANCTIS aiARTYRIBUS 

PRIMIANO, SATLRNINO, ALIO 
SATLRNINO, VICTORE, HONORATO, 



LELCIO, HERMETE. 



H 



: quoque, liaud alihi observatos, accepimus ex eo- 



Vietoris, Honorati, Leuci, Hermetis. Illud Papa pro 



.lem MS Martyroloyio S. Hieronymi, in quo islhccc Papia positum sit, ab eo qm Marlyrologiiim illud iiin- 
habentur : Papa, Primiani, Saturnini. Item Saturnini, pli/icavit, an viri nomen sigmticet, liaud statiamiis. 



'iiC? 




DE 



20 



DE S. PARACODA EPISCOPO VIEMENSI. 



ClttCAlK.CllR. 
CCXXX1\. 
1 JXKV- 

S. Pamcoih: 

insacnsl'ttsti& 

iiomen. 



Varie ejns 
txiircssum 
nomcn. 



Sub iiiubus 
Imperalori' 
biis vixerit. 



Di 



(iicf 



psiderattir in Martijrologio Adonis Vieiniensis, 
.quod Hcribcrhts Rvsweydufi nosteredidit, S. Pa- 
racodse mnnen : sed in MSS. Monasterii Lo- 
biensisy et S. Laurentii Leodii, atque appen- 
Adonis hA'c habentur : Eotlem die sanctissimi 
Paragotl?c, septimi Viennensis Episcopi. Endemque 
hnhet Martijrolofiium Germanicum, ac MS. Florarium 
Sancturum. Eadem fere Philippus Ferrarius, Beda, 
alique. Neque illa Adonis MaHxjrologio adjecta aliena 
matiu arbitror, ut censet Rosweydus. Quis enim credat 
ab Adone prcedecessorcm suum pra^termissum? Pyrago- 
dam, Piragodam, Paragoden alii appellant. 

2 De eo tsta saibit Joainies Boscius in Bibliotheca 
Floriacen.-ii, qui et octnvum fuisse ejtis Sedis Antistitem 
ostendit. Post S. Bionijsiutn S. Paracodas, GrEecus 
natione, uti fuerat Dionjsius, Praisulatum gessit; 
aetate Antonini Caracallae, Aurelii, Alexandri, Maxi- 
mini, Imperatorum;ad quemVictorPapaitascripsit: 
Victor Episcopus, fratri Paragodae Episcopo sa- 
lutem. Collega noster Dionysius dormiens, te nobis 



socium in Ecclesia Christi reliquit. Vides Frater 
Orientalem Ecclesiampropter celebrationem Paschae 
ab OccidentaU disjunctam esse. Placuit ergo nobis 
Apostolorura sectatoribus, vestrie unanimitati scri- 
bere, ut secundum quod scriptum est : Vetera trans- 
sierunt; Ecce uova fncta sunt omnia; non tenebras se~ 
quamur, sed hicem ; ut advertamus Prophetam : 
Populus, qui sedebat in tenebris, vidit lucem magnatn. 
Propterea Frater et collega in Domino, doce per 
Ecclesiastibi commissas.axvLunaPascha agendum, 
ut dicat nobis Apostolus : Pascha twstrum immolatus 
est Christus; et, Fuistis tenebrse,nunc autem lux in Do- 
mino. Unanimitas fraterna, te in Domino salutat. 
Fratres qui apud te Viennje versantur, de nobis in 
Domino sahitans. Vale. 

Honoratur vero S. Paracodas annuo recursu IV 
Non. Januar. Cujus letate S. Zacharias .^Jitistes 
Lugdunensis florebat. Hivc Boscius. At legitimane sit 
hxc Victoris cpistola, dubitnri merito potest. 



Litterm Victo- 
ris Papw ad 
ipsunu 



17. 

Isa. 9. V. 2. 

Mottel ut Pa- 
schaposl XIV 
Liinam curet 
celebrari. 
I. Cor.ji«v. 7. 

Ephcs. 3. 



DE SANCTIS XXX MILITIBUS MM. 



ROM/E VIA APPIA. 



Bl 



eda, Ustiardtis, Ado, ceterique : Romae, via 
Appia coronBe sanctorum Militum xxx Mar- 
|tyrum sub Diocletiano Imperatore. Marttjro- 
' lofjiutn Gcrmnnicum addit, pritnnm in vincula 
conjectos, ac dcinde capile plexos. Galcsinius quoque 
caput iis prxcisum ipsius jussu Diocletiani, scribit. 

Notheiiis, quod in ceteris passio et obitus horum San- 
ctorum Coronx nomine indicatur, aliler exposuit, ut 



eorutn PrimipilumCoronam appellaret : nisi .^t vitium 
librarii. Item Romas. inqtiit, via Appia Coronae et mi- 
litum XXX qui sub Diocletiano Augusto pro confes- 
sione Cliristianai fidei martyrio coronari meruerunt. 
Eorutn meminit ct Martyrologium S.Hicronymi.MS. 
Martyrologititn monasterii S. Richarii qtcod Bedse no- 
mcn prsefert, habet tanttim XX. MS. S. LaurentH 
Leodii quod est Adotiis XXL 



As. CHB. 
CCCIV. 

IJanu. 
■S. Sevcnis 
Mnrtijrdi- 
versiis a S. 
Sevcro Epi- 
scopo. 



Ejus iii Mar- 
lyrologiis me- 
iiioria, sed 
vitiose, ut 
plurimmn, 



M. 



DE SANCTIS MARTYRIBUS 

EUPHROSYNO EPISCOPO, PRUMIANO 

VEL PRIAIVO ET ALIIS IX. 

NICOMEDIyE. 



larlyrologium idem S. Hieromjmi : Nicomedife Eu- 
frosini Episcopi, Priani et aliorum ix. MS. Mona- 
sterii Rhinomnensis : Nicomediae Eufrosini Episcopi, 
Priamiani, Era... Memoratur in Menxis Grxcorum 



6 Marlii Eiiphmijnus quiilnm aquam bullienlem jus-ius 
potare, sieque occisus. Sed diversus ab co videtur liic 
noster : de quo tamen nihil uspiam lejimus. 



DE S. SEYERO MARTYRE 



RAVEIVNJi:. 



Sanctum Scrcrum Ravennalem Episcopum. quem 
Kaleudis Feliruorii Ecclcsia celebral, Kalcndis 
Januarii qua-dam refcrunt Marlijroloqia ; hinc 
fortnssis nato errore, quod cum hoc die S. Seve- 
rus martyrium Ravenn.r subierit,eum cum altero multo 
celcbriori et Episcopo iiuctores quidam confuderunt. Et 
Maurolycus quidem Episcopum et Martyrcm appellat 
eum qui Kalendis Jnnuarii colilur, uli et MSS. Mar- 
tyrobgiajluo, Bcdx nomine insiynita, allerum domus 
Professx Sociclatis Jesu Antverpi.r, altcrum Ecclesix 
S. Lambcrti Leodii; ilem MS. Florarium Sanctorum 
Martyrol. Coloniense vetus solum Episcopum; quxdam 
MSS. Episcopum et Confessorcm eum vocant. Mar- 



lyrologium S. Hieronymi ista hribet : Ravennpe depo- e.rinessa. 
sitio S. Severi cum fi-atribus. Ilenim ilcinde Kalend. 
Februar. Ravenna, Severi Episcopi. Qux obscura; 
pr.vserlim cum depositio vi.t soleat nisi de Confessore 
usurpari, quid ve.ro illud sibi vult Cum fratribus?</i'i«((e 
nn duo fucre Severi Episcopi Ravennatcs confessores, 
in unum deinde conflnli ; quorum unus MarccUino Caji 
I^apa: temporibus successerit, ulter Agapilo anno Chri- 
sti 340. Constantio IV et Constante III Coss. 

Quidquidsil deea quirstione, alius Ravcnnir fuit Se- c.olilnr I la- 
verus Martyr, quem Philippus Ferrarius in calatogo mmrii. 
Sanclorum Ilnlise, et in gencrali catalogo Sanctorum, 
KalcmlisFcbruarii refert,teslalurque, ejus obS.Sevcri 

Confessoris 



I JANUARII. 



21 



Confessoris sokmnitatem officmm lUfferri. Ast Hirrn- 
vymus Rubnis Kalendis Janmrii miirtcm jirn Christo 
oppetiisse asscril lil/. •i insloriiir. Rnvcn. Cajo, inijuit, 
subrogatus Marcellinus, et MarcellinoMarcellusfuit. 
Quo tempore Severus Ravennas, alius ab Archiepi- 
scopo, e medio sublatus estab Maximiano Augusto: 
qui decimus et postremus in Occidente Christianos 
■ulis et sancli' persequebatur. Viri enim sancti prodigia, et vitam 
latisopinio- iimocenter actam cura Maximianus accepisset, ob 
inveteratum in Christianos odium, captum, et sacri- 
ficare falsis diis rennentem, uti diximus, intei'flci 



Qimtilo piis- 

SIIS. 

Clartis mira- 



t^orpits Vrbe- 

rclcri scrva- 

inr,uipiital jussit Kal. Januani : cujus cadaver nunc summa 

Itiibciis. religione in Orbito, quani plerique veteribus Herba- 



num fuisse putant, ab incolis conservatur, et colitur. Ex vabus Au- 
Hnc loco, mea quidem sententia, Franciscus Mauro- ctobhus. 
lycus Messanensis .\bbas manifeste aberrasse de- 
prehenditur, qni in suo Martyrologio, hunc fuisse 
Episcopum sci'ibat ; et Innge magis Ferrettus, qui 
hunc Severnm cum illo confundat, qui fuit Ecclesii 
Archiepiscopi fratris fllius. 

Falli Rnbeum ail Fcrrarius : non cnim liujus Scvcri Ncijiu I-\'ria- 
cxlare Urbevclcri rcliqtiiiis, sed allerius qui xv Fcbrun- rius. 
rii et i Oclob. colitur. Felrtis de Natalib. lih. 3 ctip. Cfi 
iS. Severum Miirlijrcm e.t S. Scvcrum Preshijtcrum, 
illum qui xv Fehrnarii colilur, in unum conflavit. 



DE SANCTIS 3IARTYRIBUS 

EYANTO ET HERIETE 



IN RH/ETIA. 

MarUjrolngitim S. Ilierontjmi : In Retia Evaiiti, Hermetis. 



DE S. MAGNO MARTYRE. 

jjlartijrologinm Romnnnm : Eodem die S. Magni MauvoUjcns, Petrus Galesimus aUiqxie. NihilpraHerea 
Martyris. Eadem habet Beilinns a Padua, Frnnciacns de eo reperi. 



DE S. THEODOTO MARTYRE. 



M. 



IJAN. j_f_J.<?7ia'B 1 Janunrii : Eodem die Sanctus Martyr Theodotus, nisi g:ratiam Dei capite redemero. Ali- 

s. Tlieodotu& Theodotus gladio vitam finit. Bini dcinde vei-sus subji- quot celebrnntur in Lnlinorum Martyrologiis Theodoti, 
cnpue plexus. ciuntur, quonm hscc est sententia : Non feram, inquit o quibus tamen diversum hunc reor esse. 

VITA 

S. GREGORII 

EPISGOPI NAZIANZENI 

PATRIS S. GREGORII THEOLOGI. 



CinCAAN.CHR, 
CCCLXXIII. 

IJAN. 

S. Grego- 
rius pater 
S. Grcgorii 
Sazianzeni 
sive Theologi- 



i^anctjim Gregorium Episcopv.mNazianzemim,S. Gre- 
gorii Tiieologi pnrentem, hoc die veiwrnntnr Grxciy 7tt 
exMenaBis patet; in quibus hsec habentur : Eodera die 
S. Gregorius pater S. Gregorii Theologi in pace quie- 
scit. Eum laudat Gregorius filius in carmine quod de se 
ipse composuit, et alibi ; sed fusissime oratione in ejus 
funere habita pr^sente S. Basilio, in quam extant Elix 
Cretensis commentarii et scholia Jacobi Billii, ex cujns 
interpretatione enm hic damus. 

S. GREGORII 

THEOLOGI IN LAUDEM PATRIS SUI 
GREGORII ORATIO. 



4". liasilii ho- 

norifica 

conipellaliO' 



JACOBO BILLIO INTERPRETE. 



a 



Lomo Dei, et fidelis serve, et mysteriorum Dei 
dispensator, et vir spiritualium desideriorum : hoc 
enim nomine sublimes et excelsos viros, et supra ea 
qua; oculis cernuntur, positos, Scriptura vocat. Quin 
te quoque Pharaonis, hoc est omnis ^gyptiaca; at- 
que adversaria; potestatis Deum appello, Ecclesiie- 



iid id funtis 
vcnerit Isasi- 
tius. 



que columnam et fundamentum, et Domini vohmta- 
tem, et lumiuare in mundo verbum vitae sustinens, 
et fidei fulcimentum, spiritusque domiciliura. Et quid 
nomina ea omnia, quffi tibi tua virtus peperit, alia 
aliud tibi concilians atque offerens, recensere pergo? 
Ceterum dic quieso. Unde te liaberaus, quaenam est 
opera tua, quidque nobis allaturus huc accedis? 
Quandoquidem omnibus in rebus te Deo adjutore 
Deique aftlatu impulsuque, atque ad eorum, qui te 
excipiunt, utilitatera raoveri compertum habeo. An Cansisobiitm 
ut nos visas liuc te contulisti ? an ut pastorem quffi- 
ras? an ut gregem visites? nos quidem jam nullos, 
raaximaque nostri parte simul cura eo vifa perfun- 
ctos, atque liunc afRictionis locum gravissime feren- 
tes, lioc pra;sertim tempore, quo peritum guberna- 
torera vita^que nostra; facem, quam nobis salutis 
ignem e sublimi ostentantem intueutes recto cursu 
ferebamur, amisimus : illum autera cum omni virtute 
pastoralique disciplina, qiiam diuturno tempore col- 
legerat, a nobis morte abreptum, plenum dierum, ac 
prudeutia, et (iit Salomonis verbis utar) gloriffi sene- Provcrb. lu. 
ctute coronatura : gregem denique anxium et abje- v. 31. 
ctiim, sunimoqne, ut vides, raesrore tristitiaque 
profligatura, non jam in virenti loco requiescentem, 
nec refectionis aqua eniitritura, sed prfficipitia et so- 
litudines et baratlira, in qua; dispergatur, ac pereat, 

qua-rentem. 



22 



VITA S. GREGORII EPISC. NAZIANZ. 



Cregoh. fil. 



liivital liasi- 
liiim Grcgo- 
rim ut dcfiiH 
clum Iniiiicl. 
cl stipcrsiiics 
consoktin: 



Pro siiis orat 
S. Gregorius 
jam defun- 
cfus 



quEerentem, num alium quoque postliac solertem ac 
prudentem pastorem consecuturus sit, dubitantem; 
illud quidemcertissime sibipersuadentem,numquam 
se alium ei virtute parem liabiturum, beneque secum 
agi putaturum, si non multo inferiorem. 

2 Porro cum tria ha!c, ut dixi, tibi Iiuc veniendi 
necessitatem perajqueattulerint, nos scilicet,etgrex, 
et pastor; age pro eo curationis spiritu, quo pra^di- 
tus es, congrueutem cuique medicinara adhibe, ac 
sermonem cum judicio dispensa, quo tuam sapien- 
tiam magis achniremur. Quonam autem modo dispen- 
sabis? Primum si ilhim, nt virtus ipsius promeretur, 
laudaveris, non solum ut puro puram orationem 
instar funebris cujusdani muneris inferas ; sed etiam 
ut vitani ilhus vita^que rationom aliis velut exemplar 
qunddam ad imitandum pi'oponas. Deinde si de vita 
et morte, de animie corporisque conjunctione ac se- 
paratione, de duobus mundis, hoc nimirum prajsenti 
ac fluxo et fragili, et eo qui animo ac ratione intel- 
ligitur, nec unujuam effluit, brevem adnos orationera 
habueris ; nobisque persuaseris, nt illius quidem 
imposturas liac perturbationem et inconstantiam, ac 
velut in undis sursum deorsumquejactationemasper- 
nemur; huic autem firmo et stabili, et divino, sem- 
perque eodem modo se liabenti, at^jue omnis turbu- 
lentiae et confusionis experti totos nos addicamus : 
sic enim fore, ut eorum qui ante nos e vita discesse- 
rint, interitu minus discruciemur, imo etiam Ia.'te- 
mur : si nos oratione tua hinc al)ductos in altum 
subvexeris, prEesentemque molestiam in futuro «vo 
abdideris, fidemque feceris nos quoque tpsos ad bo- 
num Dominum concitato cursu properare, atque 
habitationem peregrinatione meliorem et praestantio- 
rem esse : quodqne navigantibus est portus, hoc iis 
qui hujus vitfe procellis agitantur, migrationem in 
alteram vitara esse : aut etiara quemadmodum qui 
longum iter priores confecerunt, meliore sunt condi- 
tione, quam qui itineris laboribus adhuc fatigantur; 
ita tolerabilioreni et meliorem eorum couditionem 
es.se, qui ad supernum illud hospitiumjam pervene- 
runt. quam qui sinuosum adhuc pra;ruptumque hu- 
jus \itse iter emetiuntur. Ac nos ad hunc modum 
consolaberis. 

3 Jam vero gregis mojrorem qua ratione minues? 
Priraum si te, sub cujus pennis conqulescereomnibus 
honestum est et expetendura, cujusque vocem arden- 
tius sitiraus, quara purissimos fontes qui siti corre- 
pti sunt, Antistitem illi duceraque non defuturura 
pollicearis. Deinde si nos eo adduxeris, ut ne nunc 
quidem nos a Pastore illo bono, animamque suam 
pro ovibus ponente relictos esse confidamus : quin 
potius eum et adesse, et pascere, et viara praeire, et 
oves suas cognoscere, vicissiraque a suis cognosci, 
non illura quidem corpore, sed spiritu nobiscum ver- 
sautem, ac pro gregis salute adversus lupos bellum 
gerentem, nec quemquam latronum raore caulam 
trausilire, atqueanimas veritatis doctrina recte insti- 
tutas peregrina voce distrahere, furtimque interci- 
pere sinentem. Nec dubito quin lioc nunc quoque magis 
postulatione sua faciat, quam prius doctrina ; quippe 
qui excussis corporeis compedibus, ac fa^ce illa, men- 
tis i^uritatem turbante liberatus, propius jam Deo 
jungitur, ac nudus primam illam purissimaraque 
mentem nudam alloquitur, Angelorumque classe ac 
libertate (si tam audacter loqui fas est) donatur. Sed 
haec pro tua dicendi facultate spiritusque potentia 
rectius per te ipse, quam tibi submonstrare possini, 
philosophaberis atque constitues. 

4 Ceterum ne virtutum illius ignoratlone fiat. ut 
longe infra rei dignitatem oratio tua subsistat, pau- 
cas quasdam laudes ex iis, quas in eo perspexi, levi- 
ter adumbrabo, priraisque lineis inforraabo, acdeinde 
tibi exiraio harum rerum pictori opus in manus tra- 
dara, ut virtutis illius pulchritudineni accuratius 



expolias, eamque tradas meraoria; hominura scrapi- 
teniEe. IUe igitur, utpatriara, genus, corporis dotes, 
extei-num splendorera , cetera(pie quibus gloriari 
mortales solent, ad enconiiorum leges reraittam, at- 
que ab his, quie nobis prima sunt maximeque pro- 
pria, initium dicendi faciam, radicis noquaquam 
egregiae^nec adpietatem conimode nata;,necin domo 
Dei plantatas surculus extitit, (priora enirn postre- 
morum fiducia non erubesco) quin potius adraodum 
pra^posterae ac portentosa^, ex duabus rebus valde 
contrariis, nirairura Gentili errore atque legali vani- 
tate conflatae : quaruni ambarura partes quasdam 
fugiens; ex quibusdam rursus partibus constituta et 
coagmentata est. Nara qui in ea sunt h^eresi, ex Gen- 
tiliura quidera religione simulachra et sacrificia ita 
rejiciunt, ut ignis interim et hicernarum cultum re- 
tineant; ex Judaismo autem ita Sabbatum colunt, 
certisquecibis sordide abstinent, ut tamen Circumci- 
sionera repudient. Atque humiles et abjecti homines 
Hypsistariorura noraen sibi arrogant. solumque 
Oranipotentem venerantur. Hoc ille raodo cum ad 
inqiietatem biformis quispiam esset, in quem tandem 
virum nmtatur? Equidem statuere nonpossum, gra- 
tiamne illam aqua vocatus est, an illius animum ac 
voluntatem magis laudare debeam. Utcumqne sit, 
usque adeo ab ea lippitudine, qua; raentis ipsius ocu- 
lis inhaerebat, repurgatus est, tantaque celeritate ad 
Christianje doctrinae veritatem accurrit. nt quod 
superni Patris verfeqne hereditatis causa et matre et 
bonis aliquantisper carere sustinuerit, aequiorique 
anirao hanc ignominiam, quam summos alii honores, 
tulerit, minus ipse mirer, licet alioqui admiratione 
in primis dignura. Quid ita? Quoniani ha^c gloria illi 
cuni multis aliis communis est, omnesque magna illa 
Dei sagena includi, ac Piscatorum doctrina irretiri 
oportet : tametsi alii citius, alii serius ab Evangelio 
comprehendantur. 

5 Quod aiitem mihi ex ipsius rebus potissimum 
admirarisubit.hoc necessariodicendura est. Ille ante 
etiara quara ad nostram caulam se contulisset, noster 
erat. Morum quippe probitas eura nobis vendicabat. 
Nara quemadmodum ex nostris plerique nobiscum 
non sunt, quos scilicet a communi corpore flagitiosa 
vitae ratio separat; sic contra permulti exterorura a 
nobis stant, quicumque nimirum fidem moribus ante- 
vertunt, ac solo Christiani noniine carent, cuni rem 
ipsain habeant. Quo in nuraero meus quoque pater 
erat, ramus quidera ille alienus, ceterum morum ho- 
nestate ad nos propendens. Ac temperantia^ quidera 
laude adeo excelluit, ut idem simul et araabilissimus 
et mtuleratissinms esset : qua^ duo haud facile con- 
currere solent. Justitiai autem illius quod majus illu- 
striusque argumentum afFerri potest. quam quod in 
magnis Reipub. raunoribus administrationibusque 
versatus, ne teruncio quidera facultates suas auxe- 
rit : idque cura alios cerneret publicis bonis Briarei 
manus, ut dici solet, injicientes, ac scelerato qua^stu 
turgescentes? Sic enim opes injustis artibus collectas 
voco. 

6 Prudenti» porro quamquam hsec non exigua 
indicia sint, plura tamen oratio longius progressa 
declarabit. Pro his rebtis fidein quoque, ni f^Uor, 
prseraii loco retulit. Id vero quonam pacto contigerit 
(neque enini res tanta silentio pra^tereunda est) per- 
spicuum faciemus. Mulierera fortem quis inveniet? 
inquit sacra Scriptura, itemquebonum matrimonium 
non aliter quam Dei munere ac beneficio concinnari 
testatur. Qua in sententia profani quoque Scriptores 
fuerunt. Illurum siquidera lioc dictum est. NuIIara 
bona uxore meliorera possessioneni viro obvenire 
posse, nec rursus perniciosiorem improba. Quod si 
ita est, ecquls hoc noraine fortunatior eo norainari 
potest? Sic enim existimo, si quis ab extrerais orbis 
finibus, atque ex universo hominum genere prajstan- 

tissiraum 



Uypsislario- 
riim secta, 
mcdia inter 
gcnliks cl Jii- 
dms. 



In liac sectn 
vixit aliquan- 
diu S. Greyo- 
rius. 



Ad Cbrislum 

convcrtilur. 

Bonorum jac- 
luram susli- 
mt. 



Etiam antcn 
vitiE inciil- 
patct. 



Eximio' iu 
publicis mu- 
ncribus, tem- 
pcrantiiB ct 

jusliticE. 



Provcrb.ai- 
v.lO-elc n>. 

V. 14. 

Hcsiodub. 



Prteclarani 
uxoreni ducil 



I JANUARII. 



33 



Obsequentn- 
sima uxor 
pictalis magi- 
slram ci se 
prcBbet. 



Piilchriliido 
inuince prcefe- 
rcmla corpo- 



OpCS llltT. 



Coiisaiiguim'! 
ltniiperes,po- 
tissivmm jn- 
vandi. 



Maier S. Cre- 
gorii Kazian- 
n'iii simul 
pin, simiil fa- 
milioB curam 
ijcreiis. 
ProY. 31. 



Sacerdoteslio- 
iiorans; 

Jejunioctvi- 
tliliis dedita. 

Virginitatem 
smpicit mi- 
pla. 



tissinium conjugiiniiconciliare studuissot.nnlluni us- 
quam conjugium isto priestantius ai)tiusque reperiri 
potuisse. Sic enim yirorum ac mnlierum optima et 
priEclarissima quai-que in unum confluxerant; ut hoc 
matrimonium non niinus virtutis quam corporum 
nexus esset. Nam cum alios vincerent, se tamen ipsi 
mutuo propter virtuti» a^qualitatem et ?equilibrium 
vincere non valebant. Et quidem illa quje Adamo ad- 
jutrix data fuerat (nec enim hominem solum esse bo- 
num erat) pro socia hostem se praebuit, pro conjnge 
adversariam : ut quse voluptjitis illecebra maritumin 
fraudem induxerit, ac per scientiae lignum vitpe 
ligno exturbaverit. Huic contra niulier Dei beneficio 
concessa non modo adjutrix, minus enim id laudis et 
admirationis haberet, sed et dux et antesignana fuit; 
nimirum eum vita et sermone ad optima quaaque suo 
exemplo ducens, 

7 Qupe cum ceteris in rebus, sicut matrimonii le- 
ges ferebant, viro suoparere optimum esse judicaret; 
fidei tamen pietatisque se magistram profiteri non 
A^erebatur. Quod illius factum cum mirifica laude di- 
gnum sit, tum vero admirabilior mariti laus est, qui 
lubenter cesserit. Illa enim est, quse cum aliie mulie- 
res ob fornire elegantiam tam nativam quam fictam 
ascititiaraque gloriari atque efierri animis soleant, 
ipsa contra hanc unam, quae inanima divinaque ima- 
gine sive tuenda sive pro viribus repurganda posita 
est, pulchritudinem aguoscebat : pictum autem et 
arte qu^situm ornatum ad eas, qu3e theatris dele- 
ctantur, ablegabat. Unam item veram nobilitatem in 
pietate sitam esse censebat, atque in eo, ut unde ortum 
habuimus, et quo tandem perventuri simus. intelH- 
gamus.Unas insuperhas tutas atqueinviolabiles opes 
ducebat, nimirum Deo et pauperibus opes efTundere, 
ac priEsertim consanguineis, qui facultatibus suis 
lapsi essent. Nara his necessaria tantum impertiri 
ejusmodi esse existimabat, ut calamitatis potius me- 
raoriam refricare quam eam depellere videretur : 
at prolixiore eosdem benignitate ac liberalitate 
complecti, id certi honoris plenissimique solatii 
esse. 

8 Jam cura alife amplificandje doraus, alise pieta- 
tis gloria excellant (utrumque enim assequi difficile 
est) utroque nomine mulieres omnes superavit : tum 
quod utrunique horura excellentissime prEestiterit ; 
tum quod sola duo ista complexa fuerit. Rera enim 
familiarem industria et solertia juxfa leges mulieri 
forti a Salomone priescriptas ita auxit, quasi pietatem 
colere nescii'et : Deo rursus divinisque rebus ita sese 
totam adjunxit, taraquam arerumdoraesticarura pro- 
curatione plurimum abesset : neque ab alterutro ho- 
rum quidquam irapedita est, quo minus alterum 
impleret; quin potius utrumque alterius ope fulcivit 
et confirmavit. Kcquod orationis tempus, ecquis lo- 
cus eara fefellit? (niliil enira toto die erat, quod prius 
ageret) imo vero ecqu^ uniquam tam certam spem 
habuit, fore, utsiraulatque precibusaliquidpetiisset, 
statim quod peteret, consequeretur ? Ecquee manum 
vulturaque Sacerdotum a^que verita est, aut omne 
Christiana? sapientiaa genus honoravit? Ecquiejeju- 
niis vigiliisque carnem suam magis extenuavit, aut 
diurnie nocturna^que Psalmoruni cantioni seipsara 
affixit? Ecquae virginitatera magis suspexit. quanivis 
connubiivinculisastringi sustinens? Ecquje orphanis 
ac viduis majori prsesidio fuit? Ecquje lugentium ca- 
lamitates ita sublevavit? 

Atque hsec insuper, quae quamquara parva, non- 
nullis etiam fortasse contemnenda videntur, quod 
quibuslibet non facile pateant (fit enim fere, ut quod 
assequinonpossumus, necredibile quidem, quoanirai 
livore sumus, existiraeraus) a me tamen permagni 
fiunt : quoniamafide et spirituali quodam ardorepro- 
manabant. Quo iu genere illud est, quod in conven- 
tibus locisque sacris numquam illius vox audita sit : 



necessarias fantum illas et mysticas excipio. Quod si 
olim amplum et gloriosum altari erat, quod super ip- 
sum nec securis ascendisset, nec visa aut audita esset 
ascia, (quo nimirum sublimius quiddam significaba- 
tur, nempe nativum et simplex esse debere arteque 
carere, quidquid Deo consccratur) cur non illi quo- 
que ad laudem pra?clarum sit, qund silentii honore 
Sancta culucrit, quod venerand?e Mensse numquam 
terga verterit, nec divinura solum consputando in- 
quinaverit; nec raulier alioqui facillima et suavis- 
sima, Gentilium uraquara raanibus dextram injecerit, 
labiisque labia miscuerit, necnon dicam adduci, sed 
ne impelli quidem adigique potuerit, ut cum his qui 
raensjB impurse ac profana? erant, communem salem 
haberet, nec praster conscientise prEescriptum nefa- 
riam domumpr^eterireautintueri sustinuerit, necau- 
rem et linguam res divinas partim accipientem partim 
pronuntiantem Ethnicis narrationibus. theatricisque 
cantilenis conspurcari siverit (nihil enim profani 
sacrosanctis hominibus convenire putabat) nec, quod 
raajori admirationi esse debet, corporis luctui tantuni 
umquam indulserit, licet alioqui vel etiam externorum 
calamitatibus gravissinie comraoveretur. ut vel lu- 
ctuosa vox prior erumperet, quam gratiarum actio, 
velexpalpebrismystice consignatis lacrymaefluerent, 
vel tristis corporishabitusluculento die permaneret : 
tametsi raultse sEepenumero rerum acerbitates illi 
accideriut. Pise enira ac religiosse animse esse cense- 
bat, divinis rebus humana omnia submittere. 

10 Atque his obscuriora taceo. quorurn testis est 
Deus, ac fideles ancill^e, quibus res ejusmodi concre- 
debat. Nam illud quod ad me pertinet, ne coraraerao- 
ratione quidem fortasse dignum est, utpote qui 
ipsius speinequaquam satis responderim. Quamquara 
fuit illustre illud ejus facinus, quod nos prius etiam 
quam nasceremur, Deo nihil futuri eventus metu ex- 
territa, promisit, vitieque lucem ingressos protinus 
consecravit. Dei autem beneficiura fuit, quod voti sui 
spe non omnino exciderit, nec victima, quam obtule- 
rat, repudiata fuerit. Atque hse virtutes partim jam 
ipsi inerant, partim imminebant, exiguis paulatim 

■ incrementis augescentes. Etquemadmodura Sol ma- 
tutinos quidem radios suavissime diffundit , sub 
meridiem tamen acriusjucundiusque irradiat; haud 
secus illa cum in vitie primordiis inulta pietatis offi- 
cia subobscure ostendisset, splendidius ad extremum 
uberiusque fulsit. 

11 Tum igitur vero acerrimum ad pietatem am- 
plectendani stiniulum domi habebat. qui eara sibi 
raatrimonio junxerat, quippe quje non, ut ille. ex 
oleastro in olivam inserta esset, verum jam olim et 
a majoribus Dei Christique amore flagraret, virtutis- 
quepatrimonium aparentibus accepisset, necproexi- 
miasuafide diversie religionis niaritura pati posset, 
nec licet alioqui patientissima feraina singularique 
animi raagnitudine prpedita, hoc unum a;quo jdaci- 
doque animo ferre. ut diraidia tantum sui parte ob 
alterius partis aversionem Deo adjungeretur. nec ad 
corporuraconjunctioneraspiritusconnexioaccederet. 
Quamobrem dies noctesque supplex humique provo- 
luta Deum pro sui capitis salute cum multis jejuniis 
ac lacrymis obsecrabat. ac viro etiam studiose insta- 
bat, eunique variis modis lucrari contendebat, pro- 
bris, admonitionibus, obsequiis, sirauitati))us, et qnod 
raaximuni erat, morum suorum probitate fervenfique 
erga pietatem aflectu, qua potissimum re aniraus 
flectitui", sponteque sua coactus ad virfutem emolli- 
tur. Nec vero aliter fiori poterat, quin assiduis tan- 
dera ictibus gutta lapideni excavarct, progressuque 
temporis quod tanto studio contendebat, perficeret, 
quemadniodnm ex his, quiu sequuntur,Iiquido patebit. 

12 Hjpc igitur ipsa pctebat, et in spe habebat, 
utpote fide quara juvenili a^tate fer'ventior : neque 
cnim quisquam priesentibus rebus atque ob oculos 

positis 



Peu 

CllF.OOB. FIL, 

Deul. 27. 
/h lemplis 
proBter preces 
niliillotpdtnr- 



Altari reve- 
rentiam ex- 
hibet. 



Cuin cllmicis 
non convers/i- 
liir. 



In iii/1'crsis 
gralias agit 
Deo. 



Filium Dcfl 
promiuilnon- 
dttm Jiatnm. 



Pnrcutibiis 
Chrislianis 
nnta. 



Pro viri con- 
versioneDeum 

orat- 



Eum assidnc 
hortatnr ad 
fidcin susci- 
picndnm, 



24 



VITA S. GREGORII EPISC. NAZIANZ. 



Vir (td id i'i- 
siom uoctitr- 
m iiiipcllitttr 



positis perinde confitllt. ut ilia rebus quas spe conce- 
perat : nec miriim cum divina! Illjeralitatispericulum 
jam ab ea factum fuisset. Huic autem ad salutera adi- 
piscendamadjumento erat, cumratio ipsa curationem 
paulatim admittens, tum insomniorura etiam visio, 



haberetur, e rubo flagrante quidem illo, sed vim ignis 
mininie sentiente vocatus sit, vel ab eo potius, qui in 
rubo utcumque se conspiciendum pr^bebat, primo- 
que illo niiraculo fidcm auctoritatemque nactus fue- 
rit; Moses, inquam, ille cui mare scinditur, panis 



quibus aniiiam salute dignam pleruraque Deus bene- depluit, petra aquam fontis in morera fundit, ignis .ac 



Petit .bitpti- 
smitm jirtr- 
sente S- Lcoti- 
tio, de quo 
lijaitttar. 



Vrtslcr mo- 
reiil Peclctis 
iitslittiitur tiil 
baptismuiii; el 
ealecliistaora. 
tiortem sacer- 
dotii iiiilia- 
tioni, non ea- 
teelietiea; itt- 
stiltiliotii 
priifiititti so- 
litain cx er- 
rorc rccital. 



Baptitatiis 
Ittce divitm 
circumftiiitli- 
lur. 



Enin liitpti- 
zans siiii suc- 
ccssurtini 
prtetticit. 



ficio afficit. Sed qua3 tandem fuit ista visio? Neque 
enim quidqnam intotanarratione raihiperinde jucun- 
dum videtur. Putabat se quod ante nuniquam fecerat 
(quaravis uxor in oratione frequens esset) ex Davidis 
Psalrais eam partem canei'e, La-lnltts .•mtn in Itis qttx 
liicta sttnt inilti : in tlomttin Dotnini ibitntts. Novus erat 
et insuetus hic cantus ; simulquecumcantu cupiditas 
ingreditur. 

13 Quod ubi mulier intellexit, voti jam corapos 
facta, oblatara occasionem arripit, visionem hanc 
in jucundissimam parteni interpretans , beneficiique 
raagnitudinera animi Ijetitia declarans, salutemque 
adurgens, ne quid, quod vocationi obstaret, inter- 
cederet, negotiumque in quod tauto studio incumbe- 
bat, abrumperet. Ac proindecum res ita nata fuisset, 
«t ad profligandum nuper exortum Arii insanum 
dogma, quo divinitas scindebatur, perraulti Episcopi 
Nicffiam properarent, Deo sese veritatisque praeconi- 
bus tradidit, ac desiderium confitetur, coramunisque 
salutis auxilium ab iis poscit, iu quibus illustris quo- 
que Leontius erat, qui Metropolin tum nostram mo- 
derabatur. Miracuhimautem, quod hic quoque divina 
gratia editum est, si reticuero, male profecto de ipsa 
gratia meritus videri possim. Hujusporro testes sunt 
non pauci. Spirituale quoddam erratum exactaj disci- 
plinffi magistri coramittunt, idquequod futurum erat, 
superna gratia prajsignat , ac sacei'dotii forma cum 
Christiana institutione miscetur. initiationem mi- 
nime spontaneam I Etenim in genu flexus fideielemen- 
tis irabuitur : adeout multi non perspicaciorestantum, 
sed etiam minore ingenii acumine prffiditi, non ob- 
scuris signis confirraati, quod postmodura evenit, 
praedicerent. 

14 Non raultum temporis interfluxerat, cum huic 
rairaculo miraculura aliud adjungitur. Hunc autera 
sennonem piis auribus comniendabo ; nam apud pro- 
fanas aniraas nulla res prjeclara fidem invinere po- 
test. Ad eam i'egenerationem, qua per aquam et 
Spiritura renascimur, accedit, per quara Christiani 
nominis creationem atque consecrationem , terreni- 
que ad spiritualem immutationem transitumque pro- 
fiteraur : et quidem cum ardenti cupiditate et lucu- 
lenta spe accedit, nimirum pro viribus ante perpur- 
gatus, atque tum anirao tum corpore raulto majore 
cura diligentiaque lustratus, quara qui olim a Mose 
tabulas accepturi eraut. Illis enim non ultra vestera 
exiguamqueventris compressionem ac brevera quam- 
dara et extemporalera corporis castimoniam lustratio 
sese porrigebat : huic vero ad divinara illuminatio- 
nemomnisintermediavita prajparatio quaedam fuit, et 
purgationem prjecedens purgatio, c^elesti dono secu- 
ritatem aflerens ; ut Baptismus vitae puritati tuto 
committeretur, minimequepericlitaretur bonum illud 
in animi habitudine adversus gratiam audace. Egres- 
suni vero ex aqua lux et gloria eo anirai aflectu, cum 
quo ad fidei donum accessit, digna circumfulsit, non- 
nullis quidem etiam aliis perspicua (qui tum miracu- 
lum illud apud se continebant, idcirco eflferre non 
ausi, quod unusquisque visionem lianc sibi obtigisse 
crederet, sed aliquanto post illud inter se dissemi- 
narunt) ei autem qui Baptistie et initiatoris raunere 
fungebatur, ita clara et consjucua, ut ne mjsterium 
quidem pectore clausum tenere potuerit, sed eum, 
quera inungebat, sibi in Episcopatu successurura pa- 
lam publiceque clamaverit. 

13 Nec vero est, cur cuiquam id incredibile videa- 
tur, quimodo norit, quemadmodum Moses, cura vulgi 
oplnione adhuc parvus esset, nec ullo lionore dignus 



nubis colurauie vicissira iter pr£Emonstrant, manuum 
extensiocrucemadurabrans,profligatisraultishostium 
millibus tropha;ura statuit. Idera Esaiae illi glorias et 
Seraphinorum spectatori accidit ; idem postea Hie- 
remiie, qui raagnam adversus gentes et regna poten- 
tiam accepit. Ex quibus altcr divinam vocem audit, 
ac priusquam vaticinandi provinciara obeat, carbone 
purgatur ; alter antequam creatur, cognoscitur, et 
antequam in lucem prodeat, sanctitate donatur. Quin 
Paulus etiam, egregius, inquam, ille veritatis prffico, 
Gentiumqueinfidemagister, cuminfesto adhucanimo 
Ecclesiam vexaret, lumine collustratur , eumque 
quera persequebatur, cognoscit, raagnique ministerii 
provinciam suscipit, oniniuraque aures et animos 
Evangelii promulgatione complet. Quid autem omnes 
eos enuraerare attinet, qui a Deo acciti sunt, talibus- 
que miraculis conciliati, qualibus ipse quoque pater 
ad fidei pietatem est confirmatus? 

16 Nec vero dicere cuiquara licet, priucipia qui- 
dem talia tamque adrairanda ac propemodum fide 
majoriaextitisse; ccterura ea quajpostea secutasunt, 
pristinisvirtutibusaliquamdsdecorisnotaminussisse, 
quemadraodum iis usu venire solet, qui rerura hone- 
starum studio celerrirae satiantur, porroqueprogredi 
non curant, vel etiani ad vitiuiu omnino relabuntur. 
Non, inquani, hoc cuiquam dicere licet, verum et 
sibi et vitse superioris vestigiis admodura institit ; 
adeo ut inter se utraque bellissime conguerent, 
nempe et ea quse sacerdotium praecesserant, cum his 
quie in sacerdotio recte honesteque gessit; et ea quae 
Episcopatum adeptus egit, cum his virtutibus quas 
ante eam dignitatem habuit : nec aliter exordiri de- 
ceat, quam quo modo ipse finivit, nec rursus in alium 
finemprogredi, quamutexorsus est. EnimverosacriB 
priefectura; muuus nequaquara ipsi leviter tenie- 
reque, ut nunc moribus receptum est, sed nonnullo 
interjecto teinporis spatio delegatur : quo nirairum 
ad sui purgationem aliorum quoque purgandorum 
facultatera atque peritiara adjungeret : quemadrao- 
dum videlicet spiritualis ordinis lex exposcit. 

1 7 Postquam autem Episcopus institutus est, ube- 
rius gratia celebratur, ut re vera Dei gratia et nou 
hominum, nec sicut est apud Ecclesiasten, Impetus 
quidain licentiosus, spiritusque destinata ratio. Nam 
cura silvosani et agrestera accepisset Ecclesiara, non 
ita pridem ab Episcopis gubernari solitam, sed quaj 
ab uno tantura ex antecessoribus suis exornata fuis- 
set, viro ut exrmiis atque Angelicis moribus prajdito, 
ita sirapliciori, quam sint qui hac tempestate populo 
praesunt, eoque etiani celerrime rebus humanis 
exempto perdiu neglectam, et. quia nullius Antistitis 
cura excolebatur, desertam, etin vepres redactara ; 
eam, inquam, cum talem accej^isset, primuiu ferinos 
hominum mores liaud maguo negotio mitigavit, tuin 
pastoralis artis sermonibus, tum etiam quod se velut 
spiritualem quamdam stiituara ad excellentissiniie 
cujusque actionis pulchritudiuem expolitam ad iiui- 
tandum propuneret. 

18 Deinde in sacrarum Litterarum meditatione 
suinma aniiiii contentione versatus, quamvis serius 
ad hujusmodi studia sese contulisset, tantuin erudi- 
tionisbrevi collegit, ut nec aliis in rebus quoquain 
eorum, qui Theologia! causa pluriinum hiboris exhau- 
serunt, inferior esset; ac prseterea singulare hoc a 
Deo beneficiiun acciperet, ut orthodoxte fldei pater 
et raagister existeret , noii ut a;tatis nostrie sapien- 
tibus inos est, pro temporuin ratione varie se infle- 
ctens; nec fidei doctriiiieque nostrai patrociniura am- 

bigue 



Siinilia iii 
aliis Saiirti^ 
portcnlii. 

Exod. 13, U, 
10, 17. 



Esa. 0. 
Hiere. 1. 



Fit postea Sii- 
ccrdos ac 
dcittdc Ejiisiv- 
ptts. 



Stios verlio ct 
cxemplo exco- 
lit. 



Etjrcijic crii- 
ditits. 



I JANUARII. 



2b 



Ihvrclicis re- 
sislil. 



Mioll. 
Mallh. 



bigue ac veter.itorie suscipiens, utsolentquiminusfii'- 
mas fidei radices egerunt, au t veritatem cauponum ritu 
adulterant : quin potius et eruditospietate etpios eru- 
ditionis laude antecellens, aut, ut rectius loquar, ita 
secundas doctrinse ferens, ut piefjitis priraas obtine- 
.seiiipcr ilelUe ret. Uniim quippe Deum in Trinitate adorandum, tria 
recit senUem. autera in unam divinitatem collecta credebat : nec 
aut unum asserendo Sabellii dogma fovebat, nec tria 
profitendo partes Arii tuebatur, nempe vel divinita- 
tem im])ie contrahens ac resolvens, vel eamdem ma- 
gnitudinis aut n.aturas diversitate conscindens. Ubi 
enira sublimius unumquodque est, quam ut ingenio 
nostro cogitationeque comprehendi que.it, quonam 
taiidem liic modo id qiiod prcecelbt, vel mente ]ier- 
cipi poterit, vel doceri? Quo^nam porro immensas rei 
dimetiendae ratio futura est, ut quod rebus finitis 
convenit, divinitati quoque accidat, superioribusque 
et inferioribusgradibiis definiatur? H^csecumanimo 
considerans raagnus ille liomo Dei, vereque Theolo- 
gus ac de his rebus a Spiritii sancto impulsus et iii- 
stinctus, lioc (qiiid enim dicendum est?) effecit, ut 
nova Hierusalem, ac secunda quffidam Arca super 
aquas delata, qiiemadmodum ea ningni illius Noe, 
secundique htijus raundi parentis ha-c Ecclesia dice- 
retur : quippe quffi in illa aniniarum illuvie, quse tum 
omnia passira obruebat, atque importunis hEeretico- 
rum insultibus sublirais et incolumis enataret, quan- 
toque aliis numero cedebat, tanto iisdem splendore 
et gloria superior esset : idemque ipsi accideret, qiiod 
Bethleem accidisse videmus, quam nulla res prohi- 
buit, quo minus et parva civitas esset, et totius terree 
raetropolis, utpote Christi orbis conditoris victorisque 
parenteni atque nutricem. Id quod hacdemum conje- 
ctura facile colligetur. 

19 Nam quo tempore a ferventiore Ecclesi^e parte 
ob eam oausam seditio in nos excitata est, quod lit- 
teris quibusdam subdolisque verbis in pravam socie- 
tatem furtim pertracti fuissemus, solis illaesum cor 
habere, nec animam simul cum atramento fcedasse, 
nigroreque aflecisse creditus est, tametsi per animi 
simplicitatera abreptus fuisset, dolumque homo doli 
expers miniraevitavisset. Quin etiam solus, aut certe 
primus eos, qui a nobisob pietatis zelum dissidebant, 
et sibi et ceteris reconciliavit, postremos a nobis se- 
paratos et priraos reversos, tura ob ipsius reveren- 
tiam, tura ob dograatis puritatem. Ita gravis Eccle- 
siarum jactatio tempestasque sedata est. ac procella 
in auram redacta orationibus consiliisque illius (li- 
ceat enim audacter dicere) fracta atque sublata, no- 
bis interim et pietatis sociis et actionis. Qui cum in 
omni honesto negotio eura adjuvaremus, ac velut cur- 
sim assectaremur ; tum hic quoque Dei beneficio 
multo maximam laboris studiique partem irapen- 
dimus. 

20 Verura hic serrao paulum ordinem suum ante- 
gressus hoc loco conqiiiescat. Quis autera tot illius 
virtutes aut enumerando recensere, aut multa pr»- 
terire cupiens, quod prajtermittendiim sit, facile re- 
perire queat? Ut enim quidque animum subit, ita 
praestantius iis, quse prius efliuxerunt, esse videtur, 
illudque complector, magisque ancipitis sum animi, 
quid mihi .sit omittendum, qiiam alii, qui in eodem 
orationis genere versantur, quid dicere debeant. Ita 
fit, ut raihi copia quodararaodo in detrimentum ac 
penuriam cedat, mensque ipsa exploretur, dum illius 
laudes expendere et explorare eouatur, nec superio- 
rem inter pares invenire potest. Nam qiiod in tran- 
quillis undis evenire cernimus, ut cnm injectus cal- 
culus centriim efiecerit, alius atque alius subiude 
circulus excitetur, continenterqueinsuperflciem agi- 
tatus externum circulura semper dissolvat; id mihi 
plane hic quoque accidit. Aliud enira in raentera ve- 
nit, aliud supervenit, aliud dilabitur, atque in ele- 
ctione pluriniura negotii molestiajque habeo, quod ea 



Dissemiones 
Eeelesinruvt 
seilal. 



Miillis virluti- 
liiis clanis. 



quse prius arripui, aliis postea in aniraura infliien- 
tibus sese subducant. 

21 Quis enim illo in negotiis administrandis dili- 
gentior?Quis in rebusdomesticis sapientior, quando- 
quidem ipsi et doraum et opes mediocres Deus, qiii 
omnia pr<Eclare varieque dispensat, impertiit? Quis 
pauperibus, hoc est naturje pari honore priodita; con- 
temptissimai parti,vel anirao condolentior, vel raanu 
liberaliorac raunificentior? Sic enim haud dubie qnasi 
alienorum bonorura procurator de bonis suis existi- 
mabat, pauperum inopiain, quantuin poterat, suble- 
vans, nec superflua dumtaxat, sed necessaria quoque 
in eam rem iiisumens (id quod hominis amicissime 
erga pauperes aflfecti clarissimum est argumentuin) 
partemque dans non septem dumtaxat, sicut Salomo- 
nis lex ferebat, sed ne octavo quidem accedente sor- 
didi tamen piwparcique animi .specimen ullum edens, 
verum libentius sua profundens, quam alii amplifi- 
cent, vinculura etelectionem toIIens,hoc est, utqui- 
dem interpretor, illiberalitatem, atque ejus qui sti- 
pem accepturus est, explorationera ; sitne videlicet 
ea dignus, an indignus, nec murmuris verbum cura 
largitione conjungens. Quo vitio plerique laborant, 
qui quamvis largiantur, nequaquam tamen prompte 
et libenter tribuunt : quod qiiidera erogatione ipsa 
raajus est et excellentius. Multo enim prsstat ob eos, 
qui opera raerentur, inimerentibus qiioque porrigere; 
quara dura raetuimus ne in indignos beneficium con- 
feraraus, dignis etiam raisericordia) oflficia denegare. 
Atque eo pertinere videtur, quod Scriptura inquit, 
panem in aquara quoque niittendiim esse : utpote nec 
defluxurum necperituriim apud jiistura harum rerura 
ponder.atorem, sed eo perventurum, ubi omnia nostra 
collocabuntur, ac tempestive occurrent, utcumque 
aliter existimemus. 

22 Quodque maximura et pulcherriraum censen- 
dum est, ad illius liberalitatem rairus gloriae contera- 
ptus accedebat. Nam quamvis opes largiendique 
proraptitudinera cura uxore coraraunera haberet, 
quippe cum qua de pra!clarissima virtute contende- 
ret; largiendi tainen curara ipsi ut optimie et fiilelis- 
siraae hujusmodi reriim dispensatrici magna ex parte 
relinquebat. Quara autera raiilierem dico? Quae tanto 
tamque immodico largiendi ainore flagrabat, ut ne 
Atlanticiim quidem pelagiis, aiit si quid aliud raaxi- 
mum est, ad exhauriendum sufficere potuisset : qiiie 
Saloraonis sanguisugam in contrarium ffimulata est, 
inexplebili boni cupiditate insaturabilem ad malum 
aviditatera vinoens, taraque ad bene de oraiiibus me- 
rendum prompta et alacris, ut nulla hiijus rei satie- 
tate affici posset : qua; denique noii opes solura ora- 
nes, quas vel primuin habuit, vel postea consecuta 
est, oupiditate sua minores existimabat; sed se qiio- 
que ipsara, si fieri potuisset, et liberos, ut ex ipsa 
sffipe audivi, prompte ac lubenter vendidisset, iit in 
pauperum usiis insumereiitur. Huic totas largitionis 
habenas ille permiserat. Qiire res mea quidem sen- 
tentia prffistantior est, quam ut hujiis exemplum jiro- 
ferri possit. 

23 Nam qui in pecuniis liberales extiterint, alios 
quoquefaoile reperireest, sive eas spectes, qiuTe iupu- 
blicas et iirbicas magnificentias perdite efluiuluiitur; 
sivequffiDeo jier pauperes fcenoridantur. solieque iis 
qui eas expenclunt, recnnduutur. Atqui nullara ex ea 
re horainiim famam gloriamque captarit.haud ita fa- 
cile reperiemiis. Permulti siquidem ad impensas 
prompto animo faciendas sola honoris cupiditate du- 
cuntur. Ubi autem largitio arbitris caret, ibi quoque 
largiendi languescit alaeritas. .A.tque ha;c fuit illius 
beneficientia : pluraque etiaiu his iit vobis comperta 
relinquemus : adeo ut si quid hujusmodi de nobis 
commenioretur, ex eo fonte dimanet, illiusque pro- 
fluvii pars sit. Jam vero quis uraquara cum majori 
Dei favore vel horaines sacrario obtulit, vel ob in- 

13 jurias 



GllEliUlt. FIL* 

//( oinnibm 
yrovidus. 



LWeritiis iu 
piiupercs. 



Promptlis tit 
danda elccmo- 
sijim. 



Distributio- 
Tiemeleeiiiosy- 
nnnnn uxori 
relinquit, li- 
berali in imn- 
peres. 



Piov. 30. ^ 
13. 



;ii ea re glc- 
riam fugil. ■ 



36 



VITA S. GREGORII EPISC. NAZIANZ. 



Per 
GnEGOB. rii.. 
jmliliis i't vir- 
tttUim cetcra- 
ritm stutlio- 



Aiiiiiii can- 
dore et inno- 
centia viaxi- 
iiic cxcellil- 



jiirias ipsis factas zelo exarsit, aut sacrain mensam 
profanis injecto jjavore repurgavit? Qnis tanta sen- 
tenti» integritate atque constantia parique justitije 
statera, vel causain disceptavit, vel sceUis odio ha- 
buit,vel lionore virtutem prosecutus est, vel optimos 
viros ceteris antetulit? Quis aiit pari facilitate pec- 
cantibus ignovit, aut cum recte currentibus cursum 
iniit? Quis cum utrumtiue teinpus et virga; et baculi 
perspectum haberet, baculo tamen magis est usus? 
Cujus poiTO oculi niagis ad fideles terraj, cuni alios 
omnes, tiim pi\Tsertim eos, qui in solitaria et cffilibe 
vita terrain terrwque comramla contempseruiit, ac 
Deo vivunt? 

24 Jam quis aut fastum magis coercuit, aut animi 
humilitatem amavit, idque non ficte ac superflciarie, 
quemadmodum plerique ex Iiis, qui uunc sapientiae 
studium prffi se ferunt, atque in speciem belli sunt et 
elegantes,stultissimis utique mulierculis haud dissi- 
miles, qu;B nativa pulchritiidine carentes, ad colores 
confugiunt, theatriceqiie, ut sic loquar, comptse atque 
ornatiE sunt.ob venustatem iuvenusta;, atque obfoe- 
ditatem deformiores. Non enim illi in veste, sed in 
animi constitutione hiimilitas sita erat, nec cervicis 
depressio aut vox ad exilitatem composita, aut faciei 
nutus, aut promissa barba, aiit oblonga c^esaries, aut 
certus incedendi raodus humilitatem mentiebatur 
(qua^ ut ad breve quoddam tempus eifingi possunt, ita 
quam celerrime coarguuntur : nihil eniin simulatum 
constans est et durabile). Quin potius idem et vita 
maxime sublimis et animo perquam humilis erat : 
cujusque ad virtutem nemo aspirare poterat.adejus- 
dem congressum quivis perfacilem aditum habebat. 
Quique ab aliis vestitus ratione non differebat, a fastu 
scilicet ac sordibus Eeque abhorrens, idein interno 
splendore multos antecellebat. Et cuin ventris mor- 
bum aviditatemque inexplebilem oomprimeret ac do- 
maret, ita tamen in ea re se gerebat, ut Iioc minime 
agere videretur: alterum ut se purgaret, alteriim ne 
animo eflerretur, instituti novitate gloriam aiiciipans. 
Etenim hominis esse arbitraliatur civilem vitani ani- 
plectentis, dicta, factaque sua oninia huc referre, ut 
nominis splendorem apud exteros assequatur, qiiippe 
qui hac prffisenti vita nihil beatiiis esse ducat : spi- 
ritualis autera et Christiani ad unam tantura salutem 
conjectos oculos habere, atque ea, qiise ad eara spe- 
etant, plaeclara existimare, qiiae vero ad eam nihil 
afferunt adjumeuti, ut vilia nulliusque pretii asper- 
nari : ob eamque causam partem eain sui, qua; a.spe- 
ctu sentitur, pro nihilo putare, atque in eo nno ela- 
borare, ut pars interna quam bellissime valeat : eaque 
plurimi ajstimare, ex quibus et ipse quain optimus 
futurus sit, et alios exemplo suo ad optiina qua^que 
pertrahat. 

23 Sed nulla in eo piwstantior magisque propria, 
ac ne multitudini quidera ignota virtus fiiit, (luam 
simplicita.s animajque candor et injnriarum ohlivio. 
Namque ex vetustiore siraul ac recentiore honiinum 
memoria, alii quideni alia virtute, ]irout gratiam ali- 
quani Dei beueficio consecuti sunt, floruisse credun- 
tur. Job invicta in calamitatibus patientia. Moses et 
David cleraentia, Samuel oraculorum editione re- 
runique futurarum prospicientia, Phinees zelo, a quo 
etiam nominatur, Petrus et Paulus iiromulgandi 
Evangelii acrimonia et contentione, fllii Zebedaji 
grandiloquentia, unde et fllii tonitrui cognominati 
sunt (et quid ceteros enumerare necesse est, cum ad 
vos, qui eos nostis, orationem habeara?) at Stepha- 
num patremque ineum nulla res perinde nobiles et 
illustres reddit, atqueaniinisimplicitaset innocentia. 
Ille siquidera ne in extremo quidem vita3 periculo 
eos, aquibus impetebatur, oderat, sed cum lapidibus 
obrueretur, pro lapidantibus preces fundebat, ut Cliri- 
sti discipulum decebat,cujus causa cruciatus quoque 
ipse praeclurior illi erat, quam mors ipsa, quippe qui 



Christo lenitatis patientia;que fructum oflerret. Hic 
vero nulluni temporis moinentum inter objurgatio- 
nem offensffique condonationeni fluere patiebatur : 
adeo ut ignoscendi celeritas dolorem quoque ipsnm 
pene anteverteret, atque surriperet. Ac nos quidem 
irae divinaa fascem quanidam esse ex Scriptiira sacra 
audimus et credimus, hoc est reliquias irai adversus 
impiosetsceleratos homiues incitat^e : qiiandoquidem 
Dominiis ultionum est Deus. Quamvis euim pro sua 
clementiaexasperitate ingratiara incliuet, nontamen 
peccantibiis omnino parcit, ne benignitate atque 
ignoscendi facilitate deteriores flant. At pater iis aqiii- 
bus lacessitus esset, nihil reservabat, vir alioqui ab 
iracundiaB vulneribns non prorsus immunis, ac pr«- 
sertiin in rebus spiritualibu.s, in quibus a zelo vince- 
batiir ; paratiis tameu armatiisque.si res ita tulisset, 
atqne adversus dolorem acerbitateraqiie animi, tara- 
quara adversus hostera. mnlto ante instructus et ex- 
peditus. Sic enira ne sexcenti quidem homines, ut 
dici solet, eum emovissent. Quin dulcis quoque hic 
illius animi motiis erat. Nam nec illius furor erat 
secundum similitudinera serpentis animura occulte 
succendens, atque ad ulciscendura paratus, et ex 
prima coraraotione ad iram vindicandsque injuriae 
cupiditatem prorumpens, veriim apis aculeo similis, 
qui ita puiigit, ut mortem non afferat : ac rursus 
humanitas et clemeutia tanta, quanta vix ab homine 
postulanda videtur. Rotas et flagra sa;pe minabatur, 
ac praesto erant, qui Iiffic proferrent : tandem taraen 
vel iii aurium corapressioneni, vel in maxillarum 
sngiIlationera,veI denique pugni in genam impactio- 
nem periculum desinebat. Sic raiua; solvebantur. 
Vestes et calceaiuenta detrahebantur, atque hiimi 
stratus jacebat, qui facinus aliquod perpetrarat, con- 
festira ab eo qui peccaverat, in eum, qui irascenti 
impigre observierat, ut malorura ministrura ira se 
convertebat. Quauam vero ratione clementior quis- 
quam benigniorqiie videri potuisset, digniorque qui 
Christo dona offerret? Plerumque euim vix coramo- 
veri coeperat, cum eum, a quo commotus fuerat, 
statim excusabat, illius peccatis non secus ac propriis 
erubescens. Ros Solera potius matutinos radios dif- 
fundentem sustinuisset,quam ut ulla: iracundiai reli- 
quise in ipsius animo reraanerent. Simul eiiim atque 
loquebatur, protiiuis ira cuin verbis abscedebat, solum 
recti amorem veliit aculeum queradam infixum re- 
liiiqnens, nec tardius umquam Sole occurabens, aut 
iram,quaeprudeutibus etiam virisexjtiumaflert, pro- 
ducens,aut aliquain foeditatis sna; notam corpori im- 
priraens : utpote ciii in ipsa quoque jactatione atque 
perturbatione suaconstaretserenitas. Ac prnindeipsi 
(res mira atque ab humanis sensibus aliena) contin- 
gebat, non ut solus objurgator esset, sed ut solus iis 
efiain,quibus succensebat.et amorietadmirafioni es- 
set : quod videlicet in eo coniitas objurgationis acri- 
moniain vinceret. Ac profecto a viro justo castigari 
priestat, quain ungi ab improbo. Illius enim asperitas 
etiam ipsa propter utilifatem suavis est : hujuscontra 
ob moruni perversitatembenignitas qiioquesuspecta. 
26 Quamqiiam autem anirao ita coustitiitus esset, 
morumque divina quadam simplicitate pr^editus, pe- 
tulantibus tanien hominibus et contumeliosis ob pie- 
tatem terrorierat : imo, utrectiusloquar, nullaeosres 
alia male mulctabat, quam contempta simplicitas. 
Non eniin fieri poterat, ut cuiquam bene vel male 
precaretur, quin ei stafiin vel diufnrnum aliquod bo- 
num, vel brevem molestiam aflx»rret. .\Iterum enim 
ab intimo corde proflciscebatur : alterum ab extremis 
tantum labiis manabat, ac paternaB cujusdam objur- 
gationis rationem habebat. Quiu etiani multiseorum, 
a quibus offensus fuerat, ne tardior quidem ac pedi- 
sequa, ut poetico verbo utar,vis illa ultrix occurrit; 
sed in ipso ir;e articulo percussi sunt, resipiierunt, 
ad eum accesserunt, ad genua accideriint, veniam 

imiietrarunt, 



Fncile inju- 
rins eondo- 



Zetosus alio- 
qui in spiri- 
tnalibusetira- 
citndus; sed 
facileplacabi- 
lis, ei levius 
punieiiS' 



Maiisiietiis el 
clcmeiis. 



I JANUARir. 



27 



Aspcrilntctn 
siwpIicUaU- 
lemperfil. 



MaUlia'i lu.v. 
10. 



Miraculi.y clii- 
ret. 



^•'iiiotiil. 



lil morbis tlc- 
spcratis titl 
Dciim et prc- 
ci'S reciirren- 
lium. 



iinpeti'ai'unt, lioneste victi iliscesserunt, atque tuin 
castigatione tum culpse condonatione meliores facti 
suiit. Nam sffipenumero magni ad salutem momenti 
est ignoscendi facilitas.eum (jui injuriam intulit, pu- 
dore coerceiis, atque a metu ad amorem ot benevo- 
Ientiam,multo tutiorem certioremque traducens. Ca- 
stigati porro snnt, alii a bobus jugo vexatis, et, quod 
numquam antea ipsis aeciderat, repente incursaiiti- 
bus excussi atque disjecti, alii ab equis mansuetissi- 
misetiamobedientissimisque jactati etproculcatI,alii 
intolerandis febribus perpetratique facinoris imagi- 
natione correpti, alii aliis modis eruditi, atque ex 
his quse perpessi fuerant, obedientiam edocti. 

27 Sed fuerit sane tanta tamque illustri humani- 
tate et clemeiitia : industria tameu eaque virtute, qus 
in rebus gerendis versatur, cuiquam alii decebat? 
Minime. Verum idem et lenis ac jilacidus erat, ut si 
quis umquam; et in agendo peraique streiiuiis. Nam 
cuin hffi duse res fere inter se pugneiit et adversen- 
tur, simplicitas nimirum et asperitas, alteraque man- 
suetudiiiem cum inertia conjunctam liabeat, altera 
rebus qiiidem ageiidis apta sit, veruin humanitate 
careat : ille utrumque mirifice complexus est, ut et 
tamquam asperetvehemens rerum actioiiibusincum- 
beret cum mansuetudine : et tamquam a rebiis geren- 
dis alienus, se submitteret cuni iudustria: idque et 
in prEefecturffi munere et loquendi libertate, et in 
oinni genere gubernationis. Sic eniin serpentis circa 
nialnin prudentiam cum coIuinbjE circa bonum sim- 
plicitate commiscuit, ut iiec prudentiam in malitiam, 
nec simplicitatem instoliditatem degeuerare siiieret: 
sed ex ambabus, quoad ejus fieri poterat, unain vir- 
tutis speciem efficeret numeris omnibus absolutam. 

28 Hunc igitur virtute tali pra'ditum, ita iii Epi- 
scopatus munere versatum, atque ejusmodi gluriam 
apudomnes adeptum, quid niirum signis qnoque, qui- 
bus Deus pietatem confirniat, dignuni habitum fuisse ? 
Horiim porro miraculoruin quos iu eo patrata sunt. 
hoc nnum est. Morbo laborabat, ac male affccto erat 
corpore. Quid autem mirandum, si pii qiioque viri 
calamitatibus vexentur, sive ad exigui limi purgatio- 
neiii, sive ad virtutis explorationem experimeii- 
tuinqiie patientias, sive denique ad imbecillorum 
eruditionem.quiinillisfortiteradversaperferrecondi- 
scunt, afHictionibusque minime frangi ac debilitari? 
Morbo igitur laborabat, et qnidein tuin, cum sanctura 
et nobile Pasclia, diem, iiiquain, illumdierum Uegein, 
noctemque luculeiitam peccatitenebras discutientem, 
qua nos cum copioso lumine salutis iiostrie festum 
agitamus, quique ciim luce propter nos extinctamor- 
tificati eranius, iidem ea resurgente simul excitamur. 
Hoc tempore morbus urgebat. Is autem, ut breve 
faciam, talis erat. Febris quaedam ardens et jiera- 
cerba internas omnes corporis partes exurcbat, vires 
collapsffl erant, nihil stomachus appetebat, somnus 
excesserat, quo se verteret nesciebat, ac deficiente 
arteriarum pulsu subinde concidebat. Jam oris inte- 
riora atque adeo palatiim iiisuiii, et qiiidquid eo su- 
perius pendet, tot tamque ccuitinuis tetrisque ulceri- 
Ijus scatebant, ut ne aquffi quideni facilis et periculo 
vacuus meatus esset. Nec vero aut medicorum artes, 
aut aniicorum ac necessariorum quamlibet assiduai 
preces, aut uUa ciira ac inedela morbo depellendo par 
esse poterat. Atque hic eo valetudinis statu erat, 
parvos qiiosdam ac deploratos spiritus ducens, ac ne 
praesentes quidem agnosceiis, totusque in peregrina- 
lioneni incuinbens, resque jam pridem expetitas ipsi- 
que praepanitas. Nos vero in aede sacra Sacerdotes 
simul et sup])Iices eramus (desperatis videlicot omni- 
bus aliis reniediis ad magnum Medicum, et noctis 
illius iiotentiam tamquam ad extremam opem auxi- 
liumque coiifugieiites) quid dicain? festumne ut age- 
renius, an ut laiiientaremur? dieine solemnitateiii ut 
tetis aniniis celebrarenms, an ut illuin vcliit jam e 



vivorum iiumero subl.atuni funereis lioiioribus orna- 
remiis? Quas tum lacrjmas universus populus 
profuditlQuasvoceset clamoreslquoshymnos Psal- 
niorum decantationi admiscuit! A sacra domo sacri- 
ficiuin,amysteriomysterioruniai'bitrumetaiitistitera, 
a Deo dignum adstitein requirebat: idque priecinente 
mea Maria tympanumque iion triumpliale, sed sup- 
plex pulsante, ac tum primiiin frontem prse dolore 
perfricante, populique simul ac Dei fidem cum cla- 
moribus implorante (illius, ut dolentis vicem doleret, 
lacr3'misque insuper obnixe contenderet; hujus, ut 
precantes exaudiret) ipsumque adeo miraculorum 
omniuin (ingenium enim acuit dolor) subinonente. 
Quid liic igitiir iioctis illiiis, et jacentis segroti Deus 
facit?Mihi ad eorumquassequunturnarrationem pro- 
gredienti cohorrescere subit : ac vos etiani cohorre- 
scatis, velim: nec tanien fidem orationi detrahatis: 
iieque enim fas est, et nobis, et de illo verba facien- 
tibus fideni abrogare. 

29 Mysterii tempus aderat, et religiosa et vene- 
randastatio, conimodoqueordine collocataraultitudo, 
sacris qu;e peragebantur, cum silentio acqiiiescens, 
cuin ille ab eo, qui mortuos ad vitam revocat, et a 
nocte sacrosancta excitatur. Primumasgreac paulum 
se movet, deiiide firmius: mox perexili et obscura 
voce famulum quemdam ex liis qui domi manserant, 
nomiiiatim accitiim prsesto esse, vestem dextramque 
porrigere jiibet. Quo prompte et cum stiipore obse- 
quente, iiise nianu tamquam scipione nixus Mosem 
illum in monte precantem imitatur, langiiidisque 
manibus ad orationem compositis vel cuni populo vel 
ante populum mysteria celebrat, paucis quidem atque 
infirmis, quibusque poterat, verbis : ceterum niente, 
nt mihi videtur, iutegerrima (rem miram) siue sacra- 
rio iu sacrario, sine altari sacrificus, Sacerdos pro- 
cul a mysteriis remotus. Atquehfficilli Spiritus sancti 
munere contingebant, ipsi quidem cognita, ceterura 
a prffiseiitibus haudquaquam animadversa. Postea 
Deo pro beneficiis erga honiines collatis gratam ora- 
tionein, nt moris est, subjimxit, populoque bene pre- 
catus, in lectulum rursusse conjicit, cunique nonnihil 
cibi admisisset, somnoque se dedisset, aniino recrea- 
tur, auctaqne paulatim sanitate, cum iioviis ille so- 
lemnitatis dies (ita enim Dominicam eam a]ipellamus, 
quiE resnrrectionis Dominicam priina excipit) adve- 
nisset, in templum se confert, ac cum omnibusEccle- 
sia; copiis salutis Encainia celebrat. ac pro restituta 
valetiidiiie gr.itiaruin sacrificium oflt-rt. Quse quidem 
res niiraculo illo qiiod in Ezechia editum ost, meo 
quidem judicio iiequaquam iiiferior liabori debet : 
queui in morbum l.aiisum et deprecaiitein vitifi acces- 
sione et incremento Deus hoiioravit- idque per re- 
troactam (iit i])seniet qiii salutem acceiiit, preeibus 
contenderat) graduum umbram indicavit, simul gra- 
tia ac miraculo Regem ornans, et diei augmento die- 
rum augmentum eoufirmans. 

30 Idem miraculum circa matreni aliqiianto post 
contigit, quod etiam ipsum commemorare operse jire- 
tium est, ut et eam honore, si qua umqiiam alia, 
digiiam lionoreinus ; et patri liac narrationis societate 
reni gratam feciainus. Hanc quoque morbiis invadit, 
fortem alioqui feminam et generosam, atque omiii 
vita; tempore commoda valetudine us;uii. In multis 
auteni doloribus, ne serraonem longius producam, 
nihil o.ani perinde discruciabat, atque inedia, qua 
multos jaiii dies periculose afllictab:itur, iiequo hnjus 
niali reraedium ulluiii inveniebat. Qiiouam igitur 
niodo eam Deus aluit? Nou maniia ])lupns, ut olira 
Israeli ; aut petrain frangens, nt sitienfi populo fon- 
tein aperiret; aut per corvos pascens, ut illuiii Eliain; 
aut per Prophetam in sublime raptum s.atians, ut 
Danielem ;iiitea, cuni fanie iii lacii vexaretiir. Quo- 
nani ergo niodo? Visuni est ipsi ine, queni charissi- 
iiiuin habebat (iieqiie eniin qiiemquam aliuni nostrum 

ne 



GnECOR. Fil., 



Popalo oriin- 
tc,m!ral}itUcr 
cx morho ilc- 
spernlo convii- 
lcscit 



Maler S. Xa- 
zinnx<'iii apt- 
riciiloso iiior- 
bo coimilcs- 
ril. 



28 



VITA S. GREGORII EPISC. NAZIANZ. 



1'tlt 

CnEdon. FiL. 
liax.ininetiu.'! 
imtlri p7'Tce- 
icris cnnis. 



Vanntnm 
precibiis naii- 
fragium evn- 
dit Nauame- 
vus. nondum 
hnpti-jitns. 



Malcr uanlcF 
in somnis ap- 
parct navim 
nd lcrrnm 
perlrnbens. 



Vovel se Deo 
in periculo 
Hazianienus. 



JnUanusapo- 
stataChristiu- 
nos perscqui- 
tiir. 



ne in somnis quidem mihi praeferebat) noctu repente 
superveiiienteni cuin oaiiistro canrlidissimisque pani- 
bus pro meo niore benedictis atque signatis eam 
aluisse, sicque convahiisse, viresque collegisse. Ac 
nocturnae visioni veritas respondebat. Ab eo enim 
tempore ad se rediit, spemque meliorem concepit, 
quemndmodum dilucido et perspicuo argumento de- 
claratum est. Nam cum postei'o die ad eam matutino 
ingressus, primum solito hilariorem vidissem,deinde 
hgec consueta : Ut se noctu habuisset, ecqua re opus 
haberet, percunctatus esseni ; Tu me, respondit illa 
sane incunctanter ettranquillovultu, nate nutrivisti, 
ac postea rogas ecquid valeo? Simulque nutu mihi 
ancilljc significabant, ne contradicerem.sed prompte 
responsum hoc accipereni : ne patefacta rei veritate 
nicerore frangeretur. 

31 Unum adhucutrique communeadjungam.Cum 
Alexanrtria per mare Parthenicum in Gra^ciam navi- 
garem (navigabam autem intempestiva prorsus anni 
parte animo ita perpellente, in navi yEginsea, nam 
id me vel niaxime impulit, quod in nautas mihi fanii- 
liares incidissem) cum, inquam, navigarem, paulum- 
que processissemus, tani atrox tempestas exurta est, 
ut non mnltas pares meminissent, qui mecum vehe- 
bantur. Hic omnibus mortis timore perculsis, ipse 
animse mortem gravius pertimescebam. In periculum 
enim miserveneram, ne baptismo non initiatus e vita 
discederem; spiritualem aquam inter exitiosas et 
mortiferas undas desiderans. Ac proinde clamabam, 
obsecrabam, spatium quoddam temporisexpetebam: 
conclamabant etiam in communi licetvitse discrimine 
qui simul navigabant, et quidem gravius, quam qui- 
dam e familiaribus meis ac necessariis, benigni vide- 
licet hospites et humanitate praediti, atque ex peri- 
culis hoc doctrinEe assecuti, ut aliorum calainitate 
moverentur. In hoc malo, quo tum erain, parentes 
quoqueversabantur.per noctis visum in periculipar- 
tem venientes, atque e terra opem ferebant, vim flu- 
ctuum precibus velut excantantes: quemadmodum 
postea subducta temporis ratione donmm reversi 
cognovimus. Quod etiamnobis salutaris somnus indi- 
oa^at, cum tandem aliquando eum remittente nonni- 
liil tempestate cepissemus. Furiam mihi tenere vide- 
bar. truculentum quiddam intuentem, periculumque 
minitantem: hancenimnobisperspicuedepictam nux 
proponebat. Alius ex vectoribus {puer is erat mei 
studiosissimus et amantissimus, meaque causa vehe- 
menter anxius) cum eo statu essem, mati'em meam 
sibi videre videbatur, qu£e mare ingressa navim pre- 
hensam haud magno labore ad terram pertraheret : 
fidemque faciebat ha?c visio. Tranquillabatur enim 
mare: statimque citra magnam vexationem Rhodura 
appulimus. Hiijus ipsi periculi donum extitimus. Ut 
enim nos Deo vovimus, si discrimen effugeremus, ita 
periculo defuncti nosmetipsos obtulimus. 

32 Ac de his quEe utrique communia sunt, haec 
nobis (licta sint. Mirari autem jampridem quosdam 
eorum arbitrnr, quibus illius vita perspecta est et 
explorata, quid sit,cur cum in his rebus ita immorati 
simus, ac si sola haec argumenta laudis haberemus; 
turbulentorum tamen temporum, quibus eum velut 
instructa acie sese opposuisse constat, mentionera 
faceredistulerimus : taraquameavel incognita hahea- 
mus, vel non ita magna et prasclara ducamus. Age- 
dum igiturhtec quoque superiuribus adjiciamus.TuIit 
nostra setas primum , et. ut opinor, postremum nialum 
Imperatorem, Dei mentisque deserturem. Hic parum 
ampluin esse arbitratus Persas imperiosuusubjicere, 
magnum vero et gloi-iosum Christianos in potestatem 
redigere, simulqne darnonibus, a quibus ducebatur, 
ita suadentibus, nullum genus impietatis praitermit- 
tebat, nunc alliciendo, nunc comrainando, mmc fal- 
lendo. nec callidis solum artibus, sed vi etiam humi- 
nes ad se pertrahendo. Nec tamen ejus ita obscura 



esse consilia poteraut, quin satis omnes animadver- 
terent eum versutis consiliis persecutionem tegere: 
nec rursus apei-tam viin intentabat: quo alterutro 
saltem modo caperemur, vel fraude circuraventi, vel 
pcr vim expngnati. Hunc porro qui niagis aut con- 
tempserit aut oppresserit, ecquis tandem reperietur? 
Ac contemptionis quidem cuin multa alia signa pro- 
ferri queunt, tum argumento etiani esse possunt 
sagittarii illi, eorumque prjEfectus, quos in Ecclesias 
nostras imniiserat, ut eas vel voluntate sibi adjun- 
geret, vel arinis subigeret. Nam cuin plerisque aliis 
oppugnatis huc quoque cum eadem animi ferocia ve- 
nisset, ac pro imperio et potestate templum sibi dedi 
jussisset, tantum abfuit, ut quidpiam eorum qua; 
cupiebat, perficeret, nt nisi patri meo vel suopte con- 
silio vel ciijusdam adinonitu protinus cessisset, cal- 
cibus etiam Ccesus discessurus fuerit. Ita in illura 
furore et zelo templi Sacerdos aistuabat. Pestem autem 
et exitium qua tandem ratione quispiain illi magis 
conflasse videri queat, quam et publice conjunctis 
totius populi votis et orationibus imi)ium fundens ac 
profligans, ac ne temporis quidem turliinem refurmi- 
dans, et privatim nocturnam adversus eum aciem 
opponens, hoc est liumi cubitatione seniles et roscidas 
carnes conficiens, et lacrymarum fonte pavimentum 
proluens, in annum etiam ferme integrum, idque eo 
solum, cuiresoccultEeperspectaisunt, arbitrofaciens, 
ac propter pretatem ab ostentatione, sicut jam dixi- 
nius, alienam, sedulo adnitens, ut nos res ea lateret. 
Atque omnino latuisset, nisi ipse aliquandoex impro- 
viso cubiculumingressus,huinili.sque decubitus signa 
conspicatus, atque ex quodam ipsius famulo quidnam 
hoc esset percontatus, noctis arcanum iutellexissem. 
33 Alteram ejusdemtemporis ejusdemque fortitu- 
dinis narrationem accipite. Caesarese cives de Archie- 
piscopi creatione factiose interse contendebant (nam 
alter clanculum se abduxerat, alter roquirebatur) 
acrisque seditio erat, compressuque atque sublatu 
nequaquam facilis. Preeter id enim, quod in hac re, 
prEesertim ob fidei fervorem, natura sua ad tumultus 
excitandos proclivis est ea civitas ; cathedrai insuper 
illius splendor et gloria contentiouis acrioris causam 
afierebat. Atque hoc statu res erat, ac nonnulli Epi- 
scopi aderant Archiepiscopum electuri. Sed cuin in 
plures sententias poj^ularis multitudo distraheretur. 
aliique alium proponerent (quemadmodum in hujus- 
raodi negotiis fieri consuevit, prout quisque vel cujus- 
piam benevolentia, vel Dei pietate movebatur) tan- 
dem plebs tota nno consensu primarii ordinis viruin 
unum, eximia illum quidem vitaj probitate prseditum, 
nondum tainen divino Baptismo consignatum, invi- 
tum et repugnantem corripientes, simulque milita- 
ribus copiis, quie tum in urbem veuerant. opem affe- 
rentibus, in sublimi Sede coUocarunt, Episcopisque 
obtulerunt, ab iisque petere institerunt. ut eum salu- 
tari aqua tingerent, atque Archiepiscopum nomina- 
rent. suasioniinterimvimadmiscentes.nnn idijuidem 
admoduin graviter et modeste, adniodum tamen pie 
atque ardenter. Nec eniin cujusquamvirtus aut pietas 
oblataoccasione clariusemicuit. Sed tuinquid factuin 
est, quuque progressus est tunmltus? Coacti sunt. 
rore purifico hominem perfuderunt. Antistitem pro- 
nuntiariint, in throno collocarunt, manibus tamen 
potius quamvuluntate sinceruque animi affectu, sicut 
postea declaratum est. Ut eniin volentes lubentesque 
discesserunt, ac qme vellent, libere decernere putue- 
ruut, consilium inter se ineunt. haud scio an spiri- 
tuale, sed ineunt tamen, attiiie oumia qua) gesta 
fuerant, abrogare statuunt, eamque institutionem, 
ut minus legitime factam pro irrita habere; vim ei, 
cui non ininor vis illata fuerat, objicientes, ac serino- 
nes quosdam petulanter niagis quam sapienter eo 
tempure jactatos urgentes. At magnus Episcopus 
nuster, ajquusque reruin a^stimator, uec cum iis, qui 

hujusmodi 



Ejus milUH/ns 
(orliter resi- 
stit Gregorim 
pater. 



Oraliones et 
pcBnitentio'^ 
contrn eiivi 
suscipil. 



Casarca ad 
tnmulliis pri)~ 
clivis. 



Emebius nun- 
dum baptizn- 
tus eligitur 
Casareensiti 
EpiKopm III- 
vitm. 



Ekctionem 
rclractaut 
Episcopi 



I JANUARII, 



29 



Obmtit iis 
Crciiorim. 



Julimtiis 

ttdvcrmlitr 

elccto. 



Priefcctus 
pravincitE C(/- 
pit rescijuli 
eleclioneiit. 



Gregoriiis 
imgiia lihcr- 
Itttc rcscribit 
(1(1 Ifiicos istn 
iioupertinere. 



liepriiiiilur 
Illiperalor ct 
Pra-feetus. 



Moritur 
F.iiscbiits. 



hujusmodi consilium inibant, abductus est, nec eonira 
sententiam comprobavit; spdconrtans atque iiivictus 
permansit, liauil minns (]uani si nullam omnino vim 
perpessus fuisset. Nam cum utrisque vis allata fuis- 
set,velvicissim accusandos eos esse dicebat, si ipsum 
accusarent, vcl culpa solvendos, si ipsum culpa solve- 
rent, vel, quod justius erat, ne absolvendos quidem, 
tametsi ipse crimine solveretur. Si enim ipsis venia 
deberetur, ntique et illi : sin illi nullo modo parcen- 
dum esset, multo iis niinus delicti veniam esse spe- 
randam. Longe enim ipsis honestius tum futurum 
fuissepericulum subire, atqueomni ratione obsistere, 
quain insidias posteamoliri: eo pr^esertim tempore, 
quo veteres iniinicitiae potius essent deponenda?, quani 
novse excogitandse. Sic enim se res habebat. Aderat 
quippelmperatoradversusChristianosfremens. atque 
hanc electionem irato infestoqne animo ferens, gra- 
vesque in eum, qui Archiepiscopus institutiis fnerat, 
minfe jactabantur, afque in novacuJiB acie sitaa res 
civitatis erant, ab eone die in rerum natura esse 
desineret, an servaretur, ac clementiiE huraauitatis- 
que nonnihil impetraret. Ad eumeuim dolorem.quem 
ob Fortunam secundioris fortunai tempore solutam 
eversamque capiebat, nova h<ec afque insolens Prae- 
sulis electio accedebat, qiiiiin publici juris convulsio- 
nem atque oppressionem interpretabatur. Quin ipse 
quoque pVovincise Prajfectus rationes conquirebat, 
quibus teraporis atrocitati obsequi, et enni malo ali- 
quo posset mulctare: ne erga euin quidem alioqui 
ainice ac benevole affectus; sed, qiua adversas in 
Rejmb. partes tuebatur, iniraice atque infense. Quo- 
circa eos a quibus electus fuerat, velut accusatores 
illius futuros per litteras accersebat, non jam leniter 
et remisse, sed minis etiam quibusdam additis, tam- 
quam Iioc Iraperator fl;igitaret. 

34Cum igitur pater de ea re epistolam accepisset, 
siue ullo metu ac cunctatione iilla re.sponsum hujus- 
modi dedit : ex quo animadvertere licet, quse in eo 
animi libertas fuerit, quove spiritu acta. Nos, inquit 
optime Prajfecte, rerum omnium qu;E geruntur, cen- 
sorem unum ac Regem habemus, qui nunc armis op- 
pugnatur. Is et prsesentem electionem expendet, quam 
iios riteaclegitime, atqueex ipsiusvoluntatefecimus. 
Vobis autem tametsi vim afferre, si ita tulerit ani- 
mus, in proclivi sit; id tamen numquam extorquebi- 
tis, quin ea quae facta sunt, ut recte justeque facta 
patrocinio nostro defendamus : nisi hanc vobis legem 
promulgare libeat, quibus ne limis quidem ocnlis res 
nostras aspicere fas est. Hanc epistolam Prtefectus 
ipse, taraetsi ad breve aliquod teinpus stomachatus, 
inirifice suspexit ; quemadraodum ex multis intelle- 
ctum est, qui res illius perspectissiinas habebant. 
Atque hoc et Imperatoris repressit impetum, et ci- 
vitatem periculo, atque adeo nos dedecore atque 
infamia liberavit. Hoc civitatis exigu» cathedraeque 
summissioris Episcopus prjestitit. An non autem prin- 
cipatum ita tenere multo raelius ac prieclariiis est, 
quam e subliinioribus thronis declamare, ac rebus 
potius quam nominibus superiorem esse? 

35 Jam quod in illius rebus gestis crdine quidem 
postremum, vi tamen et facultate primum et maxi- 
muin,quisesttam ab orbenostro remotus, utnesciat? 
liursus eadem civitas eamdera ob causam seditione 
laborabat, eo nimirum, qui honesta et egregia vi ad 
Episcopatum pertractus fuerat, celeri inorte abrepto, 
atque adDeum, cujuscansainpersecutionibusfortiter 
strenueque decertarat, profecto. Atque ea seditio 
quanto acrior et ferventior, tanto etiani stultior et 
absurdior erat. Non eniin nbscurum erat, quisprie- 
celleret (quemadmodum iiec inter sidera Solis prae- 
stantiaignntaest) sedperqiiamclarumacperspicuum, 
cum aliis oiunibus, tuin exiraia; pra?sertim ac puris- 
sima." populi parti, hoc est et s.acris rainistris, et no- 
stris Nazaruiis, quibus vcl solis, vel potissinium illis 



electiones istas committi oportebat (sic enim num- 
quam Ecclesiis male esset) ac non iis, qui opibus ao 
poteutia florent, aut stuItiB ac temerarias plebi, ple- 
l)isque adeo ipsius vilissimo et contemptissimo cuique. 
Nunc vero parum abest.quin civiles inagistratus me- 
lioreordineacdisciplinaregiexistimem.quamuostros, 
qui divina! gratiiB ascribuntur; atque hujusmodi res 
melius timore quam ratione administriiri. Nara nisi 
itaesset, quismodo sanai atque integra! mentis te reli- 
cto ad aliura se contulisset, divineviretsacrosancte; 
te, inquam, in manilnis Domini depicto, matrimonii 
experte, niliil possidente, carne propemodum et san- 
guine vacuo; te, inquam, doctrina et verbis post Ver- 
bura inter philosophos sapiente, inter raundanos cae- 
lesti, sodali, inquam, ac socio raeo, dimidiaque 
(audacius hoc dicam) animse mere parte, ac mecum et 
vitse et doctrinae communioneconjuncto.Vellem mihi 
te apud alios liberaoratione describereliceret, acnon 
corara ista te prfflsente perpenderentur, necesse ut 
Iiabeam quamplurima parce laiidare, no in assentatio- 
nis suspicionem incurram.Verum ut eo, unde oratio 
digressa est, redeam. Spiritus quidem bominemsuura 
norat (quidni enim nosset?)ceteriim obsistebat invi- 
dia; quorum autem, dicere me pudet, atque utinam nec 
ex aliorum serraone, qui res nostras coraica dicaci- 
tate sedulo insectantur, eorum nomen audire liceret. 

36 Sed h;ec, utfluvii petras eas quas in medio fluxu 
offendunt, pra;tereainus, atque oblivione digna silen- 
tio tegamus ; ad eiiquequie deinceps sequuntur, pro- 
grediamur. Probe sciebat vir spiritualis, qua; Spiritus 
erant ; ob eamque causam demissos omnes et abje- 
ctos affectus submovendos esse judicabat'. nec coitio- 
nibus anticipatisque opinionibns certandum, nec plus 
gratia;, quara Deo tribuendum : sed unam tantuin Ec- 
clesiic utilitatein communemque omniuin salutem ob 
oculos ponendam. Ac proinde litteras scribebat, mo- 
nebat, populumconciliabat, Saeerdotescumaliostum 
eos qui sacro munere fungebantur, obtestabatur, de- 
cernebat, etiara tuin absens suffragium ferebat, ca- 
nicie fretus in alienis quasi iii suis auctoritate ute- 
batur. Deuique quoniam electionein legitimam ac 
regularem esse oportebat, cum unus ex eorum nu- 
niero. qui Pontificem norainarent, desideraretur, e 
lectulose abstrahit, homo jara et senectute et morbo 
fractus.atqueadurbeminjuveniliauimivigoreconten- 
dit, vel potius emortuo corpore, ac pauluin spirante 
defertur, magnificie parentationis instar hanc seduli- 
tatem sibi fore persuadens, etiam si quid ipsi huina- 
nitusaccidisset. Atqtiehicquoquemiractilumcontigit, 
minime dubiam fidem faciens. L.abore cttrroljoratur, 
alacritate vegetatur, negotium adininistrat , ad 
conflictum se parat, in throno Archiepiscopuin collo- 
cat, domumque tandera reducitiir, iion jam vehiculo 
tamquam sepulchro, sed tamquam arca divina usus. 

37 Quo etiam in munere lenitatis illius, de ciijus 
lattde liaud iiridem verba facere desii, luculentius ar- 
gumentum edit. Ciim enim ipsius collegie contentio- 
nis, in qua victi ftierant, ignominiam, senisque oniiii- 
bus in rebus auctorifatera et principatum gravissime 
ferrent, ob idque ipsi infensi essent, conviciisque eum 
incesserent, eos quoque tolerantia sua fregit ac su- 
peravit, maxiraura auxiliura sibi iii animi facilitate et 
humanitate posituin reperiens, atqtie iu eo, quod iria- 
ledictis lacessitus raaledicta noii regerebat. Qiiid 
eiiim grave esset, si cum rebus siiperior fuisset, lin- 
gua se vinci pateretur? Quamobrem sic eorum ani- 
mos lenitate sua cepit, ascito prajsertim in sententia! 
suie auxilium tempore, ut ira in admirationem con- 
versa ad eum ipsi excusatum venirent, genibus ad- 
volverentur, pudore ob ea qui» priits admiserant 
sitffunderentur, .abjectisque odiis eo Patriarcha, Le- 
gislatore et jitdice utereutur. 

38 Haud disparis zeli ea illius contentio fuit, qua 
se hiereticis opposuit, cuin inipii cuin Imperatoris 

copiis 



Ctif;oon. tu.. 



Dc elccHoiie 
Basilii eoii- 
tciitio. 



Fortiler eitiu 
siiadct Crefio- 
fius. 



Ad eaiii irger 
nilvolitt. 



Miiii^iietiiiliiie 
iratos iititiijiit 
et sibi louei- 
liiil. 



'llirretieis 
opiiomt. 



30 



Peh 

(jBRfion. Fir.. 



yiUum Stisi- 
liieilsi Eccle- 
siiEjn-aficil, 



Mittislerii sa- 
cri lcmiiorc, 
morbi dolorcs 
iwit setttit. 



Psal. 8EI. 
V. 10. 
Moritur 
lcrc 100 
nutioruui, 
4S EpiscoiK 



MiltjllifiCUtil 
Sasitiiis tetii- 
pltiiu cedifica- 
rat. 



bescriptio 
tciiipli. 



copiis sufTulti expeditionem adversus nos suscepe- 
1'unt, ut nos quoque in potestatem accepturi aliisque 
adjuncturijani fenneoninibusinservitutemredactis. 
Nam hicquoque non parvo nobis adjumento fuit, tum 
per se ipse, tuni per nos etiam fortasse, quos velut 
non ignavos ac degeneres catulos in illos tamquam in 
saevissimas bestias immitteljat, ad pietatem nimiriim 
exercens. Unum liabeo quod utrique succenseam (ac 
peto a vobis ne meam hanc dicendi libertatem eegre 
molesteque feratis : expromam enim animi dolorem, 
etiamsi gravis Iiic sermo futin'us sit) quod me hujus 
vitffi malis offensum, ac solitudinem adamantem, ut 
liaud scio an quisquara nostri sagculi, comnmnemque 
liuuc turbiiuMn et imlverem omni celeritate vitare, 
salutemque meam in tuto collocare obnixo studio 
contendeutem, nescio quo modo in hoc permolestum 
et insidiosum animarum forum per speciosum Sacer- 
dotii nomen intulistis. Qua ex re inultas culamitates 
partim jam sid)ii, partim expecto. Nam qui mali ali- 
quid jam perpessus est, vix indnci potest, ut sibi 
melius aliquando fore speret, etiam si aliud persua- 
deat ratio meliora suggerens. 

3!) Sed ne illud qiiidem piwterierim, quod cum in 
omnibus rebus fortem et tolcrantem animum subli- 
mioremque, quam ut corporis integumento cederet, 
prsestitisset : tum vero postremo morbo, qui enm 
simul cum seiiectute adoriebatur, eoque diuturno et 
periculoso laborans, illud quidem cnm aliis homini- 
bus commune habuit, quod wgrotaret, hoc autem 
uou ita comniuue, sed admodum peculiare aiiisque 
miraculis congruens et consentaneum. Nam cnm quo- 
tidie ac frequenter quoque quavis die, interdumque 
etiam hora dolore comprimeretur, solo ministerii 
sacri tempore confirmabatur, dolorque succedebat, 
quasi jussu et imperio fugatus. 

40 Cura autem centum ferme annos vixisset, fines 
utique tempori nostro a Davide coustitutos praiter- 
gressus, ex iisque in Episcopatu quinque et quadra- 
ginta, quod fere humanai vita; spntium e.st, exegis- 
set : ita demum in bona senectute diem extremum 
claudit. Quonam modo? In orationis verbis ac gesti- 
bus, nullo vitii vestigio, plurimis virtutum exemplis 
relictis. Atque eo nomine major quam hominis con- 
ditio ferre videatur, ipsiiis veneratio in oninium lin- 
guis nientibusque versatur : uec facile quisquam 
reperietur, qui illius memoriam animo recolens, non 
etiam posita, sicut Scriptura loquitur, manu ad os 
suuin, imaginationem quoque ipsam amplectatur. 
Hic illffi vita; cnrsus fuit : hic vitffi fluis. 

4i Et quoniam liberalitatis ipsius munificentia!- 
que monimentum posteris relinqui oportebat, quod- 
iiam tandem aliud potius conveniebat, quam hoc tem- 
pluni, quod Deo et nobis extruxit (populi quidem 
largitioue nounihil adjutus, mnlto majorem auteiu 
sumptuum partem e suo impendens) opus sane me- 
niorabile ac prEedicandum, magnitudine permulta, 
pulchritudinecunctapropemodum antecellens? Nam 
et octo aeqnilateris rectis in se occurrit : et columna- 
rum ac porticunm elegantia per laquearia in altum 
assurgit, et quidem ejusmodi pieturis ornata, ut nec 
iiaturiE ipsi concedant. Quid quod superno ca-Ii spleu- 
dore collustratur, uberrimisque lucis fontibus spe- 
ctanlium oculis irradiat, ut veroe lucis domicilium? 
Ad h?ec eximia' materiae spatiis a-quiangulis utrim- 
que positis plurlmumque intermedii loei complecten- 
tibus cingitur : ac praeterea portarum et atriorum 
veuustate prajlucet, aceedentesque prociil invitat. 
Noiidum de externo lirnatu loquor, de lapidum qua- 
dratiirum atque in trinam conjunctionem aptatorum 
pulchritudiue et niagnitudinc:quoruinalii marmorei 
sunt. nimirum qui in basihus et capitibus, qiiibus 
anguli intercipiuntur, locati sunt, alii patrii quideni 
illi, non tameii exoticis inferiores. Nondum de variis 
et niuliplicibus zonis, a fundamentis ad verticem 



VITA S. GREGORII EPISC. NAZIANZ. 

usque protensis atque intextis, cujus ea est altitudo. 
ut spectatorera damnoafRciat,visumcireumscribens. 
Quonam modo tanti temporis opiflciumtaiitique la- 
boris et industriEe tam brevi sernione ob oculos po- 
nerem? An hoc dixisse fuerit satis, quod cum ceterai 
civitates multis extructionibus pnblicis privatisque 
decorentur, hasc vel sola nominis nostri famam apud 
multos illustrare potuit? Ac templum quidem ad huiic 
moduni .se habet. Qnoniam .autem Sacerdote etiam 
opus erat, liunc qnoque domi acceptum offert^tem- 
pli magnificentia diguuin necne, dicere haud queo, 
sed tamen offert. Quandoquidem porro victima: quo- 
que requirebantur, has insuper adjungit, nenipe filii 
afflictiones, atque in rebus adversis patientiam : ut 
Deus ab eo rationale holocaustum habeat, ac pro le- 
galihostiaspiritualemvictimamegregieconsumptam. 

42 Quid ais pater?Utrum ista sufficiunt, atque Iianc 
vel prosecutricem, vel funebrem orationem ita acci- 
pis, quasi laborum eorum, quos juvandis provehen- 
disque meis studiissuscepisti, fnictum tuleris, ao pro 
tuo veteri more pacera orationi concedis, eique ne 
modum excedat ta^diumqne pariat, finem imponis? 
An additamentum quoddam et corollariuradesideras? 
Sed fiiiera haud dubie statuis : satis quippe longam 
orationem habuimus. Hoc vero milii bona tua venia 
adjicere liceat : Fac sciamus qusetua sitglorla, quod 
lumen te circumstet : atque uxorem tuani aliquanto fta-Jimxcuus 
post, et liberos, quos adhuc vivens funere extulisti, palrctu jiiin 
et me quoquenequaquam jam ultra, vel certe perexi- *f"'"''"'" 
guo tempore cum luijus vita> miseriis conflictatum 
atque ante t.abernacula illa hoc dulci tumnlo suscipe, 
quemutrique nostrumcondidisti, videlicethic quoque 
Sacerdotem tuum et cognominem honore atRciens: 
veniamque tribue, sive quid dicendo pra^termissimus, 
sive quid tua gratiu assumptum minus commode tra- 
ctavimus : .ic denique cuni gregem universum et 
omnes Eplscopos, quorum pater vocatus es, tnm rae 
pivTsertim paterue a te et spiritualiter coactum gu- 
berna,ne tuam vim usquequaque accusem. 

43 At tu, quid censes, o raeorura serraonum actio- Biiiiliuiu 



numquejudex?Si haec satis copiose disseruinius, tuo- 
que desiderio s.atisfeeimus, calculnm adde, et accipie- 
nius (nam profecto ralculum tnum calculum Dei 
interpretamur :) sin autem et illius gloria et tua expe- 
ctatione longe inferiorem orationem habuimus; in 
promptu est, qui snppetias fer.at. In illius laudes vo- 
cem tuam tempestivis pluvije instar expectatam im- 
mitte. Ac sane maxirais te norainibns obnoxium ha- 
bet, et ut pastor pastorem, et ut pater filluni : quod 
ad gratiam attinet. Quid vero mlrandum, si qui ter- 
raruin orbiperte intonuit.idemnuncfructnm qnoque 
aliquem ex tua voce percipiat? 

44 Rest.at jam, ut cum spirituali Snra pra'clari no- 
strl patris Abrahse conjuge et ffiquall funebrem ser- 
raonem luibeamus. Non est. mater, eadem Dei hoini- 
luimque iiatura, ,aiit. ut In genere loquar. Snperorum 
et eorum qnl in terraversantur. Apud illos eninicon- 
staiis et immortale est. tnni hoc ipsum quod sunt.tnra 
qnfflcuraqne ad lllud pertinent. Qme enim a rebus fir- 
inis et certls orinntur, eadem qnoipie firnia et sollda 
esse necesse est. Res autein humana' quomodo se ha- 
bent?Labuntur ot Intereunt, et aliam atque aliain sub 
inde mutationem caplimt. Vita quideui et mors tam- 
etsl luter se plurimnni dlfferre vldeantur, inter se 
tainen mutuo transme.ant , vlclssimque succedunt. 
Etenim vitaex corruptioueparente nostrapriucipiura 
ducens, ac per corruptlonem, hoc est pereunem ejus 
quod pra^sens est excessum, Iter faclens, lii corru- 
litlonein tandein, nlinlrum in hiijus vlt:\? fluem definlt. 
Mors coutra, qna» non niodo uos a pra\sentibus malis 
vlndicat, verum ad supernam quoqiic vitain sEepetra- 
duclt, liaud scio au proprie mors appellari queat, 
utpote noralne niagls quam re formidahllls. Atque 
ahsurde sane et praspostere affecti esse vldemur, qui 

ea 



itertim ait 
diecnduiu 
itlvitat. 



I JANUARII. 



31 



Matrem vi- 
dmm conso- 
latur. 



ea qua; formidolosa iioii sunt, extiuiescamus, ea au- 
tem qua; metuenda sunt, ut meliora magisque expe- 
tenda complectamur. Una vita est oculos ad vitam 
conjecfoshabere. Una mors.peccatum : animasenim 
est interitus. Cetera quibus nonnulli insoleutius effe- 
runtur, nocturna quoedam visa sunt, veris rebus im- 
posturam facieutia, et fallacia auima; spectra. Hoc 
animo si fuerimus. mater, necob vitamnosmagnopere 
efferemus, nec morte uimium angemur. Anvero raali 
quidpiam nobis acciderit, si hinc ad veram vitam mi- 
graverimus, si mutatiouibus, vertiginibus, satietati- 
bus, ac turpi illa tributi pendeudi necessitate liberati 
cum rebus certis minimeque fragilibus futuri simus, 
parvaluminacircum lumen illud magnum tripudi.antes? 
Vo At te ab eo sejunctam discruciaris? spes te oble- 
ctet. At acerba res est viduitas? audio, sed illi non 
acerba. Ubi porro charitatis bonum erit, si faciliora 
nobis ipsisdantes,aspei'ioraproxiniotribuamus? Imo 
quid est cmnino, quod tibi acerbum videri debeatjam 
jamque moriturte? Instat fatalis dies, diuturna non 
erit liKC molestia. Ne ignavis cogitationibus res le- 



vissimas oneremus. Magnis rebus privati sumus : at Pe» 

etiam consecuti fueramus. Atqui privari omnium est, '■''ego». kil. 

adipisci p.aucorum. Quare mentem uostram illud non 

dejiciat, sed hoc potius consoletur. .^quum enim est 

nieliora deterioribus cedere. Filiorum raortem adhuc 

florentium et ad vivendum idoneorum fortissime et 

sapientissime tulisti : fac etiam senilis corporis.jam- 

que vita confecti (taraetsi sensus integerrimos aniraiB 

vigor ipsi conservarit) alijectionem feras. At deest, 

qui tui curam gerat. An vero non tibi prssto est tnua 

hiclsaacqueratibi oniniumiu.starille reliquit? Parva 

haec ab eo postula, ut te manu fulciat, ut servilia offi- 

cia praastet : mojora haec repende, maternara benedi- BmedicUo 

ctionera, orationes, atque alterius ffivi libertatem. Do- matcrna. 

les te adraoneri? Id vero l.audo, namque ipsa multos 

admonuisti, nimirum eos omnes, qui in tam longo 

vitie curriculo ad tuam sapientiam sese contulerunt. 

Quare ad te feminam in primis sapientem nihil lisec 

oratio pertinet : sit autem .afHictis et higentibus com- 

munis solatii medicina.utse mortales prosequi mor- 

tales intelligant. 



DE S. ALIAGHIO 
SIYE TELEMACHO 



ClRCA .\N. 
CUR. CCCXCIV, 

I JAN. 



MARTITIE ROI\I/E. 



Ex VARIIS 

AucTOniBus. 



i'. Almachiits 
sive Tekma- 
chiis ethnicos 
reprehendem 
Kalen. Jan. 
occisus. 



Ex Oriente 
Honmmvenit 



Kl 



alcndis Jtimmriis stliiguincm pro Chrifiti (jlo- 
ria fvdit Almnchius sivc Telemacliiis ; dc qm 
Martyrologium Romamim : Romse S. Alma- 
.chiiMartyris, qui jubente Alipio UrbisPree- 
fecto, cum diceret: Hodie Octavaj Douiinici diei sunt, 
cessate a superstitionibus idolorum et a sacrificiis 
pollutis; a gladiatoribus occisus est. Eadem cctcra 
fere omnia habenl Martyrologin, nddit Beda, e.t Petrus 
dc Natalihus lii. 2, cap. 3, hac de causa captiim ct a 
gladiatorilms occisum. VetusMarlgrologiiim Romaimm : 
Rom<e S. Almachii decollati sub Alippio Urbis Prae- 
fecto. Ms. Martgroloijium S. Hicromjmi : Natalis Co- 
ronse, qui jubente Asclepio Urbis Prsefecto cum 
diceret : Hodie OctavEe Dei cwli sunt, cessate a su- 
perstitionibus idolorum et sacrificiis pollutis, a gla- 
diatoribus hac de causa occisus est. 

2 Rcm ijestam ita narriit Theodorctus lib. 5 historix 
Ecclesiasticx , cap. 26. Honorius Europas potitus im- 
perio, pugnas gladiatorias, quae Romse olira fieri con- 
sueverant, tali inductus occasione sustulit. Telema- 
chus quidam vitam excolens nionasticam, profectus 
ex Oriente, hac de c.ausa Romani coutendit. Ac {|um 
sceleratum illud edebatur spectuculum, iu stadiura 
ipse ingreditur, atque ad gladiatures descendens,mu- 
tuam iuter eos dimicationem sedare nititur. Itaque 
crudelis cajdis spectatores accensiiracundia, et a da;- 



Hcfertitr iii 

nitmeritm 

Marltjrum. 



mone, qui ex illa sanguinis effusione voluptatem ca- 

piebat, ad furorem impulsi, pacis auctorem lapidibus lafHiiints oti- 

obruerunt. Qua re cognita Imperator admirabilis Te- ritilnr. 

lemachum inMartyrum invictorum numerum adscri- 

psit; crudele autem illud spectiiculi genus penitus 

sustulit. Hii'C Theodorctiis. Vidctiir igitur a spectatori- 

biis, forte et gliuliatoribus, lapidibus primum appctittts 

sanctits Martijr, tleiiidc jussu Prirfecti ad seilamlum po- 

puli tumuttum coinprehensus, moxque inaudita caum 

glatliatoribiis itcrnm traditiis tinicitlandus. 

3 Pclrits Galcsiniiis et PhiUppus Ferrarius htrc iid 
Diiitictiani tcmpora rcvocnut, qiwd non cxisliment sub 
religii)si.^simo Principc Himorio Urbis Pra-fcctitram ho- 
miiii ethnico crcditum-. Sed tjuot post qiwque maijnis mu- 
neribus fuiicti cthiiici tic lucretici? Negant cidtum idolo- 
ritm tiim t:iguissc.Non erat ita ttimen penitus cctinctns, 
ut non litdi jmifaiw more adhitc fierent. 

4 Alipium vcro huiic (qui «/iis Asclepius, Asclippius ; Qitis liic Ati- 
Pailatlio, Galesiaio, ct Fcrrario Alypius, Ailoiii Alip- ;'"" Vrtiis 
pius, Bellinn et Maurolgcn OlympiusJ cciiset Baroiiiits l^rtrfaiits 
Fultonium Probiim Alipium Q. Clnlii Hermogeniaiti 

fratrem fuis.^ie, qiii pust yEggpti J*ra-ftrturain gereiis 
Joannis Anacliorcta- cungrcssu nd meUorcm frtigem vi- 
detitr rcvocatus, ut ex historia- LausiaciC cap. 23 initet : 
iilcotpte sub Thcodosio potitis quam Honorio hicc gesta 
ccnset Baronius. 



VITA 



32 



YITA S. FULGENTII 



RUSPENSIS EPISCOPI. 



PRjEFATIO. 



ClRCA A>. 

(^iir. Dxxix. 
IJAN. 

S. Fulgcntii 

rita a qiio 

sffipia. 

A (iiitbns cdita 

lnicteinis- 






nuchm Fulgoitium omuia cclebrtuit Latiuonim 
Marli}rologia,aliiquc atictorcs fcre iiiiuinwn. Vi- 
tatn ejus, gravi stjlo, inquit Molauus, ejus di- 
scipulus scripsit. De cujus tam auctore, quam 
auctoritate, vcmo diibitabit, qui cam pcrlcget. 

2 Fdita ca est a Laurcutio Surio cx sis. Momsterii 
S. Pauli iu Sonia silva, sine liubcix; vallis : ac deinde 
a Joanne Molano anno 1574, ipsius Fulgcntii prsefixa 
operibus, ex ms. Monasterii Vallis S. Mariini Canoni- 
cornm Regulnrium Lovnnii, cum Ms. Monasterii Fontis 
B. Mariii^ juxta Arnhemium a Jonnne Vlimerio coUata. 
Tandcm Parisiis a Jacobo Sirmondo nostro cum cjus- 
dem Fidgcntii operibus recognitis. Has omnes editiones 
cumyiiis,. Monaslerii S.Maximini, et Monasterii S.Ma- 
riu' Bonifontis, ct S. Marix dc Ripatorio contuli. 

VITA S. FULGENTII 

A QUODAM 

EJUS DISCIPULO CONSCRIPTA 

AD FELICIANUM EPISCOPUM. 



0! 



icssaria vita 
l'ona. et do- 
iiriita. 



PROLOGUS AUCTORIS. 

mnis novi Tesfamenti fidelissimn.s dispensa- 

tor, inquoloquiturChristus.sajirti-Po^frFWi- 

cuiiie, ut exemplo suo credendum sibi facile 

persuadeat, operum bonorum curam maxi- 

mam gerit, et quidquid aliis faciendura dicit, ipse 

iioetoribmiie- primitus facit. Sine causa quippe nititur docere sa- 

pienter, nisi vixerit innocenter. Duo igitur Ecclesis 

Catholicae doctoribus necessaria jndicantur : vita 

bona, et sana doctrina. Vita enim bona commendat 

sapienter docentem; doctrinas.ina ornat bene viven- 

tem. Vita bona facit amahilem; doctrina snna lau- 

dahilem. Vita hona continuo crcditur imitanda; do- 

ctrina sana numquamjudic.ituresse repndianda. Vita 

bona tollit occasiones detrahentibus, doctrina sana 

resistit contradicentibus. 

2 Propterea mihi diutissime beati Fulgentii Pon- 
tificis, tui scilicet prfedecessoris, a quo simul nutriti 
sumus, et nomen et gratiam cogitanti,dum frequen- 
ter ante oculos cordis mei magister egregius versa- 
retur, dolebam tanti viri solatio caruisse populos 
Africanos. Et quamvis ille gaudiis ca^lestibus ohle- 
ctandus, ad meliora migraverit, ainid nos famen 
modo similem deesse doctorem, sapientiffi ejus bene 
conscius, suspirabam. Dabatur sane flebili recorda- 
tioni quiEdam respirafio, quoties dulcissimos lihros 
ejus, aut epistolas, aut quos edidit populo prsesenfe 
sermones, vel ego Iegebam,vel legenfes alios audie- 
bam. Verumfamen in illis ])r£eclaris opusculis in- 
genium viri sapieufiamque posse cognosci, facitus 
considerah.am : cujus auteni justitia.', probifatis et 
misericordiie fuerit, et quomotlo laudahiliter vitam 
suam, quodtubene nosti, cumfamiliarihus suistrans- 
egerit; sicut docuit vivens, scire plerosque non du- 
bitabam, latere tamen plurimos sentiebam. In poste- 
rum vero ne olilivio longa convei'sationis ejus hona 
nesciret, semper et vehementius formidabam. Dixi 
ergo diu cogitans : Ecce fulget I)eati Fulgenfii do- 
cfrina, quoniam leguntur ab omnibus lihri ejus : quasi 



i.aitsai acri- 
jitionis. 



ipse loquitur, quando codex ejus fitulatus nomine, 
legifur : qui autem fiet, ut similiter nota sit omnihus 
vita ejus hona? Quamdiu vivunt adhuc, qui nove- 
runt eum, vel a certissimis testibus aliquid de ejus 
virtutibus audierunt, potest illi prassens memoria ve- 
rum festimonium perhibere. Quid aget venturapro- 
genies? Quid in transmarinis partibus longe consti- 
tuta fidelium turha? Cum pervenerint ad nofitiam 
lectionis, in qua idem beatissimus Ponfifex ahsens 
loquitur, et mortuus vivit; admirabuntur profecto 
sapientiam : unde cognoscent innocentiam? Sicut ergo 
clara est ejus docfrina, sic clarior fiaf etiam vita. Lo- 
quamur ef narremus fratrihus nostris, quomodo tan- 
tus Pontifex vixerit. 

3 Nec timendum est, ne minore facundia Sacerdo- 
tem, qui per universas orbis Ecclesias magnum no- 
men obfinuit, ego faciam parvum. Cujuslihet enim 'puins. 
sit meriti oi-afio mea, nec augere potei'it tanti viri 
merita, nec minuere : sed proficere tantummodo ad 
carifatis testimonium, in qua illi semper inhierere 
desiderans, salutiferis ejus monitis ad suscipiendam 
Monachorum professionem conversiis, in illo parvis- 
simo Monasterio, quodsihi apud Sardiniam pro Chri- 
sti noraine relegatus effecerat, ubi jam tu presbyfer 
'habitabas, diehus ac noctibus ante eum positus vixi : 
quando rae super mel et favum dulciora caelestis ejus 
eloquii flumina frequenter rigabanf,et nisi sterilitas 
arentisingenii pra?pediret, cenfesimurafructimi gleba 
nostri pecforis atfulisset. Sed indignus ego. de tanta 
plenifudine vix exiguam capei'e valui portionera. Tuas 
fanien parfernitatis orationibus frefus, lihelli prfEsen- 
tis lahorem suscipere cogitavi : in qiio omuia, qua^ 
niemoriter nobis audientibus ipse referehat, et illa 
insuper, quffi ociilis nostris adspeximus, ut jam positi 
in doctrina illius, quemadmodum sint gesfa, non igno- 
ramus, hreviter explicaho : notam falsifafis incurrere 
nullatenus timens, cuncta quippe senilem tiiam pa- 
ternifatem minime latenf; nec tibi nunc aliqua quasi 
nescienfi dicuntur, sed tuo potius tesfimonio confir- 
manda simpliciter digeruntur. 



VITA. 

CAPUT I. 

B. Fulgentii ortus, institutio, munus in 



Aiiclor Fid' 
geiilii Di-sci- 



Be 



repub. 



Featus igitur et vere Fulgentius, nobili secundura 
carnem genere procreafus, parenfes hahuif ex nu- 
mero CarfhaginensiiimSenatorum. Avusdenique ejiis 
nomine Gordianus, dum Rex ' Gensericus memora- 



Palria et ge- 
nm Fiilgcntii. 

Hip. 



tam Carthaginern victor invadens, Senatores pluri- ^"r. Huncri- 
mos, imo cunctos, amissis omnihus honis, ad It;iliani "'*■ 
navigare compelleret, inter ceteros etiam ipse impo- Aim exiil 
sitara peregrinationem libenti voliintafe suscepit, 
volens, saltem facultatibiis perdifis, non perdere li- 
berfafem. Post ciijiis obitum, duo ex filiis ejiis, spe 
recuperanda; heredifatis, Africanam provinciam re- 
pefentes, manere jam infra Carfhaginem minime 
potuerunt, domo propria donafa sacerdotihus Aria- 
nis. Sed possessionibus suis ex parte per auctorita- 

tem 



I JANUARII. 



33 



»us. Bip. 
Dizicuii); 
filii, By/an- 
lium ; alii, 
Rithyniiinr 



Litteris 
Gmcis enidi 
tur, tttui 
tjitinis. 



Patefitum 

dontiim 

ftdministfat. 



l'if Vrotltrii- 
Ivr. 



Tirtlet eum 
rerittttittttntH. 



.Votmlm 
[refiiientat. 



teni Regi.im repetitis, ad ' Byzacium perrexerunt, 
ibique in Teilepte civitate unus eorum, nomine Clau- 
■ dius ex conjuge noniine Mariana, Christiana scilicet 
et lionesta femina, istuni, cui tanta gloria debeba- 
tur, felicitergenuit; eumque st.itim, quasi prsescius 
qualis esset futurus, Fulgentium noniinavit. Quem 
religiosa mater moriente celeriter patre, Grsccis litte- 
ris imbuendum primitus dedit, et quamdiu totum si- 
mul Homerum memoriter reddidisset, Menandri 
quoque multa percurreret, iiiliil de Latinis permisit 
Iittei'is edoceri : volens eum peregrinaj lingufe teneris 
adlmc .annis percipere notionem, quo facilius posset, 
victurus inter Afros, locutionem Graecam, serv.atis 
- adspirationibus, tamquam ibi nutritus, exprimere. 
Nec fefellit matrem piara cauta provisio. Sic enim, 
quoties ei loqui GrsDce placeljat, post longam desue- 
tudinem locutionis ejus et lectionis, non inconditis 
sonis verba proferebat, ut quasi quotidie interGriecos 
habitare putaretur. Litterarum proinde Graec.arum 
pra3cepta scientia, Latinis litteris, quas raagistri ludi 
docere consueverunt, in domo edoctus, artis etiam 
Grammaticffi traditur auditorio, raaguitudine ingenii 
cuncta sibi tradita memoriter et veraciter retinens. 
Dnde tamen, domesticorum negotiorum cogente 
necessitate, cito sublatus, p.aternre domus gul)ern.a- 
tionem suscepit adolescens ; ita se maternis imperiis 
subdens, ut ibi quoque Christi existeret imitator, de. 
quo sacra Evangelia contestantur ; Et eral subtlittts 
illu, id est, parentibus. Gaudebat veneraliilis mater, 
et pra;clara idole sapientis filii moerorem viri amissi 
consolabatur. Coeperat in illa familia esse, qui amicis 
obsequiumbenevolusredderet,inimicosration.abiliter 
repelleret, servos mansuetus etseverus regeret Jitque 
corrigeret, patrimonium diligens coleret, sublimio- 
ribus potestatibus carissimus fieret. Cujus rei gratia, 
crescente per singulos dies fama ejus, repente Pro- 
curator ordinatur, liinc initium sumens imperandi, 
et consulendi, ac gubernandi quam plurimos. 

CAPUT II. 

Mundi tcedium, ac religiosce vitm disiderium 
ei injicitur. 

iXccepta famen hac potestate dura clementer uti- 
tur. et neminem tedere pro ingenita sibi bonitate 
desiderat, atque in exigendis pensionibus crudelita- 
tem jubetur exercere, ccepit saecularium negotiorum 
gravis apparere sarcina, et di.splicere felicitas vana: 
paulatimque laudabili patientia succedente, coepit 
vitas spiritalis amor exurgere, desiderium lectionis, 
insuper et or.ationis indefessum crescere studium. 
Monasterioruiii proinde su.avissimos greges frequen- 
tius visitans, servornm Dei mores propositumque 
discebat. Inter abstinentes nulla esse gaudia sseculi, 
sed nulla etiam esse taedia sentiebat. In summa ab- 
stinentia viventes videbat neminem caluraniatorera 
timere, sed se invicera diligere. Considerabat etiam 
multos adolescentes perpetuse continenti» deditos, 
ab omni posse abstinere concubitu. Talibus apud 
seraetipsum cogitationibus fluctuabat, ,atque in liasc 
verba prorumpens : Cur obsecro, aiebat, sine spe fu- 
turorum bonorura laboramus in sa!culo? quid nobis 
aliquaudo prajstare poterit raundus? Si gaudere desi- 
deramus, licet melius sit bene fiere, quani male gau- 
dere; quanto melius tamen gaudent, quorura sic in 
Deum tranquilla est conscientia, quos minime terret 
exactoris improbi violentia, qui nihil tiraent nisi 
peccata, nihil .agnnt nisi unde possint divina iraplere 
mandata? Non fatigantur publicis oxcursibus, non 
damna rei familiaris coguntura\it flere miserabiliter. 
aut timere deformiter. Operantes manibus suis, iion 
adversantur utilitatibus alienis. Vivunt inter se paci- 



Pin 

R]i's Disi;ir. 
.Slalitil 
iiiiitfiri. 



fici, sobrii, mites. Immiles atqiie concordes. NuUa 
illis cura libidinis ; imo magna soUicitudo et jugis 
custodia castitatis. Imiteraur tara laudabiles viros ; 
arripianius hanc bene vivendi constantiara. Sit nobis 
utile, quod gratia Dei revelante ineruimus meliora 
cognoscere. Abjiciamiis pristinos mores, et inute- 
mus l.abores. Nitebamur prius inter amicos nobiles 
apparere nobiliores ; nitamur modo inter servos Dei 
pauperes effici panperiores. Si coacti sumus exigere 
debitores, conemur modo convertere peccatores. 
Solet etiam de publicis exactoribus efficere Christus 
Dominus noster magistros Ecclesiai. De telonio enira M;iilli. ii 
vocatus est Matthaeus, ut Apostolus fieret. Neque nos 
huic honori personara convenire credimus nostram : 
sed si ille deposito officio exactioiiis, accepit officiura 
priedicationis ; raihi non licebit post depositam pro- 
curationem, poenitentis assumere lainentationem? 
Refugium nostrum Deus est : nulla de statis imbe- 
cillitate nascatur excusatio. Potens est quijipe Deus, 
qui dat continentiam tantis adolescentibus, quos vi- 
demus in Monasteriis vivere, mihi quoque peccatori 
similera gratiain donare. 

CAPUT III. 

Prceexercitatio vita; Monasticce in sceculo. 



■ ost lieec verba, diutius in suo pectore rurainata, 
decrevit, sancto Spiritu revelante, saecularibus om- 
niiio renuntiare deliciis, et illius vitse socius fieri, 
quam latidabat. Prius tamon cogitans, ne subita mu- 
tatio mentera simul corpusque perturbans, inter ipsa 
conversionis initia gravissimuni sibi vel impedimen- 
tura vel scandalum gigneret, occulte arripuit rara 
exercerejejunia ■ deliincpaulluliim progrediens, aii- 
tiquorum sodalium tentabat vitare consortia : segre- 
gatus frequenter a turbis, in possessione propria. 
nescientibus omnibus, parentibus et clientibus, quasi 
propter actionis laboremtristis sedebat, et ibi orabat, 
legebat, jejunabat, epularumque iramoderat.am co- 
piara minuebat, ad balneas penitus non .accedens. Et 
sub ipsa adhuc professione laici.plene jam monachus 
conversabatur. 

7 Stupebant omnes qui noverant euni. et tam de- 
licati viri mirabileni parsimoniara. causaraque muta- 
tionis liujus interpretabnntur ex angustia natam pu- 
siUaniraitatis. Apud illura vero per singulos dies 
amor sancta; professionis. et mortificationis impen- 
sior cura crescebat. Aliquando igitur, ubi orania, qua 
sibi dura videbantur, expertus, adjutorio gratiae spi- 
ritalis, voluntati sua; sensit siippetere facultatem, 
Beati Aiigustini, exponentis tricesimum sextum psal- 
rauni, * disputatione coinmonitus et compunctus, pu- 
blicaresuura statuit votum, mutare gestienshabituin: 
ne vel amicabiliter .ad se venientes pati cogeretur, 
cura quibus diu saeeulariter vixerat. Cogitabat autem 
vir prudentissimiis, conversionem sui cordis sibi soli 
utilein futurara, si latere potuisset: publicatam vero, 
raiiltis .aliis exempluin bonuni dimittendi peccata pri- 
stiiia priestaturam. Quis enim mediocris aut pauper 
fieri Monaclms erubesceret, dum Fulgentium vide- 
ret. ' ^nuini fastus arrogantia recedente, duras ab- 
stinentia: vias, patientia; gressibus ambulantem? 



Praimrat .le 
atl vitam 
Moiiastieaiii, 



*al. disputa- 
tioiiiconjiiii- 
ctus. 



Lcetioiie 
librorniii 
B. Aiitjustini 
iiitpellittir iit 
jtruimilum 
ttiatiifestet. 



14 



CAPUT 



34 



VITA S. FULGENTII EPISC. RUSP. 



E Discir. 



Fatisttim 
Episcopinn 
exitlm adit. 



.Kgre ab eo 
admiuitur. 



Alii cnm 
imitanlur. 



Mater lurbula 
vcnitad Mo- 
imlerium. 



CAPUT IV. 

Religionis ingressus. 

M. uit auteni tunc temporis Episcopus quiilam lau- 
dabiliter pra;dican<lus, nomine Faustus, qni pro flde 
Catliolica non longe a catliedra sna jussus fuerat 
relegari. De multisenim Sacerdotibus hoc Hunerici 
tyranni persecutoris astuta malignitas ordinaverat, 
ut juxtapatriam propriam peregrinationis incommo- 
(lum sustinentes ad negandum Deum facile flecteren- 
tur. In eodem proinde loco, ubi relegatus tenebatur, 
Monasterium sibi construxerat : in quo spiritaliter 
vivens, apud omnes Christianos lionorabilis h.ibeba- 
tur. Ad hunc ergo S. Fulgentius, quippe ei notissi- 
mus, alaci-ifer venit, eique votura cordis sui fldeliter 
indicavit. Ille autem sciens sfficularem omnino juve- 
nem, verebatur talia credere poUicenti, dicens ei : 
Quare fili mentiris, ut servos Dei fallere delecteris? 
TuncerisMonachus, aut antiquam deliciarumtuarum 
consuetudinemsic repente mutabis, ut escarum vilium 
negligentior apparatus, et vestium sordidarum tuura 
aniraum non ofl^endat abjectio? Prius est, ut sis sal- 
tem laicus minus deliciosus : et tunc forsitan credi- 
bile putabo, quod renuntiare sajculo aut velis, aut 
valeas. Ad haec ille juvenis niagis ac magis inflarama- 
tus, repellentis nianum suppliciter osculatus, sic 
oculis in torram depositis precabatur ; Pofens est, 
Domine pater, dare volenti faculfatem, qui nolenti 
tribuit vulunfafem. Permitte raetantum tuisinlia;rere 
vestigiis : aperi raihi januam Monasterii : praebe san- 
ctm ajdificationis adjutoriura : fac me unum de disci- 
pulis tuis : et Deus novit, quomodo me liberet ab 
iniquitafibus meis. 

9 Hsec audiens beatissimus senex, gravissimum 
putavit, supplicantem diufius spernere ; tandemque 
flexus ad consentieiulnra : Mane, inquit, nobiscum 
fili, sicut vis. Experiaraur paucis diebus, utrum 
verbis facta concordent. Utinam superfluus sit timor 
raeus, et professio tua inveniatui- stabilis. Postquara 
ergo supplicanti consensum prffibuit sanctus Faustus 
Episcopus, sonuit illico per aflines et notos, Fulgen- 
tiura raonaclium factum, Gratulabantur boni, con- 
fundebanfur mali. Quosdam faciebat vita ejus trans- 
aeta in deliciis desperare ; qnosdam Singularis in- 
genii notissima scientia, magnum ;iliquid suadebatde 
profectu ejns velociter sperare. Qiiidam vero ftimilia- 
res ejus, quibiis ab infantia carissimus amicus et fide- 
lissimus fuerat, eum iraitari cupientes, ipsi quoque 
saeculura contempserunt, et se Monasteriorum gregi- 
bus raortifioata voluntate junxerunt. 

CAPUT V. 

Prima ejus eonslanliK a materno dolore 
probatio. 

f\ udit hoc mater, referentibus multis, ad oonsortia 
monachoriim fugisse Fulgentiura, totiusque doraus 
regenda; atque gubernandaB curam peiiitus dimisisse, 
nec omnino jam posse de fali proposito revocari. 
Turbatur, expavescit, et amoris nimii desiderio con- 
citante, qiiasi jani Fulgentius raoreretur ((fuamvis 
bene nioreretur, qui sic moriebatur) cjeliim nimiis 
lamentationibus pulsat: et sicut solent matres in fu- 
neribus filiorum, modmnnescithabere hacrymarum. 
Rapitur inconsideratiscursibus ad Monasteriumfuri- 
bunda, contiimeliis et conviciis Sanctum Faiistum 
nihil dubitans aggreditur ; Redde, inqiiiens, filium 
matri, redde doniiniim servis. Sacerdotes semper be- 
neficia multa vidiiis praestant, qiiare nunc domiis vi- 
duse per te jierit ? Ciii patienter respondit Episcopus ; 
Si tu raihi fllium tiilisses, ego te, mulier, deberem, 
quantum dolor imperaret, arguere : modo tu mihi 



juste contumeliam facis, quia ego fibi filium tiili. 

Quando enini tibi displicet, quia serviturus est Chri- 

sto, bene facis contumelias inferre Fausto. Sub his '^"""""' 

etiani sermonibus aBquaniniiter folerans, et affabiliter ^ "■''" ^ j 

arridens videndi salteni flliiim nullain prorsus dat 

licentiam. Illa sciens, quantum diligeretur a fllio, 

magnis ante januam Monasterii clamoribus ejulabat, 

et Fiilgentii nonien frequentius inclamans, desolatio- 

neni suam miserabiliter allegabat. 

1 1 Hsec prima beatum Fulgentium tentatio multis 
viribus impiilit, dum suam genitricem, quam semper 
ainaverat, ciii maxima devotione servierat, audiret FulgenUi 
auribus snis flere. Sursum tamen corde positus, au- «"s"""""- 
diebat, et non aiidiebat, nec illius preces advertere 
digiHim putabat, qiiiapietatem solitam religiosa cru- 
delitate vincebat. Ibijani fiiturae p.atientise in labori- 
biis multis exemplum fldelissimiim praabebat, et simi- 
lis ebrio per spiritalera gratiam factus, utrum mater 
esset, quodammodo ignorabat. Hic euni beatus Fau- 
stus Episcopus ex toto corde conversum primitus ap- 
probavit, et cum gaudio ceteris fratribiis dixit: Facile 
poterit hic juvenis tolerare quemcumque imposueri- 
inus laborem, qui potest maternum despicere jam 
dolorem. Illa mater dum se plangere saepius, nec ad 
se flliiim prodire cognosceref, in eodem loco eum jam 
non esse credebat ; quia si ibi esset, non ferre posse 
dolorem matris, adhuc virtutis ejus nescia, putabat. 
Sa;pe ergo iens ac rediens, et Episcopo molestias, et 
fllio plurimas aflerebat insidias, donec taedio victa, 
propriam reverteretur ad domum. 



B, 



CAPUT VI. 

Ejiis abstitientia. 



Jeatus ergo Fulgentius siipra ' humanum modiira 'al. cieJilii- 
laboribus se abstinentia; criiciabat, sine viiio et oleo lem.us. Rip. 
manducans et bibens, sic parce et tenuiter, ut inediie incredibilom. 
magnitudo siccatam corporis cutem fatiscere diversis 
ulccribus cogeret, ac superducta, qiiani dicunt, im- 
petigine delicati corporis pulchritudo foedaretur. Pu- JEgmat ol> 
tabaiit plurirai, tuncbeatum Fulgentinm suboccasione '"""'"" "/'s''- 
ipsiiis infirmitatis, aut recessurum sinnil a proposito """'<""• 
sanctitatis, aut reddendum deinceps tepidum, iie vel 
regula; coinmunis parsimoniam custodiret. Ille vero 
contra spem omnium, misericordiae Dei pr^venientis 
auxilio gnbernatus, ex infirmifate corporis ampliores 
vires anirai cipiebat ; et tanto abstinentior, quanto 
debilior, desaliite perpetua jugiter cogitabat; salutem 
vero corporis arbitrio Domini conimittebat, hoc iHmiamen 
plerisque dicens ; Sciraus omnes ex epiilis vitara so- f^rsisiii. 
lere servari, non sanitatem posse conferri. Nam ut 
sanetur infirmitas, si explenda videtur gute cupidi- 
tas; quare infirmantur etiam illi, qui conviviis lau- 
tioribus quotidie saginantnr? Toler.abat ergo infir- 
mitatem patienter, exercebat abstinentiam satis 
hiirailiter. Parvum namqiie piitiins oiiine quod facie- 
bat, de die in diem melior fleri gcstieb;it. Hoc pro- Comilescii. 
positum cordis ejus miserator et misericors Deus 
adjutorio superni jiivaminis fulciens, velociter ei cor- 
poralein restituit salutem. 

CAPUT VII. 

Bonoriun abdicatio. 

I unc animus viri sapientis altiori pietate commo- Hona siia 
tus, cum tota mente inundum sibi crucifigeret, et "latridoiial, 
ipse niundo crnciflxus, iter rectiim a juventute siia, 
sicut scriptum est, ambularet : portionem substantiae 
propriae, quamvis haberet fr.itrem jnniorem, nomine 
Claudium, per donationem soli contiilit inatri, ut a 
matre postinodum, si bene serviisset, donaretur et 
fratri. Sic salubri consilio superbiam junioris fratris 

edomare 



noii fratyi; 
ijnarc. 
Thren. 3- 



I JANUARir. 



3S 



NoV(t pcnccti- 
tio sitb lliitic- 
rifo. 



U (1(1 alitid 
Motiitsicrtiim. 



^ us. Bii). c\- 
ciisat. 



Fit Atibas nttit 
Felicc 



Fiitjtt ctim 
stiis. 



edomai-e (ie.^iderans, ut qui esse noIel)at iiumilis pi-o- 
pter pietatem, disceret liumilis esse propter heredi- 
tatem; mater quoque sanctissima po.st disce.ssum 
dulcissimi filii, cujusjam nonpoterat obsequio teti- 
flcari, ejus meruisset beneficio consolari. Quantas 
ibi tuncuniversilaudes et gratias Domino retulerunt, 
cum viderentbeatum Fulgentiuni sfeculari cupiditate 
calcata, rebus, quas distraliere et donare pauperibus 
non poterat, ne ofI'enderet bouam matrem renun- 
tiasse penitus, ut Christum invenire mereretur do- 
ctorem? Finita jam fuerant cuncta, quae eum in 
conversionis primoi'dio yidebantur affligere. 

CAPUT VIII. 

Abbas creatur. 

Oed quia hasc vita numquam potest sine suis ten- 
tationibus prteterire, nascitur rursus talis persecutio 
fidei, ut sanctffi niemorias Faustum Episcopum coge- 
ret per diversas latebras commigrare : nep in ipso 
Monasterio jugifer sineret quiescere. Tunc beatus 
Fulgentius tiniens aut in illo loco solus remanere, 
aut de loco in lofum frequentius transmigrare, con- 
sulto prius Episcopo Fausto, vicinum Monasterium 
petiit, ubi paucis et simplicibusfratribus Felixnomine 
Abbas prserat, amicus ejus ab adolescentia, cum quo 
semper etiam laicus familiariter vixerat.Tunc igitur 
eum Felix Abbas cum gaudio suscipiens.iraparemque 
se ejus virtutibus sciens. et nomen et potestatem ei 
tradidit .\bbatis. Ille plenus studio bumilitatis. ' re- 
cusabat privilegium potestatis. Et post multa certa- 
mina pietatis, ex conseiisu totius congregationis, 
passus violentiam caritatis, vix consentit esse collega 
boni consorfis. Ita duo viri sanctissimi di]igentes 
sequaliterDeum et proxinmm, ambo moribus similes, 
ambo melioresproposito, conversationeffiquales, unus 
scientia superior, jugum bonum gubernanda; congre- 
gationis excipiunt. Oquam felix servorum Dei nume- 
rus fuit. quibus cteperat prajesse Fulgentius ! quan- 
tum fulgebat illud Monasterium, cui dispensator 
permanserat Felix ! Dabant sibi mutuis nominibus 
etiam ipsi non minoris laudis auspicium. Felix voca- 
batur Fulgentius, viam Domini currens, et fama 
crescente Fulgentii, capiebat fructum sui culminis 
Felix. Unus tamen eorum, Beatus videlicet Fulgen- 
tius, docendis fratribus peculiariter vacabat ; alter in 
quotidiano minisfcrio sollicitius laboi'abat. Superve- 
nientibus fratribus unus verhum Dei singulariter prsE- 
dicabat, alter hospitalitatem diligenter prsepara- 
bat, et hilariter offerebat. Nihil alter sine con- 
sensu alterius facions ; sed sic ambo ceteris erant 
imperantes, ut sub unius se regula crederent consti- 
tutos. Ita dum timebat Fulgentium ofTeiidere Felix, 
Felicemque Fulgentius, mortificatisvoluntatibus pro- 
priis uterque vivebat, et de fratrum, quibus consule- 
bant, utilitate laudabiles, et de mutua, quam sibi 
reddehant invicem, subjectione sublimes. Quis istius 
afiecfus explicare possit loquendo virtutcra? Quos 
quieta pax adunaverat, nec hella valuerunt feralia 
separare. 

CAPUT IX. 

Perseevtio. Fuga. Insidiw a Prcslnjtero 
Ariano. 

lOed cum subito barbaricas multitudiuis provincia 
turbaretur incursu, videntes salutem temporalem 
fugse prEesidio vendicandam, labores illico perfei'cndiE 
peregrinationis excipiunt, limatoque consilio prociil 
abscedunt, uhinullabelli misceutis opinio, construendi 
Monasteriipraiberetintegramfacultatem.Promovent 
igitur castra spiritalia duces inclj-ti CEelcstis exerci- 
tus, et per ignotas Africie regiones, Monachorura 



suorum catervacomitante.paritergradiuntur, ubique 
facientes gaudium honis, invidiam malis. 

16 In territorio denique Siccensi, dum cogitant 
certas sedes statnere, regionis f<Ecunditate delectati, 
virorum etiam fidelium favore suscepti; Presbyter 
quidara sectae Ariauie in fundo Gabardilla pei'fldiam 
prffidicans; cui nomen quidem inter homines Felix, 
sed voluntas adversus Deiim semper infelix, natione 
Barbarus, moribus sievus, facultivtibns potens, Catho- 
licorum persecutor acerrimiis. Hic beati Fulgentii 
nomen in illis regionibus clarum fleri seutiens, recon- 
ciliandos occulte nnilfos, qiios deceperiit, suspicatur. 
Neqiie virum dignum Sacerdotio, vere adhuc esse 
Monachum credidit, sed eum suh habitu Monachi 
Sacei'dotis oflScium putat implere. Et revera Sacer- 
dotis oflScium laudabiliter etiam tunc implebat, nou 
aliquantos reconcili.ando, sed oinnes, quos attingere 
poterat, ad reconciliationera salutarihus monitis in- 
vitando : cujus sermo dulcis et rectus, quia dura quo- 
que corda molliebat, iiec immerito hunc Presbj-ferum 
sic timere pro sua perfidia compellebat. Arripit igitur 
Presbyter, insani furoris stimulis concitatus, Dei 
.■•.ervos crudeliter persequi, et per omnes vias custo- 
dilms distributis, ambulantium simpliciter obsidet 
itinera. Necessarium quippe fuerat athletas fortissi- 
mos, vohmtariis abstinentiie laboribus ad omnera to- 
lerantiam prieparatos, persequentiuin paulhilum tradi 
raanibus : ut martyrialis agonis eflecti participes, illiita 
discerent supplicia tolerare, prohaturi quid profecis- 
sent, si flagellis meinbra omnia dissip:intibus, a fide 
vera minime defecissent. Nescientes igitur cogitatio- 
nes raaligni serpentis, habentesque fiduciara con- 
scientiiE, nihil timentes, simul ambo gradiebantur 
secum loquentes. 

CAPUT X. 

Caimmtur Fulgentius et Felix; liic cwditur 
ab Arianis. 



Peb 

EJDS DlSCIP. 

fclix Presl/ij- 
ter Arianus 
Fttlijcntio iii- 
■^idialtir. 



Et. 



ecce suhito quasi violentia sievissimce terapesta- 
tis invadit incautos, dividit juuctos, ligat divisos, et 
feralibus vinculis oneratos, perducit ad Presbj-terum 
vinctos. EfRciiintur subito sine crimine rei, sine belli 
forte ciqifivi. Qnibus enim fugientibus nihil nocere 
potiierunt Maiiri, poenas ingerunt Ariani.Tunc ante- 
quani tenerentur, Felix Abbas paucos solidos, unde 
fKatruni sustentidjatur inopia, simpliciter uhi metiis 
suaserat, projecit, et custodiendos Dei scrvis, ipsi 
Deo conraiittit. divini singularis potentia rairaciili ! 
Nerao valiiit solidos illos projectos ad.spicere ; nulliis 
perniissus est victum pmiperum paiiperibus tollere. 
Sed illi soli,qui sic probiuidi fuerant, tenentur, lig.an- 
tur, ad Presbytennn perducuntur. Qnibus ore terri- 
bili violentus Presbyter intonat : Cur ex vestris regio- 
nibiis occulte venistis Christianos Reges evertere? 
Bene enim miser Christianos Reges esse dicebat, in 
qnibus Christura Regera Regura miserabiliterexuflla- 
vei-;it, et {juos Filiiim Patri a;qualein negare, similis 
Antichristo dociierat. 

18 Illis ad ba.'c veracissinia! responsionis verha 
parantibiis, inferri pi\Tcepitverbera priinitus. Igitur 
Felix Abliiis vehementi caritate coininotus: Parcite, 
ait.fratri Fiilgeiitio,quinonpotesttormentaperferre. 
Nolite i.stiini canlere, inter vestras nianus forsitan 
moritvirum. Convertatiir in me vestra crndelitas : ego 
scio quid confltear, in ine est omnis causa. Tmic di- 
lectionis admiratione stupefactus, removeri iiaiilisper 
beatura Fulgentium jubet, atque illum gravius cffidi 
ministris sievissimis iinperat. Tunc hilari animo Felix 
Ahbasverberibus subditur. Dolorein quippe cum gau- 
dio sustiuehat, quia beatmn Fulgentiiim uihil adhuc 
pati videhat. Ecce qualis fuit beatus Fulgentius circa 
amicos, ut usquo ad inortem diligi luereretur. Ista 

quippe 



Captttir Ft(t- 
gcnliiis. 



Pccuttiiiiii 
nbjcctam non 
i>id£nt bar- 
liari. 



Sistittir Aria- 
no Prcsbytc- 



Fcti.c Abbas 
ctrditnr : ro- 
(jat parci Ful 
ijcntio. 



36 



VITA S. 



Ejis Discir. 



quippe caritasbeatiFelicis, vitfEilliussanctremagnum 
perhibet testimonium.Neque eniui salutemsuam pro 
salute illius despiceret, nisi sibi primitus et nuiltis 
utilem jucundumque sentiret. Imitentur utrosque, qui 
Deo placere ilesiilerant. Alios doceat beatiis Fulpen- 
tius sio vivere inter fratres, ut amentur, foveantur, 
et in summis necessitatibus adjuvandi, etiam si peri- 
culum non defuerit, judicentur. Sumant alii de bono 
factoFelicis.\bbatis exemjilum, melioribusfratribus, 
etin Dei timore plas proficientibus, omuempratiam 
boniE voluntatis impendere. Quando enim talis cari- 
tas inter fratres fuerit, quali.s intersanctissimos viros 
fuit, vis totius tentationis facile .superatur: inimico- 
rum vero pertinacia continuo fr.angitur. Quamvis 
ssevissimus Presbyter etiam tunc de Felicis Abb.atis 
injuria miuime satiatus, necbeato Fulgentio parcen- 
dum putavit. 

CAPUT XI. 



FULGENTn EPISC. RUSP. 

pxtiterat, graviter commovetur, vindicare bcatum 
Fulgentium parans, si querelam de memorato Pre- 
sbytero depouere voluisset. Sed be.atus Fulgentius 
multis, ut boc faceret, suadentibus : Non licet, ait, in 
hoc saiculovindictamquajrere Christiano.Novit Deus 
quomodo servorum suorum defendat injurias. Iste 
Presbyter si gravissimi sceleris inter homines, me 
agente, receperit ultionem, patientise nos apud Denm 
perdimus retributiouem: maxime quiamidtos parvu- 
los scandaliz.are poterit, si Episcopi Ariani judicinra 
qualiscumque peccator, tamen Catholicus et Mona- 
chus quferam. Nolens ergo retribuere malapromalis, 
et vitam suam sciens necessariam bonis, ne quam 
forsan haareticorum violentiam denuo p!iterentur, ex 
illa provincia rursus egrediuntur, et ad vicina pro- 
vincijB suse loca celeriter regrediuntur: eligentes vi- 
cinos potius habere Mauros.quam p.ati molestissimos 
Arianos. 

CAPUT XII. 



Non viill 

queri dc illo 
Prcdnjtero. 



Fulgentius cwditur, uterqiie ignominia 
afficitur. 



FtiJgetUius 
i(edUur. 



Be 



* al. ad na- 
gella. 

Intcrloqui- 
lur. 



Iknim cmli- 
lur. 



?iudus cl de- 
ralvatus di- 
millilttr. 



fe.atus autem Fulgentius, vir oninino delicati cor- 
poris, utpote ex familia natus illustri, violentos im- 
petus fustium, repentini doloris acerbitate crescente, 
vix tolerans, sicut ipse nobis postea referebat, cogi- 
tavit Presl)yteri furentis insaniam vel moUire, si 
posset, vel certe paullulum, donec recrudesceret, 
avocare; quo facilius inter ipsas moras inveniretspa- 
tium respirandi, ne continu.ata preua omuino intole- 
rabilis fieret. Dico aliquid, si loquendi potestas tri- 
buitur, dum csederetur exclamat. Tunc Presbyter, 
putans eum confiteri velle, jubet quiescere cajdentes, 
et sic adhuc * a flagello suspensum, loqui priecepit 
quod volebat. Ubi dum beatus Fulgentius eloquentiae 
solitzE sermonibus bliindis, suffi peregrinationis est 
narrare aggressus historiam, Presbyterum facit .atto- 
nitum, diuque niinia verborum suavitate delinitum, 
pene totius crudelitatis reddit oblitum. Miratur Pre- 
sbyter beati Fulgentii facundiam, probat sapienti.am, 
magnumque .aliquem virum conjiciens, erubescit in- 
ferre violentiam. Sed ne proderet suis suam supera- 
tam fuisse szEviti.am : Ceedite, ait, iterum fortiter, et 
muItipUcatis flagellis lacer.ate verbosum. Etiam rne, 
puto, seducere cogitat, longoque in.anis fabula; cir- 
cuitu quid conficere moliatur, ignoro. Recrudescit 
iterum manus ' vesana tortorum.flagellisqueinnume- 
ris beatus Fulgentius exaratur. 

20 Tandem Presbyter de ill.ata cade confusus, vi- 
rorum laudabilium merita sentit, nec apud se eos 
tenere diutius ausus est; sed deformiter decalvatos. 



In jEgyptum navigaturus Syracusas 
njipellit. Consilium mutat- 

fj uxta civit.atem proinde, qure ' Ididi nuncupatur, 
fundare Monasterium incipiunt. ubi parvo tempore 
Domino servientes, insistebant operibus caritatis. 
Donec subito beatus Fulgentius ^gyptiorum Mona- 
chorum Vitas.admir.abileslegens.institutionumsimul 
atque coll.atiouum spiritali meditatione succensus, 
memoratas terras navigio petere statuit : duabus vi- 
delicet ex causis, ut vel ibi deposito nomine Abbatis, 
sub regula viveret in humilitate, vel districtioris ab- 
stinentise legibus subderetur. Et quia desiderium 
suum impediri poter.at publicatum, quajrit primitus 
occ.asionem proficiscendi Carthaginem. Dehinc ve- 
niens ad ipsius moenia civit.atis, uno tantum friitre, 
cui nomen fuit Redemptus, socio peregrinationis 
electo, n.avem conscendit, Alexandriam petiturus, 
nullos forte sumptusperegrinationitanta! necessarios 
secum ferens, sed in Deo, qui dives est, spem suam 
firmiter ponens, suaviter canebat cum David : Domi- 
nus pascit me, et nihil mihi deerit. 

23 Ventis itaque flatu prospero conseqiientibus, 
Syracusanumcontigitfeliciterportum;Deiquesummi 
providentia gubernante, ductus est <ad hanc civita- 
tem, ubi tunc Ecclesiam Catholicam beatus P.apa 
Eulalius gubernabat, vir eximi.^ sanctitatis, admira- 
bilis hospitalitatis, perfectissimie caritatis; in cujus 
corde thesaurus sapientiie spiritalis absconditus, inul- 
tos talentorum Dominicorum negotiatione dit.ibat. 
Virtute enim discretionissuperomnia decoratus, Mo- 
nachorum professionem singulariter diligebat; haben: 



Fulgcnlius 
lcgens Vitas 
fP. vutt ire 
iu Kfjyplum 



Syracusis cx- 
cipilur ab Eu- 
lalio Ejiiscth 
po riro san- 
cto. 



Ilepcrit abjc- 
•inm yecu- 
niaiii. 



abLatis etiam omnibusvestimentis,exdomo sua nudos etiam ipse Monasterium proprium, cui semper adhse- 

rebat, quoties ab Ecclesiasticis actibus vacabat. Ad 
hunc ergo beatus Fulgentius veniens, inter alios pe- 
regrinos hospitalitatis officiolibenterexcipitur. neque 
tamen diu latere permittitur. Moxenim, sicut moris 
est, in convivio Sacerdotum, dum de divinis rebus 
ortus est sermo, virum singubaris scieuti.-e locutio 
sua coutiuuo prodidit. Intellexit Episcopus, ex ornatu 
sermonis, et responsionura moderatione, sub mona- 
chico habitu magnum latere Doctorem : distulit tamen 
eumdem vel quis esset, curve advenisset, convivis 
priBsentibus, inter epulas quiierere. 

24 Post praudium vero cum meridianis horis in 
domo sua deambularet Episcopus, per fenestram re- 
spiciens, observantem sibi sicut ceteros, beiitum Ful- 
gentium vidit: quem continuo peculiariter vocans: 
de Institutionibus, ait, et Collationibus loqui coeperas, 
dum pranderemus. After, obsecro, mihi codicem, si 
portas. Ille sine mora jussis obediens. codicem detu- 
lit, in quo quid contineretur, verbis propriis jussus 
exponit. Admiratur sanctus Eulalius scientiam juve- 
uis, et tali hospite delectatus, cur ex Africa venerit, 

diligenter 



inanesque projecit. Sed nec illa decalviitio viris san- 
ctissimis turpitudinem, nec nuditas attulit confusio- 
nem : quia tolerata propter odium religionis injuria, 
primie jam confessionis decoraverat ornaraento, su- 
perna gr.atia fulciendos. Processerunt itaque de domo 
Presbyteri, tamqu.am de loco gloriosi certaminis, 
insignis victoriae laureis coronati ; reversique per 
campum, ubi fuerant capti, solidos, quos Abbatem 
Felicem projecisse diximus, integro ibi numero serva- 
tos inveniunt, et quasi ex divina manu restitutos 
hilariter accipiunt; agentesque ineffabiles Deo gra- 
tias, qui consoliitur humiles in omni tribulatione 
eorum, revertuntur ad proximos fratres. 

21 Hujus autemcrudelissimi facti detestabilis opi- 
nio, cunct.am simul mcestificiit regiouem; nunti.atur 
etiam Carthagine fama. Inter alios quoque Ariano- 
rum Episcopus dolet mactatum gravi ciode beatum 
Fulgentium. Et quia parentes ejus cognitos habebat 
idem Episcopus, ipsumque beatum Fulgentium sin- 
gulariter adhuc laicum dilexerat, adversus Presbyte- 
rum suse religionis et parocliiaj, qui ca;dis auctor 



E.X doctriua 

aonoscitur. 

Dissimulat 

quocat.Socias 

idprodil. 



I JANUARII. 



o7 



<liligentei' inquirit. Ille metiicns ari-ogantias notam, 
si desiilerium suum fateretur, incuiTere : Parentes, 
inquit, nieos requiro, quos in illis partibus vivere 
peregrinos andivi. Vere enini parentes snos requi- 
rebat, quoruui suavissimos mores imitai'i ciipiebat. 
Intellexit Episcopus responsum nuii inanifestuin, to- 
tiusque itineris ejus per alteruni fratrem, (fuit enim 
simplex) investigat causas. 

23 Ibi tunc Beatus Fulgentius salubriterproditus, 
veritatem simpliciter confitetur ; iturum se ad ulti- 
raam Thebaidffi regionis eremnm dicit, ut illic, sicut 
lectio monebat, mundo mortuus viveret, ubi major 
mssMula abstinentium numerus assumptioni suce nuUum gi- 
«ntqmmuter gneret impedimentum, sed forte potius prwberet 
Eiilalnis. exemplum. Recte facis, respondit Episcopns, cupieiis 
meliora sectari : sed scis, quoniam Deo sine fide im- 
possibile est placere. Terras, ad quas pergere concu- 
piscis, a communione Be.iti Petri perfida dissensio 
separavit. Omnes illi monachi, quorum priedicatur 
mirabilis abstinentia, non Iiabebunt tecum altaris 
sacramenta communia. Quid ergo proderit affligere 
jejuniis corpus, ubi solatiis spiritalibus indigebit 
anima. quaj multo melior est corpore? Revertere fili, 
ne vitse melioris iiitiiitu,periculum rectee fidei patia- 
ris. Ego etiam quondam juvenis, antequam me Pon- 
tificalis honoris gratia praDveniret indignum, diu 
cogit.ivi sanctissimje liujus professionis in ipsius 
proviucijemonasteriisadimplere propositum, sed h«c 
causa me probibuit assumpta perficere. 

26 Consensit Beatus Fulgentius monentis patris 

consilio salutari, suipque intentionisfervore deposito, 

suadeturibiapndSyracusam paucismensibus degere, 

Fiilncnlhis Sancto Eulalio pricbente victum et hospitium con- 

(lO.t/jM, hospi- gruum. Sed quia bon.T mentis indoles numquam va- 

tahialmerga cat, caritatis opera semper exercens, in ipso parvis- 

almexercet. gjmj hos]iitii, quod acceperat, habitaculo coapit 

hospitalitatem multis supervenientibus exhibere, pe- 

regrinus et alterius indigens solatio, consolandos 

suscipere peregrinos. Miratur S.inctus Eulalius af- 

fluentera sancti anirai libertatem, magnoque gaudio 

saginatur, diim per manum Beati Fiilpentii, ciii vi- 

ctumquotidi.inura niliil Iiabenti ministr;ib,it, alimenta 

miuistrari non habentilnis videret. Et si fas est di- 

cere,comparationeminoriiincresccre solere majores, 

- quaravis esset Sanctus Eulalius in [lauperibns guber- 

nandisomninoperfectus, operataraenBeatiFuIgentii 

considerans, de die in diem plus raisericors efficieba- 

tur et largus. 

CAPUT XIII. 

Ruffiniamim convenil. Romam visit, Theo- 
dorici triumphos speclat. 

Peracto itaque prfesentis liyemis tenipore, cura 
velieraens Beatum Fulgentium commovet, Epi- 
scopum queradam Ruflinianum noraine, qui persecu- 
tionis violentiam fugiendo declinans, ex Byzaceno 
concilio navigarat, ibique provinciie Sicilife vicinus, 
in quadara brevissima commorabatur insula, vitam 
monaclii laudabiliter gerens, videre indiflerenter, ut 
ejus admonitione secundo firmatus, quid facere de- 
beret, agnosceret. Hoc autem volebat, iion quia Eu- 
lalio Pontifici minus credebat, sed in rebus dubiis 
utilissimum semper esse multorum consiliuni sentie- 
bat. Per raultos itaque pedestris labores itineris ad 
illum Siciliie veniens locum.cui plus propinquior illa 
iiisula fuerat, ubi Saiictus Ruffinianus Episcopus lia- 
bitabat, modica iiavicula deportatus, Saceriloti ve- 
nerabili velociter priesentatur : a quo similiter, ne in 
.^^gyptum proflcisci perseveraret, adraonitus, reilire 
protinus ad proprinin Monasterium, neque tamen 
Apostolorum menioriam prietermittere, statuit. 

28 Occasione igitur navigii felicioris inventa,Ro- 
mam veuit, et auctorum sa:cularium consono semper 



liutlmiamm 

Episcoiiiim 

iiwisil. 



ore laudatam, caputqne mundi veraciter appellatam, 
festinus ingreditur civitatem. Fuit autera tunc in Urbe 
maxiraiini gfiudium, Theodorici Regis priesentia, Ro- 
ni.ani Senatus et populi hetificante conventus. Unde 
contigit, ut BeatusFulgentius, cui raundus olim fuerat 
crucifixiis, postquam sacra Martyrum loca vcner.abi- 
liter circumivit, omnesque servos Dei, quorum in 
brevi capere notitiam potuit, huinili olisequio salu- 
tavit : in loco, qui Palnia aurea dicitur, meraorato 
Theodorico Rege, concionem faciente, Romanae Cu- 
ri,T3 iiobilitatem, decus, ordinemque distinctis deco- 
ratura gradibus adspectaret, et favores liberi populi 
castis audiens auribus, qualis esset hujus siecnli glo- 
riosa pompa, cngnosceret. Neque tamen id hoc spe- 
ctaculo libenter aliquid intuetur, neque nugis illis 
sajcularibus superflua illectiis delectationeconsensit : 
sed inde potius ad illam superna! Hierusalera deside- 
randamfelicitatemvehementerexarsit, salubri dispu- 
tationeprffisentes sic .admonens fratres : Quam specio- 
sa potest esse Hierusalem cselestis, si sic fuIgetRoma 
terrestris! Et si in hoc sa;culo datur tanti honoris di- 
gnitas diligentibusvanitatem,quaIishonor et gloriaet 
pax pra;stabitur Sanctis, contemplantibus veritatem ! 

CAPUT XIV. 

Dotnum rcversus novum Monasterium con- 
struit. Inde clam fiujit ut lateat, et sibi 
vivat. 



Peh 
E.its DlSLlr 



Visilat loca 
sacra. 

Siwctat 

triiimpliiim 

Tlicodorici- 



Mu 



.ulta his similia Beatus Fulgentius illo die sa- 
lubriter disputavit, et jam toto corde Monasteriura 
siium revisere cupiens, ad Africam velociter pex Sar- 
diniam navigavit : vix credentibus prse nimio gaudio 
monachis suis Beatum rediisse Fulgentium. Nescie- 
bat plane sancta fraternitas, quid primitus ageret, 
utrura ile absentia Patris quereretur, an potius de 
priesentialietaretu r. NuUus tamen ausus est eum, quia 
discesserat, cnlpare.sed ciincti potius satagebaut pro 
reditu ejus Deo gratias agere. Jnnguntnr servornm 
Dei gaudiis etiam laici : lietantur omnes houe.sti ac 
nobiles viri,quod Beatus Fulgentius Africanie Eccle- 
.siie Doctor praedestinatus, non diu fuisset in trans- 
marinis regionibns occupatus. Certatim denique siu- 
guli properant ampliora pra;bere sohitia pietatis, 
quibus fovereturaiiimus revertentis. Offertur deuique 
a quodam, nomine Silvestrio, bene Christiano, et 
proviucise ' Byzacenae priraario, locus aptus Moua- 
sterio fabricaiido, cujus gleba pingiiis ac fertilis, iii- 
stitiieudis hortis nptidiili fiecuuditate congrueret, et 
quoil plus eligendiim videb:itiir, longe adhuc a furore 
bellico constitutus. quietissimaB pacis securitatem ple- 
nissimam daret, honestis pluriniis per viciuas pos- 
sessiones conimanentibus : quorura frequens oblatio 
trans,actioneni facilliraara inonachis proinittebat, ut 
regnum Dei qua;reiitibus, uuUa cura sa;cularis trans- 
actionis obstreperet. 

30 Libenter itaque B. Fiilgentius hominis religiosi 
devotam suscipiens oblationein, siiie iiiora in loco sibi 
concesso Monasterium funihit, pUirimosque ad cou- 
versionem piis monitis invit,anilo, monachorum mul- 
tiplicat uumerum, et magiite congregiitionis eflicitur 
Pater. Quanivis saue spiritalia uieditiiri jugiter con- 
cupisceret, anipliori tamen soUicitudine disteiidicom- 
peIIitur,otium sanctum qusereus ex dilectione verita- 
tis, negotia multa suscipiens ex uecessitate caritatis. 
Unde victus iiliquaiido contemplatione meliorum, 
lectioni et orationi taiitum vacare desiderans,cogita- 
vit diu, quomodo sarcinam priesentis onerisiibjiceret, 
et sub aliorum regimine constitutus, ipse potius sub 
regulaviveret, quamviveudiregnlamceteristraileret, 
secundum prieceptum Doniini, uiagis utile judicans 
imperantibus obedire, quam obedientibus imperare. 
Cogitanti vero ea diutius, talis subito seiiteutia na- 

scitur 



tii Africfim 
redit. 



*iis. Rip. 
By^iintiiiic. 



Comlritit 
itoimtcriitin. 



EJOS DlSCll'. 

a alti Mss. 
iinccnsL 
h itii Mss. 
fl/ Sur. Vcn- 
ncscnsi. 



Cttm aliifd 

Momstcrium 

petit. 



Priiintiis 
itcijil. 
,Ionn. (i. 



Sui CHIII' 

rciiclinil. 



Cuijillir aii 
sim rcdirc. 



*MSS. Rijl. 

iid dcsidc- 



'//(i MS. Sur. 
Vinlonim. 
Poscilltr ad 
rpiscajialum. 



38 VIT.\ S. FULGENTII EPISC 

scitiir. Est in meilio vadosi maris sinu Monast«rinm 
tt Vivecensilittori proximum, ^Beniiefensi autera ma- 
xinia ex parte contiguum : ubi neque liortos colere 
parvissimi scopuli limes sinit angustus, neque ligni 
vel potaliilis aqua; consolatio saltem ministratur exi- 
gua, sed rei utriusque per brevissimas naviculas quo- 
tidiesufficientiapraiparatur. Inhoc Monasterio regidi 
propositi disciplina antiqua servatur.ab infantia sua 
plurimis usque addecrepitamsenectutem sanctissime 
ibi viventibus, sanctEeque professioni congrua opera 
laudnbiliter exercentibus. Ubi tunc dno Pi'esbyteri 
peculiares, et merito mirai)iles, et immaculata; se- 
nectutis honorevenerabiles, Abbatis ofRcio fungebail- 
tur, nuniquam de ccenobio recedentes, sed Ecclesia- 
sticse dignitati multos viros idoneos nutrientes. Ad 
hoc ergo Monasterium clam Beatus Fulgentius pro- 
ficiscitur, ibique in congrogatione tam niaxima nomen 
ponit Abbatis, et adunatus multitudini monachoruin, 
fulget quidom super ceteros scientia mirabili, elo- 
quentia speciali, sed subjicitur oranibus laudabili hu- 
militate, atque obedientia singulari. Memor quippe 
illius Evangelicfe sententi:e, qua Dominus no.ster di- 
cit:Non veni facere voluntatem meam, sed ejus, qui 
misitme; omnes suas mortificat voluntates ; jejuniis 
insuper, orationibus, vigiliis et abstinentiK vacans, 
totumquese cum vitiis et concupiscentiis saecnlaribus 
crucifigens, manibus etiam snis delectabiliter opera- 
batur. Nam et scriptoris arte landabiliter uteb.atnr, 
et-palmarum foliis fl;ibelIos sffipissime contexebat. 
Cuioperi, etiam cum fuisset Abhas, in suo Monasterio 
vacabat. Lectioni autem in cellula frequenter coram 
fratribus insistebat, apud omnes amabilis, honorabi- 
lis et jucundus. 



RUSP. 

CAPUT XVI. 

Ejdscoiuitum lantispcr fugit. 

Oed quia tunc Regalis auctoritas Episcopos ordi- 



CAPUT XV. 

Cogilurad suos reverti. Sacerdotio initiatur. 

Oed quanta in eodem Monasterio laetitia, tanta in 
illius exorta est repente tristitia. Gaudebant isti, qui 
eum susceperant : dolebant illi, qui amiserant. Nasci- 
tur inter eosnova pngna caritatis. Isti novum socium 
temiciter amplectuntur; illi anfiquum patrem reddi 
sibi snppliciter de|)recantur. Isti se ornari de pra;- 
sentia ejus; illi de absentia deficere confitentur. Bea- 
tus vero Fulgentius magis volens discere, quam do- 
cere, consentit hic esse, ubi fuit inferior ; et trepidat 
illuc redire, ubi cunctis posset esse superior. Tuuc 
Abbatis Felicis et omnium fratrum, quos reliquerat, 
dolor ex necessitate consilium sumens, patrocinio 
sancti Fausti Episcopi insulanos monachos pulsat. 
lUe protinusEpiscopali auctoritate suum esse raona- 
chum Fulgentinm allegat, sibique reddi, et ubi ipse 
jusserit, vivere debere confirniat. Minalur excommu- 
nicationem contradiceutibus : ipsum vero Fulgen- 
tiura, nisi consentiat, inobedientibus similem pro- 
nuntiat judicandnm. Quid multa? Deponitur rursus 
Be;itus Fulgentinus ad monasterium proprium, sub- 
ire praicipitur Al)l);itis ofBcium; et ne iterum ' a de- 
siderio spiritidi mut;ibilis fieret, repentc eum Sacer- 
dos Pi-esbyterum consecKit, ut Abbatis et Presbyteri 
decoratus offlcio, nec Monasterium relinquere, nec 
in alia posset Ecclesia ordinari fortuito. 

32 Victus igitur, et honoris conipedibus vinctus, 
coepit jam Beatus Fulgentius aequauimiter Monaste- 
rium sunmregere, famaquecrescentelaudabili, super 
omnes Africse pi'0vincias innotescere : in ipso autem 
■ Nuntorum territorio tamquam proprius Episcopus 
honorari, par.atis omnibus, quandocunnnie facnltas 
ordinandi Episcopum concessisset, Beatiim Fulgen- 
tiumprimum Sace]'dotemvocibus et mentibuspetere, 
nec alterura nisi Beatum Fulgentium sibi conseci'ari 
perniittere. Desideriiim deinde pnpiilorura Deus vide- 
bat, ijisum quoqne Be;itum Fulgentium non latebat. 



Pastoreslicebat, securusinterdictionisliujus tnmpora 
ti'ansigpb,at, superfluum judicanshonoremfug;B prs- 
sidio recusare, quem nec dare ;vlicui fas erat, nec 
accipere. Postquam vero sacra turba Pontificum, 
qui remanserant, communicato inter se consilio, 
deflnierunt adversus prajceptiim Regis in oranibus 
locis ordinationes celebrare Pontificura, cogitantes 
ant Regis iracundiam, si qua forsitan existeret, 
raitigandam, quo facilins ordinati in siiis plebibus 
viverent ; aiit si persecutionis violentia nasceretur, 
coronandos etiam fidei confessione, quos dignosinve- 
niebant promotione; ministeriura vero suum facilius 
impleturos, atqne inter ipsas tribulationes propi'iis 
plebibus solatia pi'a;staturos ; Fit repente communis 
assuraptio, Presbyteros, Diaconos, et si quos inve- 
niret electio, rapere, benedicere, consecrare, certa- 
tim locis singnlis properantibus, ne in tali studio 
aliquis aut tardus, aut novissimus videretnr. 

3,i Tunc beatus Fulgentius eligentiura vota velo- 
ciori praeveniens fiiga, latebris incertis absconditur, 
nec quaasitus ullatenus invenitur. Plebs ipsius loci, 
nbi fuerat Monasterinm constitutum, differre suara 
prorsus electionem, donec inveniret Beatum Fulgen- 
tium, cogitabat. Verurataraen timens, ne dum diu 
Beatus Fulgentius quseritiir, fama haec Carthaginem 
perveniret, atqne inde rursus Regalis interdictio 
nasceretur : ita corapellentefestinationisnecessitate 
suadentur sibi de suis clericis alterum quferere. Sic 
per inulta loca, ubi Beatus Fulgentius aut primus, 
aut solus electus est, postquam miuime potuit inve- 
niri, dedit aliis honoris summi licentiam. Repleta 
jam fiieratprovinciaByzacenanovisSacerdotibus ; et 
pene vix paucarum plebiura cathedrre remanserant 
destitutae : Regis quoque commota saevitia cunctos 
jara decreverat exilio ra.ancipandos, in ipsum primi- 
tus ordinatorera, idest, Primatera, nomineVictorem 
procedente sententia : Qui jam a servis Regis exeun- 
tibus captus, ad Carthaginem ducebatur. Et omnino 
succedente majore tristitia, versa fuit in publicos 
luctiis ordinationis assumptoe tetitia. Tunc occultis 
nuntiis ' edocentibus, tr;insisse tempus faciendas 
ordinationis, Beatus Fulgentius putans, cathedris 
quam maxime proximis Episcopos haberi proprios, 
ipse rursus Monasterii sui congregationem gubernare 
revertitur, niliil diibitans, neque formidans, sed 
omnino se Pontificalis dignitatis evasisse sarcinam 
gaudens. 

CAPUT .XVII. 

Episcopus ordinatur, frustra obnitente 
Felice Diacono. 



Conlra Tra- 
samundi edi- 
ctutn ordi- 
natttur ttovi 
i:iiiscopi. 



Ftdgctllitis iit 
fuaifit Episco- 
liuiuiu. latel. 



Oplaturn 
muttis. 



*fl/.educeii- 
libus. 



V.., 



'rumtaraen altiori consilio Deus noster prffide- 
stinata perflciens, cui dederat docendi salubriter 
facultatera, doctrina; salutaris dare jam volebat au- 
ctoritatem,iiodeesset fidei Catholic^e contra Ari.anos 
fidelissimus pr,\!dic:itor. In tempore ergo tribiilatio- 
nis ;ibscondere ■noluit vas eIectionis,perquemdispo- 
suerat implere offlciura pra^dic.ationis. Er.at adhuc 
Ruspai oppidum nobile, clarissiniis h;ibit;itoribus 
prorsus illustre, cui miUus fuerat Episcopus ordina- 
tus: QuiaDiaconusquidara Felixnoinine, qui ;iinliire 
volvenit repudiatus, houorcm Pontificis iii illo loco 
nec ipse merebutur, nec alterum accipere patiebatur. 
Fi',ater quippe illius germanus, aniicus Procur.atoris, 
per potentiara sfficularis actionis ministrab:vt vires 
ambitionis. Dolor honestorum civium mentes vehe- 
mens exagitabat, cur soli remansissent sine patre 

spiritali. 



ttttspa olt 
Fclicis Dla- 
cotti amtiitiii- 
nctn carct 
Episcopti. 



I JANUARII. 



39 



Fidgcntms co- 
gilur Episco- 
pitttmi cum 

SUSCipCTC- 



l-'clix Diaco- 
tiiisciinsidia- 
litr. 

PmI. 139. 6. 



Qiti tamen 
7II0X benigne 
itb co recipi- 
titr; 



scil n Dco 
i/cinde puni- 
tur cum so- 
ciis. 



Flttgcntii Ejii- 
scopi virlu- 
Its. 



spiritali, qui videbaiitur sujier ceteros excellerenobi- 
tate canuili. 

3CTnmrepente famaveraxdolentibusnuntiat Bea- 
tum Fulgentium.quem tot loca primo Sacerdotio ju- 
dicavprant dignum, nullatonus tcmpore ordinatinnis 
inventum, remansisse Presbj^terum, gloria majore 
vestitum, quod lionoris superioris sic calcaverat ap- 
petitum. Illis, quibus displicebat superbus ambitor, 
placet iste laudabilis excusator. Consentitur ab om- 
nibus, ipsum sibi esse servatuni, propterea minime 
tantis plebibus anibientibus ordinatum. Nesciente 
igitur lieato Fulgentio, Victor Primas in itinere pe- 
titur a Ruspensibus, et vicinis Episcopis ordinandi 
Fulgentium licentia datur. Tunc aggregata violenta) 
multitudinis manu, repente Beatus Fulgentius, do- 
lens oculos. in cellula propria reperitur, invaditur, 
tenetur, ducitur, et Pnntilex esse non rogatur, sed 
cogitur. Inde ad Episcopum, quia admonitus fiierat 
ordinationem celebrare,perductus, ignoti populi con- 
stitnitur P,ater : ita ut in illo Proplieticum illud com- 
plerividereturoraculum, Populusquera non cognovi, 
servivit mil;i. Nimis autem gratissimus vir sapienti 
adspectu, et favores populi suffragantis augebat, et 
a quocumque tunc vidcbatur incognitus, liumilitate 
vestium blandus, modestoque incessu venerabilis Iia- 
bebatur. Cum vero loqui quippiam, cogente interdum 
ratione, voluisset. in ore ejus omnis turba pendebat, 
ex locutione familiari considerans,quaIis esset spirita- 
lis magistri futura doctrina.Propterquod ex omnibus 
possessionibus, ubicuraque transibat.populus cnnflu- 
xerat ad favendum.RuspensjEcclesiEe quantoserius, 
tanto meliorem confitentes provenisse Pontificem. 

37 Diaconus porro videns suie ambitionis conatus 
vanissimos defecisse, quod solum remanere deluso 
poterat, ssevit, et tardus. Innuraeris denique congre- 
gatis, venienti filio pacis scandalum, sicut sacer lo- 
quitur psalmus, juxta seraitam ponit. Viara igitur, 
per quam veniebat Dei servus electus, obsedit ambi- 
tor infestus. Sed ubique siraplicibus subvenit Chrl- 
stus, nec impediripotestabhoraineSacerdotiselectio, 
quam non prajcedit amljitio. Neseio quo .sancti Spi- 
ritus admonentis imperio, per alteram viara populus 
qui pra;cedebat, ambulavit, et Beatum Fulgentium, 
dum adhuc hostis sedetin via, suppi'suam cathedram 
collocavit. Celebrata sunt eodem die divina solerani- 
ter Sacramenta, et de manibus Be.ati Fulgentii cnm- 
municans omnis populus, tetus abscessit. Quod 
postea Diaconus audiens, divin^e vnluntati, licet 
tardius, cessit. Hunc illicn revertentem Beatus Fu!- 
gentius benigne, affabiliter, clementerque excepit, 
ita ut eum postea Presbyterum ordinaret. Sed ultin- 
nem debitara divina justitia deraonstravit onmino ve- 
lociter. Ipse enim Diaconus, jani Presbyter, intra 
annura mortuus, et Procurator ei consentiens ad pe- 
nuriam est redactus. Dederunt enim poenas tempo- 
ralis audaciEe, quibus potens est Deus prseparare in 
futuro gratiara caelestis indulgentia;. Nos istud pro- 
ptereacommemor.indura jiutavimus, ut ostendereraus 
hinc Beato Fulgentio majorem crevisse circasingu- 
los auctoritatem, dum cognoscerent in istis vigilasse 
divinam severitatem. 

CAPUT \V1II. 

Vila in Episcopatu. 

Ouscepit interim Beatus Fulgentius Episcopatum 
sine aliqua ambitione, cuni maxinia devotione, ma- 
nente in contradictoribus Doraini ultione. Nec ita fa- 
etus est Episcopus, ut esse desisteret monachus ; sed 
accepta Pontificis dignitate, professionis praeteritae 
servavit integritatem. Servata vero professionis in- 
tegritas, plus ornavit Pontificis dignitatem. Num- 
quam denique pretiosa vestimenta qua;sivit, aut quo- 



tidiana jejunia prietermisit, aut conditos suaviter P^n 

cibos vel intei' hospites manducavit, aut discumbendo ''•""^ Discir. 

saltem requiescere et resnlvere rigidum prnpositum 

voluit, sed una tantumvilissimatunica, siveper <T8sta- 

tem, sive per hyemem est patienter indutus. Orario 

quidera. sicut omnes Episcnpi, nullatenus utebatur : 

pelliceo cingulo tamquam monachus utebatur. Sic 

stndio humilitatis amljitionem vestium fugiebat, ut Pmipenas iii 

nec ipsa calcearaenta suscipiens clericorum, aut cali- "cstitu, 

gis in tempore hyemis, aut caligulis in tempore iestatis 

sirapliciter uteretur. Intra IMnnasterium sane inter- 

dum soleas accipiebat; frequenter nudis pedibus am- 

bulabat. Casulam pretiosara vel superbi coloris, nec 

ipse habnit, nec monaclios snos habere permisit. Sub- 

tus casulam nigello vel lactineo pallio circumdatus 

incessit. Quando temperies aerb invitabat, solo pallio 

intra Monasteriuni est coopertaS. Scipulis vero nudis 

numquam a nobis visus est, nec deposito saltem 

cingulo somnum petivit. Susc autera continentiai Deo 

teste flduciam gerens, in qua tunica dormieb.at, in 

ipsa sacrificabat : et in tempore sacrificii mutanda 

esse potius corda, quara vestinienta, dicebat. 

39 Huic beatissimo Sacerdoti nnllus aliquando ex- 
torsit cujusiibet generis carnes accipere, sed sola 
sinipliciter olera, ptisanas, et ova, quamdiu juvenis 
fuit, sine oleo; postquam vero senuit, superfuso oleo 
manducavit; ideo * persuasus oleum accipere, ne ca- 
ligoprsevalensoculorum, lectionis impediret officium. suasus. 
A vino autera sanus seraper abstinuit. Si quando 
vero compellenteinflrmitatisnecessitate.modico vino 
uti compulsiis est, calicibus plenis ,aqua superfiindens 
quippiam meri, nec saporis ejus, nec odoris jiicun- 
ditjite frueb.atur. Antequam vigilia; nuntiarentur a 
fratribns, ipse seraper corde et corpore vigilans, aut 
or.abat, aiit legebat, aiit dictaliat, aut cuicumqiie spi- 
rituali meditationi solus vacaliat : quia se per diem 
filioriim Ecclesias necessitatibus occupari jugiter 
scieb.irt. Ad agendas cum servis Dei vigilias interdum 
descendebat, sed privatas apud se vigilias studiis, 
quibus dixi, nmlto laudabilius exercebat. 



*MS. ilip. plus 



Yigitantiu. 



T 



CAPUT XIX. 

Monnsterium RusjHe construit. 

n nullo aiitem Inco visus est sine Mon.achis habi- g^.^ .^ ;;„ 
tare : propter quod a civibus Ruspensibus hnc pri- Momsleriitm. 
mnm beneficium nrdinatus Episcopus postulavit, ut 
fabricandoMonasterio locum cnngniiim darent. Tunc 
ex pluribus civibus obedire festinantibus optimo Sa- 
cerdoti, quiil:im nomine Postliumianus, Cbristia- 
nissimus, et inter siios nobilissimiis civis ; agelhim 
proprium fideliter obtulit, non longe ab ecclesia con- 
stitutum ; ubi pinis surgentibus in excelsnm, speciosi 
ncmoris virebat amoenitas. Excepit Beatus Fulgen- 
tius libentissime locnm, cujus etiam ligna necessaria 
futuriE fabricaa conspiciebat : protinusque Beatum 
Alibatem Felicera venire velocius persuasit, cum 
maxima pene totius congreg.ationis multitiidine, 
nisi quod paucissimns fratres in illn Mnnasterio de- 
reli([uit, quibus iiniim e fratrilius, Vitalem iiomine, 
prsepnsuit. Tali vern charitatis lege Monasteria utra- 
que prsecipiens vivere, ut qiiasi nnn fuissent locis 
divisa, sic essent iinanimitate conjuiicta. Si qnns au- 

tem novos monachos vel in.isto, vel in illo Mnnaste- "' ' "' 

. /,, . i . . . . eitin prtorc 

rio Uiristus .acquireret, tempus mter se conversioms piUcs Atiliit- 
ordiiiemque servarent : et si quando ad se videndos, Hs. 
jubentibus diimtax.it Prioribus, venirent, iion utho- 
spites, sed (luasi uiiius congregatiimis horaines su- 
sciperentur : Beati vero Fulgentii Episcopi provisio- 
nibus commiiniter gubernati, Patreni spiritalem 
simplici vener.irentur aflectu : sic Beato Fii^entio 
singula disponente, ne susceiita regendorum fiircina 
clericorura consolationeni perderet monachorum. 

CAPUT 



/lU 



pF.fi 

T-ius Discir 



PclUtiir in 
rxiliinn. 



♦ lUl MSS. (U 

Sur. (lit-lnis. 



Mngna ejm 
ob (loclrimm 
tntctorilas. 



Cclcris Epi- 
scopis csl <ib 
episloiis. 



• Ms. Bonif. 
colligerc 



• MS. lUj). 

(^imclih. 



CAPUT XX. 

S. Fukjentii exiliuni 



Jlnter ea peiite dirigiintur ministri Regalis fui'oris, 

ut detentus eti;im ipse, cum cetei'is in exilium Sar- 

diniamconfessorChristinobilistruderetur.Abductus 

ergo velociter, licet doleret Ecclesiam suam iiullis 

adhuc eloquiornm suorum monitis eruditam, reman- 

snram protinus destitutam ; sapienter tamen tristi- 

tiam gaudio majori vincebat, quod tam gloriosffl 

confessionis esse particeps inchoabat. Comitantibus 

ergo monachis simnl et clericis, magister egregius 

utriusque professionis exit, fientibus omnibus laicis, 

de cathedra honoris ad locuiii lieati certaminis, pa- 

ratus fidem Catliolicarti mente libera, voce forti co- 

ram Regilnis et potestatibns confiteri. Suscepit eum 

Cartliago venientem, fructumquc notitia; ejns in 

paucis ■suis fidehter gustans, multa obtuht munera ; 

quai beatns Fulgentius Monasterio ilh, quod fabricari 

delegaverat, profuturamandavit. Ipse vero navem cru= 

cifixo corde et corpore iiudus ascendit, habens secnm 

phirimas rtivitias scieutia! singularis, quibus omnes 

ubicumque veniebat, indeflcienti largitate pascebat. 

4-2 Interalios sane Episcopos, cum quibus exilium 

commune susceperat, tempore ordinationis erat in- 

ferior, sed patientia; et caritatis virtute non inferior. 

In rebus enim dubiis, ubi qnam maxime consiliura 

petebatur, si quando inter se Confessores beatissirai 

de coimniini utilitatetractabant, ultimus quidem sede- 

bat; verumtamen ipsius sententiam Primas, vel 

omnes qui Primatem sequebantur, audire et facere 

cupiebant : qnamvis ille nihil per inanem gloriam 

sibi vendicans deferret honorem congruum prioribus 

suis. Sienim cogebatnr respondere consulentibus, ita 

paratus erat semporobedire jubentibus.ne prassume- 

ret ahquidextorqnerenolentilnis. Post deliberationis 

autem longissimas moras, quidquid definitio com- 

munis invenerat, eloquenter allegandnm sensibus 

ceterorum Beato Fulgentio dimittebatur.Huic etiam, 

quaudocumque transmarinis litteris de fide, vel de 

diversis qusEstionibus interrogaliantur Episcopi, re- 

spondere pro oranibns ab omnibus iraponebatur^Ita 

sicut sanctffi memoria; Aurelius, Cartliaginensis An- 

tistes Ecclesiffi, inter sua privilegiameruit, ut htteras 

ex Africano Concilio dandas ipse sohis scriberet ; sic 

iste meruerat, ut htteras ex illo Conciho dirigendas, 

solus ipse dictaret. Scxaginta quippe et amplius Epi- 

scopos tuiic catena ligabat exilii, quorum lingua et 

ingenium Beatiis Fulgentius Episcopus fuit. Propte- 

rea quandocnmque rescribebant consulentibus, Epi- 

scoporumcunctorum norainadicebantur intitulo, sed 

solius Beati Fulgeutii sermo tenebatur in stylo. Pra3- 

ter istas quoque publici tractatus epistolas, si quis 

forte ex ipsis Episcopis absentem plebem suam 

'corrigere vel monere voIuisset,adBeatiim Fulgen- 

tiumsuppliciter accedebat, etperministerium linguffi 

ejus, officium sua; dispensationis implebat. mirabi- 

lem virum, non sibi soli, sed omuibus natuni! Sola 

eum Ruspensis Ecclesia Doctorem meruerat, etpars 

niaxima Concilii Byzaceni de ipsius sermone vivebat. 

Quicumque in qualibet Sacerdotum exulantium plebe 

tentabat inqnietus existere, vel Episcopi proprii jussa 

couteiunere, Beato Fulgentio dictante, sic corripie- 

jjatur absens, ut satisfactionis remedium quajrens, 

enavigato niari, ' continuo fieret pra^seus, et per 

ijisum Beatuiu Fulgentium, ciijus eloquentiam sen- 

serat excommuuicatus, impetraret veniaui salubriter 

humili.atus. Ipse namqne Beatus Fulgentius, erat 

ultor, ipse intercessor : cum collega ultor; pro mini- 

stro intercessor. Ab ipso procedebat gladius, unde 

superbrtrum cervix dura ca^deretur; et per ipsum 



Clerici et Mo- 
nachi simul 
vivwH, 



* m. liiii. vel- 
le imit:iri. 



VITA S. FULGENTII EPISC. RtlSP. 

rursus benevolenti» medicina priebebatur, donec 
supplicum fi'atrum pusillanimitas sanaretnr. 

43 Inter ipsa ' plane primordia gloriosi exilii, ' "'• ■■>'""■■ 
Monasterium congregare, pancos secum raonachos 
ducens, minime potuit; sine fraterna tamen congre- 
gatione vitara ducere nesciens, Coepiscopos suos, 
Illustrem scilicetet Januariura, habitare securaper- 
suasit volentes ; quibus unico serviens caritatis afle- 
ctu, similitndinem magni cnjusdam Monasterii, rao- 
nachis et Clericis adunatis, sapienter eflecit. Erat 
quippe eis coramunis mensa, commune cellarium, 
communisoratiosimuletlectio. Nullus se super alte- 
runi insolenter efferebat, nec propriis fratribus am- 
plins aut peculiarius consulebat, nisi quod raagis illi 
monachi , qui Bcatura Fulgentium sequebantur, distri- ^V'"' «""' 
ctioris abstinentiaj regulam custodientes, nihil om- 
nino proprium possidebant, nec inter alios Clericos 
Clericorum more vivebant. Talis erat Beati Fulgentii 
eruditio, quse spiritalibusraonitisitasubjectorum sibi 
cordatransferret a terrenis voluptatibus ad spiritales 
cailestesque delicias, ut boni propositi manente cen- 
sura,non seducerentur infirmorum fratrum ' inertia, 
nolentium imitari, quse quotidie ante oculos eorura 
gerebantur exempla. 

44 Quis illius habitationis digne explicet laudes? 
Domus illa, tunc Calaritanaj civitatis oraculum fuit. 
IIIuc enira veniebat afHictus percipere remedium 
consolationis : ibi gerebautur inter discordantes pacis 
et concordiffipacta fidelia. Divinam volentibus audire 
diligentius lectionem, miuistrabat ibi Dominus ple- 
nissiraa; expositionis ffidificationera. Delectabat no- 
bilesviros, sifieriposset,'quotidieBeatumFuIgentiura Omnilius nili- 
cernere disputanteiu : libebat indigentiam sustinenti, ™"''' 
indepetere supplicitereleeraosynamcorporalem, unde 
doctrinara quoque sumeret spiritualem. Frequenter MuUos iid rr- 
enimBeatusFulgentius,quosrauItaIargiendodetem- lipoium tnt- 
porali fame liberabat, renuntiaresiecnlo sapienterad- " ' 
monendo faciebat, et quamvis nihil habeiites, habendi 
voluntatem contemnere suadebat : ita cupidus semper 
acquirenda; ad coenobium fraternitatis, nt quamvis 
oranibusorania nosset esse, raonachoruni tamen pro- 
fessioni sociare cunctos et optai'et, et vellet. Hsec 
fama per diessingulos crescens, Cartbaginensis quo- 
que Ecclesiae populos ad majora gaudia provocabat, 
et certissimis testibus ex illa provincia venientibus, 
Beatum Fulgentium commeudabat absentibus. 



I 



CAPUT X\l. 

Accersitur Carthafjincm, tijranni 
qiuestionibus responsuriis. 



nterea TrasamundiRegis adversus religionem Ca- 
tholicam mens implacabilis, et ira terribilis, inter 
asperas persecutiones subdolasqiie f;)ctionps, quibus 
aequalem DeoPatri negare Christum Catholicosnunc Transmnun- 
teiToribus cogebut, nunc promissionibus invitabat, dussnmdai 
sub intentione plus decipiendaj raultitudinis simulare 
ccKpit, rationem se simpliciter inquirere Catholicse 
religiouis, reperiri nemiuem putans, cujus posset in 
suis erroribus assertione couvinci. Proponebat de- 
nique ' multis ineptarum tendiculas quaistionum, nec 
si quis ei respondere voluisset, aut despiciebat, aut 
repellebat : imo quasi patienter audiens, satisfieri 
sibi iion posse jactabat. Etrevera quis homini tam 
obdurato corde valuisset lumen ostendere veritatis? 
Efficiebat tamen idiirimos religiosos, * audaces fidei 
.suae constantia, per occasiones a Domino praepara- 
tas, studiosi Regis conviucere blaspheraias. 

■46 Dicitur tandem requirenti diutius, quis plenis- 
sime posset testimuniis evidentibus vindicareverita- 
tera CathoHci dogmatis, esse interEpiscoposexulan- 
tes Beatum Fulgentium, cui nihil deesset in scientia, 
pluriuuim redundaret in gratia, qui sapienter et elo- 

quenter 



instrui ccllc. 



* II s. A". Mft.T. 
nmltarum. 
Sur. mulUti. 



dax. 



I JANUARII. 



41 



queiiter rngaiit.i Regi satisfaceret. Pri>tinus Rex pro- 
liarecupipusS.ioerdotem.cuigeneralitertestimonium 
Ijonum tota nostra; religionis perhibebat Ecclesia, 
FulgcnUum f,e„.u,„ strenuimi celeriter dirigit. A quo sine mora 
"""'"'■ (luctus atqne perductus, intravit Cartliaginem b-etus. 

Ul)i tninquani fidelissimus dispensator, erogandi ta- 
lentasibi credita reperiens occasionem, coepitin liospi- 
tiolo proprio venientes ad se Catholicos orthodo.vos 
diligenter docere, rationemreddens, quomodoPater, 
et Filius, et Spiritus sancfus, nianente trium perso- 
narum differentia,Dens nnus a fidelibus prcedicetur. 
47 Tanta autem fuit B. Fulgeiitio facundi sermo- 
nis suavitas, tanta in vultu ejus raicabat hilaritas, 
ut certatim fideles universos sancta caritas traheret, 
vel interrogare doctissimum virum, vel audire quo- 
ties ad interrogata respondebat. Ille vero verbum Dei 
sine invidia tabescente commnnicans, occurrebat in- 
terrogationibus omnium, nerainem despiciens, nul- 
lum judicans improbum, paratus etiam ipse, si cui 
forte Deus per Spiritum sanctum melius revelasset, 
audire vel discere, tenere, sequi, approbare : sub 
Ismutlis officio Doctoris humilitateni discipuli benignus et 

prorlest mitis exetcens. Unde contigit, ut multo doctior et 

r.artlwginc. seipso meliorfieret, lucraChristo majora perquirens. 
Alios enim jam rebaptizatos, errorem suum plangere 
docebat, et reconciliabat ; alios antem, ne suas ani- 
mas pro terrenis counnodis perderent, admonebat; 
et quos jam perditioni proximos sentiebat, ita blan- 
dis sermonibus leniebat, ut propter ejus benevole)!- 
tiam verecundarentur cogitatam implere malitiam, 
reversique velociter agerent iiosnitentiam. Confortati 
alii verbis ejus, et doctriufe ejus sale conditi, redar- 
guebant Arianos hajreticos cum omni fidncia. Sic 
mirabili gratia factum fuit, ut per unum Sacerdo- 
tem, cujus sapientiani Rex voluerat expei'iri, sapien- 
tium numerus apud Cartliagiuem cresceret, et per 
ministerium persecutoris fides Catholica incremen- 
tum potius, quam defectum, acciperet. 



(lumlionibus 
rrsjtonflcl. 



H. 



CAPUT XXII. 

Regis qiuestionibus rcspondet. 



'MS. Bunif. 
Iriumpliali!;. 
Ms. liij). 
trilimphis 
spiritu;i\ibiis 



Ilem aiiis 
.\cmcl tautuut 

ICCtis. 



_a?c omnia Rex per occultos nuntios discens, 
egregii Sacerdotis ingeniiim, sapientiam, doctri- 
nam,fidem,pietatem, mansuetudinem, continentiam 
probat, et convenientem fama; suae prteconiis talem 
esse, qualis pra;dicabatur pritis, agnoscit. Dicta 
proinde qufedam, veneno plena perfidi», legenda ei 
celeriter dirigit, responsionem sibi flagitans reddi. 
Suscepit ha;c doctissimus Pontifex, et longissimifi 
narrationis ineptias per objectionum capitula divi- 
dens, responsiones subjecit breves, probabiles, neces- 
sarias, auctoritatc testimoniorum graves, et totius 
ratiotiis lumine radiantes. Quas cum multis sapienti- 
bus viris diu inultumque collatas , et ad populi fidelis 
notitiam perductas, Regi quoqtte longa expectatione 
suspenso tradidit ingerendas. Quas ille Rex barbarus 
intentissime perlegens, quia numquam prEedestinatus 
erat ad salutem, laudat sapientiam, miratur eloquen- 
tiam, prsedicat humilitatem, neque tamen meretur 
intelligereveritatem. Carthaginensis autem populus, 
■ triumphi spiritalis interpres, propositiones Regis 
fuisse convictas laeto murmure confltetur, et Catho- 
licam fidem seinper esse victricem. conjunctis Beati 
Fulgentii laudibus, gloriatur. 

CAPUT XXIII. 

Alice Regis et Pintm qucestiones soluloe. 

X4.dhuc tamen Rex virum doctissimnm probare de- 
siderans, de aliis eumqueestionibusrursus interrogat, 
et interrogationem suam semel tantttm Beato Ful- 
gentio prsecepit legi, neque meditandi, neque descri- 



bendi tribuens facultjitem. Timebat enim, neverba Ptn 

ejus convincenda, sicut prius, sermonibus ejus inse- "'^^ Disnp. 

rerentur,totiusquejudicio civitatis victusesse iterum 

reprobaretur. Beatus vero Fulgetitius semel sibilecta 

vix * recolere prievalens, respondere differebat ; sed ^*"^- "'^'- 

resjiondere eum Rex magis ac magis imperabat, re- '■"«''■■"■i'' 

sponsionis arguens moras, et cautelain viri sanctis- rccoliiecri' 

simi, difl^dentiam judicans. Uiide idera Pontifex 

discretionis virtute subnixus, ne qua forsitan per po- 

pulum inendacia spargerentur, quibus fingeretnr aut 

non potuisse, attt noluisse Beatuin Fulgentium Rega- 

libus quaestionibus obviare, tres libellos mirabiles 

facit : ubi memoratum Regem simpliciter alloquens, 

■viintotiusqnasstionis, quam tenuiauditu perceperat, ♦ ul. scricm. 

late reventilabat, docens animara rationalem Christo ■ 

Domino in susceptione carnis ininiine defuisse. Tuno 

Rex adrairatione raaxinia repletus, nihil ainplius est 

interrogare ausus, nisi, quod unus ex Episcopis ejus, 

Pinta nomine, quasi respondere conatus, tacere po- 

tius noluit, quara responderealiqnidpotuit. Cuitamen 

illico Beatus Fulgentius alterius operis, quod adver- itctu piuta' 

sus Pintani titulavit, disputatione veridica restitit, '^P'^copi 

et in priraa defensione sua victos adversarios, teme- 

rarie satis ostendit repetisse certamen. 



luxretici. 



De 



CAPUT XXIV. 

In invidium vocatur. 



'e Spiritu sancto interroganti Presbj-tero Abra- dc Spiritu 
gilae, per Cotnmonitoriuin parvissiraum testimonia saitctoscriOii. 
protulit plura, docens eum ount Patre et Filio Dettm 
uniim simpliciter confitendum. Cujus etiam Coinmo- 
nitorii sententias inter utrumque i.stius temporis 
opus orditiavit oportere describi, legentibus omnibus 
fidelibus Catltolicis, et mirantibus; erubescentibus 
Arianis, et dolore contra ipsum murnturantibus. 
Donec mate suggestionis oceasione reperta, volenti 
eum Regi intra Carthaginem ditttius retinere, dice- 
i'etur ab impiis et malis hominibus : Sine causa, Vocatur iu 
Rejt, laboras : niltil tua diligentia proficit. In tantuni invirliam 
quippejam doctrina Fulgentii Episcopi prffivaluit, ut "/"""'i'.'"'"'- 
de Sacerdotibus tuis reconciliet alicpiantos. Proinde 
nisi cito subveneris, religio nostra deficiet; et qui- 
cuinqtie a nobis est baptizatus, homousion itertim 
prffidicaliit publice reconciliatus, iiec si persecutio- 
nem volueris concitare, tiineri poterit Regalis sievi- 
tia. Multum quippe confortat, et stabiles facit oranes 
Episcopos Fulgentii praesentia. 

CAPUT XXV. 

Itmim in exilinm pcUitur; hrevi se 
rcditurum pr(L'dicit. 

0'igg^rentibus talia Rex quasi in:\gna necessitate nenuorek- 
constrictus, assentit, et Beatum Fulgentiura rursus ijatar. 
ad exilitiin Sardiniae revocare corapellit. Inteinpesta 
igiturnocte (sic enim Rexfieri delegaverat)ad navem 
Beatus Fulgentius populo ignorante perdttcitttr. Sed 
contrario flatu resistentibus ventis, super littus tan- 
t«as passus est moras, ut per dies plttrinios omnis 
pene illuc civitas conveniret, et de nianu ejus vale- 
faciens comraunicaret. Ibi autein prophetica gratia 
per Spirituni sanctura repletus, " Juliateo viro reli- »„s. «,;,, 
gioso nimis afllicto, graviterqtte pro discessu beati Juliico. ,,;. 
Pontificis ingemiscenti : Diutius, ait, flere noli: Cito Vilialoo. 
revertemur ad vos, Catholicffi Ecclesia; libertate re- 
parata, videbitis nos. Hoc autein, quaeso, secretum Rcditutu 
sit apud te, quod nimia caritas indicare compulit ine. suim prcc- 
Sic sollicite setnper Beatus Fulgentius jactantiam ''"-'"• 
fugit, iiec in doiiis spiritalibus humanam gloi'iain 
reqnisivit, testimonio conscientia; sua; conteutus, et 
sola Dei misericordia fretus. 

b2 Unde etiam mirabilia facere numquam delecta- Dc luiraculi.^ 
Ib tus, '/""' «nlirel. 



42 



VITA S. FULGENTII EPISC. RUSP. 



KJL^S DlSClI'. 



F.jiis in 
oramlo rcsi- 
tjimlin. 



Kjiis de mirn' 
ailis scnteu- 



LwUinlnr cjns 
rcdiiu exulcs 
Episcopi. 
"Sur. rcpor* 
latu.s. 



ina, Imnc gratiam sibi dari nullateniis desideravit. 
Sed si quaiido petebatur proinfirmis et laborantibus, 
vol nece5;sitatem tribulatiomim teniporalinm toleran- 
tibus Dominum deprecari. preces suas sub hac devo- 
tione fiindebat : Scis, Domine, quid animarum no- 
strarum saluti conveniat. Poscentibus ergo nobis 
quod admonet necessitas, lioc misericordia tua con- 
cedat, unde spiritalis non impediatur ntilitas. Oratio 
igitur nostrie humilitatis, si oxpedit. * tnnc exaudia- 
tnr, ut voliintas tua principaliter compleatur. Et fre- 
quenter quidem Deus omnipotens oranti Sacerdoti 
siio multa concessit : sed ille nihil proprii.? tribuens 
meritis.eornm potius fidei.pro quibus exaudiebatur, 
omnia deputabat; neque sibi, sed illis, hoc conces- 
sum fuisse dicebat. 

CAPUT XXVI. 

Ad soeios exilii redit. 

OeJ iie diu moras longissimas patiamur, unam ejus 
seutentiam de faciendis mirabilibus inseranius. Mi- 
i'aliilia, ajeh.at, non conferunt homini jnstitiam, sed 
notiti.am hominum. Quisquis autem fuerit hominibus 
notus, nisi fuerit justus, ad jeterna perveniet suppli- 
cia condemn.itus. IUe vero, qui misericordise cffilestis 
opera justificatus, in conspectu Dei solius vixerit 
justus, etiamsi parum sit hominibus notus, beata 
Sanctorum gaudia percipiet coronatus, Vir igitur 
mirabilistimuitli.nbere laudem de mirabilibus.quam- 
vis ampliora quotidie miracula faceret, exhortatione 
sanctissima nmltos infideles credere, multos hiereti- 
cos reconcili.iri, multos pessimis moribus deditos, 
continentiffi faciens leges excipere : dum per ejus 
saluberrima nionita sobrietiitem discerent ebriosi, 
castitatem sectarentur adulteri, distrihuere omnia 
pauperibus avari rapacesque docerentur : et mutato 
proposito, superbis humilitas. litigiosis pax, inobe- 
dientibus obedientia fieret dulcis. 

34 Talibus plane mirabilibus Beatus Fulgentius 
piam semper operam dedit, quibus secum comHfin- 
tibus, in omni loco et tempore gloriosus, favente 
aliquando sereni aeris tranquillitate Sardiniam ' de- 
portatus, exulantium Coepiscoporum laetos animos 
reddidit, ipsamque provinciam,cui tantorumpraesen- 
tia Sacerdotura tribueb.it ornatum, prEesentise susb 
luce fecit splendidam, concui-rentibus undique cum 
gaudio Christianis hominibus, vidcre athletam Chri- 
sti fortissimum, qui certamine singulari sievientis 
imiietum Regis fregerat, ad divina castra redisse 
insignibus laureis adornatum, et antiquis commili- 
tonibus junctum, tanto amplius singulis exhibuisse 
laudabiliter humilitatem, qu.anto sciebat suam plus 
enituisse virtutem ; menioi' sine dubio Scriptur<e 
monentis : Fili quanto magnuses, humilia te in omni- 
bus, et coram Deo invenies gratiam. 

CAPUT XXVH. 

Ejus in exilio iicliones et instituta. 



No 



'Daron. 
Prim.ibiij. 
MS. Bonij. 
lirimiisio. 



^ovmn cx- 
Irnit Momislc- 
riinn Calari 
tn Sarilinin. 



I oluit plane jam B. Fulgentius in priori domo 
multis frutribus coniitantibus diutius habitare, sed 
juxta Basilicam Sancti Martjris Saturnini, procul a 
strepitu civitatis vacantem reperiens locum, ' Bru- 
masio Calaritanse civitatis Antistite venerabili prius, 
sicut decuit, postulato, novum sumptibus propriis 
Monasterium fabricavit. In quo quadraginta et am- 
plius fratribus congregatis, disciplinas coenobialis 
ordinem custodivit illaesum, nemini dans licentiam 
professionis sanct;e regulam prwterire : sed princi- 
paliter hoc observandum monachis tradens, ut nullus 

eorum quidquam sibi proprium vendicaret, sed essent salubriter disputans docuit. Jam familiares epistolas 
omnibus omnia comnmnia. Dicebat enim frequenter, in quibus tamen spiritalis axlificatio continetur, et ibi 
nec debere, nec posse monachum judicari, cui volun- apud Sardiniam conimauentibus, et in Africa liegen- 

tibus. 



tas habere privatum peculium persuaserit. Ut enim 
monachus lautioribus forsitan cibis utatur, interdura 
cogit infirmitas corporis; ut auteni cupiat in quibus- 
libetexiguis rebus jurisproprii dominium vendicare, 
superbae voIunt,atiset avars cupiditatis evidenstesti- 
monium est. 

56 Distribuebat sane ipse cum summ;i discretione Ubcratis in 
servis Dei necessaria vitffisubsidia.singulorum vires ^""■'. maximc 
inflrmit.itemque considerans. Verumtamen quibus- "''"'""™ 
cumque plus ceteris consulebat, eos humilitatem cu- '"''''"'"• 
stodire amplius admonebat, dicens eis : De substan- 

tia communi quisquis aliquid plus accipit, omnium 
fitdehitorquorumest illasuhstantia: debitoremporro 
sola juv.at humilitas. Sic efficiebat, ne quis scanda- 
lum pateretur, qu.ando uni propter infirmit.atem plus 
dare aliquid videbatur. Erat quoque ci nimia sollici- 
tudo, pra;venire cunctorum monachorum petitiones, 
ante trihuendo, quidquid tribuendum cuilihet vel ne- 
cessitas velr.itio manifestamonstraret. Si quisautem 
prffisunipsisset, priusquam acciperet, petere; nega- 
bat ei continuo, etiamsi mereretur accipere, dicens 
monachos debere his, quse acceperint, esse eonten- 
tos. Ceterum qui sibi tamquam indigeant, petunt, 
desideriis adhuc carnalibus serviunt, etomnino non 
perfecte de cailestibus cogitant, quamdiu quid sihi 
necessarium sit, ipsi sibi, quia non possunt nego- 
tiando, petendo saltem providere festinant. 

57 IIIos quoque veros esse monachos dicebat. qui Qm vcri mo- 
mortificatis voluntatibus suis, parati essent niiiil nacU : qiii ei 
velle, nihil nolle, sed Ahhatis tantummodo consilia '""■':'""' rari. 
vel prtecepta servare. Propterea sine suo consilio 

nec eum fratrem, qui Pr^positi gerebat oflScium, 
sinebat aliquid agere. L.ahorantes fratres, et opera 
carnalia indefessis virihus exercentes, lectionis au- 
tem studium non habentes, minus diligebat, nec ho- 
noremaximo dignos judicabat. In quo autem fuit 
scientia! spiritalis affectus, etiamsi virtute eorporis 
destitutus, opcrari manibus numquam posset, pecu- 
liariter habebatur dilectus et gratus. 

38 Amabat autem, quando coram fratrihus dispu- 
tab:xt, si quis ei quKstiones proposuisset acerrimas, 
in quibus excellentissimo laboraret ingenio : licebat- "'"^ severm. 
que generaliter onmibus fratribus, etiam natura sim- 
phcihus, parumve intelligentibus, unde vellent, 
interrogare : nec prius, qu,am satisfactum sihi confi- 
terentur, rationenrreddere, victus ta>dio vel labore 
cessabat. Erat enim maxima ei et rairabilis gratia, 
corripere inquietos corde tranquillo : ita ut tunc ma- 
gis quando putabatur ab aliis vehementer irasci, 
summa in eo vigeret regnaretque placiditas : et sine 
perturbatione perturbato sirailis multos raale agentes 
salutai-i impetu perturbahat. Odiens enim vitia, ilili- 
gens homines, tamdiu severus .appareh.at, quamdiu 
disciplinas spiritualis utilitas exigebat. Alias autem 
circa singulos itaraansuetusfuit, et communis et faci- 
lis, ut neminem fratrum puro nomine clamitaret, 
neque cum typho swcularis donnuationis, aliquibus 
quamvis parvulis imperaret. 

CAPUT X.XVIII. 

Scripta ah eo in exilio. Finis perseciitionis. 

kjci-ipsit eodera tempore Carthaginensibus Episto- Varn ejm. 
lam, suhlimi exhortatione perspicuam, ubi pene '""''. 
cunctos dolos et fallacia hlandiraenta, quibus infeli- 
ces aniraa; seducebantur ad mortem.gravissima con- 
questione digessit. Tunc etiam de reniissione pecca- 
torum consulenti Euthymio viro religioso, dnohus 
lihellis sine moi'a respondit. Testimonia quoque prte- 
destinationis, et gratia; differentias cupientera nosse, 



Affabitis erat, 
benignus, dis- 



I JANUARII. 



iS 



y Erronbus 
qitulem mn 
carent libri 
FaustiEpi- 
scopi; ipse 
lamen auctor 
Saiictus est, 
til \ii Jamiarii 
iliccmus. 
h a/. offciisi a 
pliiribiis 
fratribus. 



ililikricus 
Hex Episcopos 



tibus, et Romanis prsecipue Seuatoribus, \itluisque 
ac virginibus, quarum fama laudabilis habebatur, fre- 
quentordirexit.AdProbamvirginemChristi,dejeju- 
iiio et oratione libellos duos conscHpsit. Ita erat 
notior omnibus gentibus, ut duo Hbri. quos n Faustus 
KpiscopusGalharum contra gratiam subdolo sermone 
composuit, favens occulte Pelagianis, sed Catliolicus 
tamen volens videri, ConstantinopoH b offensis pluri- 
rais fratribus, ad Beatuni Fulgentium probandi diri- 
gerentur. Quibusne occultum serperet virus,septem 
hbris ipse respondit, phis laborans exponere, quara 
couvincere : quia dubios sermoues ejus exponere.hoc 
erat dehrantis argumenta convincere. Magnusplane 
hujus operis labor raercedera debitam cito suscepit. 
Mox enini ut est dictatio ipsa finita, protinus est lon- 
gissiniEe captivitatis catena disrupta. Mors enim Tra- 
saniundi Regis, et mirabilis bonitas Hilderici regnai'e 
incipientis, Ecclesise Cathohce pei' Africara consti- 
tutte hbertatem, restituens, Cartliaginensi plebi pro- 
priuni donavit Antistitem, cunctisque in Uicis ordina- 
tiones Pontificum fieri cleraentissima auctoritate 
raandavit. 

CAPUT XXIX, 

Gloriosus ejiis rcdilus. Vita post exilium. 



Be 



IkiliUiU 
cxiilcs Epi' 
scopi in Afri- 
cam. 



Magno {. 



lur Fulgen- 
tiu^. 



leatus itiiqneFulgentius, postquam sapienter ex- 
pugnavItPehigianos, h^tificatos raeruit videreCatho- 
licos. Inde secundum quod per enm Spiritus sanctus 
prpedixerat, reversus est Carthaginera cuni omnibus 
consncerdotibus, unde sohis exierat. Invenit la?tos, 
qnos dimiserat raoestos. Invenit iiimia exultatione 
ferventes, quos reliqnerat persecutionis violentiara 
sufferentes. Invenit liabentes spiritualem Patreni, 
quos reliquerat dolentes Ecclesiam mntrera. Invenit 
expectantes se cura gaudio, quos reliquerat gementes 
in taedio. 

61 Tanta autem fuit devotio Carthagincnsium ci- 
populi cxcipi- vinm, Beatura Fulcentiura revisere cupientium; sic 
universus populus expectabat ardentei*, qnem viderat 
in conspectu sno pugnasse viriliter; ut aliisEpiscopis 
ante ipsura descendentibns, silens multitudo super 
littus staret, oculis et mentibus inter oranes Episco- 
pos Beatura Fulgentiura, quera familiariter noverat, 
quperens, et eura a cunctis navibus expetens. Ubi 
vero facies ejus apparuit, immensus nascitur cl.imor, 
altercantibus omnibus, quis primo salutaret agnoscen- 
dus, quiscaputbenedicentisupponerot, quisextremis 
vel saltem digitismerei-eturtangeregrndientem.quis 
videre vel oculis procul stantem. Kesonabat divina 
laus ex omnibus Hnguis. Ad sancti quippe Agilei 
Basilicara spquens populus et pra^cedens, Confesso- 
ruin beatorura triumphura nobilem celebrabat. Mul- 
titudo auteni maxiraa populi Beatum Fulgentium, 
quera jjIus ceteris honorabat, concurrens alacriter 
conipriinebat, donec sancta quorumdam Christiano- 
rum provisio, rotain in circuitu faciens a^stuanti, 
liberum prsberet iter in niedio transcunti. 

C2 Probare tamen adhue Dominus cupiens viro- 
rum fidelium caritatem, copiosis imbribus ainbulan- 
tes mirabiliter inundavit. Et quis opera pietatis enar- 
rare valeat, absque dispendio veritatis? Iminensa 
pluvia neminem terruit, aut obsequium Sacerdotibus 
gloriosis praihere prohibuit : irao potius velut !)ene- 
dictione caelesti desuper descendente , tantuni fides 
uobilium crevit, ut planetis suis siiper Beatura Ful- 
gentium gratanter expansis, repellerent iinl)res, et 
novum tabernaculi genus artificiosa caritate compo- 
nerent : iraitatores eoruin effecti, qui prioribus tein- 
poribus Salvatori super pullura asinai considenti, et 
Hierosolyniani venienti, vestimenta sua, sicut Evan- 
gelium loquitur, in via sternebant. Tale quippe ali- 
quid etisti faciebant, qui propriis induinentis Beati 



Fulgentii nuduni caput unaMimiler protegebant. Vix 
ergo appropinquantevespere, sanctaa inemoriai Boni- 
facio Ej)iscopo repraesentati, benedixerunt omnes et 
laudaverunt comrauniter Deum. Tnnc Beatus Ful- 
gentius per omnes vicos Carthaginensis civitatis, 
ubicumque transibat, manibus et oculis demonstra- 
batur, laudibusque innuinoris pra^dicabatur. 

G3 Postquam ^ero domos omnium diligentium se 
concitusvisitavit, benodixit, etgauderedignatus cum 
gaudentibus, qui prius fleverat cum flentibus, cun- 
ctorura desideria satiavit; valefaciens fratribus, 
egressusest de Carthagine, per orauesprolixiitineris 
vias gaudia raajora reperiens, in occursum suum 
populis undique tendenlibus cum hicernis et lampa- 
dibus, et arborum frondibus. reddentibus gratiain 
iueffabili Deo, qui Beatum Fulgentiura mirabiliter in 
couspectu omnium fecerat grutiosum. Per omnes 
Ecclesias taraquain proprius Episcopus suscipiebatur, 
et sic de reditu ejus omnis Byzaceua provincia velut 
plebs una gaudebat. 

64 Quem, obsecro, gloriae hujus non extolleret 
raagnitudo? Beatuin tainen Fulgentium ad majoris 
humilitatisstudiumprovocavit. Venieus namque cuin 
gloria populari, dignitatein Pontificis privilegio spe- 
cialis venerationis accunuilans, postquani cathedrain 
sedit. inter monachos adhuc habitare desideravit. Et 
ne videretur Abbatis Felicis adventu suo minuere 
potestatein, imperaudi monachis omnem sibi ademit 
Yoluutarie facultatem, non suam, sed alterius volens 
ipse quoque facere voluntatem. Et qui adhuc mona- 
chus dispensationem susceperat fratrum, jamEpisco- 
pus doniinari noluit in proprio monasterio : sic solli- 
citecavens.neFeliceincontristaret Abbatem,utexlii- 
bens supervenientibus hospitalitatem, si quando vel 
niultiplicari panem, vel aliquid ampliiis exhiberi ne- 
cessitas expetisset, Abbatis primo Felicis consilium 
requisisset. lu omni denique concilio Byzaceno, de 
rebus majoribus ipse primus consulebatur : in mo- 
nasterio proprio de rebus etiam raininiis Abbatera 
Felicera ' simpliciter cousulebat. 

'Cb Paruin fuit Beato Fulgentio verlus et operibus 
hanc hurailitatein sequi ac retinei-e, nisi per scriptu- 
rani quoque firmaret, nihil se in illo monasterio i^ro- 
priuin vendicare, nec pro potestate, sed pro caritate 
inter monachos habitare. Considerans enim vir pro- 
vidus, uequod serviDei simplicespra?judicium postea 
paterentur, obicem contradictionis iu hac scriptura 
successoribus suis opposuit, quia utilitati mouacho- 
rum servientiura Deo nihil pra?posuit. Emit tainen 
juxta Ecclesiaradoinuin, cui fabricaudie curjun raaxi- 
raain diligenterimi^endit. ne futuro successori suo de- 
esset hospitium. Clericornra vero, si qua ' defuerunt, 
ministeria reparans, probatos sibi niultos ex fratri- 
bus raonachis ad Ecciesiasticara railitiam transtulit. 
Ibi quoque caritati consulens, ut dnm pene omues 
clericos ex illo raonasterio ordina^^^, antiqiue familia- 
ritutis manente notitia, nulla lis aliquando mona- 
chos et clericos ventilaret. Suramam quoque diligen- 
tiaiu priebuit, ne quis clericus anibitiosis vestibus 
oruaretur, ac negotiis ssecularibus occupatus, ab 
officio ecclesiastico diutius vagaretur; jubens omnes 
uou longe ab Ecclesia doraos habere, inauibus pro- 
priis hortum colere, psallendique suaviter aut pro- 
nuntiandi curam ninxiraam gerere. 

Gfi Per singulas septiinanas oranes clericos ac 
viduas, et quicnmque potuisset ex laicis, quarta 
etsexta feriastatuit jejunare : quotidianis vigiliis, ma- 
tutinis, et vespertinis oratiouibus adesse praecipiens 
omnes. Aliquantos inquietos verbis, aliquautos 
verberibus coercebat. quos culpa manifesta flagellari 
coegerat. Ita vitia cunctoruni salubri disputatione 
mordebat, ut nullius intersereiis nomen, omnes coge- 
ret raetuere, et latentia quoque peccata salubriter 

timeudo 



I'Ell 
FJUS DlSCII>. 

Gratias attunt 
omnes Dco. 



Fulgendiis 

amicos visj- 
tal. 



liedit ad suus 
viirccxultan- 



llabilal iii 
monastcrio 
Abhatinnbjc- 

ctus. 



* al. sup|»Ii- 
ritcr. 



*fl/.dcftiis- 

sont. 

Monnchos 

Ecclesiasticis 

ministeriis 

adhibet. 



Ckrivornni 
magnani 
curani ijcrit . 



Jcjunia, ct 
publicas prc- 
ccs constituit. 



yilincastiyal . 



Pcn 
i:jus Discir. 



* fl/.Vive- 
ccnsi. 
*HS. liip. 
Quodvult 
llco. 

Viill altcri 
imlponi in 
ConciUo. 



Min scribit. 

*a/. j.im rc- 
versMS (lc 
cxiiio, novcili 
i!l dccem 
libros, eic. 



.',4 

timemln Jeserere. Verumtamen quoinodo inter pro- 
prios clericos minorem jiosset habere cauteKim, qui 
(linturnas etiani finitimarum plebiuni lites et conten- 
tiosa certamina dirimebat? Ipse denique Maxiraia- 
nensisanimositatemplebis,ordiiiatumsibiKpiscopum 
recipere noleiitis, salubri admonitione sedavit, debi- 
tumque finem gravissiino scandalo statuens, cuiicta 
inter eos modeste et salubriter pacificaiis ordinavit. 

67 In Concilio quoque " Viiiceusi judicio Sacerdo- 
tum oninium, qui convenerant, Episcopo cuidam, 
nomine'Quodvultdeus, qiii priorem se illius existere 
confirniabat, aiitepositus et prffilatus, ipso die et tem- 
pore tacuit, nec auctoritatem Concilii excusando mi- 
iiuere voluit : Sed ubi post Conciliiim dolere sensit 
Episcopum, timens propter suum honorem generare 
fratri scandalum, meliusque judicans per caritatera 
se fieri minorem. quam .sine caritate majorem, Sufe- 
tani postea Concilii gloriosum respiciens adesse con- 
ventum, precem sujiplicem coram omnibus fudit, ut 
sibirursum, sevolente, QuodvulfdeusEpiscopusprffi- 
ferretur, ut nomine suo posterius recitato , tetus dein- 
ceps viveret, consacerdotis aiiinio reconciliato. Mirati 
sunt Episcopi hnmilitatem talia postulantis, nec con- 
tristare voluerunt ofTerentemDeo sacriflcium humili- 
tatis, ac custodiendam spiritus societatem in vinculo 
caritatis. Ubi sunt nunc illi, quibus emiuendi super 
ceteros dominatur affectus, qui se etiam suis Priori- 
bus anteponunt, indebita sibi privilegia vendicantes? 
Ecce Beatus Fulgentius nec primatiim, quem me- 
riiit, defendere voluit : quia sine caritate prior esse 
alicui minime concupivit. 

68 Catholicse Ecclesia; singularis magister et Do- 
ctor, quamlibet inter varias occupationes hic in 
Africa parum vacaret, plurimos tainen Ecclesiasticos 
sermones, qui in populis dicerentur, scribendos di- 
ctabat. Ubiciunque .sermoiiem faciebat, omniuin ani- 
mos demulcebat; nec inanes et vanissimos plausus, 
sed compunctionem generuns cordis. Expectavit eum 
sanctae memiiriffi Bonifacius Episcnpus Ecdesiffi Car- 
thaginensis,apud'Burnosecclesiaradedicans,duobus 
diebus se praesente tractantein : quando tantum dele- 
ctatus estaudire verbum Domini de ore ejus, ut douec 
ille sermonem finiret, ipse terrain lacrymis irrigaret, 
agens gratias Deo, cujus gratia seraper in Ecclesia 
Catholica surainos excitat prteclarosque Doctores. 
' Multajara reversiis deexilio condidit nova; decem 
libris Fabiani inentientis falsa gesta, convincens ; de 
veritate praedestinationis et gratia; libellos tres con- 
fecit, aliaque inulta digessit : qua; si quis scire volue- 
rit, in ejus Moiiasterio veraciter scripta reperiet. 



VITA S. FULGENTII EPISC. RUSP. 



Sccfdit iit 

pcenitentia 

vacct. 



*U9. Uonif. 

sccrctini. 

*(z/.Cirtinani 



N. 



CAPUT XXX. 

Ejus obitns, seimUura, siiccessor. 



obis autem jam tempiis est dicere, quomodo 
post omnia bona opera sua requievei-it, ad caeli regna 
translatus. Ante annum ferme, quam de isto saeculo 
raperetur, profunda cordis compunctione permotus, 
reliquit subito Ecclesiasticas occupationes, et de ipso 
quoque Monasterio suo * secreto recedeus, ad insu- 
lam ■ Circinam. paucis comitantibus fratribus, navi- 
gavit. Ubi in quodam brevi scopulo, cui nonien est 
Chilmi. ubi jam Monasteriuni faljricari maudaverat, 
lectioni et orationi ac jejuniis vacans, veluti sciret ap- 
propinquare sibi novissimum diem, sic ex toto corde 
suo posnitentiam gessit. Et quamvis tnta vita ejus, 
ex quo monacliorum professionem conversus extoto 
corde suscepit, pa?nitentias fuerit tempus, in hac tanien 
insula multo amphus ac multo diligentius inchnanti 
simihs, niembra sua niortificavit, et in conspectu so- 
iktlitad suos. lius Dei tlevit. Inde jam plurimis de absentia Sacer- 
dotis murmurantibus . caritatis necessitate constri- 
ctus, iterum descendit ad Monasterium suum, con- 



sueta honiinibus rehgiosis exhibere soLatia, labo- 
resque {hn'issimos pro iitilitati!)us proximorum \on- 
ganimiter sustinere. 

70 Non multi autem fluxerant dies. et ecce servum 
fidelem bonus Domiiiiis requirebat. Incidit enim re- 
pente in corporalis infirmitatis acerrimas passiones, 
ubi septuaginta prope diebus regrituthne fatigatus, 
hoc solum frequenter dicebat : Domine. da inihi modo 
liic patientiam, posteaindulgentiam. Necab isto ser- 
mone ahquantulum cessavit, sive dolor affligeret, sive 
febris incenderet, sive lassitudo dissolveret. Persua- 
dentibus autem medicis, ut lavacris balnearibus ute- 
retur. Numquid balneae, inquit, facere poterunt, ne 
liomomortalis, expleto vitiesujetempore, moriatur? 

Si vera proximat mors, nec aquarum calidarum 
possunt fomenta repellere,cur mihi, obsecro, persua- 
detis, ut rigorem diu servatie professionis in finedis- 
sulvam? 

71 Sic salutem suam supernae voluntati fideliter 
credens , postquam se sensit sine aliqua dubitatione 
dissolvendum, vocans universos clericos suos, prse- 
sentibusmonachis, allocutus est eos, dicens : Ego, 
fratres. auimarum vestrarum saluti prospiciens, mo- 
lestus apud vos forsitan et difficilis extiti. Et ideo ob- 
secro vos,utignoscatmihi quisquisaliquid doIet.Etsi 
forsitan severitasnostramodumtransgressaest debi- 
tum, oratene mihihoc Dominusimputetadpeccatum. 
Cumque talia Beato Fulgentio lacrymosis singultibus 
exprimente, cuncti simul super genua ejus caderent, 
seniper bonum, semper affabilem pro omnium salute, 
sicut decuit, invigilasse clamantes : Provideat ergo, 
ait, vobis Dominus Deus meus pastorem dignum se. 

72 Tuno imperato sileutio paulhdum requievit. Et 
deiiide curam pauperum gereus, requisita sunmiape- 
cunia?, de qua fidelissimus dispensator quotidie egen- 
tibus ministrabat, totum jussit expendi, per seipsum 
memoriter recolens viduarum, pupillorum, peregrino- 
rum, cunctorumque illic indigentium nomina : quibus 
quid singillatim daretur, propria deliberatione con- 
stituit : heredes in hoc saecnlo non habens, heredi- 
tatem tamen hujus benevolaesollicitudinis pauperibus 
derelinquens. Sed nec suos clericos debita benedi- 
ctione fraudavit, ipsorum quoque paupertati miseri- 
corditer consulens : ac secrete omnia diligenter 
prteordinans, orans jugiter, et intrantes singulos 
benedicens, usque ad extremam iuiram sana mente 
permansit. 

73 Postrerao die Kalendarum Januariarum, post 
peractara vesperam, beatum spiritum feliciter in ma- 
nus Domini tradidit, annum sui Episcopatus agens 
vicesimum quiutum, vita^ autem totius sexagesimum 
quintum, sicut multis ante fratribus raorli proximus 
indicavit. Ipso autera diesanctum corpus ejus sepeliri 
minimepotuit, sed inoratorio Monasterii constitutum,' 
tuta nocte illa in psalmis, hymnis et canticis spiri- 
tualibus vigilare monachossimuletclericosinvitavit. 
Mane vero pustquam multitudo maxima populorura 
de locis fiuitiiuis ad exequias venit, Sacordotum ma- 
nibus ad Ecclesiara civitatis, qua; Secunda dicitur, 
ubi etiam reliquias Apostolorum constituerat, depor- 
tatus, sortitus est houorabile monumentum. Primus 
plane in eadem basiiica Puntifex poni ineruit, ubi 
nuUum niortuum nequc Sacerdotem, neque laicum, 
sepeliri consuetudo sinebat antiqua. Sed raagna vis 
dilectionis, removerat impediraentum consuetudinis; 
arabientibus universis civibus, et ouni snrama devo- 
tionequrerentibus, ut ubi vir sanctuset Deo araabilis 
fuerat consecratus, ibi orationibus singuloruni sem- 
per etiam localiter videretur adjiinctus. 

74 Probaverant quippe saapius, quanta bona illis 
nratio Beati Fulgentii pi^cestiterat, et quanta mala 
repulerat : sicut postea raanifestis indiciis evidenter 
apparuit, quandu post nonplurimosdies ' arcessionis 
ejus, gens iniinica Maurorum Ruspense torritorium 

repente 



Ejiis in iiiorl/o 
jiatienlin, cl 
imvclara 

prccalio. 



^Siir. Si vero 

proximom 

morlcm. 



Pctit a Cleri- 
cis veniam. 



Moriturus 
omnia paupc- 
ribus dislri- 
buit. 



Morilur Knl. 
Jan. 



ilonorificc 
seiielitHr. 



■al. accorsi- 
liotiiiJ. Sur. 

ilecosbionis. 



Mdiiri Hitx- 
pcnse tcrrifo- 
riitm popii- 
limtur. 



Siiccedit ci 
annopost 
{■'clicianits, 
ipso id e adis 
cttrantc Fiil- 
ycntio. 



•us. Hip. 
1'niUicani. 



I JANUARII, 

repente vexmit, rapinis, e.-edibns, inceniliis multa 
(ievastan.s, atqne intra ipsos Ecclesiffi parietes, qiios 
invenire i)Otuit, jngnlans. Quis Beati Fulgentii gra- 
tiam non miretui-? Quamdiu vixit, furorem belli civi- 
tas illi conimissa non sensit : et cum tota pene pro- 
vineia captivitatem sustineret horribilem, Ruspa fuit 
incolumis propter Sacerdotem venerabilem, cnjus 
vita propriis civibus mnrns fuit. 

7!iNechocinterimpra'tereun(lumsilentio jndicavi, 
quod dum ei successor idoneus quaereretur, discor- 
(lantibuslaicisetClericis.annnm prope integrunipro- 
lixitas contentionis exegit, ut illadie sanctitasTuasu- 
per ejus cathedram sederet, quo ipse defunctus est. 
Ornari quippe hoc privilegio meruit prima solemni- 
tas ejus depositionis.ut mnlto ampliusvenerabilisfie- 
ret per gnudia Tua? ordinationis. Vis .lutem nosse, 
quomodo non fortnitis motibus ista provenerunt, sed 
illius cratiouibus demonstrantur esse coucessa? Re- 
cole visionem fidelissimam Beati ' Pontiani Episcopi 



4S 



Thenitani, quam sic ipse narravit : Einiti mihi secun- 
diim praiceptum DatianiPrimatis, utRuspensi Eccle- 
sia! eligeretur Antist.es, ideni BeatissimnsFulgentius 
per tempus quietis apparuit, et aftabili, sicut solebat, 
adspectii saliitans ainic.abiliter : Quo, inquit, nunc 
sanctitas tna velociter ambulat? Cui respondit : Ut 
Episcopiis Ruspensi Ecclesiae elig.itur. Ille vero sub- 
ridens : Jam, inqnit, ordinatus est. Nonne non app.a- 
ret ipsiiis orationibus fiiisse perfectum, qiiod est visi- 
tante praedictum? Qui ergo confirm.ationem noverat 
necdum electi, vel ordin.ati, dieni quoqiie, quo in c.a- 
thedraconsiderepoter.itordinatiis.jamorandomerue- 
rat. Votis itaque continuis et fidcli devotione seinper 
optamus, iit glorijB illius factus particeps in a;ternum, 
non indignustanto priedecessore feliciter vivas, ope- 
risqne luijus de perfectione nobiscum Doniino gra- 
tias agas, et pro liis, qure minus forte dicta sunt elo- 
quenter, ab omnibus sapientibus Lectoribus veniam 
petas. 



l'ER 
E.U'S UlSCJP 



DE S. MOCHUA SIVE CUANO 



ABBATE IN HIBERNIA. 



1 JAN. 
i'. Mocbua 
I Januar. 
mortuus ab 
nliis 1 1 April. 
colitur. 



Saiictorum 
Hibcrnontm 
Vit(V viira- 
tnlcs,jrru(lcn- 
ler lerjemlce. 



.S. Mocliita; 
ptilria el 
ijenus. Mili- 
tinmscQUitur. 

Fit inonn- 
rlms. 



Villain sil/i 
itonatam 



Stnictum Mochuam sivc Citanum Livg.uensem, qmv - 
dam Hibernorum Martijroloijia mcnse Aprilire- 
fcriint, qui tnmen Kalendis Janunrii mujravit in 
caliim : quo die et nos ejns Vitam damits, nobis 
ab R. P. HugotieVardiVO monasterii S. AvtoniidePadua 
OrdinuiS. Francisci LovaniiGnnrdinno comnmnicatnm, 
ex fide dignis Hiberniensibus codicibus descriptam. 

2 Multa continet admiranda portenta,sedusitatn apud 
ffentem iUam simplicem et sancUwi, nt e.T alinrum nctis 
Sanctoriim pntet; neque .^acris dogjnatis aut Dei ergn ele- 
ctos suos sitavissimx providcntiii' repurjnantia. Sunt ta- 
men fortassis ■nonnulla imperitorum librariorum culpa 
vitiata, aut amplificata. Quod in gentUium suorum rebits 
gestis n/iimadverti oportere uos docuitHenricusFit^^iimon 
Societntisnostr.rTheolnfjus,egregiorenini usuprieditus. 
Quwtarnen sic ndjecta censeri debeant, nobis profnme Ht- 
bernom^n bistoriie ignnris non facile est statuere. Satis 
est Lectorem monuisse ut cum discretione ea leijat qua' 
prodigiosn, et crebro sitnilia miracula commemorant, nisi 
ab snpientibus .'icripta aiictoribus sint. Nobi.t tamen iiihil 
expungere constitutum est visi recta; fidei aut bonis mo- 
ribus repugnet, aut sit ejusmodiut clare id possimus re- 
futare. 

virA 

EX VETEKIBIJS MSS. 

CAPUT 1. 

S. Mochua ex milite monachim. 

\jlanis gonere vir erat, nomine Mochua, filiiis Lo- 
nani ex Lugne trahens originem. Hic in primajva 
letate vir erat multum bellicosus, ac de hostibus suis 
semper victoriam habens, Triginta aniiis sic laica- 
liter vixit. antpquam militiam Ciiristi exerceret. 

2 Sed expletis triginta illis annis divina inspira- 
tione admonitus el Domini timoris telo percussus ad 
fidem Cltristi conversus et monachus factus, Clerica- 
lemassumpsithabitum.Cuiavuncuhissuus quamdam 
villam donavit : quam S. Moehua cum omnibus suis 



docirina 

siipcrliicits ea 
privalur. 



rebus incendi jussit, ne de peccatoris eleeraosynis vel inccniiiiuOet. 
possessionibus famuhis Christi portionem aliquam 
haberet. Post liEec vir Dei ad Incum, qui hodieTeach- 
Mochua,qu£e principalis scilicet sedesejus est, divina 

promissione devenit. Hunc locum ip.se in nomine 

redificavit, et multis signis et miraculis adornavit. 

CAPUT II. 

Mochnce miracula. Spiritus superbia; a 
S. Colmano depulsus. Ignis divinitus ac- 
census. 

Jlnter ejusdem Sancti insignia miracula hoc qnod Clnnimini- 
sequitur celebriter commemoratur. Quidam namqiie ""'^- 
nobilis et sapiens Clericus, nomine CoIman-EIa, cum 
quadam die cellam suam apud Glernssen circuiret ; S. Coltmii- 
tunc de statu suo et corporispulchritudine et scientia: ^''' '''' ™" 
suffi profunditate s])iritu superbia3 inflatus, mundana 
de se sapiebat. Post(iuam autem sederet in cubili suo 
sic elatus, omnem suam scieiitiam ao si nihil aute 
seivisset, penitustr.adidit oblivioni. Stupescens igitnr 
supcr hoc et non modicum admirans, nocte sequenti 
jejunavit, Deum suppliciter exorans, nt a se spiritnm 
ignorantia! dignaretur tollere, et pristinam scientiam 
restituere. Cui Angelus in somnis apparens ait : Col- 
maue, cur jejunas? quid petis ut tibi det Deus? Respcm- 
dit Ciilmaiius : Peto ut milii scientia, quain ante h.a- 
bui.aDeorestituatur. Etait.\ngelus: Iclquodquieris, 
inqiiit, lialiebis. Et Colmanus : Ciii, inquit, commisit 
Deusmei curam? Et Augelus:Vade,inquit, ad S. Mo- MMiiiiratl 
chiia, qui te de tua superbia et ignoraiitia liberabit. *'• '"<"'"""" 

i Colraaniis igitiir cum quindecim aliis houestis 
Clericis iter aggrediens, ad cellam viri Dei recto iti- 
nere pervenit. SanctumveroMochuarusticanohabitn 
indutiim, virgasqiie port-inteni in hiinieris suis, extiM 
villam invenit. Colm.anum vero iiituens Sanctns Mo- 
chua ipsiim salutavit: dumqne mutiio sic salutassent. 
ecce subito quffidam avicula virgarum illarumsummi- 
tati insidens, garriendo qiiasi uniim versuin cecinit. 
Quo audito S. Mocliua interrogavit quid avicula illa 
cecinisset. Cui Colmiinussenescirerespondit.S.Mo- 

clma 



40 



Mochua 

€0 expcUil, 
sicque tisum 
docirincE 
rcstiUtit. 



chua ilixit : Mira refors, ilum egu qui niimquum novi 
scripturas, id quod cecinit intelligo. Et iterum ait : 
Hoc, iuquit, dicit avis : Nullum verhum de scientia, 
quam tu hahuisti, monti tute nuuc inhseret. Tum Col- 
manus dixit : Fateor, inquit. nie uihil scire, et ideo 
Deus me niisit ad te ut saner. Tunc S. Mochua ait : 
Spiritus immundus, qui in te habitat, exeata te. Sic 
enimconcessum est ei ad tempus in te habitare. IlHco 
auditoviri Dei imperio, dsemon a Colmano discessit, 
ae sua scientia plenarle est ei i*estituta. Ipso enim 



Ignis ccelitus 
accendilur 
fjus precibus. 



S.Munno sive 
Fintaiionppa- 
TCt quotidic 
A ngelus. 
Colitur 
Munnu 
21 Oclobris. 
S. Molu(s (mi- 
nmm mifira- 
turam multi 
A mjcli cxpe- 
ctant. 



S. Munnu 
petit sibi 
lepram a Deo 
immitti, el 
impetrat. 



Millitur ad 
S. Mochuom 
curandus. 



Insuinis ejus 

patiemii 

ardor. 



Ab Angdts 
hononitiir. 



elationis suae culpam recognoscente, atque luuiine gra- 
tise cor illustrante, priuceps teuebrarum effugatus est. 
5 Tunc Iioo uiiraculo ostensoS. Mochua Coimanum 
cum suis ad cellam suam perduxit. et ut iguis et bal- 
neum ad eos portaretur a suis, prfficepit : cui quidam 
de Clericis S. Colmani ait ; Non igne, inquit, terreno 
soliti sumuscalefieri. nec balneum nostrum cum eo 
praeparari consuevit. Quo andito S. Mochuapalmas 
mundas suas ad caikiin extemlens, ignein de ceelo 
petivit, et exaudita est oratio ejus, quia lapis ignitus 
de ca^Io lapsus per cacumen domus, ubi erat, in foco 
cecidit. ex quo copiosus ignis pro nececessitatibus 
fratrum est constructus. 

CAPUT III. 

S. Fintani superhia lepra castigatur. 
Eam Mochua depellit. 

\/uodam alio tempore vir sanctus, Munnus no- 
mine, dum incellasuatriduo moram faceret, Angelica 
visione, qua quotidie visitabatur, per idem tempus 
frustrabatur. Cumque Angelus Domini post tridtmm 
se viro Dei prsesentaret, et ab eo cur tantain moram 
faceret sciscitaretur, respondit : Sancti, inquit, cae- 
licolae communem conventum atque concilium habue- 
runt, expectantes animam cujusdam viri sancti, no- 
miiie a Molua, qui viam universEe carnis ingressurus 
erat : et hsec causa retardationis mese fuit ne da te 
tempore solito venirem. Ad quem S. Munnu dixit : In 
quibus,inquit,mcritisviriIIepra'ceUebatvitammeam, 
dum sic sim neglectus? Cui Angelus respondit: Facie- 
bat, inquit, dum vixit, quod tu non facis, quia quam- 
diu vitam duxit in terris. nulii pra>senti maledixit, nec 
absenti unquam detraxit. Insuper et dispositiouem 
omnis temporis secunduui divinam voluntatem sive 
in serenitate sivein tempestate»quanimiter sustinuit, 
et commendavit. Tu quoque superbus es, et Dominus 
tuus vuit ut liumiiieris. Cui S. Munnu respondit : 
Libenter sufferam si quoilipseeiegero aDeo meo mihi 
concedatur. Cui Angelus : Quod petis a Deo tibi con- 
cessuin est. Tunc ait Munnu ; Lepram milii inter in- 
firmitates corporaies eiigo. Per verbuni ergo Angeii 
S. Munnu leprosus factus est, etiepram iilam UKque 
ad sRptem annos sustinuit. 

7 Complctis vero septeni illis anuis cum magna 
animi patientia, ecce idem Angelus ad eum rediens 
virum Dei consokitus est dicens : Quia, inquit, patien- 
ter tuaminfirmitatemhucusque sustinuisti, ideomodo 
a Deo tuo concessum est tibi et fiuem laboribus iinpo- 
nere et munditiam a lepra tua obtinere. Ad quem ite- 
rum S. Muimu ait : Cui, inquit, cominisit Dominus 
curam sanitatis mes recuperandse? Et Angelus ad 
eum ; Sancto Mochua. inquit. His dictis S. Munnu 
iter aj'i'ipuit, et ad celhim viri Dei properavit. Cum- 
que ad iocum SanctiMoclmapervenisset, diversorium 
inibi introivit, et domum ingrediens, etneminem ibi 
reperiens, sed nudum vestibnlum; pellicuiam quam- 
dain, quam ibi invenit, silii supposuit, et sujjer eam 
cuhans vermes, qui de ejus corpore per pavimeutum 
transibant, cum scopa qiiadam ad se recolligeliat. et 
iu Incum unde exierant remittebat. Cum(|ue S. Mo- 
chuatunc absens foret. spiritu ei revelante ad cellam 
accelerans, Angelicam administrationem supra do- 



VITA S. MOCHU^ L^GSIENSIS. 

mum in qua virDei sedebat. aspiciens. ministruinqui 
eum comitabatur ad vldendum quis domi foret sine 
mora praemisit : cumque doinum intrasset, cernens 
hominem calvum, leprosum, ulcerosis plagis horri- 
bilem, pavore attonitus, et stupescens de domo festi- 
nans, iilum quem in domo viderat Sancto Mocliuse 
nuntiando descripserat. Audiens vir Dei hominis de- 
scriptionem, et intelligens eum esse Sanctum Munnum 
ait : Vere, inquit, vir Dei Munnu est, qui a Deo ad 
me missus est ut a iepra sua curetur. Tunc domum 



intrans virum Dei amplexatus est, et a vertice capitis 
linguaeum lambens pristina?sanitatieumrestituit ;et 
quod ceteris difl^cilius erat, nares ejus emungens tri- 
bus vicihus successive ore sacro sumens tria extraxit 
phlegmata, sed meritis utriusque, ut reor, h£ec tria 
phlegmata conversa sunt in tria auri obrizi talenta, 
quffi in ejus scrinio velut tria aurca poma recondita 
sunt. Postquam vir Dci mirifice sic fuit curatus, ad 
cellain suam laudnns Deum suum reversus est. Post- 
quam vero B. Munnu jam a lepra curatus est, cum ad 
medium pervenissetiterpes alicujus equi,qui currum 
ejus ferebat, fractus est: quodcum S. Mochua perce- 
pisset,cervum de monte vicino vocavit, qui se sponte 
curruisubjiciens, mansueti equi ministeriumimplens, 
vlr Dei Munnu ad domum suam prospere ductus est. 

a AliasLuanus, quem cciUum Monasleriorum Fundalorcm 
mcmoral S. Dcruardus iu ViUi MalacUia;, colilur -2 Aug. 

CAPUT IV. 

Serenitas ct puminis trajectio miraculosa, 
Mochuce precibtis. 



S. Mochud Iv- 
prosum Inm- 
bit, ct jnucuiii 
nariuni exsu- 
gii : qui in 
aurum 
vuitatur. 



Cervus jussu 
S- Moclvm 
equi vices 
suppH. 



I 



ntereasanctissimusvirKienanus cum furore spiri- 
tus ecclesiam ccepit Domino tedificare lapideam, quia 
ante in Hibernia non fuit usus construendi ex lapidi- 
bus Ecclesias. Eo quoque tempore contigit opus 
quoddam retardari atque impedirieoquod ca;nientarii 
ceteriqueoperarii'diceb:int,quodsipiuviaveiimberin- 
ter daos colies circumpositos umquam dififlueret, illi 
mox ab eo desisterent: quo audito Sanctus Kienanus 
singuiosHiberniae Sanctos Sanctasqueadieusrogabat 
ut aeris serenitatem a Deoprocomplendoopere impe- 
trarent. Cumqueasingulisahquodtempus serenitatis, 
utpote septimanam ab uno, mensem ab aiio, et tres 
menses al) aiio obtineret, etadhuc ad opus complen- 
dum unius anni indigeret spatio; quadam nocte vir Dei 
jejunans Deura rogavitutsibirevelaret ad quemSan- 
etorum se pro anno illo obtinendo converteret : et 
qui revelat niysteria, eum docuit ut ad eellam Sancti 
Mochua;, qure Domiis Mochua modo dicitur, propera- 
ret pro obtinenda sua petitione : et cum illuccumde- 
cemquinqueCIericis veniret, honorifice est receptus 
et quod petierat adeptus est.Nam oranto SanctoMo- 
chua et jejunante.a datore supernoserenitatemunius 
aimi cum dimidiopro complendo opere ilio ohtinuit, 

9 Hoc igitur dono concesso S.Mochua Kyenanum 
rogavit, nt opere illo completo nuntiaretur ei ut ad 
cousecrationem ecclesiae veniret,et ad prima? noctis 
])rocurationeni superventuris annonam provideret. 
HisquoqueperactisS.MochuaduxitR.Kienanumeum 
suis usque ad flumeu cui nonieu est Lynchorchaygi, 
quasest aqua valde irapetuosapro tempore. Cumque 
aquam iilam violentam ac rapidam Clerici cernerent, 
pro tempore ilio immeabilem sine scapha judicarunt; 
tunc S. Mochua pallium suum in virtute illius qui iu 
pallio Elia} desiccavit aquas Jordanis. misit super 
aquas, et in eo S. Kieuanum cum suis quindecim 
discipulis ultra flumen tamquam in rate tutissima 
transvexit. Sancto igitur Kyenano cum suis ad 
cellam suam properantihus, pailium iatum eharita- 
tis S. Mochua, non coinpiicatum in aliquo, nec hu- 
niefactuin, ad ipsum reversum est. 

CAPUT 



Prima Eccle- 
sia Uipidea in 
Hibernia- 



Ad id opus 
impetrata 
dimnilussere- 
nitas- 



Mochua 
liicnanuiii 
cum 13 Clcri- 
cis iji palliv 
ultra torreu- 
fur transmtt- 
tit. 



I JANUARII. 



47 



CAPLT V. 

Cervi ccesi ac comesti,vitce restituti,Mochux 
meritis. 



C. 



12 ccrvo^ 
lignis ontistos 
tidducit. 



Eorum carni- 
Im mtiUos 
satiat. 



Dei virtitte eos 
vivos iitle-m 
grosque rcsti- 
tuit> 



Ccrvi iUi 
dintissime 
vixere. 



,Jompleto ergo Sancti Kyenani opere ad Sanctum 
Mocliua nuntium misit. ut ad suam ecclesiam con- 
secrandam, sicut promiserat, perveniret : Tuncau- 
dito iiuutio sanctus vir iter arripiens, ac per montem 
cui nomeu Mairg transitum facieus, duodecim cer- 
vos. quos i])i reperit. secum tamquam boves donie- 
sticos ducens singulos lignis oneravit,acsic adEccle- 
siam S. Kyenani perduxit. Cumque ligna de cervis 
deponerentur super eostiem jussit vir Dei aquara ad 
carnes eorum coquendas deferri. Quod et factum est. 
Post ha?c S. Mochua jussit cervos illos occidi omnes, 
ossa tamen eorum usque in crastinum illiitate con- 
servari : Satiatis igitm' turbis pauperura atque aliis 
qui aderant de venatione mirabiH Sancti Mochme, 
die crastina cervorum ossa coram viris Dei collecta 
sunt. Quibus ut in propria resurgent forma Sauctus 
Mochua in virtute illius mandavit, qui Lazarum foe- 
tentem solo verbo ad vitam revocavit. Et statim ossa 
iUa arida carnem et pelleni induerunt, et spiritum 
vivificum assumunt, atque in pristini vigoris motum 
raembra extendunt. His in laudem Dei peractis atque 
ipsa ecclesia consecrata S. Mocluui cuni cervis illis 
mirifice resuscitatis usque ad raontem unde eos as- 
surapserat regressus est : atque ibidem eos dirait- 
tens ad cellam suara pervenit : et hi cervi duode- 
cim, ut a pluribus fertur, adhuc in inonte illo ab 
aliquibus cenmntur temporibus. 



CAPUTVI. 

Mochuce cedificia, mors. 

Oanctus vero Coiifessor Christi Moohua in praefata >l«li«s eccle- 
ecclesia, quae Teacli-Mochua dicitur, stabiliter per- ^io^ctcellas 
manens, fundatis ab eo in Hibernia 30 ecclesiis, et 
centum viginti cellis constructis ; terrena gloria et 
amicorum frequentia et colloquio disturbatus sccum 
deliberando, arliitrans quod nisi terrestrem illam 
gloriam reliquisset, cielestis gloria; particeps mi- 
nime fieret, desertum ergo petens ad S. Patricium Clcriaumtai. 
versus Aquilonarem terrie plagam gressum direxit. 
12 Sed niultis locis peragratis, in quibus si desu- 
per esset concessum permanere vellet, tandem in 
Ergithiallensium terram divino nutu devenit. Per- 1'cregrc eccle- 
lustrata quoque terra illa, postremo divina disposi- sinm xdificat. 
tione ad locum quenidam vocabulo Dayrinis perve- 
nit. In hoc loco cum longa;vus viator campanulam. 
quani manu gerebat, pulsabat, mox lingua ejus in 
terram cecidit. Quo viso vir Dei non modicum do- 
luit, eo quod locus momentanens et quasi inhabita- 
bilis esset. Ad ipsius vero consolationem Angelus ad 
eum missus est, qui dixit ei : Dictum est tibi a Do- 
mino Deo tuo, ut hunc locum iuhabites, et ibidem 
ecclesiam construas. Jussioni qnoque divinffi ipse per 
omnia se conformans, locum illum inhabitavit, et 
ihidem ecclesiam in nomine Domini sediflcavit, quara 
et plurimis miraculis in vita et in morte decoravit. 
Ipse vero ibidem trigitita annis persistens anno vitie 
suie nonagesimo nono, Kaleudis Januarii feliciter 
quievit, prajstante DoTnino nostro Jesu Cliristo, cui 
laus et imperium per infinita ssecula. Amen. 



DE S. MOCHUA BALLENSI 



SIVE 



CRONANO. 



1 JAN. 
S. Mochua 
Halknsis di- 
scipulus 
S. CongaUi. 



Viln undc 
(lescripta,et 
quo versa. 



A'. Mocinim 
gcnuS' 



AUerum Mochuam celcbrat PhiUppus OmUcva- 
nus Bearrus, doelrina ac yenere clarissimtis, 
Patriciana' sniP Decadis Uh. 10, cap. 2, 'ubide 
Benchorensi agit S. CongnUi c(cnobio, e.v quo 
tum aUi viri mnctiiate ac doctrtna Ubistres prodiere, 
tiim iUe Mochua. 

2 Ejiis vitam ex Hibernico codicc, quem quondam 
OsuUevanus Bearrix Princeps de Divorum Vitis scribi 
curarat, in Latinum sermonem a se versam, ipse ad me 
Madrito hoc \fjM, Christi anno trunsmisit PhiUppus 
OsuUevanus, quam et hic dare visum est, cum ejus va- 
talem ignorem. Qiixdam de S. Fechini molendino sub- 
jecerat, quip omisi, quod eadem inferius habentur xx 
Januarii ad ejusdcm S, Fechini Vitam. 

VITA 

EX MSS. INTERPRETE PH. OSULLEVANO. 

CAPUT I. 

S. Mochiue genus, vocatio ud reiigionem, 
sanctitas. 

T ii- sacer Cronanus. Mochua quoque dictus, patre 
Bogano, avo Barra, proavo Natio, abavo Lugo (qui 
Lugici generis apud Ibernos haud obscuri fuit au- 
ctor) matreque Comna Conamali filia, Machadani 



OvespascH. 



(tntiiittti patrii 
cjas visi n 
l^otigatto. 



nepte ex Dalbu.anica gente, natus, Brinsacham, Lu- 
chadam, et Judellam sorores, duosque natu majores 
fratres h.ahuit. 

2 Ipse puer, capillis ob are.arum morbum caput 
inficientem fluentibus, deformior, proptereaque pa- 
rentibus minoris factus, et humiliore cultu educatus 
ad pascendas oves animum appellere jubetur. Cete- 
rum cujus speciem, fortunamqueparentes<lespiciunt, 
eumdem Deus optimus maximus praeclarissimarura 
virtutumornamentis, edendoruinquemiraculorurapo- 
testate honestat, et ad celsum gloriie culmen evehit. 

3 Princij^io quidem Congallus, vir divino spiritu ■^"5'''i •'";"" 
inflatus, in Begani donium venit, supra quam Ange- 
los conspicit cursitare : rei mysterium divinitus do- 
ctus, Beganum, quot filios habeat. percontiitur? Hic 
duos bona! indolis adolescentes, et aliiiin puerulum 
(is erat Mochua) non satis dignum. ut nominetur, 
ovibusque dunitaxat pascendis idoneum judicatum, 
totideraque puellas sibi liheros esse, respondet. Ille 
Mochuani doniura accersiri jubet : conspicatusque, 
ex illius conspectu, quod er.at divini Nuininis donis 
orn.atus, se m.agnopere delect.ari, et illuni ex oviura 
cnstode hominum p.astorein futurum, ait. Inde pue- 
rum in coenobiuni suuni Benchorense quam religio- 
sissimum, sanctisque viris longe frequontissimum 
defert. Ubi Mochua in religiosorum collegium ad- 
seriptus, atque sacris litteris eruditus singulare san- 
ctitatis exemplum, rerumque mirabilium opifex fuit. 

4 Longe 



Fit rcligiosus. 



48 



VITA S. MOCHUiE BALLENSIS. 



rF.B OsUI.I.E- 
VANLM. 



Ejus lacnjmis 
slcrilHas de- 
pulsn- 



.MiltUnrail 
novum 
Klmcndum 
Monastcrium. 



Fons eitni 
comitutitr 
nitbis spccie. 



iMClCjllllH. 



Admolam 
S. Fechini, 
miraculosc 
aquapermon- 
fcm adducla. 



4 Longe lateque pervagata faina infoecuiida ma- 
trona mota, Moclmnmadit, sterilitatis suaeremedium 
petitum : Dei servum flexis genibus, passis manibus, 
lacrymas copiose fundentem, a corporeis sensibus 
quasi alienatum, et in divinarum rerum contempla- 
tionem totum versum convenit. Quamobrem furtim 
accedens, cadentes ex oculis religiosi imbres cavis 
palmis excipit, et ore iiaurit, magna fiducia. id ad 
fcecunditatem sibi medicinas fore : neque credula spe 
sua fallitur, qua: brevi ex viri sui concubitu filium, 
nomine Dabinm, cuncipit, et edit. 

CAPUT II. 

Alio inillilur, foiilc scqiiciite. Ei lac pluit. 
Aquammolw .S'. Fccliini curat. 

Jr lurimis miraculis.acerrimis corporis coercitioni- 
bus, piis iii liomines officiis, initis cum di.ibolo i)r!c- 
liis cum Mochua se .>^trenuum, veter.inumque Cln-isti 
militem gessisset, uido jfim exsilire, et alio petere a 
Congiillo jubetur. Obedieus imperio, a m.igistrope- 
tit, ut qua erat futurarura rerum scientia, prffidicat, 
ubi Numini placeat, se commorari et Monasterium 
aedificare. Equidem, inquit Congallus, rem lianc ne- 
que prassentire, neque aliquo argumento vel signo 
ostendere possura, uisi forsan Deo placet, ut hic fons 
(prffisentem fontera digito moustr.abat) hinc abiens te 
ducat, ibique consistat, ubi divinseM.ijestatiplacitum 
fuerit, ut incolas. EoresponsoMochua Benchore pro- 
ficiscitur, electa religiosorum nianu comitatus. Haud 
longe processit, cum coraites respicientes, nubem 
densam, obscur.am, imbresque rainitantera, sed non 
mittentem, sereno, sudoque Sole per aerera sequen- 
tem vident. Quam etiam Mochua cernens, fontem 
proculduljio a Congallo designatum, et a Deo missum 
esse : oportereque se pauhsper gradura sistere, donec 
illa praeeat, pra;cedentemque sequi, et ubi illa sidat, 
ibi et se ipsos liabitare, ait. Prseiens iUico nubes Mo- 
chuam ad Ferrosios, in Gasliam oppidura, ubi G.abre- 
nusEpiscopusejuscoudiscipulus.etintegerrirausami- 
cus agebat, ducit : ibique illis hacte raanando immi 
lacunam explevit. Gabrenus quidem Mochua; sedes, 
quibus peregrinationem finiret, obtulit. Ceterura quia 
nubes rainiraesubsidit, ilIespect.andurasibinonduxit. 
C Quinimo ea duce Fobariam (est illud oppidum 
Mitliia') pervenit. Ibi Fechinus, vir moriljus, factisque 
mirabilis sacra Sacerdotum cohortestipatuspr.-eerat: 
et ad aridi raontis radicera, aqua nulla proxima, mo- 
lendinum prseter artificum , et fabrorum sententiam 
construi fecerat. Adventante Mochua erat opus per- 
fectum, et nihil, nisi flumen, cujus cursu circumacta; 
rotae catillmn suiier metam volvereut, desiderabatur. 
Ita ejus adventu veliementer la;tati Fechinus ceterique 
Sacerdotes spem concipiunt, fore, ut sancti viri me- 
ritis Deus optimus maximus aquara molis suppeditet. 
Ea de re ijisi, Mochuaque inter se agunt ; divino Spi- 
ritu instiucti unanirai cousilio constituunt ad Levin- 
num lagum bis mille circiter passus distantem profi- 
cisci, posse fieri. ut inde ad niolas Numenomnipotens 
aquam derivet. Id intelligens operis architectus, rem, 
inquit, niaxime arduara, atqiie difficilera, sanctissimi 
viri, suscipitis : horainibus quidem, iuqiiit Mochua, 
fateor quam difficillimara ; Deo tamen perfacilera. Eo 
cuni Dei servi pervenerunt, Mochua baculi cuspide 
lacus ripam molas vei"sus leviter perfor.at : idem Fe- 
chinus, Sacerdotesque faciunt. Extemplo per trans- 
versiim montem aqua subter terram mire delata non 
procul supra molas magna vi prorumpit. Unde prje- 
cipiti casu ruens, rotas rapido impetu circuraducendo, 
c.itillum super metara volvit. 



CAPUT III. 



A Rege et Regina Connachtiai honorifice 
excipitur. 



Mo 



.ochua vero, Fechino valere jusso, progressus 
annie Sinonno trajecto Connachtiam i'egnum petivit. 
Ubi in Omania principatu al) optimatibns, maxime a 
Biillgela Regina longe honorificentis.sime excipitur, 
utque in posterum commoretur, rogatur. Ceterum 
J)nnis hospitiljus bene precatus Kiminium lacum, ubl 
Keliachus Ragalli filius Connachtife Rex agebat, adi- 
vit. Per id temporis venatione Rex animum rccrea- 
bat : et cervus, quem fuerat insectatus, in summas 
angiistias ultiniumque discrimen deductus sese in la- 
cum prajcipitem dat, nandoque rupem in medio lacu 
sitam tenet, et in ea consistit. Eo illum sequi nemo 
propter horrendam belhiam. quju lacum infestans na- 
tatores occidere solebat, audet. Rex et id damnum 
timens, et cervo sininl putiendi cupidns. Moclmam, 
queni summo amore et honore fuerat araplexus, allo- 
quens. Si, inquit, tibi, MochuaPater, placet, auxilio 
tuo fretus in rupem mittam, qui cervum interficiat. 
Mochua. Tametsi, inquit, eo quemquam adire, peri- 
culosum videtur, natatori tanicn Deus omnipotens 
incolumitatem dare potest. Quibus verl)is motus Rex 
in rupem mittit, qui cervum interimat. Sed redeun- 
tem hominem bellua devorat. Dolore perculsus Rex 
hominis amissi culpam in Mochuam transfert. Ea de 
re Moclma ad Dominum suum Christum Deum pre- 
ces fundit. Dei impprio incolumem et ilia^sura honii- 
nem bellua vomit, nec ulli posterum nocuit. Miraculi 
magnitndine Rex, et alii quam plurimi Dei servum 
supplices venerantur, Numinique summas gratias 
agunt : ac Regi quidem postea, ejusque successori 
Kenfel92 Colgani filio Mochua fuit quam charissimus. 

CAPUT IV. 

Ballensis Monasterii et oppidi origo. 

Xnde Rodba flumine traducto in Kearam principatura 
in oppidum, nomine Neraus Dar))rechura, annos na- 
tus triginta quinque pervenit. Ibi fons in aere sub 
nubis specie, sicuti solebat, non apparet. Ea re Mo- 
chua? et ejus discipulis anxiis, fonteraque per agros 
quaerentibus agricola factus obvius refert. non pro- 
cul esse fonteni, numquam ibi antea visum ciuctuni 
balla, id est lorica. Unde oppidum novum nomen 
Balla, et etiam Mochua cognoraen Ballensis accepit : 
Hicque, et socii, quod fons. qui Beuchore ex Ultonia 
profectus erat, subsidens (piietam ipsis sedem pro- 
mittebat, Deuin laudibus efferunt. 

9 Ceteruni vix sedem figere statuerunt, cum Ea- 
cha Minnechus Ofiachrse gentis Princeps centum 
viros ex magnatibus illius principatus ducens, ad 
pellendum virum sanctum luco iter capit. Hi appro- 
pinquuntes supra ncnms Angelos aspectabilibus for- 
mis volitantes conspiciunt. Quorum occursatione, 
Mochupeque venerabili conspectu, et sanctis exhor- 
tationibus ducti neraus. et circunijectos agros. Kel- 
laclio Rege aimuentc, Deo sponte dedicarunt. Ibi 
Mochua templum extrui, et a tribus Episcopis dicari, 
curavit : ipseque postea plurirais miraculis fulsit, 
quorum aliqua celeri stylo percurrere juvabit. 

CAPUT V. 

Varia Mochuco niiracula. 

Oterilis raatrona desua infcecunditate Mochuaj que- 
ritur. IUe duos aquatici nasturtii scapos a se sanctis 
verbis sacratos dedit infuecundai : quos iUa cum co- 

raedisset. 



In Coniiach- 
Ciam vcnit 
S. Moclmi. 



Ejiis prccibus 
hominem de- 
voralum bcl- 
lua revomil. 



Fom € teira 
denuo erum- 
pit alio loco. 



Dalla oppi- 
dum un 
(lictum. 



Angcli ct Mo- 
chutBOSpe- 
clus, hoslcs 

lcitiant. 



S. Muthiiii 
stvrilHalvm 
pcllil- 



1 JANUARII. 



49 



prailnm iiii- 
jiclrtil. 

Liiica duct'1 
agim conti- 

7l€t. 



fmitum 
foiwcrlil. 



Tcrra crcscit 
utiniiisutam 
Irameat. 



Fur diftinetur 
iiiivaciitosc. 



medisset, brevi viri sui conculjitu prolem conciiiit, 
unoque partu Lukencariain piam, Scanlanumqne edit. 

1 1 Piscatores ft'ustra piscantes prffisenti Moclma; 
opprobrio ducunt, a se nihil piscis capi. Sine mora 
salmones quatuor, vitulum marinum fugientes, ad 
eos iu teri'am evadunt. 

12 Agni oves consp'cati ad matres ubera sugendi 
causa procurrunt. Mochua, qui prope ambulans ad 
Deum preces fundebat, id cum vidisset, veloci gradu 
occurrens, lineam Immi bacido ducendo, agnos ante- 
vertit : nam eorum nullus lineam a sacro viro descri- 
ptam traiisgrcdi ausus est. 

13 Moclma nuntium ad Ffelanum mittit. luterce- 
ilebat longus et angustus maris recessus, celsis, 
scopulosis, ct prtccisis marginibus cinctus; ubi du?e 
feroces feniina) Beca Cuclioragi , et Litlibena Attre- 
phthi filiffi canistrum habebant duobus funibus liinc 
inde suspensum, ut ultro citroque viatores, sicuti 
prasseferebaut, trajicerent. Ha; Mochuas tabellariura 
cista acceptum in mcdio secessu sublimem appen- 
dunt. Ea de re vir sanctus diviintus monitus nuntii 
redimendi causa sese in viani dat. Ad recessum 
quando pervenit,cum feminis, uthominemdiinittant, 
agit. Quod a Litbbena sine pra;mio, sed a Beca non, 
nisi cuculln iu pretium dato. impetrat. Brevi tamen 
cohortando et feminas et eorum patres ad melioris 
vitiB frugem convertit. 

14 Mogiani principatum ingressus in Amalgam 
insulam statuit transniittere. Ad id cum navigii copia 
non fuisset, Deum orat. Mox it^ terra crevit, ut 
postea Anialga pedibus adiri possit. 

15 Fur,cum sarciuam magnamex Mochuas tritico 
surreptam in dorsum sibi imposuisset, nec incedere, 
nec onus ullo modo deponere quivit , donec depre- 
hensus ab evocato Mochua sanctissimse Triadis 
nomine fuit vinculis occulte retinentibus solutus. 



CAPUT VI. 

Variw pcr nmn ciirationes. 

JL^iusdem sacrosanctae Trinitatis nomine cacodae- 
mones ab lioniine misero, quem diu occupatum ve- 
hementcr affligebant, exi>ulit. 

1 7 Magnam pustulam latlilecho Kenfaslae filio in 
corpore focdius iudies tumentem in tintinnabulum 
suum Dei nutu transtulit, hominem sauum relinquens. 

18 Ictericia, vel aurigine, id est abundantia flavie 
bilis per corpus effusffi, hominemque pallidum red- 
dentis, Muregidarum gens lal)orabat. Qui totius Iber- 
niaj medicisconsultisnullo medicannne sanari potue- 
runt ; rebus humanis dirtisi Mocbua^ patrocinio Dei 
fidem implorare constituunt. Duo millia et quingenti 
auriginosi Ballam conveniunt : ubi Mochui-c precibus, 
atque consecratione curantur, suum quisque colorem 
recuperantes , pallore in sancti viri baculum trans- 
eunte : unde hic baculus Pallidus nomen accepit : 
et Muregida; se posterosque suos Mochu;e obsequio 
devoverunt : cujus et invocationem eo morbo afTectis 
opi esse, memoriffi proditum est. 

19 Homo manibus, pedibus, aliisque membris 
captus ad Mochuam curandus portatur : eoque pro- 
pter dulcissimum.lesu nomen jubente, firmus et inte- 
ger surgit, suis quoque membro fungente muneribus. 

20 Quidam probus atque sim])Iex filium , quem 
habebat unum , ut eum Mochua a morte revocet, 
exanimum effert. Viro sancto Deum rogante puer 
magna omnium expectatione et la^titia reviviscit. 

21 His, aliisque rebus prseclare gestis Mochua 
anno Eetatis suse sexto et quinquagesimo in Cselitum 
coetum migravit. 

HaBc ex veteri litterarum monuraento OsuUevani 
Bearria; Principis jussu de Divorum vitis Ibernice 
condito fidissime traustuli. 



Ex uss. 
fF.nOsur.LK- 

VASUll. 

Jllochiia cncr- 

ijliincnitiii 

sanat. 

Miinn wifrum 
ciirat. 



Ali auritjinc 
pUiriiiios sa- 
mit. 



Contracluiii 
cural. 



Mortiiiim 
stiscihil . 



DE S. AGRIPPINO 

AUGUSTODUNEINSI EPISCOPO. 



ClBl-A 
AN. CllR. 
IlXL 
1 JAN, 

5. Agrippimts 
Episcop.Au- 

(lUStOfluti. 



D 



ccimns ocluims Mduordtn EpUcopvs Agrip- 
piinis fnit, vt hnbet Clmdins Rnbcrtus. Ejus 
^ Kiili-iidis Jiinvarii nutalcm rcfcrt Martyrulu- 
jium Ms. S. Ilicnmymij.^icd qiiod irl hinc patct 
auctim esse; ita habct : Ayign&io<\nn\, tlopositio Agrip- 
pini Episcnpi. Interfuit S. Agrippimis Concilio II 
Aurelianensi anno Dxxxiii et III anno dxxxviii. 

2 Meminit illius Forhinatus in vita S. Germani 



Parisiaci 28 Maii : At Dominus Germanus intra terni s. Gfrmnnum 



lustri spatium a B. Agpippino Diaconus instituitur, 
et sequenti triennio Preshj^ter ordinatur. Idem referl 
Aimoinns lih. i, cap. 24. Nonduin scdebat S. Afitip- 
pinus anno dxvii, quo Epnunensi Concilio subscripsit 
Praijmatius Episcojuis Aug ustodunensts . Neque per- 
vcnit adoMix, quo, ConciUo Attrelianensi V, subscri- 
psit Nectarius Episcop. Augustodunensis. 



Pansienscm 
coiiSLTrnt l'rc- 
^bijtcruiu , 



DE S. EUGENDO 



ABBATE. 



.V. Eiifiviiitus 
Ablm. 



Wionius cor- 
rigilur. 



D 



e *5. Emjendo Usuardus : In territorio Lug- 
kdunensi S. Eugendi Ahbatis, cujiis vita vir- 
^tutiljus et miraculis plena refulsit. Consen- 
tiuntfere cetera Lalinorum Martyrologia, ac 
comprimis Romanum. Meminit ejus et Petrus de Nata- 
libus lib. \i, cap. cxx.x. Mirsfus in fastis Bclgicu et 
Burgandicis. Notkerus 2 Jamuir. eum refert. Quidam 
Awfendum, Galesiniiis Eugenium vocat. 

2 Arnoldus Wion, lib. 3. Ligni vitir dtios facit Eu- 
gendos, unum Jure^isis, alterum Condatensis Mona- 



sterii Abbntem ; cum Condatescense ccenobium , sive ut 
Ch-egorius Turonensis appellat, Contntiscone idem sit 
quod Jurense (non ut quidam scribunt Virense, Virens, 
Lorense) quia in Jura Burgundix Monte situm. Nunc 
S. Claudii dicitur a S. Claudio Archiepiscopo Vesun- 
tino, qui 6 Junii colitur. 

3 S. Eugendi vitam ab ejus discipulo anonymo con~ 
scriptam atque a Surio cilitam cum veteribus mss. 
Monasterii S. Mavix Bonifonfis ct S. Mariix' de Ri- 
[latorio coniuii, oc piuribus tvcis cmendavi. 

IC VITA 



50 



Kxcusatio 
slyli impoliti. 



*MS. Bonif. 
Inpinosilas. 



5- Eiigctuli 
patrin. 



1'ntcntn imti- 
ttitio. 



Visio ad T)ei 
citltitm iiici- 
iaris. 



melu 



VITA. 

PR/EFA.TIO AUCTORIS. 

\luaiifum, beatissinii fratres, desiderio fervorique 
Testro ex debiti suniraa suppleverim, sicut ex ratione 
apicum ex parte sum, opitulante Domino, jani secu- 
rus; ita conscieutioB propria; extraueique juilicii 
incertus, ago ha3c quaB injuugitis, noii praisumptione 
indocti, sed obedientia, ut cernitis, regulari. Sic 
annuens divinitas faxit, ut huuiana proclivior in diju- 
dicando fragilitas, dum melo delectatur aut musicis, 
dumque oratorias venustates , vocabulorura quoque 
ac temporura signataproprietate niiratur ; hsec nostra 
■ tapinosis nequaqam jactantia superborum judicum 
ventosa superfluitate calcetur. Porro nos (ut prafati 
jamsumus) vobis proprie opuscula ista dicavimus, 
quos novimus non oratorum, sed piscatorum esse 
(liscipulos : nec in philosophia sermonis regnum Dei, 
sedinvirtuteprospicere;raagisque puraacjugiobser- 
vantia Dorainum exorare, quam vana perituraque fa- 
cundia perorare. Hinc ergo jara nobis in relatione 
vitse beatissimi viri, narrationis sumatur exordium. 

CAPUT I. 

S. Eugendi patria, institutio, futit/r(s vitm 
indicia. 

Oanctus igitur faraulus Clirisfi Eugendus, sicut 
Beatorum Patruni Romaui et Lupicini in religione 
discipulus, ita etiam natalibus ao provincia extitit 
indigena atque concivis. Ortus nerape est haud longe 
a vico, cui vetusta paganitas ob celebrifatem clau- 
suranique fortissimam supersfitiosissimi terapli, Gal- 
lica lingua Ysarnodori, id est, ferrei ostii, indidit 
nomen. Quo nunc quoque in loco delubris ex parte 
jam dirutis, sacratissime micant cielestis regni cul- 
mina, dirafa Chrisficolis. Atque iuibi pater sanctis- 
sima3 prolis judicio Pontificali, plebisque testimonio 
extitit iu Presbjterii dignitate Sacerdos. Igitur cum 
beatissimura piguus ab ipsis pene cunabulis quodam 
■ instincfu, successuque fehcitatis ac luminis, virtute 
divina, ut reor, pra?sagante succresceret ; et nocte 
quadara, venerabilis pater- ipsius, vel soboles sancta, 
ab affectu profectuque fiiturai beafitudinis tenerentur 
incerti ; in visione puer sanctus a duobus religiosis 
viris sublatus, ultra domus p.iterna; vestibulum sisti- 
tur, ita ut Orientis plagam cjelique astra, quasi quon- 
dara multigena Abraham P.atriarcha, iiituitu diligenti 
prospiceret : atque ipsi typice jam quodammodo dice- 
batur : Sic erit semen tuum. Post infervalluni nam- 
que modicum hiiic unus, ast hiiic alfer, atqiie alius 
iude, donec succrescens mulfifudo efficeretur innu- 
mera, beatum puerum vel sanctos proculdubio Ro- 
maniini ac Lupicinuin Patres, qui eum in spiritu de 
cceno paternai doniiis eduxerant, tamquam entirmitas 
apnm in modura raellificantis uva> qu.adani constipa- 
tione sepserunt. Et subito a parte prospicua videt 
instar aniiilissiinaj porta? ciilraina patefacta cielestia, 
et lento etiam deductoque iisque ad se e ca^Ii vertice 
cuni luinino clivo in modum reclinis scalai cristata 
proclivitate descensum, et niveos fulgidosque Angeli- 
cos choros ad se usque velnt socios, tripudiantes in 
Christi laudibus adventare. Ita tamen quod crescente 
semper in loco sociefate . nullus oinnino reverentia 
divinitafis aftonitus, aut sermone movebatur aut 
'nutu. Cumque sensimcautequoniortalibusmultitudo 
sese inseruisset Angelica, collectis coinilatisque sibi 
terrestribus , concinentes Angeli, ut venerant, cae- 
lestia sacra repedantes ascendunt. Hoc solunimodo 



VITA S. EUGENDI ABBATIS. 

puer sanctus intercarminum modulationem percepit, 
quod post annura circiter in monasterio intromissus 
ex Evangeliis recifari cognovit. Illud nempe vice an- 
tiiilionse, (ut bene, ipso dignanter referente, comme- 
mini ) reciprocis vocibus miiltitiido concinebat Ange- 
lica : Eijo sum via, et veritas, ct vita. Recepta igitur 
ingenti multitudine, post contemplationem diutinam, 
aerea quoque sese clausit astrigera, et solum seraet 
puer contemplatus in loco, excussus est somno, con- 
cufitur , ac visionis terrore perculsus rem gestam 
illico refert patri. Coufestim namque Presbyter san- 
ctus, cui potissimum proles sanctissima dicari debe- 
ret, agnovit. 



CAPUT II. 

Fit mmachus sub SS. Romam et Lupicino, 
sanctissime vivit. Laus S Leuniani. 

ifJLox igifur eura litterarum instrui jubet elemen- 
tis, et aiini exacto circulo, taraquam Samuel quon- 
dani, non in typico excubaturus templo, sed potius 
Christi efficiendiis teraplum, S. a Romano oblatus est 
Patri. In quo vere ita beaforura Abbatum, qui eum 
in spiritii de incolatu terrestri eduxerant, gratiarum 
gemina confluxit ubertas, uf succidua quoque poste- 
rifas ufruni in EugendoLupicinura potius suspiceret, 
an Romanum, jiidicio fluctuaret incerto. Illis dum- 
taxat huc illucque necessitate misericordiaj e mona- 
sterio ssepe progressis : iste vero a septimo usque ad 
sexagesimum vitse, quo transiit, annum nusquam 
exinde post ingressum extulit pedeni. Lectioni nam- 
que se in tantum die noctuque, expletis consumma- 
tisque omnibus, qua? a Prjeposito vel Abbafe injuncta 
siint. dedit et impendit, ut pra^ter Latinis volunii- 
nilius, efiani Grffica faculidia redderetur insfructus. 
B In vestitu autem duabus tunicis numquam est 
usus, atque unani ipsam nuraquam mutavit, nisi 
antea fiiisset plurinia vetustate crinsumpta; siniili 
quoque cucullas ipsius conditione servata. Paleis voro 
lectiili iueveutilatis uiulto tenipore, vilique sagello b 
constrictis , pellicioque superposito conquievit. yEs- 
tivis namque teraporibiis caracalla, vel scapubiri 
cilieino utebatur, quod ei quoque vir sancfitate con- 
spicuus cLeunianus,Viennensisurbis Abbas, pignore 
trausmiserat caritatis. Fuit namque Sanctus isfe ile 
Pannoniis quondaui, et spargeute barbarie in Galliis, 
vinculo c;iptivitatis abductus; et nonsolum in Vien- 
nensi, sed etiain in Aligustudunensium urbe, miilto 
tempore claustro peculiaris cellie conclusus : ita ut 
amplius quadraginta aunis in utraque civitate coer- 
citus, iiulli honiinum ex priina retrusione vultu aut 
corpore, pra^ter sola sermonis notitia, nosceretur. 
Monachos jnxtn celhilam hauil plurimos regeus; 
monachas vero procul intra urbem monasterioqiie 
conseptas ultra sexagenariuni numerum admirabili 
ordinatione rexit et aluit : prismisitque maximas, 
magnas interim succiduasque in spiritu non dimisit. 



Scptennis sit 
moimclius. 
I.Reg. 3. 3. 



Nnniquant 
egressus. 



Lectioniifissi- 
due deditus. 



In veslitu, et 
lectoausterus. 



Leuntanus re- 
clusits ntona- 
cltos et mcna- 
cltas reijit- 



a Coliuir 
lUartii. 
b Siir. conslralis. 



S. noniiinus xxviii Fcliruarii. S. Lupiciiius xxi 
c al. LeonianiiS, dc quo xvi. Novuml). 



CAPUT III. 

EiKjmdi axistci-itas in vestitu, cctcrisque rebus, 

Oed sursum redeo. Haliebat nanique Eugendus 
be.atissimus calccameiita fortia rusticaque, in nioduni 
priscorum P;ifriim constrictus ocreis crura, fascio- 
lisque plantas. At vero nocturnis matutinisque con- 
veuticulis, nec in frigidissimis pruinis, nec in ma- 
gnisnivibus.quidquam nuditati iieduni luueter' line;is 
Gallicanasquecaligas addiditunquani. Atqiie in huiio 
quoque nioduni eniinus swpissinie nKitutinis horis ad 

fraternum 



S. Eufjcitdt 
calceitincnla. 



* Ms./I/;^ 
iigneos. Sur. 
tigneas. 



I JANUARII. 

fi'atei'iiumccunipteriuin nraturits gradieliatur iii iiivi- 
Oratuii assi- bus. Nenio namque eum unquani aut in diunia. aut 
dttitns. in nocturna synaxi ante completionem conspexit 

egredi foras. Nam cum ipse noctibus cerie oratu 
longissimo atquesecretocunctos in oratoriuni diutis- 
sime aiiteiret, post oranium quoque discessum nihilo 
miiius formulje sui» incumbens, oratione diutina 
pascebatur in spiritu. Atqne ita exinde quoliliet tem- 
pore vultu hilari ao lajto egredieliatur ad fratres, 
ut solet exatiata ambitio vultus hominum lasciva 
jncunditate dissolvere. Refectio ei nmni tenipore 
Msiiiteiilia. semel in die fuit. Quffi tameii aistivis diebus nunc iii 
sexta cum ceteris fatigato, nunc vero cum his, qui 
iterato reficiebantur, terminabatur in vespera, ita 
tamen, quod nihii unquam, exceptis his, quK cunctis 
apponebantur fratribus, degustavit in mensa. 

CAPUT IV. 

AUis vicc Abbatis pi-a'pcilm'. SacerdoUum 
recusal. 



Hl 



L 



Lgitur ad inchoationem ipsius administrationis re- 

vertamur. Cum ergo Pater ille, quem Beatissiraus 

Roraanus vel Lupicinus Condatesoeiisi ciBnobio si- 

gnaverant successorem, prater labores sollicitudi- 

nesque ccfenobiales, etiam corporese inaequalitatis 

™ '-''"''j"""' frangeretur incoinmodis, vocatis ad se Fratribus, sic 

sanctum Eugendum vicis suaj sollicitudine innexuit, 

ut sibi tamen jus paternaj eminentise in nullo penitus 

imniinueret, aut subtraheret. Tentavit nanique idem 

Abbas, ut ante dictum sanctumque Eugendum cum 

administrationis onero, etiam Presbjlerii ilignitate 

lienmt Sa- arctius illigaret. Sed non solum voluntati eius in hac 

cerdoltwit. , .° . . ... ^ ,■ ■, 

parte saspissinie, imo sanctissime contradixit, verum 

etiam sacrosanctos Pontifices, qui illuc causa ora- 
tionis confluxerant, adiens, reverentiam tanti hono- 
ris caute ac diligenter aufugit^ Milii tamen crebro 
secretissime testabatur, utilius multo esse Abbati, 
propter juniorum ambitionem, liberum a Sacerdotio 
preeesse Fratribus, et non illigari dignitate, quam 
abrenuntiantes ac remotos minime convenit affe- 
ctare. Novimus namque, aiebat, pra;ter hane. quam 
prasdiximus, causam, multos etiam Patres, post 
humilifatis professse culmina, hoc officio gravius ac 
latentius superbisse, et plus se efferre fratribus, 
quos in exeraplo humilifcitis convenerat anteire. 
Suscepit ergo Dei Saiictus, sicut etiam Pater Lupi- 
cinus, absque Sacerdotali eminentia injuncta! sibi vi- 
ciss'tiidinis societatisque lahorem, ea maxime secu- 
ritate fretus, quod de paterna sollicitudine ac 
provisione iion habebatur incertus : sed mux evi- 
dentissima revelatione percellitur, iie de plenaria 
administratione velut in aliquo incertus, redderetur 
arabiguus. 

CAPUT V. 

In visirme Abbatem se fulurum intelUgit. 

ftsiu ejiis \_y Qcte igitur subsecuta, subito raptus in visione, 
ixlm.qtia beatissimis quoque Romano ac Lupicino Abbatibus, 
desiiimlw"^ ut in initiis quondara, ita nunc in oratorii secretario 
a parte dextera prajsentatur, nec non etiain inter 
ipsos seniores ac superstites circuinspicit fratres, 
cereos ac lampades gestare lucentes. Et data sibi a 
sanctis Patribus oration» vel pace, illico benedictum 
illum Abbatem, decessorem sibi utique niox futurum, 
conspicit iutroraitti , ac desuper dorsum ipsius vel 
scapulas rigentibus clavis purpureis pallium album 
adspicit dependere. Soluto namque Beatus Romanus 
Sancti illius cingulo, constriiigit illico lumbos Eu- 
gendi. Dehinc excusso, quod desuper, ut dixiinus, 
gestabat, pallio. liujus adaique liumeris superimpo- 



iiens, ait : Ha;c tibi ad praisens nosce interim assi- Ex uss. 
gnari : et digitis Dalmaticam prriedicti antecessoris 
adstringens : Etiam hanctibi, inquit, probatam in 
acceptis utilitatibus noveris assigiiandanh Mox ad- 
stantes cum cereis Fratres, incipiente primitus uno, 
confestim cuncti claritatis ac solatii lumina impacta 
parieti deprimunt et extingnunt^ Cumque vir beatus 
tenebrarum angustiis coercitns, eventum rei attoni- 
tus pra^stolaretur in visu , vox ad eum facta est : 
Noli , ait, te Eugende, fraiule eorura prfesentium 
ac m,aterialium luininuin contristare : Orientalem 
namque cellula; Iiujus attende prospectum, et vide- 
bis illico tibi absque opitulatione humana lumen 
divinitus ministrari. At ille confestim illic porrigens 
visum. adspicit sensim dilucescente aurora, radiura 
ad se diei ac lucis influere. Et in semetipsum rever- 
sus, lectulo tetus excutitur. Ncc mora : visionem 
sequitur eflectus. 

CAPUT VI. 

MiracuUs clarus, suspicitur ab omnibus. 



K 



I am ad Christum decessore illo migrante, volens ^,, ^k,,,, 

nolensque administrationem subterfugere non po- 

tuit subarrhatam. Illi vero, qui per visionem luminis 

solatia praestita subtraxcrant, Iiuinanifatis malo ali- 

quid passi, livoris zelo inflammati in beatissimum vi- 

rum invidiieardore turgescunt, et SanctumEugendum 

Abbatem nunc dcspectione animi, nunc quonuemo- „ 

... -.; , ,. ,'* . Dcicnliir a 

nastern professionisque desertione, taraquara novi- irairibiis 

tium ac rudem monachorum laicorumque patiuntur 

subjacere despectui. 

S At non ille divinse pietatis obtutus famulum 

suum p:issus est prolixa fatigatione vexari. Confe- 

stim namque ipsi potentia; .ic virtutis su<e dexteram 

afHuentissiraa signorum largitate pon^exit, dando at- 

que ostendendo per servum suuin sanitatum dona 

ac prodigia multa : ita ut summse saeculi potestates, Mmieiilis 

sospitari se crebro ac benedici ejus litteris exorarent, nrnscai. 

nec se divinam clementiam crederent habere placa- 

tam, nisi prius Christi amici gratiam sive suffragia 

aut visu aut litteris potirentur. Episonpi quoque ac 

suspicientissimi Sacerdotes prae se omnimodis ferre. 

si eum corporaliter cernere, aut affatu litterario obti- 

nuissent familiarius compellari. Ipsi etiam pseudo- iiLsiiiciiiir ab 

fratres, qui pridie cothurno elationis inflati discesse- imiiibiis. 

rant, tamquam infelices ac degeneres notabantur a 

laicis, nisi deposito invidia; viru, ad sanctum Christi 

famulum quantocyus repedarent. 



Du 



CAPUT VII. 

Ejus epistola dainmi pelUtur, aigritudo 
curalur. 



rum hffic odorifera fama geruntur, puella qua;- 
dam juxta sseculi diguitatem non infima, circa Secun- 
diacensem parochiam atroci dffimoiiio correpta, non 
solum claustris retrusa, verum etiam ferreis vinculis 
tenebatur obstricta. Cumque sanitatis causa a multis, 
ut solet, exorcismorum scripta nexa cervicibus ne- 
cterentur, atque illa ignotas sibi personas scriptorum i,„.„,„„ p^,- 
per immundum spiritum cura nomine, quod dolen- ciienjume- 
dura est carperet et vitia, seque magis illos, qui scri- iniiii occltiia 
pser.ant, jam olim in illo atque iUo peccato latentibus fecnila liuiiti- 
apud humanitatem indieiis assereret possidere : tum """' l"'<>dii ■ 
ad ipsam energumenam de adstantibus unus : Quid 
nos alienis, inquit, imo propriis vitiis terres ini- 
munde? Vere in Christi nomine non solum istorum, 
quibus derogas, .virorum, sed cunctorum quoque, si 
liotuero, scripta Sanctorura ita cervicibus tuis inne- 
ctam, ut vel multitudine ' imperantium obruaris, si •(!/. o|n'ran- 
lios paucos audire despicis et contemnis. Tu mihi, "'"" 

iliquit 



52 



VITA S. EUGENDI ABBATIS. 



tX. ilSS 

*6"H;'.Alex;m 
ilrinaruin 



numn. 1.7 
liislor. Ecclc. 
.siiislic. c. m. 

SOT. 15. 



-V. EtigemU 
tituris pelli- 
tiir. 



Syitgria 
ejitsdcm litic- 
ris mmtitr. 



iiiquit (lial)olus, ' Alexaudrina chartarum, si iilacet, 

" onera exarata imponas, numquam tamen ex obtento 

vasculo potei'is ]iropulsare, (lummod» milii solius Eu- 

geudi Jurensis monachi ex lioo non afferas visionem. 

Conlestim namque rapientes proximi dictum, ad 

beatissinium viriim plenissima fide conourrunt, ac 

remgestam, pedilnisejusprovoluti, narrantes,nonse 

redituros esse testantur, nisi Christi misericordiam 

praestaret exoratns oppressje. Victiis igitur wl ra/- 

tione, vel precibus Pater, breviter ciim longa ora- 

tione, ut Gregorius quondam Magnus Apollini, in 

huncmodumscribens atque consignans, spurcissimo 

transraisit epistolam : Eugeudus servus Christi, in 

nomine Domini nostri Jesu Christi, Patris, et Spiri- 

tus sancti, prsecipio per scripturam istara : spiritus 

gulas, et irse, et fornicationis, et amoris, et Luna- 

tice, et Dianatice, et meridiane, et diurne, et no- 

cturne, et omnis spiritns iramunde, exi ab homine, 

qui istam scripturani seciim habet. Per ipsum te ad- 

juro veruin filium Dei vivi, exi velociter, et cave ne 

ampliusintroeaseam, Amen. Alleluia. Etoransatqiie 

cnmplicans, supplicibus tradidit deportandam. Quid 

plura? necdum itineris inedii spatia confecerant, 

cum ecce furcifer ille frendens atque ejulans, pfius 

egressus est ex obsessa, quain calcareiit domus 

limin.T revertentes. 

10 Ab hoc fere tempore beati viri longe lateque 
fama nomerique enituit, ut qui sanctus jam habeba- 
tur indigenis, potens etiam et vere Apostolicus porro 
genitis haberetur. Materfamilias quondam Syagria, 
nunc quoque Ecclesiarum Monasteriorumque per 
eleemnsynam mater, cum gravi obsessa incommodo 
janyamque haberetur a medicis desperata, epistnlam 
beati viri qure casn ad eam delata pervenerat, de ai*- 
mariolo sibi vice dexterffi beati viri, exosculandam 
prsecepit attingi. Cumque apprehensam contactis ex 
eadem cuni nratione nculis, lacrTmis quoque liaud 
minime decirluis infecisset, nri dehinc insertam ali- 
quantisper dentibus cum oratione con.stringens, mnx 
recuperata sanitate surrexit. Qiin gaudio atque mi- 
raculn non solura ipsa suique, verura etiani civitas 
maxima Lngdunensium , exult.-itione mira relevata 
atque laetata est. 

CAPUT VIII. 

/Egros cural, cliam absmites scripto, et oleo 
tienedicto, et per sms. 



miii itit 

I rtritiiltir 



iileo, cl 
scripto. 



\jixm ergn faina vitaque viri virtutiira relatione suc- 
cresceret, tanta miserorura acervatiin ccepit in Mo- 
nasterium turba concurrere, ut saecularium, iino 
tribulautium multitudo, pene catervis videretur nio- 
nachnrum niimernsinr. Interea dum inibi mex non- 
nulli, alii etiam post bidui triduiiiue, quidani vero 
post mensibus coniinoda votiva percipiunt, Dei San- 
ctus manum ad salutare conipeiidium mittens, fati' 
F.iitim tibmi- gati'mem miseris auferebat. Dabat ergo supplicibus 
/« batedicto atque sospitibus deportanda illigandaque infirmis, 
oum sancti olei quantitate, contraria larvis atque 
raiseriis scripta mandata. Quffi ita cooperante fide 
porrigebant in provinciis Innge positis medicinani, ut 
illi quoque obtinerent qui ejus iii Monasterio prai- 
sentabantur adspectui. 

12 Neque solus heatissiinus Paterin coenobio, sed 
et Presbyteri, multique inibi fratress, potiebantur 
clarissiraa virtiite nieritorura. Et zeli ambitione 
cessante, illis potius quam sibi, Dei liomo medendi 
delegabat officium. Et lioc studebat onmiraodis, ut 
unusquisque illi rei vel stiidio iii Monasterio deser- 
viret. in quo eum dono S]iiritus sancti pollere eini- 
nentius perspexit : atque iden raansuetuin ac lenem 
illi ordinabat officio vel loco famulari, ubi mansue- 
tudinis ac patientis bonum nullatenus inquietudo 



Elitim iier 
.mos. 



decoloraret altorius. Rursumque superbise forsan 
aiit vanitatis vitio notatos, non patiebatur esse 
sepositos; ne judicio virosje ac prnprise elatinnis 
inflati, altius graviusque corriierent cum culpas ac 
vitia sua non agnovissent , in medium crebrius 
increpati. Si quos sane, ut sese habet natura fra- 
gilitatis humansp, edacis tristitia; inorsibus interea 
noverat sauciari , illis quoque inopiuantibus ita 
spiritaliter ex industria blandus superveniebat ac 
lajtiis, etsancto dulcique fovebat alloquio, utdeterso 
tristitiee perniciosissirao virii, quasi quadam salutaris 
olei perunctione, exasperata sanaretur austeritas. 
Dissolutioribus vero ac levioribus acriorem se seve- 
rioremque semper exhibuit. Presbyteris quoqiie 
ipsis, quoruni officio constrictus ssepe ab Episcopis, 
humilitatis causa, ut diximus, noluit implicari, ita 
seniper ob ministeriura sacrificii salutaris quodam 
remntionis ojiere, conscientia) pura; tribuit facultii- 
tem, ut illo cuique pro delicto mordaciter forsitan 
quippiam, ut assolet, succensenti, illi vero dum 
reatum culpamque ignorarent, absque notitia vel 
participatioiio alieni reatus, corpus Dominicura tra- 
derent ab altari, ut nec se conscii plecterent com- 
raunione delicti, nec alterum severitate paterna. 
ante emendationem forsitan sacramentorum indiiltu 
subtraxisse viderentur in aliquo. 

CAPUT IX. 

Apparent ei SS. Petrus, Paulus, Aiulreas : 
eorum isthiic allatoi reUquicB. 

XXic namque fuit, imo est apnd Cbristiim beatissi- 
mus homo, ex ciijus ore (Deum testor) nuinquam 
processit obloquium; cujus aures numiiiiam polluit 
malilnqui oris ferale cnntagium. Tantum iiamque 
detestabatur hoc vitiuui, irao fiagitiuni, qiiantum 
quis lethiferi anguis nnn soluni venenura inetuit, ve- 
rum etiara occursus ipsius vitat at(]Ue cnnspectus. 

14 In tantum mens ipsius abstrusis vitiis pura 
pollebat, ut etiara beatissimnrum Christi Apostolo- 
ruin Petri et Pauli. Sanctique Audres, adajque 
Apostolici cnnspicuique viri M.artini Episcnpi, et col- 
loquio fuerit et visu potitus. Quodam nanique tein- 
pore, antequam ipsi adrainistrationis oniis incumbe- 
ret, diebus aistivis ultra Moii.asteriumjuxtaseniitani, 
qua ■ Gebennani usque transcenditur, sub arbore so- 
lito quiescenti, subito tres scper sopnrem adventan- 
tes offerunt viri. Qunrum cum post orationein et 
pacem, novitatem vultus habitusque contemplaretur 
attonitus, interrogat quoque quinara ipsi venerabiles 
esseut, quoruin benedici meruisset adveiitu. Tum 
unus, Egn, ait, Petrus; ast hic germanus raeus 
Andreas, et iste frater noster est Pauliis. At ille con- 
festim in spiritu ad eoruin vestigia provnlutus : Et 
quid est, inquit, Domini, qund vns in lia;c rura cerno 
silvestria, quos in magnis urbibus RomiE ac Patras 
postsanctum martyriuin legimiis corpore contineri? 
Verum est, inquiuut, et illic quideni, ut asseris, su- 
raus : et hic quoiiue nunc habitiituri veiiimus. Et in 
hiec verba visio finivit et somnus. 

15 Cumque confricata facie torporem soinni de- 
pulisset ex vultu, conspicatur eniinus duos, qui ante 
biennium circiter decesserant, fratres eo adventare 
calle, quo sanctos .iVpostolos per visionein conspexe- 
r.at advenisse. Etprnsiliens illico in occursum, coiisa- 
lutatos quoque ex inore, coiisulit, unde dilectissinii 
fratres posttamdiuturiuiincommeatum ad ccenobiiim 
repedarent. Nos, inqiiiunt, inter alia ad Urbem usque 
progressi,obtentis quoque Sanctoruni patrociniis sub 
trina Martyruni seraquidom, sed fida intercessione. 
revertimur. Dorninorum iiamque Apostolornni Petri 
et Pauli afque Andrft-e ditati reliquiis, ad cnulas 
repedamus antiquas. In Inco igitur, ut moris est, illis 

subsisteiitibus 



Omitilitis otji- 
citi itecommo- 
tlat. 



Obtrectittiones 
oilU. 



Alipttrcnt ei 
S. Petrtls, 
Pittthts, An- 
ilreiis, Mtlrti- 
ntts. 



lixi. I\ip. Gc- 
lui.nm. 



Apostolorum 
niitiuite in 
tlloitastcrium 
rcverenter 
illtttir. 



I JANUARII. 



53 



Mematmo- 
rtim ca atalc 
fcrt mores- 



Satem a Ttjr- 
rlieito mari 
Itetit. 



' Vifjettir 
ilecssc mor- 
lem. 

*.S«r.oi)filnn. 
xisscl. 

S. Marttitiis 
ei apparct. 



subsistentihiis ciiiTcns Eiigenrlussanctns.idMonaste- 
rium. ipse Patri ac fratribusadventantium Sanciorum 
efficitur nuntius, qui fuit paulo ante contemplator in 
visione. Prosiliunt coufestim olviam, et consalntatis 
fratribus, deosculatisque reliquiarum va.sculis, cum 
tripudio et exultatione atque psalmi sono exliihitis, 
inclusis quoque sub altari. patrocinantur nunc exo- 
rantibus indefessa virtute, quorum laudes ac merita 
nequeunt localiter coerceri. 

CAPUT X. 

S. Marlimts ei apparei : cjus mmachos 
redncil incolumes. 

Ut enim de sancto ac beatissimo viro Martino 
dicamus, cujus mihi quoque vultum ac habitum cum 
supra dictorum secretissime solcbat exponere, pa- 
rumper vohis referre non pigeat. Quadam nanique 
vice, dum diros metuunt ac vicinos Alemannorum 
iucursus, qui inopinatis viautibus, non congressione 
in coHiiuus, sed ritu superventuque solerent irruere 
bestiali; ad mortem aut suspiciouem mortis penitus 
evitaudam, quas crebro timoris jaculototiesinterimit, 
quoties timetur, e limiteTyrrlicui niaris potius, quam 
de vicinis Heriensium locis coctile decernunt petere 
sal. Sed lioc totum ut fieret, et cousilium et ordinatio 
beati viri persuaserat. Ctnnque emenso bimestri tem- 
pore, nullum darent proprii adventus iudicium, ver- 
titur in Sanctum imputatio fratrum, quod aliis e vi- 
ciiio, quod timuerant, sospitihus jamreversis, non tam 
destinatis fratrihus exilium, quam peregrinam ' pro- 
pria persuasioue dedisset. 

1 7 Ille vero incertus de reatu, quia ipsos ancipiti 
' ahstraxisset eventu, metuens tamen saltem indebite 
increpari, misericordiam Christi pro salute eorum 
diehus singulis exorahac ac noctibus. Cumque post 
lacrymas fessus, fuisset soporatus in lectulo, ita clari- 
tate suhita vallatur in grahato, ut se plus luce cerneret 
circuuifusum, quam si purissimi solis illustraretur 
allapsu. Illicojuxta lectulum Beatissimus Martinus 
assistens, consalutatum quoque, qualiter valeret,in- 
terrogat. At ille ; Bene, iuquit, agerem, si de salute 
fratrum, quos, ut increpor, exules teci, non liaherer 
incertus. At ille ; Nou meministi, ait, quia euntes milii 
eos, id est, Martino, in orationeproprie commendasti? 
hac namque nocte in Pontianensi parochia manent : 
crastina vero unus ex ipsis isthuc veniet, suspicionem 
cunctis ahl.aturus, ad mansum. Expergefactus igitur 
Christi homo, tamquam memor.atos fratres cimctis 
visibiliter assignaret, ita diem et horam pra;dixit ad- 
ventus, ut ipse Sanctus Dei nuntiaverat, vel ipsi con- 
tiuuo sunt rcgressi. 

CAPUT XI. 

Momstcrimn ejus conf!afiral, oleo S. Martini 
iUwsn. 



r.jtis titoiius- 

tcritiiti coii- 
Itaijrat. 



Vice igitur quailam, immineute vespera, omne illud, 
ut dixi, monasterium, quia erat ex lignis fabrefactum 
antiquitus, et non solum contignatis indiscretisque 
cellulis, verum etiani pulchre fuerat cocnaculis gemi- 
natum, ita suhito rcd.actum cst in favillam, ut mane 
non sohim niliil resideret ex a^dificiis, verum etiam 
celcritate arentis pahuli, ignis ipse pene totus redde- 
retur extiuctus. 

11) Cumque fratres illi, prout quisque sarcnlum 
securimve posuerat, ferrum revera quod solum exuri 
nequiverat, prunis veutilatis inquirerent; ecce Anti- 
diolus sanctus Presbyter prospexit ampullam cum 
oleo Beati Martini, (|UiE salutis gratia, ad lectuli sui 
capitium dependebat, ]denam, clausamque, ut fuerat, 
post vasta incendia, postque coenaculorum desuper 
ruentium ardentiumque ruinas, ita iutegi'tmi ac stahi- 
litam intor fumantes iguium residere favillas, ut tres 
quondam pueros roscidis refrigeriis legimus in ca- 
mino Persico claruisse. Quaj etiam ampulla cum oleo 
ipso ad virtutum testimonium usque hodie in eodem 
monasterio reservatur. Unde non araplius sub Eu- 
gendo Sancto, inceudiali arbitror casui licuisse, 
quam, ut dixi, Beatissimo quondam cessisse Mar- 
tino ; vel postmodum Ccuidatescenses monachos 
cum oleo virtuteque Martini remiuiscimur eva- 
sisse. 



N. 



I am et hoc, quod insequeus sum relaturus, licet 
nullus ambigat Beatissimi Martini mirahilibus appli- 
cari, tamen ignoro, quis tam iguarus ao hrntus sit, 
ut non illic spcci;dius noverit virtutum dona clarescere, 
uhi perunit;item fidei familiarius concordans residere 
dignoscitur gratia meritorum. Perniisit namque Do- 
niinus nocte quadam in secretario antedictum san- 
ctumque Martinum tentari quidem incpudio, sed ])ro- 
bari.SicigituretCondatescensemonasteriumexustum 
(juondam et flammis, sed tamen Martini oleiim nullo 
flanimarum estvorawm incendio. Quod etiam Beatus 
Eugendus tanta patientia atque icquanimitate susce- 
pit, ut mox illi divina providcutia iion solum ad 
victum sive vestitum duplicia pro simplu reddiderit, 
verum etiam tahernacula ipsa multo utilius, congruen- 
tiusque, quam fuerant, in usus pristinos restaunirit. 



N., 



CAPUT XII. 

Occvlla el fitlura cognoscit, aperit. 



I 



CAPUT xiir. 

Ejuii hnuiililas, heta (jravitas. pietas. 



Olcum S.HIar- 
fiiii in mediis 

llamiiiis illa!' 
fiiiiii- 



\ am prfeter ista, quse ob meritorum virtutumque 
testimnnium pauca perstrinximus, tam prsecipua ex- 
tant, quae puritate spiritus, divina illuminatione, 
prascivit, ut in corpore positus, jam quodammodo 
cum supernis Virtutiljui^ clarescere putaretur; adeo 
ut vice quadam venerabilem virum Valentinum, ej^is- 
dem monasterii Diacnnum, coramfuieret seci-etius, 
dicens; Constat te, carissime frater, intra hos viginti 
circiter dies ex lioc sa^culo ad pra;parata prtemia 
migraturum : et ideo quamlibet exutus peccatorum 
nexibus, paratus ad Dnminum eas; ninnen tamen, ut 
te ita circa clausulam vitre, dum tempus suppetit, 
prufectuum collatinne ditifices. quo pttssis digna, ut 
vidi, acceptabiliorque hostiaexara Christi assumi. 
Hac namque nocte vestitum te niveis linteis a sanctis 
Patrihus vidi cum psalmi sono in altari oratorii hujus 
imponi. Igitur licet meritum quahtatemipie tuEe as- 
sumptionis agnoscas; suadeo tamen, ut tibi interim 
addas, quod possis ilUc fehcitate perpetua possidere. 
Cumque sermncinationem cum alarritatis lacrymis 
et oratione complessent, pnst decem circiter dies 
febricula levi oorreptus est, paulatimque iuEequali- 
tate vexalus, cursum \'itx praesentis explicuit. Ce- 
terum ex cujushbet superventu personse, ita per 
odoris fragrantiam, fcptorisque afflatum, meritorum 
insignia dignoscebat, ut prEesciret ilhcn,cui quisquc 
virtuti velvitio subjaceret.Nam etadventus fratrum, 
et ssecularium ' expectantium fiilem prius srepe pra''- 
dixit,quam ulla advGntnntispr<Tsentia fratribusmon- 
straretur. 



VnlcntiHi) 
Pnsbytcro 
inoiiem pra-- 

divit. 



Occultu cu- 
gnoscit. Pi\e- 
(licil fHliirn. 



* MS- Iiii>- c 
|ietoi)liuni- 



Siiili:t 

uulis. 



ta tanien magnis cximiisque bonis oxuberans. 
numquimi se melicirem eminentioremque altero vcl 
leviter judicavit : sed pietate refertus, non quid in- 
terim esset, sed quam longe a perfectione adhuc esset. 
quasi cunctis abjectior et infimus perpcnsabat. Habe- 
bat autem, nimirum habitatore ilhistrante, magnam 
et in vultu la'titiam. Nam siciit tristein ilhim nemo c.rav 
umquam vidit. ita ridentem nemo adspexit. Non illi laris. 
Bcatorum Antouii atque Martini gesta aut niores 

labebautiu' 



u 



VITA S. EUGENDI ABBATIS. 



Sorpc rapitur 



Cmwbialcm 
coliabilatio- 
nem iitducit. 



^umelscnes 
soHicitccurat. 



Protiibct oin- 
iicm propiic- 
latcm. 



De inslitnto 
Monacttico 
S. EnijeiKti. 



labebantur imquara ex animo. Numquain iste, ut ile 
Antonio refertur, aut ira suliito patieutiam rupit, 
aut Immilitatem erexit in gloriam ; numquam lau- 
datus ac beatificatus, inflatus est ; numquam vitu- 
peratus, fractus est aut tristatus. Tantum naraque 
lectione reficiebatur, ut cum lectitaretur ad mensam, 
ssepissirae futurorum :ictus aflfectu, velut in extasi 
positus obliviscebatur appositorum. Nam pras gaudio 
attonitus, peregrinationem priEsentis vitje despiciens, 
municipatum suspirabat iu c;elestibus pra,>paratum. 
Iste namque illicpost priscisPatribuslegendi proprie 
invexit industriam. 

CAPUT XIV. 

Fratres, p-wcipue senes el wrjros soUkite 
curat : invprielatem eUminal- 

J.ste etiam, refutato Arehimandritarum more, uti- 
lius oranes univit in medium. Destructis namque 
mansionum wdiculis, nno cunctos secum xenodocliio 
quiescere fecit : ut quos causa unitffi refectionis una 
claudebat iedicula. discretis quoque lectulis una am- 
biret et mansio. Cui tamen lumen diei, sicut in ora- 
torio indefieiens noctibus praibebatur. Iste, inquam, 
Abbas sanctus nec mensulam suam. ut facere quos- 
dam nuper audivi, nec victuni unuiuam excej^tavit a 
fratritius : omnibus omnino onniia erant. Non ille 
umquara imperio docuit, quod exemplo antea aut 
opere non complevit. Infirmis semper aut valde seni- 
bus clementissime obsequi fecit, adjiciens quoque, ut 
ipsis illi e fratribus in necessitate servirent, quos 
ffigroti potissinium prtelegissent ; et non solum faciebat 
alimentaconvenientiaministrari,verumetiampropter 
.laborem infirraitatis, donec sanitas suppeteret, pra;- 
stitit sequestratim reflcere vel manere. 

23 Nam et s<eculi hominibus absque personali ac- 
ceptione se proebuit. Pauperibus vero adisque ut di- 
vitibus osculnm convicturaque prsestitit afque confes- 
sum, omni cautela juxta Patrum regulam servans, 
ne se conspectui adventantium laicorum vel propin- 
quorum faltem injussus monachus pra?sentaret. Si 
quid vero quicuraque fuit a proximis fortassis obla- 
tum, confestim hoc Abbati aut Oeconomo deferens, 
nihil exinde absque paterno pra^sumpsit imperio. 
Cellam, armarium. arcellamve nullus illic omnino 
habuit unquam : nulla cuique de necessitate exigua 
proprietatis nperandi dabatur occasio : nam usque ad 
acum ipsara, lanasque netas etiam suendi consuen- 
dique cuncta pra^bebantur in medium; dummodo 
subtilissima fratrilms deviandi exinieretur occasio. 
Inter hajc autem omnia oranibus proprietatis causa 
solura legere licuit aut orare, Ceterum novit vestra 
fraternitas cuncta qua; dico, numquam in coenobio 
declinandi causas deesse maximas, ubi non propei- 
luntur etiam rainima;. 

24 Et quia sermo attulit. ut de institutione Patrum 
per imitationem Beati Eugendi aliqua tangeremus 
juxta promissum, quod memet praidixi tertio opu- 
sculo servaturum,proutmemoria),Christoinspirante, 
suggeritur, abrenuntiantiiim exordia primitus inti- 
mamus. Sic nanKpie quod non omnino illa, quie 



quondam sanctus ac pra!cipuus Basilius, Cappadocia; 
urbis Antistes, vel ea, quaj sanctorum Lirinensium 
Patres.Sanctusquoque Pachoniius Syrorum priscus 
Abba; sive illa, quaj recentior venerabilis edidit 
Cassianus, fastidiosa prajsumptione calcemus ; sed ea 
quotidielectitantes, istaquo qualitateloci etinstantia 
laboris invicta potius quani Orientalium perflcere 
atTectamus ; quia proculdubio efflcacius hajc faoi- 
liusque natura vel inflrmitas exequitur Gallicana. 



I 



CAPUT XV. 

Evijcndl ohitas. 



gitur quia oratiunculfi hsec nostra, instar guberna- 
toris trepidantis, institutionis pelagns conteniplatn . 
circumspiciens undique portum silentii gautlet attin- 
gere, paulluluni circa transitum gesta beatissimi viri 
referam. Cum enim ultra sexagenariam setatem sex 
fere mensibus prsedictus Pater injequalitate corporea 
laboraret, sic tamen quod numquam canonico usque 
ad horam defuisset cursu, nec bis in die fesso corpu- 
sculo coactus fuit aliquid impertiri, vocato uno ad se 
de fratribus, cui cuui libertate peculiari olim etiam 
perungendi infirmos opus iujmixerat, secretissime 
quoque sibi pectusculum petiit. ut moris est, perungi. 
Cumque transacta nocte de nocturna quoque quiete 
a iioI)is percontaretur diluculo, in lacrymas ac sin- 
gultumerumpens, Parcat,ait, vobisomnipotensDeus. 
qui me tauta inrequalitate constrictum, non perm'it- 
titis corporeis vinculis jam resolvi. At cura trepidi 
inter profluas lacrymas convulsis quoque in corde 
singultibus, silereraus; Doraini mei, inquit, Abbates 
Romanus Lupicinus propriis humeris feretrum ante 
hunc lectulum exhibentes, me quoque deosculatura 
compositumque elevantes, deferendura imniiserunt 
gestatorio. Cunique elevatum in oratorium introfer- 
rent, concurrentibusvobis in ostioviolenterexcussus. 
in hoc sura a vobis lectulo reportatus. Et ideo rogo. 
si quid seni, si quid vero pateniEe pietati prsestatis. 
iie rae istliic retinere diutius, sed tandem transire 
permittatis ad Patres. Oro ergo vos oranes et obsecru 
filioli, ut accepta ac tradita Patfum inomnibus invio- 
labiliter instituta, ad gaudium meum, Sanctorumque 
omnium ac vestrum, ad palmam Victoriee perducatis. 

26 Igitur cum verba inter laraenta nostra coraples- 
set, quinto admodum die huic ipsi lectulo semet ini- 
ponens, subito tamquam dorniiens visus, spiritum 
exlialavit. Cujus sanctum ac beatum corpusculura, 
inter catervas filiorum ac fratrum, posteritatis quo- 
que deserviente famulatu, venerabiliter est in Christi 
nomine consepultum. 

27 His interim fidei fervorisque vestri sitim, o 
sanctissimi, exatiatis tautisper desideriis, reficite fra- 
tres. At si animos vestros. spreta dudum plalosophia, 
rusticana quoque garrulitas exatiare non quiverit; 
institutu (luoque (jua) de formationeMonasterii nostri 
Agaunensis ccenubii, sancto Mariuo Presbytero, in- 
sulai Lirineiisis Abbate, compellente digessimus. 
desideriavestratamproinstitutionisinsignibus, quani 
pro jubentis auctoritate, Christo opitulante. luculen- 
ter explebunt. 



tiuiligiliir. 



MiirHniiulo 
iipimreiU llo- 
mimus tl Lii- 
picitiKS. 



I'iistii'mui,m>\ 

iuUiionel- 



Aiiiloris liber 
ik instituCis 
MimdSterii 
Atiaiiiicnw. 



DK 



5b 



DE SANCTO lARINO 



ABBATE LERINEIVSl. 



^e, 



iefeiivr lioc die a Viiu-eiilio Bnmiti Salenio iii Cliro- 
nologia Lerinensi S. Mariim Presbytcr olqve Abtias 
Lerineiisis. Ejus menlio fil iii vila S. Euijendi siipra : 
nijus auclor ipsius S. Eugrndi Discipulus, testatur se 



S. Marino jubente iiistituta Monastcrii Agaunensis 
dicicssinse. Dicuntur Jureiises Monachi eitin reWjiosa 
memoria et cultu venerari. Niliil dc eo alibi reperi. 



DE S. CLARO 



ABBATE VIENNENSI. 



I JAN. 
S. Ctari in 
Martyrologiis 
nicmoria. 



Si 



aiicli Cliiri Ablialis Monasterii S. Mnrcelli, nata- 
lein hoc die refeii Joaniies Molaiius in Addit. ad 
jUsiianlnm, Hugo Mciiardus, Arnoldus Wion, 
Philippus Fcrrarius, aliique. Meminit ejus el 
Trithemius lib. 3, de viris illustribus Ordinis S. Be- 
iie^icli c. 246. Ejiis vitam edidil Gallice Renatiis Beiie- 
dictus, Latine cx antiquis Mss. codicibus Laurentius 
Surius, quam non paticis locis emendavimus ex variis 
lectionibus a Pe.tro Fraiicisco Cliiffletio nostro sub- 



CAPUT II. 



Clarusapiicro 
divinis imli- 
ciis clnrus. 



Mtilrcm nil 
iiwntiiriits 
SamCoritm 
comitatur. 



' •Colitiir XVIII 
Scptcmh. 



Prcctbiis hnf 
fwilalcm 



VITA. 

CAPUT I. 

Clarus a puero sanHm. precibus tempestatem 
scdal. 

T itam vel actus Beati Dari Presbjteri et .\hhatis 
soripturas, Dei gratiam imi)loro, ut qui illiiletlit bene 
et sancte vivere, mi)ii quoque tribuat ostium sermo- 
iiis, et illius laudabilia gesta inculiiabiliter scribere. 
Hic a puero indiciis munerura clarus, in Dei omni- 
potentis gratia profecit adeo, ut precibus suis a Do- 
mino ohtineret, qua! Spiritus sancti donum petenda 
esse persuaderet. Accidit quippe ut puer matrem 
orhatam marito haberet, qure ilevote ad memorias 
sanctorum Martyrum apud Viennam subinde oi^andi 
gratia occurrehat : cuni qua pedissequus Clarus ve- 
nire solebat. Habitabat autem eadem femina in vico, 
qui Bellicampus dicitur. 

2 Hanc cum pro more quadam die ad orationem 
Clarus sequeretur, venerunt ad sanctissimura cceno- 
buim ultra Rhodanum : uhi tunc temporis ossa Bca- 
tissimi • Ferreoli Martyris quiescebant. Cumque ihi 
mulier cum Claro suo puero in compunctione posita, 
longiores horas protraxisset, jamque vespere ad ho- 
spitnim suum reverti cuperet, Rliodanus agitantihus 
ventis m undas periculosissime assurgere ccepit. Jam 
mater cum Claro \mera navim intraverat : despera- 
tisque nautis, pene undis sulunersa navi, Clarus puer 
extensis manibus contra ecclesiam beati Martjris 
Ferreoli lacrymis fusis exclamasse dicitur : Deus pro 
cujus nomine Martyi' Ferreolus mortem susccpit, 
subvem nohis in periculo positis : mox Rhodanus 
Wandior redditus, navim lirevi impulsu ail littora sua 
transposmt. De periculo erepti, rairanfespuerifidem, 
Deo gratias reddiderunt. 



* Dc quo 

XIV Janii. 



*alii Grinin- 
ccnsium, vcl 
Griniacen- 
sium. Sity. 
Gnnianen- 
sinm. 
Varia iiitra 
ct cxlra iir- 
liein VieimcE 
camhia. 



Varia Vininie Monasicrice. 

Xjrat tunc temporis vir strenuus et Deo placitus, 
Viennensis Ecclesia; Pontifex ' Cadoldus. Monasteria 
tam virorum quam sanctimonialium, suh sanctapro- 
fessione viventiura pia districtione, tara in civitate 
quam extra rauros civitatis, hiec pracipua erant quae 
regebat. ' Gi-inianensium ccenobia, a sanctis Ponti- 
ficibus urbis fundata, in quorum maximo ossa hea- 
tissimi Ferreoli Martyris condita venerabantur. 
Sanctimonialium heatffi virginis C(dumhffi, triginta 
monachas hahens. Nam Grinianensium loca quadriu- 
gentos monaclios alehant. Porro Sancti Petri Mona- 
sterium ad Australem partem urbis situm, quingentos 
pene monachos continebat : Sanctorum Gervasii et 
Protasii veneiabilis memoria, quinquaginta. Simili- 
ter S. Joannis Baptista; Monasterium, quinquaginta. 
Similifer Sancti Vincentii Martyris, quinquaginfa. 
Sancti quoque Marcelli Martyris coenobium, tri- 
ginta. Sancfje BlandiuiB viduariim sanctimonialium 
locus, vigintiquinque. Sancti Andrea; infra moenia 
urhis, centum. ItCruni aliud S. .\ndreae, centum. 
Sancti Nicefii, ejus urbis gloriosi Episcopi, quadra- 
ginta. Sancfi Martini coenohium, ceutum quinqaginta 
monachos, sub districtione regulari viventes, aduna- 
tos tenehat. Porro in domo majori sanctorum Mar- 
tyruni Apostolicam vitam tenentes, in unumque 
viventes, plurimi Clerici erant, ita ut turmis disposi- 
fis ■ mysteria peragerent. Apud Sanctum Severura 
quoque coetus Clericorum venerahilis. Alia quoiiue 
venerahilia Sanctormn in unum conversantiura hahi- 
tacula ad sexaginta, suh ciira Pontificis degentia, in 
Viennensi dicKcesi satis ordinabiliter sita erant. Sic 
func temporis ad gloriam omnipotentis Dei, Vienneii- 
sis Ecclesia florehat. 



CAPUT III. 

Fit monaclms.posl AIjIms : varios miraculosc 
sanal. 

T 

Xam pm igitur loca m.afer Clari pueri, sollicifa Clarttsrumc- 
quEeDeisunt,frequenfiusvisifabat,Claroauterapuero iiachus; inde 
coenobio sanctoriim Monachoriim apud memoriam '"*'"■ 
Beafi Ferreoli Marfyris tradito, ipsa novissimum 
diera apud Sanctara lilandinara clausit. Clarus itaque 
puer sancte in Monasterio nufrifus, eo profecit, ut 
.sibi Monasteriuin viduarum.adcustodieudum iiosfrao- 
duni crederetur. Abhas factus in Monasterio Sancti 

Marcolli 



'o/. Officio- 
rum minislc- 



96 



VITA S. CLARI VIENx\. ABB. 



Curat fcbrici- 
iantem. 



tiiium II 
ilolorc visic- 
rumsnml. 



Aliumaljulci:- 
rilius. 



fiiteani fjran- 
tlitic jiertiilam 
preciintsresti- 



*alii amo- 
vcns. 

A sttbntersio- 
iiis pericttlo 
Itomitiem crti- 
cis stgtto eri- 
pil. 



Proflitiiil 
iltvitwneiiL 



Marcelli a sancto Poiitifice urliis, Clanis noraine.cla- 
rus virtutibus, clarus omuis religionis obsequio, 
strenuus omni actione sua, curam sibi impositam 
per Dei gratiam sollicite aJministrabat. 

5 Contigit autem, nt mater monasterii febribus 
ad mortem gravaretur. Clarus igitiir ad lectum do- 
cunibentis cum fide accessit : utque mauum febrici- 
tantis tetigit, secrete secum orans in conspectu 
Sanctimonialium, sanata mulier a lecto surrexit, et 
cum ceteris ecclesiam ingressa, liyuniorum laudes 
Deo exhibuit. 

6 Quidam frater etiam inflrmitate gravi viscerum 
(lepressus, a patre Claro o'eo sancto perunctus, sani- 
tati restitutus est. Factum est, duui quodam tem- 
pore ad villam cum Monacbis iret, ut quirtam totus 
ulceribus plenus. obviam ei fieret. Tunc Clarus ira- 
peravit cuidam Monaclio : Vade frater, misellum 
istum lava in fluviolo prope currente. Illico ille obe- 
diens, ut aqua miserum tinxit (rairabile dictu) fons 
vulnerum penitus clausus, cutem integram, videnti- 
bus oranibus, esse monstravit. Eumdem ipsum jani- 
toreni monasterii postmodura raulti viderunt. 

CAPUT IV. 

AUa Clari miracula. 

JC orte vir Dei in grandinatam Fratrum vineam de- 
venit. Vocato custode, quECsivit, si racerai ad usum 
vini uecessarii aliqui remansissent : sed cum vix 
pauci essent inventi, prostratus in terra, noctem ibi 
fecit. In crastinum, quod vix credi poiest, ita depen- 
dens viuea racerais suis onusta paruit, utnullo modo, 
quod grandine percussa fuerit, indicium dare posset. 

8 Itera quodani terapore cura fratres piscatum 
issent, et ipse prope ripam staret, incautius quidam 
retia ' admovens in ;iquara ruit. Rhodanus tunc 
forte ripas suas impleverat : Fratres de periculo ca- 
dentis niraium pavidi erant. Clarus plena flde, ut 
signum crucis couira fecit, raox a periculo exeraptus 
est, quem aqiia trahebat, et ad p.irtem illam in qua 
Clarus cum fratribus stabat, devenit. La;ti onmes, 
Misericordias Domini decantare ctBperunt. Sed ut 
laetiores etiam post tantum raunus flerent, ingentem 
piscem ad littus tractura habere ad sui subsidiuni 
raeruerunt. 

9 Eratei consuetudo, nocte orationis causa deam- 
bulare per castruui, ubi ctenobiura Sancta; Blandinas 
situra est, et diabolus huraaua specie assumpta, stu- 
peudai altitudinis, flammantibus oculis ei se obvium 
tulit, quirl ibi ageret, inquirens. Clarus perfectus in 
flde, cognoscens iniraici fraudes, irapavidus stetit, et, 
quis ipse esset, quajsivit. Tunc diabolus, Missus sum 
ad Uoc, ut te ex isto loco expellam, quia jam diu est, 
quod in potestate nostra locus iste esset, nisi tu ob- 
stitisses. Clarus divina virtute fretus, Vade Satan, 
ait : Obstitit tibi Christus, cujus est terra et pleni- 
tudo ejus. Cura grandi igitur sono, ita ut totura 
castrum videretur esse concussum, diabolus absces- 
sit : arreptamque unam famularum, quae pro foribus 
raonasterii deserviebat, vexare coepit. Clarus ibi ac- 
currit, injectis in os puellae digitis, spiritum mali- 
gnum effugavit. Sicque sana reddita ancillis Dei teti- 
tiam fecit. Multa sunt quffi per ipsum Christus in 
Ecclesia Viennensi operatus est. 



CAPUT V. 

Efus vaticinia. 

VJum instaret tempus dormitionis ejus, et hoc ei a 
Dorai'10 revelatum esset, quadam die in hortis Fra- 
trum agrotus sedit : vocati.sque ad se Fratribus, eos 
alloqui spiritualiter ac dulciter ccepit, dicens : Fra- 
tres mei, secundum Apostoli dictuni, per raultas tri- 
bulationes oportet nos iiitrare in regnum Dei : quid 
raihi a Domino revelatum .sit, non tacebo. Sex Epi- 
scOpos istn nostra civitas aub pace teraporis Christi 
Ecclesiam gubernantes habebit. Postquam illi dor- 
raierint, sub septirao Episcopo gravissiraa persecutio 
Paganorum erit, et ista civitas justo Dei judicio iUis 
ad disperdendum tradetur. Monachi et habitatores 
terrfE istius, partim occidentur, p.artim fugabuntur 
incensis sacris domibus, vastatis omnibus, et peue 
in desolationem redactis. Nunc ergo, Fratres, Dei 
judicium metuentes, curara agentes vestri, vigilanter 
intendite, ut cum dies tribulationis venerint, para- 
tiores ad tolerandura, si qui reperti fueritis, inve- 
niamini. Corpus meura in ecclesia beatissimae Mar- 
tyris Blandina; et sociorum ejus Immate. Haac 
audierunt fratres qui tum pi'a;sentes aderant. Quod 
postea rei eventus demonstravit, quando a Wanda- 
lis et a Saracenis non tantum Viennensis, sed longe 
lateque aliae provinciee vastatae sunt. 



Prwdie.it 
Vicnnte ttc' 
vasUtlionetti u 
Wtinilitlls cl 
Haraccuis. 



c, 



CAPUT VI. 

5. Clari obitus. 



Ijum jam decuraberet, tertia die antequam clara 
aniraa ejus corpus corruptibile desereret, cum sem- 
per in laudibus Dei persevei'aret, videt circa crepu- 
sculum diei aperiri caelum, et immensura exercitum 
candidissimi et nivei coloris supra cellara, ubi jace- 
bat, descendere : quera exercituni mir» pulchritudi- 
nis et siilendoris juvenis prsecedebat. Quod cuni Cla- 
rus irreverberatis oculis teto vultu inspiceret, virgo 
beatissiraa Blandina, ab eo cognita. consolari eura 
coepit, et ut tantum exercitum sequeretur, hortaii. 
Cumque ipse voto et desideriisannueret, ab illa audi- 
vit : Tertia die, hora quinta, Sanctus Marcellus et 
ego ad te venieutes, te nobiscum ad felicia regna du- 
cemus : et iie hostis tibi nocere possit, totus iste 
exercitus Dei, queni vides, tecum erit. Sic visione 
abscedente, beatus vir a Fratribus in ecclesiam por- 
tatus, cilicioque superextentus, quamdiu supervixit, 
a Dei laudibus iion cessavit. 

12 Appropinquante liora exitus sui, psalterium 
idem decantare coepit. Ut ergo fratres, flnitis psal- 
niis, dixerunt : Oninis spiritus laudet Dominuni, cum 
luce odor ineflfabilis totam cellam, ubi Saiictus Dei 
jacebat, replevit : sicque beata aninia carue soluta, 
migravit ail Doniinura. Maiisit auteiii idem odor usque 
ad locuni sepulcliri. Quo cuni ferretur quidani para- 
lysi dissolutus, adraotus feretro beati viri, iu con- 
spectu omniuni illico sauatus est. Sepultus autem est 
in ecclcsia beata; Martyris Blandina;, sanctorumciue 
Martjruni quadraginta octo, aute altai'e, ubi mira- 
culis clarus diu jacuit. Obitus auteni ejus agitur 
Kaleudis Januariis. 



AS.DIttnUiita 
lut cwltttu in- 
viliiliir. 



Psalm. 150.6. 
//1 ciHcio mti- 
Tilur. Ottor cl 
litx in ejus 
cclla. 



Piirttliitictts 
ejiis opc .mia- 



DE 



ClTlCV 
AK. Cllll. 
DCCCN. 



57 



DE S. STABILE 



ARVERNENSI EPISCOPO. 



G 



iolitiir Kalendin Jamiorii S. Stnhilis Fpiscopus 
Arvcruniftis, sive Claromontfnius xxxvni teste 
tFerrurioin geiiernli cntalogo Snnctorum , Joanue 
XChenuin Chronologia Fpiscop. Galliir, Clnudio 
Roberto, Joau. Snvaroiie in Origiu. Claromont. qiU ex 
veteri libro rituali ms. Ecdesiiv S. Illadii, sive Illi- 



dii IV, Episcopi Clnromont. docet \ Jnnuar. decessisse, 
solitumque ejus festum celebrnri in eadem S. Illidii ec- 
clesia officio octo lectionum, Octavam vero quatuor, velut 
Confessoris Pontificis. Aliud quoque profert de eo testi- 
monium e.v monumentis nionasterii Moxiacensis. 



As.Ciin. 

lUXXXl. 



DE S. GUILIELIO 



ABBATE S. BENIGNI DIVIONE. 



I JAN. 

S. Guilielin 
7iomen in 
Martjirolv' 



Vilii a Glahro 
Itodulpbo 

soipla. 



Fiscaui juor- 
luus csl. 



I'ucr wgcr 
ejus ('IK sauH- 



Nirc ordincm 
bencdictiuum 

pmiUKjal. 



Construit 
Fructua- 
Tiense mu- 
mstcrium. 



Sancti Guilielmi, sive Willebni, Ahbatis nntalem 
consccrat Mennrdus in Mnrtijrologio Benedicfino 
Knlcndis Janunrii his verbis : Fiscani, depositio 
S. Gulielrai Abbatis,(liscipuli S. Majoli. Libro 1 
Observntioinim, vitam ejus breviter recenset ex Ms. 
S. Beniijni Divionensis, quam hic integram exhibeo a 
doctissimo humani.>isimoque Jacobo Sirmondo no.';tro siib- 
missam, scriptam olim a Glnbro liodulpho, ut ipsemet 
testatvr lib. A, hisforiiv sua' cnp. 4. Nee non prBeno- 
minatus Pater monachorum, fundatorque ccBnobio- 
rum eximius Willermus, de qno etiam perplura 
forent dicenda ntilia, nisi quod iu libello, quem de 
vita et virtutibus illius edidimus, prolata dudum 
fuisse noscuntur : unum restat tamen quod nnvi ibi- 
demmininie contineri. Migravitenim pra?dictus Pa- 
ter a sseculo ad beatorum requiem in NeustrijB parti- 
bus, in Fiscaninense videlicet monasterio supra mare 
Oceanum constitnto, quud a Rothoraagen.se urbe qua- 
draginta fere milliariljus distat; uti tantum condece- 
bat virum in loco optimo ejusdem ecclesiee. 

2 Post aliquot^Cere dies contigit ut puerulus ferme 
decennis valida confectus jegritudine, ad sepulchnira 
illius gratia recuperandae sanitatis ducerel tir : ihique 
a pai'entibus dimissus decubabat solus : qui subitn 
respiciens vidit super ideni sepulchrura iiisidentem 
aviculam, formam cuIumbK prajferentem ; quam diu 
intuens obdormivit, deliiuc levi ex(detus sumnu. evi- 
gilans itase reperit incoUimem.ac sinihil a?gritudinis 
persensisset. Suscipiunt itaque la^ti parentes suum : 
fit omnibus commune gaudiuni. 

3 De ego agit idem Rodulphus lib. 3, cup. K, Claruit 
eo in tempore in prsedicta duraoruui Dei meiioratione 
venerabilis Abbas Willernius; a Beato siquidem 
Majolo priraitus Eccle.^iie saucti Martyris Benigni 
Pater constitutus. Quam videlicet ecclesiam ilUco 
tam niira locatione pei-niutavit, ut luijuscemodi alter 
difficile queat inveniri ; regulari etiam distinctione 
non minus eliloruit, atque incomjjaraliilis hujus oi'di- 
nis suo terapore propagator extitit. Sed quaiitum pro 
hac re diligel)atur a religiosis et piis, tanto raagis de- 
trahebatur, insidiabaturque a frau(hilentis et impiis. 
Fuit enim ex Italia ortus, nobilem diicens apareuti- 
bus prosapiam : nobilior tamen illustrem per assecu- 
tam scientiam. Nam in eodem territuriu, .scilicet in 
fundu, qui oi parentum jure debebatur, prius vocato 
Vulpiara, construxit Monasterium totius Graecias 
abundantissimum, pnstea ab ipsumutato nomine Fru- 
tuarense cognominatum. Quodcum raultigenis locu- 



pletasset beneficiis, constituit ibi monachorum Pa- 
trem, per omnia seimitantem, noraine Joannem. 

4 Erat enini priedictus Willernius acer ingenio, et 
insignis prudentia, idcirco summum in palatiis Re- 
gum ac ceteroruin Principum obtiuebatluciim. Quod- 
cunique denique monasteriura proprio * viduabatur 
Pastore, statim compellebatur tam a Regibus, velCo- 
mitibus, quam a Pontificibus, ut meliorandi gratia 
illud ad regendum susciperet; quoniam ultra cetera 
divitiis et sanctitate ipsius patrocinioassumptacerne- 
bantur excelleremonasteria. Ipsequoque firma testa- 
batur assertione, ([uia si biijus institiitinnis tenor 
quncumque loco a mouachis custudiretur, nullam 
nmninu indigentiam cujuscuraque rei paterentur. 
Qund etiam evidentissirae declaratum est in locis sibi 
commissis. Et nonnullisde propagatione ordinis Benc- 
dictini in Gallia, atque origine Congregationis Clunia- 
censui interjectis : Hic tamen. inquif, Pater scilicet 
Willermus, de quo in prjeseutiarura sermo exordium 
hai>uit. prae omuibus exinde pra^cedentibus prsescri- 
ptaj institutionis laboriosior ac spermologius fructi- 
ficatinr est 1'epertus. 

5 Agit de S. Guilielmo fuse Claudius Robertus iu 
Divioue sun, tdu recenset ah eo reformatas Abbatias 
Re/.nensera,MeUiudensem,Reoraeosem,Toriiodoren- 
sem, TuUeusem, Metensem, Gemiticensem, Vezalien- 
sera, Parisieusem S.Germani, Meldensem S. Pharo- 
nis, Fi.scaneusem. 

6 De eodem Andreas Duchesnius in Notis ad vitam 
S. Majoli Cluniacensis : Wilelmus monasterium 
S. Benigni Divionensis pr?ecipiente Majolo reforraa- 
vit, ejusque Abbns et Rector constitutus est, uti du- 
cet Chrnnicon ejusdem Monasterii hisverbis : Videns 
Dominus Episcopus Bruno statum loci in ambiguo 
pnsitum, supplex adiit D. Majolum Cluniaoensis mo- 
nasterii Ahbatera, raultaqtie prece poposcit, quatenus 
ejus auxilio quivisset i'eparare in melius, interius 
religionem, etexterius possessiones. Cujus precibus 
flexns reverendus Abbas Majolus, dedit ei xii Mo- 
uachos ex nmni congregatione electos, discipliua 
sanctaereligionis instructos.divinaethumanasapieu- 
tia doctos, nobihtate caruali claros. His Abbatem 
praifecit Willelmum noraine, et patrein spiritalem 
sibi poscentibus filiis instituit. 

7 Hic Italia extitit oriundus, alto satus germine 
et nobili prosapia editus; quein supradictus D. Majo- 
lus Roma veniens in monasterio Lanceio dicto, ubi a 
puero educutus fuerat. reperit; assumensque eum 

17 ipso 



■ Excusi ha- 
bcnt, iiidue- 
balur. 

Mnltis Moua- 
steriis jmvfi' 
citur. 



Alibalias m- 

riasrclornuit. 



Milliliir iil rc- 
forniii S. Dc- 
iiitjni cinio- 
biinii. 



Fju.f (fCUItS, ct 
in Gattins 
ndvcnlus. 



1'er 

r.LA, IlODLI.1'. 

Ejiis eyregiw 
virltites ac 
(lolcs. 



Aliis momste- 
riis pnvfici- 



Ahbaliam 
S. Gcnmini 
hirisiisrefor- 
»ml. 



:i8 VITA S. GUILIELMI 

ipso deprecante, seciim addiixit Cliiiiiacum ajtate ju- 
venili florentem. Ordinatiisest igiturAbbasa D. Bru- 
none Epi&copo anno Domini dccccxc. Otlicio vero 
Abbatis accepto, divinis seipsum ccepit exercore vir- 
tntibus. Erat enim corpore castus, mente devotus, 
affabilis allorjuio, prudentia pra^ditns, temperantia 
clarus, interna fortitudine tirmus, censura justiti» 
stabilis, longanimitate assiduus, patientia robustns, 
humilitate mansuetus, bonorum operum gratia ple- 
nus, etc. 

8 Ilujusaudita fama religionis Henricus Dux Bnr- 
gundi», sicnt fert idem Chronicon, commisit ei Abba- 
tiam Verzeliacensem pene ad nihilum redactam,, ut 
ab eo restitueretnr in pi-istiuumstatum : quodet fecit 
auxiliante Deo. Dominus quoque Episcopus Bruno 
omnia in suo Episcopio monasteria ipsius delegavit 
providentise, Abbatiam scilicet Besuensem Apostolo- 
rum Petri et Pauli honore dicatam, raonasterium 
S. Jo.annis quod Reomans dicitur, locum Saneti Mi- 
chaelis Archangeli juxta castrum Tarnodorum, Ab- 
batiani Mellundensem, nlii Sanctus Valerin.s Archi- 
diaconus et Martyr quiescit. Plura isllik congerU 
scriplorum de Wilclmo lcstimonia Ducliesnius, el Cluu- 
dius Roticrtus loco citato. 

9 De ParUicnsi S. Gcrmani monastcrio ab co ad pri- 
stinam pictatcm rcrocato isla liabet Aimonini ampliatar 
lib. Vi,cap. 47.Dum monachi siqiefati coenobii sfficu- 
lari modo vitam ducerent, piissimus Robertus Rex 
una cum sua uxore, videlicet Constantia Regina, ac- 
cersens Dominuni Guiliermum Abbatem Divionensis 
eosnobii, ei Abbatiam dedit Beati Gerinani : qui eam 
regulariter instituens anno Domiin mxxx vita deces- 
sit imo anno .Mxxxi utpalel cx indictione xiv liltcra Do- 
minicnli C cum obierit fcria vi Kalcudis Januarii. 

1 Trillicmius lib. 3 dc viris illustribus ordin . S. Be- 
ncdicli cnp. 240. Willielmus Abbas Divionensis, vir 
doctus scientia scripturarnni, et morum hnnestate 
insignis, magno zelo regularis disciplina! fervens, 
inultis virtutibus clarus enituit, quemadmodum in 
gestis ipsius scriptum invenitui'. Claruit anno Do- 
mini 1020. Sigebcrtus ad aun. 1027 vocal severitate 
reveremlum. Haud scio an sit in Samlorum cnluloijum 
adhuc publice retatus. 



ABBAT. DIVION. 



VITA 

S. GUILIELMI 

AUCTORE GLABRO RODULPHO. 
PR.EFATIO AUCrORIS. 



Du 



*jiiiltus, nisi. 



tlmlr huuserit 
llodulphiis 
qiiiv scribit. 



'ulcerline saiicti Spiritus piwditis Patribus vene- 
randis, ac diligendis Fratribus ubiqiie Ecclesiariim 
Dei universalisdocumentis incliaritativaspo servien- 
tibus, mouacbiiruui infimus Rodulplnis, tautillam 
obeditionis exliil)itionem. Placere denique unanimi- 
tati vestra! diffidinnis, ' si de vita vel conversatione 
vestri omnium dilectoris, Domni videlicet Sacerdotis 
atque Alibatis Willelnii, proiit divina pietas largiri 
dignata fuerit, posteris maudare studnerimus. Pliira 
siquidein a nobis visa, pluriina tamen a veracissimis 
relatoribus comperta hujiis narrationis informabunt 
seriem. Idcirco cominunem fldelium virtutigeniimob- 
secranius charitatem, ne simplex coiitemptui liabea- 
tnr seriuo, neve pro vili ciniistro piira^ respuatiir 
similaginis offa; ciijus .si prudenti manu exercitare- 
tur materia, omnein valeret excluilerc inopiain, et 
sospitatein conferre pereimem. 



V. 



CAPUT I. 

S. Guilklmi orlns cl parenles. 



Aviis Vibo. 



Piiler llobcr- 
lus, iiuitcr 
Pcriiivi. 



Parcutes cjus 
iib niloiie I 
obsideuliir 
cinii Ucgiiui 
Lougobiirilo- 
ruiii. 



ir igiturreIigiosusDninuusWilIelmus,quem pius s. Gudiclmi 
Dominus Ecclesi,'e sua; flliis pastorem, ac juris suce Vfilriii. 
legis propagatoremconstitiiit, matione quidemltalus: 
avus tanien ejus, Vibo noinine, militari industria 
clarus, gente Siieviis fuit. Qui scilicet ob inimicitia- 
rum iiltionem, nativam relinquens provinciam, per- 
rexit habitaturus Italiam, ibique copiose locupleta- 
tus opum gratia feliciter deguit. 

3 Hic ergo extitit genitor Roberti, qni accipiens 
sibi uxorem ex Longobardorum nobiIioribus,nomine 
Perinzam quiBffficiinda prolefiliorum geniiitei etiam 
prsecunctis optabilem Willelmum. Contigit namque 
sub ipso tempore illius nativitatis, Berengario Lon- 
gobardorum Rege defuncto, ut Otto Imperatoriim 
maximiis hostili manii omnem sibi subjugandam pe- 
teret Italiam. Qiii comperiens prredicti Berengarii 
uxorem in qiiodilam eastriiin sitiim in lacu iirbis No- 
vitia; fecisse confugium, atque ciini ea viros, quorum 
conspiratio rebellis foret eidein Imiieratori. .Ad qiiod 
illico devertens cinxit illud ferocis nbsidione exerci- 
tus. Erat enini pra?dictus Robertus in eodem castro 
cum propria uxore et liberis : cui etiam quinque illo- 
rum cuni sua Domin.i curarn atque tutelam commi- 
serant sui. Ciimque diutius ab utrinsqiie partibiis 
acerrime decertatiim fuisset, cernens Imperator dif- 
ferri sibi victori.ani. tentans largitionibus muneriim 
clara inflectere suorum liostiiim signiferiim. Nara 
spopondit ei curn maxiinis dcmis etiam apnd siibli- 
mitatem suam celsitiidinis locuin, si siios desereus 
illiiis parti faveret. Ille verominime adqiiievit, utpote 
miles adjuratus, respondens sibi optabiliorem fore 
pi-opriiiiiteritiiincorporis,quam sacramentisassertse 
fiilei desertor liaberi. Post aliquot vero dies habito 
inviceui pacis consilio in deditionem gratis devenere 
Imperatoris. 

4 Tiinc quoque iidem Rotliertus, iit erat vir pru- 
dens ac streniius, suggessit Imperatori, ut fllinm, 
quein ei uxor siia intra ipsius obsidionem castri 
pepererat, Cateclnimeniim fleri per maniim Impei'ia- 
leni pra;cepit. Quod ille libentissime annuens, ut 
monitns fuerat impleri niandavit, ac propiia piierum 
sustulit dextera, eique nomen inilixit Willelmiim, 
quem scilicet postmodum Regina conjunx illius cx 
sacro fonte susceiiit Baptismatis. 

b Erat ergo, ut diximiis, ejusdem genitrix non 
soluni prosapia uobilis, sed etiam morum honestate 
priecipua. Hkc siquidem referre eratsolita de eodem 
puero hujiisinodi verba: Videbam me.inqiiiens. nocte 
quadam dahnatica veste iudiitam. statimqiie Solis 
radius illustrabat milii mamillam dexteram. Dehino 
yero apparuernnt qiiidam vultus gerentes Angelicos. 
ipsiqiie filiiim meiim inilii abstralientes altius eSn-c- 
bant eumdem infantulum claritate nimia circiimfii- 
siira. Ego quoque luec intuens pavore : perterrita iiil 
aliud quod dicerein reperiebam, nisi tantum, Sancta 
Mater Domini Salvatoristibi conimitto, custodi illuiu. 

CAPUT II. 

Stii(lialilleriiritiii;vil(t ejus mmtaslica Luciari 
uiia cwm palre Hubeiio. 

l\ lia namque perplura optimi piwsagii. qiia; iios 
fastidium vitantes reticemus, couspicahantur in illo. 
Nainet habitndo tenerrimaj ietatis itadissimilis vide- 
batur ceteroriim ut niinium admirabilis haberetur. 
Propterea uterqueparens uno consensu ac voluntate, Dco dcrocclar 
cum suoruin omiiiura favorabili sortem Christo Do- « piirciiiibiis. 
mirio vovere illum in ejns ilnnio assidue serviturnin. 

7 Duxeriint 



S'. Wlllclllllts 
tciiiporc olisi- 
iliouis uiilus. 



Angelos pcr 
soinnitim 
cidct iiinlcr 
cjits. 



Iii iitniinilcrio 
cniililiir. 



rmvlal ili- 
ceitdi cclcri- 
lalc. 



Antti ciiiii 
adlllic pticrii- 
Ititii compk- 
.m'. maimiKB 
Iftclc litriiciU. 



iitria gcrit 
oflicia. 



Patrciit ttd vi- 
laiii vtonmti- 
fam intliicit. 



7 Duxpniiit .iiitem ilUiin rum essot fere septennis 
Rd mmwsterium Sanctfe Mahi*, Sanctique Airlian- 
eeli Michaelis in honnre Sanctoruin, nomine Lucia- 
cum, iii qiio ctiam vencraiula liabentiir ossa Beati 
Mart.yris .lanuarii. Ibiqucjiixta morem normfe refiu- 
lariscum ipsius lori Al)l)ati obtulcrunt. Qui satis 
rievote illiim siiscipiens sacne Monacliilis religiouis 
etiam veste iiiduit. Hi<- nain(|ue tradidit ei priraos lit- 
terarum apices, atque luijusce custodia; addidit prffi- 
ceptorem, ciijus animum stupor invasitnimius, quo- 
niam velocitas sensiis sibi commissi pueri ad tantam 
proiiciebat indaginem, nt uiiiversa priorum conscho- 
lasticorum studia in brevi transcenderet spatio. 
Proiiide iu admiratione nnn niodica jam tunc tam 
Abbati quam fratribiis ceteris Iiabebatiir. 

8 Prseterea iu vicino mnnastcrio qiifedam anus, 
cujus erat maritus jam senior, congruum liabebat 
domicilium. At quod prjedictus puer familiaris curffi 
provideutia per dies dncebatur : in qun etiam aliquo- 
ticus qiiietis noctium gratia suscipiebatur. Cum igi- 
tur ])riedicta aiiiis eiim aliquando diligeutia fovendi 
in sinii proprio brachiis complexa fuisset, mamniffi 
quae latis peiidebant ac rugossis pellibus, subito tur- 
gentes lacfudere uberrime. At illaut eratpia; mentis, 
ac Deiiin tiniens religiosis qiiibusque sagaciter inti- 
mare curaVit, quoniam isdem qui videbatur puer, 
excellentioris vit» ac diligentis vitm gratia esset au- 
gmentandus. 

9 In processu namqiie temporis cum adolevisset, 
ac jani iu Dei tiinore obedienter servire studuisset, 
non (lefiiere invidentias.stimuli. Quibus etiam SEepius 
agitatnscoiistantersustulitilloruin probra, in quorum 
profectiim toto conamiiie laboraverat. Nain olim in 
Vercellensi urbe primitiis, postmodum apud Ticiuiim 
sub tuta custodia regiilas artis grammatica; pleniter 
didicerat. Constituitiir etenim divini offic.ii assiduus 
custos, ac scalffi capitalis illiiis loci. Qiii felici virtu- 
tum incremento Deo fovente proficieus, commissaest 
ei Secretarii ciira, atque admiiiistratio, nec non etiam 
totius supellectilis sanctuarii, domi forisque consilio- 
ruin ditfinitio. 

10 Ccepit iiiterim cogitare qualiter suiiin genito- 
rem a fiuctivaga istius saociili cura subtralieret, ac 
quod illi vitae supererat secum iii monasterio pro 
jeternarequie Iaboi\ando consiimeret. Nam mater illius 
jam in pace obierat. Tunc nempe siiasit ei, ut mente 
tractaverat, et ille statini dilecto obedivit filio, imo 
Deo, ([ui ei prwstitit talera. Sicque satis accurate cum 
pluriinis douorum xeiiiis duxit illiiraadraonasterium, 
ubi devotissime a cunctissusceptusin sanctse conver- 
sationis Iiabitu et ipse devote viveiis noii mulo post, 
praisente filio, optimo fine vitam complevit. 

CAPUT 111. 

Remora in suscipiendo Sacerdotio. Itcr ad 
monastcrium S. Michaelis. 



I JANUARII. 59 

assentatoribus Salvatoris sententiam imminere. Atqiie 
hiijusmodiresponso prolato omniiioquod Iiortaverant ' 
facere distiilit. 

12 Illico nempe oppido ab Iiiijusce suasoribus de- . 
tractiouum conrosionibus lacessitur.ab ipso Prsesule 
redarguitiir, ac veliiti contumax sni juris Iiabetur. 
Ille vero talia pro nihilo ducens, ac magis magisqiie 
in Dei se cultum adstringens, ita iit pene ipsi soli 
omnis cura ac sollicitudo psallendi, legcudi, horarum- 
que piilsandi die noctuque loci illiiis inciiinberet; erat 
enim castissimie mentis et corporis, paratus ad omne 
boniim : ac meditabatur frequentiiis, si forte quem- 
piam reperire locum valeret, ad quem transiens de- 
votius prOBceptis regularilius iiiservire liceret. Jam 
enim inibi fervor disciplinee regularis adraodum te- 
puerat. Proinde accepta quoiidam licentia orationis 
ac visitationis gratia, ut ad monasteriura B. Archan- 
geli Micliaelis, quod situm constat inaltissimisjugis 
Alpium pergeret. Qui duui ad montis radices deve- 
nisset, atque ut est iter arduum ascendendi ad mo- 
nasterium jam pene superaret; ipsius equus, quem 
post se halieua dextera injecta trahebat ab angusto 
trainitepedeluendop.anllulumdevians.excusahabena 
quantuin est illud iramane priecipitium, totus ruit. 
Quod ceruens vir Deo devotiis, mcnte qiiidem exter- 
ritus, vultu tainen sereno jierrexit ad Ecclesiam, ora- 
tioiii inciibuit, ibique diiitius ac si iiil adversi conti- 
gissct, oravit. Dcinde vero exiens, misit famuliim si 
forte de equo aliter (iiiam sperare poteraut coiitigis- 
set, ut ei renuntiaret : qiii egressus reperit eum in 
loco, iibi ])ra!ceps ruerat, stantem iiicolumein, ita ut 
nulla omnino tesura in eo videretiir, sed neque in 
loris aut ligno sedilis aliiiiia .attritio appareret. Siqui- 
dem cum milliaria duo, et eo ampliiis a loco uiide rui- 
nain cceperat usiiue in vallem iibi substiterat com- 

putentur. ' Rece])toque qui missus fuerat, equo, 

ei qui amisit reduxit. At ipse gr.atias oinnipotenti 
Deo referens al.acer ad raouasterium rediit. Quae res 
gesta plurimis.admir.ationem |ira'buit, ,at(]iic iudicium 
saiictitatis. 



I't:« 

Jl.A, ItOHllLP. 



I 



CogUiil nlio 



Eqnnm iii 

jirwciji/liiiiii 

prolnpsiim. 

incoliimciii 

rccipit. 



Miii'alii|iuil 

vidflur 

dcesse. 



Hciiiiil Siiccr- 
doliounliimii- 
(lus jiirarc 
fideliliilciii 
r.piscviio. 



.11 terra petebntur prtiinoveri ad (liadematis offi- 
cium, qiii revera obsequens extiterat inferiorum pra;- 
ceptionibus graduuin,ut etiamipsisSacerilotibus imi- 
tabile foret exemplar atl iter arripiendum tutmn. Sed 
priedictummonasteriuminVercellensis urbis Kpiscu- 
pio situm, atque ejusdem Episcopi ditioni subjaceljat. 
Insoleverat etiam malie arreptas consuetudiuis usus, 
ut nulhis fratrum liK-i illius Levitici ordinis ^q-adum 
lu-ius susciperet, quani sese assertione juraiuli pro- 
iiiitteret servaturum fidelitatem Episcopi». Hnc (jiio- 
que dum suggestum fui.ssetWilleImo,utjuxtaill(U'um 
morem facei-et, ut erat eleganter affaffilis, respondens 
dixit se non posse salubriter perpendere, ut pro his 
quse sohusDeiimperiogratisprtestaridebeant^honim 
ministroahcujussanamlEefidei assertiouemuUo modo 
exhiberet. Quin potius, iuquit, terribilem hujusniodi 



CAPUT IV. 

Mitiral C.litniacum cim S. Majiilo Abbale. 
Sacirdotium suscipere ex humHitatc renuit. 

ii.udierat jain faina iiiulti]>lici persnnante monasle- 
riuin csse cognomento Cluiiiacuin iii partibus Bur- 
gundiie, ciijiis sanctitatis ordo ac distiiictio regularis, 
materque virtutiim discretio pree cunctis iucnmpara- 
liter viguerant ab iiiitin ; ad quod etiain ire, illud 
invisere, toto inentis flagr.abat dcsiderio. Contigit 
quoque duiii Iioc meditaretur agere, ut sauctissimus 
Abba pnedicti loci M.ijnlus sacra Ecclesiaruin loca 
ex more visitans, ad coeuobium Luciacum diverteret. 
Qiiod cernens faraulus Christi Willelmus, intelligens- 
qiie suiim a Deo desirlerium conipleri decretum, se- 
cretius accessit ad Dei viriiiii, eique sui pectoris pa- 
tefecit arcaiiuiii. At ille niniium alacriter spopoiidit 
ei juvamen optabile ad omne (juod in diviui operis 
cultii decreverat exercere. Dehinc Romani pergens 
perinde rediturus ut secum ad diu niitatiim locum 
illuni deduceret. 

14 luterim vero Willclmus deliberans prudenter 
de oinuibus. quEe ad se pertinere videbantur, ac si iii 
]irocinctu niiles expeditus, iie forte ad fidei certameu 
ei properaturo res diu liceuter usai, non neccssitas 
parentuni, aut speciositas carnalium fratrum, seu 
vici ac latifundia, atque castella eorum quie perplura 
eraiit, non saltem pietas n.ativi soli, vel geiieralis 
amor cunctoriim obsistereiit. Sed ut ab liis omnibus 
liber, atque exouer.atus viam mandatoriim Dei prout 
disposuerat ciirrere valcret, totum se divina; com- 
misit providentia;. Regrediente igitur a Roma viro 

Dei 



.41111 ciiiii 
S.Majidoilc 
ftdctiiiilo Clii- 
niino. 



60 



VITA S. GUIUELMI 



Peii 

GLA. ROIlULP. 

.4^/ cinit eo 
Chmmcinn. 



llomrifice 
cxcipilitr. 



Itcatstit cx 
liinnilitatc 
sitscipcre Sit- 
ccrtloliitm. 



Di'i Jlajolo, niemor uterque proprijE sponsionis, sus- 
cepit ^A'ill('lnium in spii^itnalem Christi flliationem, 
ac duxit illum ad locorum sanctissimum Cluniacum. 
15 Afl (|Uod cum venisset misit ante se ex suis 
unum, demiutians fratribus ut obviam ei ex more 
oruati proi^edereut, cjnouiam excepturi erant qnem- 
dam secum advenientem, cui honor divinitus debe 
batur. Exceptus denique, ut Sanctus raand.averat, 
solemni apparatu promovit eum honorifice cum con- 
silio fratrum, quippe dum nna sensere in illo vita; 
meritum. Nam et isdem vir Dei Majolus pecnliare 
frequentius cum eodeni WiUcImo de his, quaj vera; 
salutis sunt, exercebat conloquium. Jamque expleto 
in eodem loco plus minus anno integro, plus cunctis 
admirabilis, venerabilisque, nec non honestioribus 
imitabilis habebatm'. Tunc uamque spiritualis Pater 
judicavit eum Sacerdotio fungi diguissimum. Jam 
euim sacratus fuerat. Levitico ministerio : at ille 
hnmiliter pavendoque se subtrahens. dicens se omnino 
nonessedignumti'actaretantimysteriiSacrameutum, 
Sanctus quoque nolens placorem animi ejus turbare, 
consensit ut voluit. 

CAPUT V. 

Prceficitur camobiis S. Satumini, S. Benigni, 
Verziacensi, et Besuensi; qicai reforinat. 



I 



Prteficitnr 
Cfcnobio 
s. Stttitniini. 



Mtllittir re- 
lormalurus 
inonasleriiim 
.\. Uentfini. 



.iiterea venit quidam frater Praepositus ccenobii 
S. Martyris S.aturnini, quod est super Rhodanum, 
precaturus sanctmn virum Mnjolum, quatenus ei ali- 
quem e suis commendaret, qui eum cum fratribus sibi 
commissis ad salntis viam agnoscendam instituere 
valeret. At vir misericordiae geraina consideratione 
inspiciens, unius videlicet juvamen, alterius quoque 
obeditionisprobationem ; Donnnnn pi'otimiscommisit 
Willelmum. Qni cmniuo uil dubitans aut renitens, 
perrexit humiliter ad Patris iniperium obsecuturns 
ei qui ad hocvenerat utilitatis animsegratia. Habebat 
enim prasfatus vir plnres fi'atres secum simul degen- 
tes, una tameu vtduntas omuinm, par consensns, si- 
militer operatio, niodus operandi, ac psallendi,atque 
edendi, et totus horum habitns charitatis gratia uni- 
formis, Willelmo revera, ut ipsis convenerat, pree- 
ceptore, Cluniacensi ex more. Enimvero quidquid 
illorum erat peculii communis iu Ecclesia erenius 
esse videbatur, atque isdeni postquam ad potiora 
Willelmus sublimatus fuisset, referro erat solitus, 
uusquam se locuiu optabilioi'em reperisse ad eam 
quam obtinere deliberaverat pauperiem consequi vel 
extremitatem sanctitatis. 

17 Memorabili igitur Patri Majolo sub eodem 
tempore suggestum est a Brunone veuerandai raenio- 
ri» Lingoiiis Pontifice, ut monasterium egregii Mar- 
tyris Benigni, quod juxta Divionense castrum anti- 
quitus veneratur, ail redintegrandum divini cultus 
ordinem, qui in eodera loco oninino defecerat, susci- 
peret, et sicut per pluriina cocnobiajanuludum agere 
consueverat, ita et istud in melius reformare sata- 
geret. At vir sanctus motus pietate ad preces Ponti- 
ficis misit continuo qui ad se rediiceret Willelmum. 
Jam eniin cum eodem fratre, cui illuni commiserat, 
annum et seinis pie vivendo cxplevcrat. Cui utique 
ad se revocato prajdicti sancti Martx ris monasterii 
dulci imperio paternam ovilis Christi curani commi- 
sit. Spopondit insuper ut quidquid juvaminis ad spi- 
ritalis hnjus negotii incrementumoptaret, ipse libenti 
animo iequi penderet. Episcopo nihilominus in Dei 
fide pariter et sua contestatus est, ut illi more dul- 
cissimi Patrisadvocatus et cultos, .adjutor atque con- 
solator in omnibus esset. Qui integerrima observatione 
monitui ejus oliaudiens ultra (]uam credi potuit illum 
in vita dilexit. Clemeiis igitur Domnus WiUelmus ad 



ABBAT. DIVION. 

sibi destinatum suscipiendi ac regendi gratia mona- 
sterium missis cum eo a Sancto Majolo qnibusdam 
ex honestioribus Cluniaci fratribus, ibique honorifice 
exceptus, atque ab eodem Prffisule Brunone inona- 
cliorum Pater est ex more consecratus. 

18 Cumque acerrime ac vigilanti studio se sibi- 
que commissos jiro Dei amore disciplinis regularibus 
snbderet, non multo post coramissum ei ab Henrico 
venorabili Duce moiiasteriura etiam Verziaci castri 
ex latere situm. ubi antiquus Confessor Cliristi San- 
ctus requiescit Viventins'. Illud qnoque, veluti pri- 
raum, raodulamine regnlari erot distinctura, illoque 
in inelius reformato, tertio nihilominus destituto, ac 
recte vivendi lcge super fontem posito Besnas, Apo- 
stolorumque Principi sacrato abeodem BrunonePon- 
tifice constituitur Pater. Erat antiquissiraum, ac 
saspius paganorum seu pessiraoruin quotcumque ho- 
rainum infestatione desolatura. 

19 Ad hujus nempe redintegrationem dum toto 
conamiiie invitaret coiitigit ut pra^dictus Episcopus 
cum Coinite, ipso patre pra^seute, colloquiiim patris 
haberet. Post cetera dixit PriEsul in aiire Coraiti,ut 
Abbati, utpote propinquo scilicet suo leniter sugge- 
reret, ut elationem, iie forte pro virtutum gratia, 
vel reruin copia surreperet, caveret. Ille quoque re- 
verenter accedensdixitutmonitusfuerat. Tunc Pater 
WiUelnius vultu alacri eidera Comiti hiijusmodi re- 
sponsumprotnlit:Si,inquiens,cognoscerepotero,quod 
augmeuturaterrenaruin opuinvelpossessionuraunius 
tantiim diei nostra; vita; protrahat spatimn, persua- 
deri uon mihi potest quin horum extoUat incremen- 
tiim. Hoc autem responsum dum Coines retiilisset 
Episcopo, adniirati sunt uterque ejus prudentiam, 
paritenjue laitati propter humilem illiussapientiam. 

CAPUT VI. 

Ro(jatu DucfS IS(yiiimnnke erhjit caenofjiian 
fiscannense : U variis in monaslertis con- 
stituit scholas puOticas. 



CoinniUlilnr 
illi Verzia- 
cense coino- 
bium : 
*De quo 
13 Jaiiiiar. 



Dcinde Be ~ 
suense. 



Moiiittis ut a 
vana gloria 
Cdvcrel, quid 
respomlcril. 



c. 



Jum igiturfamasanctitatis illiiis jam latius defer- 
retur, Normaimnrum Dux veneraliilis illam compe- 
riens Ricardus, misit ad eum reverenter supplicans 
ut ad se veniret. qui tandem libenter ut rogatus fue- 
i'nt pergens venit ad eum: a quo etiam sicuti dece- 
bat hnnnrifice susceptus est. Cujus sanctissimis cuni 
recreatus. ut erat totius boni amator, Dux fuisset 
eloquiis, obsecrans illum ut Ecclesiam sanctce et in- 
ilividuae Ti'initatis nomini et honori dicatam in loco 
Fiscannensi cognnmento antiquitus constructam, a 
suo tnmpn patre Ricliardo honoriticentius reforran- 
tam, ordiue Monaeliorum suscipiens decoraret. Erat 
euim illic more vivens carnali, jugo sohita regulari, 
clericurum levis conciola. Cernens denique Pater 
WillehnuR illius animi devotic^nem promisit se cum 
Dei adjutorio illud, quod poscebat. impleturum. Qui 
pariter veuientes ad pracdictum locum satis sublinie 
ac solenniter commisit ei isdem Dux cnm aliqnibus 
Episcopis dominium et curam regiminis totius loci. 
Jam vir Domini congregavit ibideni monachorum re- 
gularem catervam. ita videlicet personis nuinerosam, 
ac bonorum studiis copiosam ut triplici sui numero 
prieteritorum numerum exccUeret CIericoi'um. Quod 
cernens jam dictus Princeps. multorum donorum ac 
possessionum largitionibus amphavit locum. Monuit 
etiam tam Abbatem qunni ceteros fratres sfppius. ut 
ab illo poterent quidquid suorum utilitati expedire 
nossent. utpoteifiuuniam dc hac re secundum velle 
provenerat ei et posse. 

21 Interea cernensvigilantissimus Paterquoniam 
non solum illo in loco, sed etiam per totam provin- 
ciam illam, nec non per totain Galliam in plebeiis 

maxime 



A Diice Nor- 
jnannia.' n'0~ 
catitr. 



Traditurci 
Fiscnnense 
cxnobiuW' 



Eo indncil 
momchos. 



Hicltardt 
IHtcis in co> 
ttltcmUtas. 



I JANUARII. 



61 



CollslilllU ijltt 
ijraliii <to- 
iffint legerc 
W imtterc. 



*fi>rle 
tenucs. 
ftoret ejiis 
iiKtiislria 
risaiiiinini' 



liirtesiam 
s. Deiiigni 
rewtUficat. 



P.etiiinias 
S. tienigni 
iiwenil. 



Ilonorificeii- 
tiiis reeomlit. 
Templinn re- 
stnnrat. 



maxime scientiam psallemli ac legemli deficere, et 
aiinulari Clericis, institiiit .scholas sacri niinisterii, 
quilius pro Dei amore assiilui instai-eiit fratres hnjus 
officii (locti, uhi siquidem prafis largiretur cunctis 
doctrin.-K beneflcium ad ca-nobia sihi commissa con- 
flueiitihus; nulhisque qui ad hjcc vellet accedere pro- 
hiheretur. Qnin potius tara servis quam liheris, di- 
vitihus cum egenis uniforme caritatis impenderetur 
documentum. Plure.s etiam ex ipsis, ex coenobiis, 
utpote rerum ' tenaces, accipiebant victmii. Ex qui- 
hus qnoqne nonnnlli in sanctae cnnversationis mona 
chorura devenere hahitum. Cujus deniqne institutio- 
nis lahor nimium optahilem diversis Ecclesiis contulit 
fructum. Nam prsefatum, utdicere coeperarau.s, locura 
taliterclaustrisatque officiuis regularihus, ceterisque 
honorum copiis adornavit, ut prffi ceteris illius pro- 
vincisB felicibus semper floreat incrementis. 

CAPUT VII 

Restaurans templum S. Bennjiii, reperit ejtis 
reliqnias. 

\Jontigit ergo postmodum, quatenus pars Ecclesise 

beati Mai'lyris Benigni, cui auctore Deo priraitus 

pater datus fuerat, ruinam corruens daret. Quam cum 

i'eformare -cuperent artifices ca^meutarii, graviorem 

pars eadem dedit ruinam. Quod cernens vir Deo de- 

votus, intellexit divinitus sihi dari indicium, qnod 

totum a fundamentis renovari conveniret temphmi. 

Illieoque summo mentis ingenio coepit ipsius Ecclesiffi 

reformandaj mirificum construereapparatum. Quam 

denique cimi coepisset rejedificare positinne mirahili 

valde longiore ac latinre qiiam fuerat; ignotus tamen 

erat universis loceUus, qnn pretiosi Martyris membra 

claudebanturBenigni.quiasolerticnrataliterantiqui- 

tus fuerat reconditus, ut illo fidncialiter veneraretur 

Martyr per aevuni, ubi felici morte occuhuit propter 

Deura, sed a quihusdam incautis dicehatur etiam ibi 

non haheri. Cujus iguoratio rei nimium moestificahat 

animuni Patris Willelmi. Tali quoque defectu anxio 

revelatura est visione pulcherrima per ipsuni Dei 

Martyrem ipsius honorahile sepulchrum. Erat enim, 

nt heatus mnltorum sanctnrum descriptor niiraculo- 

rum GregoriusTuronorum Pontifex refert, pergrandis 

arca lapidei sarcophagi cnntinens illum. Pro cujus 

incrediditate narr.at idem Sanctus alterura sancti 

nominis Gregnrium Lingoniensera Episcnpum acrins 

quondam fnisse increpatnra. Cnjus namque pnsitin- 

nem lociantiquavetustasocculuit. Nam coram prie- 

cipuo illins monasterii altare pmfundius hahebatur 

defossum memoratum sepulcbiaim. Qnod continno 

requirens invenit, aperiensque contingere meruit 

sacratissima egregii Martyris ossa, in cujus enim 

celehro qnod in desripta ipsius passione legitur, vul- 

nus ferreo illatura vecte apparuit. Qua; omniaintegro 

nuraero priesentihus honestiorihus tam Episcopis 

quara ceteris diversonira ordinum vel sexuum cum 

odoriferis thyraiamatihus ac ps.allentium choris in 

eodem recondidit sarcophago, indeque; paullnlnm ad 

orienteni iUum amovens in pulchenMnio atquc incora- 

parahili Incavit tumulo. Dehinc namque Pater vene- 

randus aci-iori accensus devotinno reformandse opus 

basiiica; constanter, quemadmodum decreverat, acce- 

lerabat perficere. Quoniam, ut dixiraus, etpra;sto est 

cernere, totius Galli» hasilicis mirahiliorem atque 

propria positione incomparabilera perficere dispo- 

nebat. 



CAPUT VIII. 



I'tr\ 
Gi.A. Itoi)i;LP. 



5« Arniitiitii 
monnsterio 



tt lioinain. 



faetits initea 
Sacertlos, 



.'Egrotat, Ver- 
eettis, 



Ptnres tioras 

e.eaniniis 

jtteet. 



ftefijrimilo mmmsterio S. Armlplu Sacerdos 
abit Romam. jEgrotat in reilitu. 

V^mnipotentis etenini Dei givatia in ipso conperante 

cfjejiit illius fiiina sanctitatis circum adjacentes seu 

Inuginquas penetrare provincias. Nara PraBsul Me- 

tensinm Adalbei-o reverenter satis illum evocans, 

commisit cidem Sancti Arnnlfi Confessorisregendum Pi''^!'":'""'. 

ac meliorandum. utagerecnnsueverat, monasterium. 

Snscipiens ergo illnd hrevi tempore reddidit emen- 

datnm. Tunc einra devota concepit raerita, ut Apo- 

stolorum Priucipis Petri sanctissimi limina visitatu- 

rus adiret. Stahiliens nempe eoenobia sibi cnmraissa 

idoneis Pr.-Biiositorum seu ceterorum officiorura per- 

sonis, ut decreverat, Roniara orandi gr<atia perrexit. 

Visitatis quoque Sanctoriim sepulchris vel oratoriis, 

sacris eti.am Missarum per seraet celehratissolemniis 

(nam priefatiis Bruno Episcopns Sacerdotium illi im- 

posuerat) cum Apostolica benedictione consolatus 

regreditur ad patriam , coepit fehricitans iegrotare. 

J.am jamque iid coeuobium S. Virginis Christinte per- 

veniens in lectum ileciibuit. Qui p.aullulura convale- 

scens Vercellis devenit , rursusqne ibidem pravius 

periclitari crepit. Tunc quoque, ut idem referre erat 

solitus, et etiam bona; memoriifi Gerbaldus alini Pa- 

tris Majoli monachiis, ac priedicti coenobii S. Chri- 

stinie .Ahhas perhihehat, ilum in ecclesia Sancti j.ace- 

ret Eusebii Pi'irsulis per qiiatuor vel quinque hora- 

rum spatia it;i factus est exanimis, ut iiullum omnino 

spiramen iu ipso cognosceretur. Sed tamen ignoratur 

qiiiil tunc divinitatis persenserit. Qiioniam paullulum 

in se reversus vpce qua poterat lingu;i palpitans li;ec 

personah.at verba ; Domine .lesu Christe Rex seternaj 

glorise, suscipe rae, si placet, quoniam bnnus es, non 

duhito ad te ex hoc corpore transire. Sciendum vero 

est qnoniam istius mora iegritiidinis, ut eventus rei 

subseqiientis demonstrat, non fuit impedimentum 

tantum quam gratia spiritalis lucri. 

CAPUT IX. 

Rngatu fratrtim, Fritctiiariertse coennljiiiM 
extruit iii Itttlia. 

\_/ccurrentes ei denique illuctres ipsius germaiii 

fr.atres, levi evectioue deduxerunt illiim ad sui juris 

priedia confovendum, ardenter enim desideriihant ;'' '''""'''"" 

. , .,, . ,_ X 1 1 lienignc exct- 

videre illuin, quoniam coiiipungebat corda eorumdem -^^^^, 

divinie absentia pietatis. Convalescente quoipie eo ah 

iegritudine post aliquot dierum sp.attum convenere 

ad illum quiqiie suoriira ac plures doraiui 

vicinorura, et suadere illi cceperiint proraittentes se 

pkira liirgituros, si in iiativa patria coenobitira sibi , 

siciit in externa audiverant iUuiii fecisse, iedificare 

inciperet. Tiiiic etiani, (ptod potissiinum fuit, duo 

ipsius germ.ani, vidclicet Godefredus atqiie Nitardus, 

viri spectahiles secretius illum cuin Coinite maxiraae 

partis BurgundiiE WiUelmo, qiii etiani ejusdem pa- 

tris, de quo sermo est, extiterat affiiiitate iirnpinquus 

adeiintes spopoiideriint se saecularem relicturos inlli- 

tiam, ac se suaque oninia in nmnipotentis Dei pectt- 

liare doraininni devenire. His aiiditis Dei lailtor illico 

fiducialiter cccpit tractare dc coniobii, iiiide rogaba- 

ttir, constructione. Qiii pariter cninmiitii consilio et Fntctntt- 

vnltintate locnm qiian-entes rei hujiisinodi aptttin riense ea-no- 

reperere in riire paterno a Pado (Iist.aiitem flumine l>iiiin in linlia 

qnatenin milliario, solitarium, cogiiomento Frtictua- "i>ilicat,ornat 

rienseni, Ibi namqtte collocari priecepit biisilicam, " "'"'" ' 

quain prieseiite Arduino Rege cuni aliquihus Episco- 

pis sacrari jnssit in honore genttricis Dei Mariie, 

Satictique 



Pf.h 



tnmi congrcgatio, Deum tiinfiitiiim, instituta B. Be- 
nedicti Abbatis prcecipui servuntes, qujE isdein Pater 
Willelmus a S. Majolo Cluniaci didicerat. 



jVuUofi com- 
itir aU reli- 
ffionem con- 
verlcrc. 



Re 



CAPUT X. 

S. Odilonem ad ndi(jioiwm conmiil. 



a. Odiloticm 
iid religioitau 
coilvcrtU. 



62 VITA S. GUIUELMI ABBAT. DIVION. 

Saiictiqiie Benigni Martyris, atque omnium Sancto- pus ad actus universos istiusPatris extiterat infestns. 
rum. In qua etiam isdem Rex cum sua conjuge et De quo etiam talia narrare solitus : Hic ergo crude- 
filiis liuniatus quie.«'it. Ad (|uani uiliilnminus tam a lissimus Leo totus est siue Deo, quia si fuisset Deus 
Roniana urbe, quam a diversis ]iartibus plurima con- cum eo, quas illius sunt ainaret pro illn. Affirmaliat 
gregavit sanctorum Martyrum corpora. Brevi namque autem po.st raortem et aeternaliter illum esse damna- 
in spatin teuiporis coUecta est iliidem numerosa fra- tum. Manifestissime siquidem in multis claruit, 

" " quoniam quisquis illum odio hahuit exinde poenas 
luit ; sicnt vice versa ut ad conspectum illius ventum 
fuisset statim mirabantur semot ah his, quas inteude- 
rant exprimere, alienatos fuisse, amisaque ferocitate 
rei pra^terita;, quidquid id erat, totnm procedehat 
ex mansuetudine. 

2fl Heinricn siquidem Imperatori de eo suggestum 
fnerat. qund illi derogans illumque contemnendum 
adjudicans, Arduini quoque partj, qui sihi Itflliae 
regnuni prfpripueiMt, faveret, illumque pro posse 
defensitaret. Ex hoc quippe vii'o Dei quamvis ahs re 
iratus fuerat. Ille viro ut comperit, ad iUum per- 
gens, rei veritatem sese purgando pandit, atque s! 
quid erat odii a corde illius detersit. In tantum etiam 
isdem Imperator postmodum illum ililexit, tit illi 
dona largiretur plurima, et quidquid ab eodem vellet 
fieri continuo impetraret. 

30 Pari namqne ratione RotbertoFrancorumRegi 
de ipso inrlicatum fuerat. qnod Brunnni praedicto 
Lingonum Episcopo , qui Regi minus adquiescebat, 
talia snaderet, quaa regali juri nimium resisterent. 
Ille vero simul et Regina conjux illius propter hoc 
illi irati comminati sunt aliquotiens couiobiis ejus 
damnum inferre maximum. Adiens ergo inti-epidus 
amborum prffisentiam ita illnrum divini verhi virtute 
iram cnmpescuit, ut etiam summam dignitatis gra- 
tiam apud illns obtineret. 

31 Nam cum illorum filius, qui pro juventutis 
elegantia ac liberalitate Hugo Magnus cognominaha- 
tur, jam in Regem iinctus ohiisset, acParens uterque 
pro inorte ipsius pene usque in suimet necem cordis 
dolnre et luctu afliigerentur ; tunc accessit ad eos 
spiritalis medicus, et ait : Non infelices eniin vos pu- 
taredehefis. quodt.alem amisistis. Quin potius felices 
valde, qiiia taleni habere meruistis. Ego, inquiens . 
ex ullo hominum gradu non tam paucissiinos salvos 
fntiiros a?stimo, sicut de Regum. Qui cum attoniti 



Uo ViimlUii- 
.lis Episi-oinis 

CWII VCilll : 

mteriuiw 
tliiiinintiir. 



.evertens igitur pnst ha?c ah Italia, oinui studio 
satagebat e diversis partibiis terrarum cnlligere viros 
servitnti Christi idoueos, suadendo eis vitee caelestis 
gloriam, pariterque comminans inferorum supplicia. 
Tantaiu enim ei Dominus cum ceteris virtntihus vir- 
tuteni saUitaris verhi concessit, ut qnibusqiie doctri- 
nain illius suscipientibus summain conferret fidei 
firmitatem, honarumque virtutum augmcntum, ac vi- 
tiorumemendationem. Omuihns euiin sicuti expedire 
noverat sive leniter, seu asperrime, charitative 
tamen hiijusmodi exliibebat. 

26 Contigit ergo illiim aliquando cum viro per om- 
nia desiderabili, Domno scilicet Odilone, adliuc illo in 
canonicali habitu degente, de vera animarum salute 
hahuisse colloquium. Intelligens vero illuin niti ad 
sanctitatis culniina , ccepit illi attentiiis suadere, ut 
quod potissimum fore creditiir quantocyus explere 
satageret. Negotiis videlicet saecuh istius ahjectis, 
Cliristum Jesuni seqni liceret expeditius. Compun- 
ctus illico vir clarus liheuter se facturum promisit 
quod Pater snaserat Willelmus. Nam post paullulum 
ad ciEiiohium nominatissimum honorifice deveniens 
Clnniacum, ibique a S. Majolo est devote susceptus, 
atque in habitu sancta; conversationis nionachus ex 
more sacratus est. Cujus etiam couversatio in tantiim 
extititcaraDeo, etdulcis Deiim diligentibiis, ut isdem 
Sanctissimns Majnlus sihi commisso gregi allegaus 
illum in vita, qnalit«r post ipsiusohitum haherentPa- 
treni atque Pastorem. Quod ita manifestissime et 



.5. Ileiiricii 
liiipcriit. III- 



Itot/crtitiii 
lliitlia' Hciietii 
sitii inittiiii, 
conciliat. 



ntiliterfiericnntigit.Qiianienimpra;maximainexinde responderent. Quid hoc dicisPater?Respondit : Non 



Eitin ct li.lv- 
7'ciii iii ftiiierc 
tilii COItSOtd' 
tlir. 



duin advivereut dilcctlnnem inter se liabnere dnm 
alter eorumdem .alterum sibi utcunvpie prfeferens, 
exprimi non valet. 

CAPUT XI. 

Qiiiilein ei ailfersoittes mak pereunt. S. Ilen- 
ricuin Imp. et Robertum Galliw Regem sihi 
iratos conciliat. 

\^uornniilam etenim nomina aliquando interpreta- 
hatur sive ad profectiiin sive ad detrimentiim ipso- 
runi. Cum igitiir post mortein Bertoaldi TuUensis 
Pontificis, qui ei monasterinm S. Apri Confessoris 
commiserat, eidem Episcopatui quidam Ermanniis 
Praesul datus fuisset, ita coepit exosos hiijus Patris 
haberemonachoscum suainstitutione, ut etiamhone- 
stissimiim fratreni, Widricum nomine, qiii pnst illum 
ejusdem loci pater devotus extitit, cui tunc cetero- 
rum cura imminehat, haculo verheraturus euiii im- 
pegerit. Quod diiin Patri relatiini fiiisset, ad nnmen 
illius alludensait : Secunduin suiiin noinen, inquiens, 
facit Episcopus iste. Nain lingiia harhara Ermaii, in 
nostra Horao errans dicitur. Ac deiiide : Si enim 
Christi pastor fuisset, illius oviculas miuime lacera- 
ret. Sinite illum, veriis Pastor novit, et ipse qiue sua 
Percfjfc inori- sunt colliget. Non miilto post deniqne pergens in lon- 



S.Apriiiioiiil- 
clios pcrsc- 
(luititrEriiiiin. 
niis Episc. 
Tlttteiisis. 



aiidistis, inquit, sacer Canon qiinmodo refert, vix 
tres de trigiuta Regihus bonos extitisse? Idcirco 
cessate, quffiso, hunc juvenem flere mortuiim, sed po- 
tins congratulamini ei, siciiti reqiiiei datiim eta malis 
liberatiim. His dictis ita consolans illos placahiles 
fecit, ut viderentur hahere quod plangerent, et Deum 
dicerent visitasse illos per sanctum viruni. 

CAPUT XH. 

Diliiiitnr a suininis Ponlilicibiis. Juaiinein XX 
libere ttwitet. 

Jr raiterea Pontificihus Roraanis Pater Willelraus, 
qui suo tempore prajfiiere, in tanta veneratioiie ac 
reverentia est hahitiis, ut qiiidqiiid illis siiggessisset 
sive per se, sive per aliquam legatioiiein lihentissirne 
iinplere studehant. Nani et Joaniiem Papain spirifua- 
lia dona per orhem inaxime Italiciim, aiiri vel argeiiti 
pretio distracta minus curantem tali invectiniie ino- 
nere studiiitper epistolamheec continentem : Parcite, 
quiBso, parcite, qiii dicimini sal terne, et lux niiindi. 
Siifficiat hominihus jani seinel Christiim fiiisse ven- 
ditum pro commnni salute universorum. Jain enini 
refuga; veri luraiuis, solo nomiiie Pastores, ovile 
Christi, inio meiubra illins, videte post vos qno eunt. 
Sijuxtafnntemtepet rivus, in Innginquumfoetere nulli 



Stiiitiiiis Poii- 
tificiblls co- 



Moiict .lotiii- 
itcio XX l'a- 
paiiule siun<- 
uia. 



ginquuin sjEcularia exacturus negotia crudeliter ohiit dubiumest. Idcirco cura quihusdani venditiir ad siium 
peregrina potitus sepnltura. interitiim. Volo vos pastores ac Pontifices omnes in 

28 Siinili invidia qiioque Leo Vercelleusis Episco- commiiiie judicis securim gestantis, apnd januam 

assisteutis 



I JANUARII. 



(13 



l'i>itf/fc.v ttntt 
iijfcmUtur. 



Prarctt titn- 
ttitsteriis 40 
titonacliis 
1-2110. 



Itt ftdc ejtts 
jtrccaittes ex- 
ittitlittitlitr. 



Httdcs iloect 
ornrc. 



Mortifieatio 

titoitncltoruiii 

cjtis. 



Mttsicm erat 
jtcritas. 



Catituin eor- 
riijiljjrtliital. 



assistentis memores. Quam epistolam Papa libenter 
amiiloctens grates ac bcnpclictiones tanto Patri retu- 
lit. Deumque in illo gloiiflcavit. Sed etillud deiiiqne 
in eoileiu Patre fuit valde memorabile, quod multi 
tnm etiam nobiles venenatis infecti verbis maloruni, 
dnm adversus illum contumeliarum verlia ilicenda 
concppissent, sen jurpia ultionis vice referenda, vice 
si quis illum diluxit, mercedeni a Cliristo percepit 
illius auctorem sanctitatis. Fertilem igitur gratiam 
ae dona uberrima a Iionorum omniiim largitorePater 
isteprnincriiisse evidentissime passira claruit. 

CAPUT Xlll. 

Plura (jubcnial monastcria. Siios eyrcgie in 
spiritualibus insliluit. 

Oed nos lectoris tnedium caventes plurima silentio 
tegimus. Erant namque tam monasteria, quam c<e- 
nobia atque cellula' monachoriim circiter quadra- 
ginta, quse illius patrocinio tiite cunctorum bonorum 
aflluebant copiis; Fratres vero in ipsis degentes pro- 
culdubio plns mille dncenti. Qiiibus inerat fldes inte- 
gerrima, ut quamdiu id devote exercerent, quod ab 
eodem Patre didicerant, nil nnindi bujus formidare 
debere, ant riijuspiam sufe ntilit.atis rei indigeiitiam 
pati. Id ipsum enim suis sfepissime incnlcabat a Deo 
sperare et credere. qnod etiam plurimis probavere 
experimentis. Nam aliqnaiido pcr diversa terrarum 
euntes itinera duniex eventiis facieperturbaripotuis- 
sent, dicere erant soliti : Domiiie in flde Patris Wil- 
lelmi fac nobis sicut vis. Nec ulbis illoriim uuquam 
hoc dicens ope caruit. 

34 Instituit quoque sinipliciorilnis, vel idiotis, e 
SKCuIo ad se confiigientibusfratribusorandi formam, 
quinque inodulismystice constantem, ntvidelicetquot 
sensibiis liumani corporis Deus offenditur, totidem 
vocum clausulis ad misericordiam rogaretur. Erat 
autem hnjusraodi : Domine, Jesu, Rex pie, Rex cle- 
mens, pie Deus. Sulijiingebatur vern singulis Mise- 
rere. Snpputabatur namqne taliter, iit si verbi gratia 
in deceranovennalibus articulorum juncturis ter et 
quinquies itentidem revolvendo devote diceretur, 
psalterii tota series mutuata persolveretur. Unde 
etiam pro psalterio apud illos habelratur, ut Pater 
docuit, et cngnomiuabatur. 

35 Mortificatio neinpe carnis, et abjectio corporis, 
ac vilitas vestium, ciboriimque extremitas vel parsi- 
monia, in suorum universis ac si naturaliter vigiiit. 
Ipsius etenim sermonis salitudo aqualifer cunctis 
prout videbatur in gratia erat condita. Pietatis quidera 
et misericordiai expleri nequit qiiantum operis dabat. 
Cum superna^ dulcedinis nectare, artiflcialis etiam 
musicaj perdoctus ac comptus dogmate, quidquid iii 
psallendo chorus suorum psallebatur die ac nocte 
tam in antiplionis, quam in responsoriis vel hymnis, 
corrigendo et emendando ad tantam direxitrectitudi- 
nera, ut niillis decentius ac rectius psallere coiitingat 
in tota Ecclesia Roinana. Psahnorum nihikiminus 
concent.ura dulcissimo ultra omiies distinguens deco- 
ravit melodimate. 

CAPUT XIV. 

S. lienlyni ecclesia deiUcatiir. Concionatiir 
Guilklmus. 



10 iiionnslc- 
rrafibco vcl 
fxtructa vcl 
rcstnurata. 



E 



rant igitur, ut diximiis. snb cjusdem pntrocinio 
tim maxima quam minoraperpluramonasteria atque 
ccenobia. qufio Yidelicet ipse omnia ant a fundamentis 
innovavit, velampliandohoue.stavit. Namsancti Mar- 
tyris Benigni. ut dieere occepimus, cui Deo auctore 
primitus Pastor allegatus fuerat, 1)asilicam incom- 
parabili upere pene explotam jam Brunonedefuncto, 



Lambertofiue insedc illiussubrogatophicuitut eadem 
basilica Poutificali cx more benedictione sacrarctur. 
Tuuc denique ad votum ipsins Patres convenere die 
designato, o diversis provinciis, non solum Episcopi, 
verum etiani quonimcumtiue ordinum promiscuae 
plebis innumera nmltitudo. Erat enim autumuus dies 
tertius Kalendarum Novembriiim, ante videlicet na- 
tale ipsius Martyris, qui omnia rite ac soleniniter, 
ut condecens erat, explentes petierunt qni adcrant 
Episcopi, ac ' quinque Religiosi Patrem Willelmnm, 
ut in die tantaj consecrationis tam ipsis quam uni- 
versai plebi inter sacra Missarum solenmia divini 
eleemosynam impenderet verbi. Ipse vero, ut erat 
bonis omnil)us obsequens, agere non distulit, sed 
mente pia, corde contrito, vultu alacri, spiritu Sancto 
plenus in ha3c verbacum lacrymis erupit : Convenistis 
fratres et sorores, grex pretio Christi sanguinis re- 
dcmptus ; cunvenistis, inquam, ad nuptias ipsius 
sponsje, matrisque vestrre c;elestis ac sempiternfe 
Ecclesia), quai idcirco universalis dicitur quoniam 
nun solum quod in umnes mundi terraJnos dilatatur, 
sed etiam pro eo quod nulla immanitas crirainum 
illius snperat, si tantum fides adsit, dona misericoi'- 
diarum. Quiti scilicet Pati'iarcharum niysticis praesi- 
gnata figuris, Prophetarum ostensa prajsagiis, Apo- 
stolorumauctoritatencIaboreconstructa,etMartyruni 
sanguine consecrata. Inqua abluti ac renovati acnlpa 
veterispiaculipersalutarisundambaptismatis, sicque 
induimini prima stola Angelicse beatitudinis, quara 
amisistis in transgressione parentis primi incolje 
paradisi. Deinde vero editis carnem ac potatis san- 
guinem illius omnipotentis agni, qui vos prte ceteris 
mnndicreaturis fornians etrediniens invicta benigni- 
tate elegit ad sui at(iue Patris regnum, sanctiquc 
Spiritus gioriam possidendam, ad quam dilectissimi 
tendere vos invito, moneo, obsecro per charitatis 
ignera, et hurailitatis, atque eastitatis continuam 
custodiam. Exaudire, inquit, contigisset mihi ex 
vestriE unanimitatis devotione hujus sanctificationis 
concursns. Sed qnia nimius mcei'or nientem deprimit 
ex signis satame quaj evidentissirae apparent iii popnlo 
Dei:Non, inquiens,despicietisquibusestadhuc mens 
sanior, qune scissurse et detruncationes vestinm rabi- 
dissim^e? qua3 attonsurse percervices virorura? quam 
turpis in barba chirii^ilatiu maxilhirum? quara nuga- 
cissima pene universorum et insanissima actitatio? 
Quam lasciva ad omnes pene sermonesore terricrei)u 
juraraenta? Ista etenim universa recentia et nuper 
crassata, non ex religiusitate Christianitatis proces- 
sere, quin imtius ex diabolicie superslitiusitatis rabie 
emersere. Exlude quoque pullulat radix omnium 
malorura superbia, cetcrurunique vitiurum fcimenta. 
Atque vos ipsi judicate, si non ipsius faniuli estis, 
cujus insignia ot stigmata in vobismetipsis geritis. 
Nam et me jiudet dicere dum pcenitet reticere , quo- 
niam expectatisdulcedinem verbi, et ego propino vobis 
generaUteraraaritudinemredargutiunis.Moneoetiara 
illura si quis est in tuta hac plebe qui vel quiiniue so- 
Iidus,seu quippiani ad hujus sancti Martyris ubtulit 
re<Edificandam muneris ecclesiani, quam prce ocuHs 
habetis, coram cunctis referat. Duni ergo non inve- 
nireturquispiamaliquidcontulisse; rursus ait, Videte 
fratres araantissimi, inter quas spinas atque incendia 
pessimorum ha^c aula omnipotentis Dei per fidera sui 
testis Kenigni, ad quani elegantia excrevit ipso coo- 
perante fastigia. Volo vos, si placet, assidue esse 
memores quam velux unicuique sitmtindana? cur(e et 
ambitionis depositio. Propter qnod obsecro cum 
nostri auctoris adjutorio resistite vitiis, et raaligno 
diaboIo;virtutesquoquepriccIarasassumite et colite, 
benignissimo Deo conditori ac redemptori vestro in 
cunctis obaudite, qiii vos per fidera et orationes ac 
raerita omnium fidelium suopum dignos faciat intro- 

ducendi 



Prii 
C,l..\. Rni'Ll.r. 
.S. Itcniijni ba- 

silira solein- 
niter (ktlifii- 
tni: 



' forle, (jiii- 



Ejus concio 

iinkdicatione 

ceclcsiw. 



64 



VITA S. GUILIELMI ABBAT. DIVION. 



Peh 

tlLA. ItODLLP. 



MtiUa iteln- 
ccps facta ad 
.leptilclinim 
5. Bcnigtii 
miraciila- 



ducenili cum eis in sempiteniae gloriie regnum, per 
Jesum Cln-istum dilectum flliuni sunm. Dunique ille 
itaperorasset.acresponsunuibonuiibnsfuisset.Anien; 
qui singultus! quanta; lacryma;! qui gemitns per 
totam agebaiitur ecclesiam, exprimi non valet. Omni- 
busque rite perfectis cum gaudio quique rediere ad 
propria. 

37 Ex illo etenim die in eadem basilica prjecipue 
ad tumulum gloriosi Martyris facta: sunt multimodffi 
curationes diversarnm infirmitatum, qua; etiam ob 
muUiplicitatem scribi necpiennt. Sed etsi quis cura 
fide plena sibi deposcens quffique utilia proculduljio 
adipiscitur , si talis sit ut promercatui- Sanctorum 
meritis et orationibus. 



amare fingebas. Quin potius exercere te cupio qua; 
proraiseras. Ipsius namque imperio m.axima jam ex 
parte eventorum atque prodigiorum, qua; circa et 
infra incarnati Salv.ttcu-is annum contigere millesi- 
mum descripseram. Quse etiam causa ad priesens 
opus me compulit inflecterearticulum. Idcirco omnes 
pariter oro ne propter hoc prfejudicium de me flat. 

CAPUT XVI. 

Vene(o7'nm in cuni, awor. Pie moriliir Fiscani 
in Normannia. 



Be 



S. Giiitiehni 
iiiiractila. 



N 



Siispciimn ad 
vitaia rcvo- 



Milis in cxa- 
cliotic redi- 
tttuin. 



eatitudo igitur eximii PatrisWillelmi jam adtan- 
tam excreverat excellentiam , ut cunctas Latii ac 
Galliarum provincias ipsius amor ac veneratio pene- 
traret. Nam Reges ut patrem, Pontifices ut magi- 
strum, Abbates et monachi ut Archangelum, omnes 
in commune ut Dei amicnm, suaeque pra!Ceptorem 
salutis habebant. Quis enim unquam alius prseter 
ec pra'tereun(lum nobis videturquod duni Patris g,,,^ Veneticorum gentem in tam araica familiaritate 



CAPUT XV. 

Guilielmi miracida. 



Qiwsdum in 
sotnnis cisap- 
pareiis, mo- 
nct. 

Auctari apjia- 

TCt, eutnqite 

monet; 

Qtii ejus jussu 

liistoriam 

scribit. 



Willelmi alloquio multi fuerint in mente recreati, 
plures etiam in corpore tactu ejusdera redintegrati, 
oratione refocillati, visitatione confortati, ac bene- 
dictione flrmati. Et quamvis nunc minus audiatur 
quod olini Christi sequacibus usui fuit, suscitare 
moi-tuinn, pauca tamen de plurilms, ut testati suraus, 
qua- Dorainus per istura opei'atus estdicemus. Rever- 
tenti namque illi quondam a caMiobio Sancti Viven- 
tii Confessoris, cumjam adpropinquaret S. Benigni 
monasterio, obviam liabuit promiscui vulgi turbam 
plangentera ac repedantem a spectaculo cujusdam 
miserrimi, videlicet ex ejusdem servorum faniilia 
S. Benigni, quera raagistratus crimine convictum, 
morteque suspensionispatibuli adjudicatum delibera- 
verat. Quod audiens misericors miliariodistans a loco 
dimisso eciuo illuc quantocjus occurrens Iioc tantum 
dicebat : Jesu, Jesu, c^ui pe]iercisti latroui in Cruce, 
miserere; jussitque suis velocius infelicem illum, 
quem cernebant e trabe pendere, jam rigentem de- 
ponere. Iste vero toto prostratus corpore orationi 
incubuit. At illi solventes Inra guttiir illius arctantia 
exanimis in terrarn cecidit. Ad quem accedens vir 
pius, ait : Surge, inquit, Dominus imperat. Ipse vero 
aperiens oculos erexit se admirans valde silii super- 
esse. Qiii ciim viro Dei egrediens exultantibus cuu- 
ctis ad monasteriura plnres postea vixit annos. 
Multos nempe ab hujusmodi patibuli suspendio ac 
nece per diversas provincias tam interventu, quam 
redemptionis pretio liheravit. 

39 Nam et tribus monasteriorum utilitatibus Prai- 
positis illud sa'pius inculcabat, ut in exactione sibi 
commissorum forent providi, ne forte nimis tenues 
procensusredituaffligerentur. Diceb:itenim semagis 
velle largiri egenti, quam exigere quidpiam ab indi- 
gente. Itinera quoque ejus per civitates et vicos seu 
quorsum haberet, ingens pauperumatqueinfirmorum 
turba prseoccupaveret. At ipse liberalis et largus 
beneflciorum erat universorum impensor. Desidera- 
batur enim ab omni hominura orcline vel sexu ipsius 
praesentia sicuti unius e Patriarchis aut Apostolis 
Domiui. 

40 Aliquanti etiam referebant illum sibi per visum 
insoninis apparuisse, seque cle pravis actibusredar- 
guisse, vel monuisse illos de coramuni animarum 
salute.Testorego, inquani.ipsius ac virtutuni matrern 
charitatem, qnoniam quomlam nicoruru cirlpis facino- 
rum oflTsnsus, et sensi illum ad horam amaricatum, 
secessi iu aliud coenobium ipsius ditioni rninime sub- 
diturrr. Dumque illic degerem adstetisse rnihi una 
noctevisus est aspectu placido.ac manu injectacaput 
mihi demulcens aiebat : Rogo ex rae discas si non te 



habuit? Exaggerative secundum Apostolum loquimur 
quoniam si fieri posset oculos snos eruissent, et dedis- 
seirt ei. Si quidem Ui'srrs Patriarcha ' illoiarm, ipsius 
sanctiPatrisdecrevitefficimonachus. Sedqiria ipsedi- 
spendium illius gentis, quod foi-et pro tanti absentia 
viri coirsiderans, in suo proposito pei'nraner'e srrasit. 
Quod etiain de multis similis rei gi'atia cognitum 
habetrrr fecisse. 

42 Janr ver'0 in Dei opere magis adsiduus quani 
frequens cum esset in Italia suuin biennio prsesto- 
lans a sseculo excessum, sed r'erura opportunitatibus 
exinde evocatus, Beger-rime tamen ad Gallias remea- 
vit. Cumque i'evisendi caritate cunctos Gorzense 
usque monasteriunj a se olim cum ceteris ad regulare 
specimen refor*matum devenisset, qufe superer-ant 
invisere curavit. Delrinc ad prwnorainatnm venit Fi- 

scannura. Post aliqnut vero dierum acribirs 

coepitdoloribusafliigi. Jamquippeimniinentesolemni- 
tate Nativitatis Dominicae prienoscens suae a Christo 
vocationisdiem, convocatis ad se fratribus deliberarrs 
cor'ani eis provide ac sapienter de cunctis qua; ipsius 
innitebantur patrocinio , quicl vel qualiter agendum 
seu or-dinandurn foret, sicque iiniversis prajsentibus 
siinul et absentibirs sua benedictione firmatis ac Deo 
commissis, expetiit sibi dar'i salntare ac viviflcum 
commeatum. Expletisque solemnibus totis octo die- 
rum nil omnino loquens oculos tantum ad Deum eri- 
gens, illisoliintendeiis, iUum solum menterespiciens; 
jamque adspiciebat felix anima, subito ad illum itura 
de vasculo cariris, in sua gloria Deuin Majestatis. 

43 Anno igitur ejusdem Nativitatis Dominicre 
MXXXI, Indictione xiv, a nativitate quoqiie ipsius 
patris ac Dei cultoris LXX, et ab adventu illius ad 
Gallias de Italia XLI, regnante Com'ado Iraper'atoi'a, 
in Fr-ancia irihiloruinus Roberto Rege, die Dornicicffi 
Cir'curncisiorris verrerabili, atque ejusdenr nativitatis 
octavo, VI feria maue clura aurora supervenientis 
diei pelleret tenebi'as, e raundo transivit a sancto 
istiusDei ainici corpore anima felix et lieata, lucerna 
videlicet orbis ad serapiternam ac deificam Incern. 
suis lugentibus, sed Angelis la^tantibus, cum quibus 
laudans ac raagniflcans benedicit Deum, in quo vivit 
quidquidjustesubsistit. Sepulturnnaruqueest sacrum 
illius corpus horrorifice in gremio ejusdeirr Sanctaj 
Trirritatis ecclesiri; irr conspectu euntirrm ac r'edeuii- 
tiuni fratr'ura, ut ciuotidie siqnidera pra' ociilis iinita- 
bilem Iiaber'ent p:iti'era, quenr ad ajternaru justitiie 
mercedem habrrer-e institutorem : ipsiusque meritis 
et precibus valeant percipere aiternas vita; regiium 
et gloriam cum Sanctis oninibus doirante Domino Jesu 
Christo Salvatore. 



Dilioclmtitr II 
Vciictis Gni- 
lieliiius. 
Gal,il. i. 15. 

* id e.il, Gra- 
clcnsis, iilius 
li. Pdci Ur- 
scoli, (Ic cjiin 
XI Jaiiiin. 



.Egrolal. 



Prx.icit olii' 
tits diein. 



.Stimit viali- 
ciiin. 



Moritltr l Ja- 
ntiarii an. 
1031. 



^ciiclilnr. 



DE 



CinCAAN.ClIR. 
AN MXI.III. 

I JAN. 



65 



DE SArVCTO CLARO 



MONACHO SALIGHENSTADIENSI. 



5. Cliiri Sttli- 
ghcustadicii' 
sis tiomcH in 
MarhirolO' 
fjiis. 



H: 



ujus saricti viri nomen extai Martyrologiif; 
mflnastiris iiiscriphim , {iit vidcYC cst apnd Hti- 
qotiem Mcnaraum , Arnoldum Wion, aliosque), 
■ nti et Pliilippi Fcrrarii catalotio. Sed mirum 
cst nh illis Abbalem appeUavi, quem Trithemius Sdlum 
mnmclnan vocat ; qui in chronicis monasterii Hirsnu- 
giensis ita scribit : 

2 Floruit circa aiinum Christi mlxiii, Clarus 
monachus Sanctorum Marcellini et Petri in Selgen- 



stadt Moguntinensis dioecesis, nostri ordinis, vir Prophciia- 
doctusetreliginsissimie conversationis : qui in eodem donodaniii 
loco pro Dei amore inclusus orationi et contemj)]a- '"^'"'""'- 
tioni vacans die ac nocte spiritum proplietiai conse- 
cutus asseritur. Cujus festus dies agitnr Kalendis 
Januarii. Hax Trithemius. Non legitur quidem de eo 
o/ficinm uUum in Saligenstadiensi inonaslerio, celeber- 
rima tainen est ejus sanctitatis memoria. Qnolocoejns 
conditx sint reliquix ignoratur. 



An. Cnn. 

UXI.1X. 

I JAN. 



DE S. ODILONE 



ABBATE CLUNIACENSI. 



S. Odiloiiis 
cclebria mc- 
vioria. 



Coliltir Clu- 
7iiuci 2 Ja- 
niiar- 



Diiplcx cjus 
vila . printa a 
Lotsaldo scri' 
pla, seciinda 
tt S. Petro Da- 



Translntio 
S. Odiloniii 
21 Jmiii. 



Hic est ille eeleberrimus Odilo, cujus honorifi- 
eentissiine meinineruiit (luotquot Eceicsinsticos 
Annaies scribnnt. De eo Martyrologium Rn- 
manuni Kalcndis Januarii : Apud Silviniacum 
S. Odilonis Abbatis Cluniaeensis, qui primus com- 
memorationem omnium fidelium defunctorum prima 
die post festum oranium Sanctorum in suis mona- 
steriis fieri prEecepit : quem rituni posteauniversalis 
Ecclesia recipiens comprobavit. Eadem fere Constan- 
tinns Ghinius, Hugo Mennrdus, nliique. At Mauro- 
lycns, Arnoldns Wion, PhUippus Ferrarius; Bcllini 
editio Parisiensis, aiiique complures, xxxi Dcccmb. 
ejus obitum referunt, quibus favct S. Petrus Damianus, 
qui mortuum tradit anno 1 048, ultima scHicet ejus anni 
mcte, nisi antiquo more GaUico unnum a Paschate or- 
diatur. Cluniacenses 2 Januarii eum colunt : quo die 
eum refcrt idem Maurohjcus, Galciinius, Usuardi edi- 
tio Pari&iensis anni 1536, et Coloniensis anni 1490, 
Molanus quoquc 2 Januarii hiec habet : Apud Silvi- 
niacum S. Odilonis Abbatis, cujus festivitas, cum in 
Kalendis habeatur, hic tamen plenius recolitur. 
Eadem Martyroloijium Germanicum et alii. Odo a qui- 
busdam appeUatur, ab aliis Odilus. 

2 Ex duabus ejiis vitis, quas liic dabimus, prior est 
a Lotsaldo Monaclio eonscripta, nuam muUis hcis mu- 
tilam exhibuit nobis codex ms. monasterii S. Maximini, 
et BibUolheca Cluniacensis, in qua plura de S. Odilone 
commemorantur ; referturque ejusdem Lotsaldi [qui ibi 
Jotsaldus appeUatnr) de mortc Odilonis planctus, altera 
a B. Petro Damiano non multo post S. Odilonis mor- 
lem, rogatu S. Hugonis ejus successoris scripta. 

3 Sid)jicii'mus de ejus translatione sive elevatione, 
qux eadem Bibliotheca CUiniacensis ex Chartulario Sil- 
viniacensi et Carolus Suiiscijns lih. 12 Annal. Ecclcs. 
Aurelian. exhihent. Eam clevativnem scribit Huyo 
Menurdus xxi Junii cclebrari. Ejus mcminit ct Clau- 
dius Robertus in eutaluijo Archiepiscoporuni Bituricen- 
sium, eum de B. Rogerio Forti agit, dc quo vos 
I Martii. 

Meminit S. Odilonis Vincenti^is Barralis Salerna 
in Chruitologia Lerinensi, ostcnditque, ex quibusdam 
Ac'is, eum monasterio Lerinensi prxfuisse. 

Est Silviniacum, ubimortuus est S. Odilu, insignis 
Priorutus ordinis .Cluniacensis in Borbonia provincia, 
vulgo Sauviguy en Bourbonnois. 



VITA 

S. ODILONIS 

AUCTORE LOTSALDO MONACHO. 
PROLOGUS AUCTORIS. 



Re 



bflnlnr 



.evereiido Patri Steiihano, secunrtum siii nominis 
interiiretationem Pontiflcali frloria sublimato, ulti- 
mus servurum Dei servus, nominetantum monaclius, 
Lotsaldus, quidiiuid in utraque vita jocundius. 

2 Antiquorum Pliilosopliorum studia soriptis et ^■"' '''>"' *"'- 
monumentis extulerunt priorum suorum laudes et <''»''"""•< '''- 
raemorias, talibus indiciis sperantes se facere im- 
moi-tales, quos noverant fuisse niortales. Deinde 
gradu saeculorum regula Ecclesiastica tanto dicen- 
doi'um mateiia sublimior, quanto spei certioris di- 
rectior,sanctorum virorum prajclara describit opera; 
ut succedentes et futuri habeant semper, quorum 
seqnantur exempla, tutumque ad illum referatur a 
quu datur virtus et prudentia : a quo etiam deriva- 
tur furtitudn atque sapientia. 

3 .4d horum formam ego quantilluscuraque ho- 
muncio, nutritus magni Odilonis magisterio, infor- 
mafusque beneficiu; quemadmndum Hierunymus de 
Blffisilla et Nepotiano, epitaphium quoddam volui de 
morte virtutibusijue ejus inscribere; et veluti flores 
ad sepulchrum ejus spargere, quse introeuntibus prffi- 
stent aliquid suavitatis et gratiae, redoleantque se- 
cundum sui speciem (luantulocumque odore. In hoc 
vero devotiouem animi mei oflero, et altitira descri- 
bere volentibus matei'iam pr»sto; non occasionem 
agendi id melius subripiu. 

4 Quod upus tibi sancte Praesul ideo mittere dis- siqilimms m- 
posui, quia te nepotem ipsius, et per illum ad Sa- imS.Oillln- 
cerdotii gloriam accersituni novi, confidensque tuo "'* 
placerejudicio, quidquid inlaudibusejus descripserit 

cultus vel incultus sermo. 



AliclorS.Oili- 
lonis itisa'1111- 

llis. 



18 



CAPUT 



()<5 



VITA S. ODILONIS ABB. CLUNIAC. 



LOTSALDIM. 



Berahhis S. 
OdHonispa' 
ter. 



Girbcrga 
maler, post 
rdigiosa. 



blisniodis so- 
ror, Abatissa. 



CAPUT I. 

5. Odilonis palria, parentes, soror. 

J_ixtitit pater ejus inter Proceres Arvernorum no- 
bilissimus, vir in arrais strenuus, possessionibus et 
(livitiis loouplptissimus, in cousilio providus, et omni 
morum lionestate suo tempore nulli secumlus. Qui 
etiam privilegio auctoritatis et gratiaj, Major Beral- 
ilus vocabatur, ab oumibus fidei virtute ita prKci- 
puus, ut quod aliis difficile sacramentis, hoc iste 
inviolatum custodiret simplicibus verbis. Longe se 
habebat aliter actus ejus et habitus, quam modo vi- 
deripossit, in quovis Principe, quilibet actionis 
modus. 

6 Fuit illi uxor Girberga nomine, non degener 
natalibusetmoribus.quajquantsecontinentiiB.quantiE 
castitatis, etcujus esset voluntatis sub marito, post 
mortem ejus omnibus fuit iu aperto. Nani relicta pa- 
tria, relictispropinquis et filiis, et magnis fundi pos- 
sessionibus atque divitiis, tamquam alia Paula secuta 
est Christum : et apud monasterium S. Joaimis Au- 
gustuduni positum Sanctimonialium suscepit locum 
et religionis habitum. Quam laudabile ibi duraverit 
propositum, quamque dulcis et utilis omiiibus ibi 
deinceps ejus vita fuerit, et (luani glorioso exitu 
finierit vitam, paucas quaj superant cum gemitu nar- 
rare atidivi. 

7 Fuerunt denique istis alii filii potentes et nobi- 
les, et in suo ordine quantum ad mundanam gloriam 
nulli inferiores. Qujedam etiam non pra^tereunda 
soror nomine Blismodis Abbatissa, quae in sancta 
virginitate nocte et die serviens prope centenarium 
explevit annorum numerum. His itaque breviter 
descriptis ad illum, quem celebriter commendat no- 
bilitas mentis et celsitudo generis, styhmi vertamus. 

CAPUT IL 

Fft Clcricus, deiu Monachus. 



Fil Clitniaci 
monuchus. 



Humilia vtu- 
nia ahwriter 
obit. 



H 



Oililo fil Cle- 
riciis. 

Ejiia iiiieritia. 



r/s ijrntitedi- 
viim: 



liclibenU ile 
liiija stectlli. 



A S. UajOto 
aniinatitr. 



\c itaque vir Beatissimus Odilo tanto nobilitatis 
schemate procreatus, inter ipsa primordia tamquam 
alter Isaac, sive Samuel Christo conseoratus, et Bri- 
vate apud S. Julianum gloriosum Martyrem clericali 
forte donatus est. Delectabatur in ipsa pueritia hu- 
militate, castitate, innocentia, et puritate ; et prout 
astas admittebat misericordije operibus insistebat. 
Superabatcoa>taneos sapientia et moribus, ita ut jam 
non puer, sed senex maturitate non tempore, ab 
omnibus putaretnr. 

9 Decursis itaque puerilibus annis, ubi fobin- jn- 
ventutis succedere coepit, tacitus seciim delilierat, ut 
./Egyptias ollas desereret, et per media nuindi discri- 
mina terras reprnmissionis intraret. Jesu boiie quam 
suavis tua vocatio, quam dulcis tui spiritns inspira- 
tio, qiii mox ut meiitem piilsaveris, eestus fornacis 
Baliylonia? in amnrein transfnrmas cjelestis patriEe. 
Ecce enim cor nostri juvenis dum subito pulsas, 
mutas ; et in veros amplexus Salomonis mirabiliter 
accendis. 

10 Certe dum talia meditntur in animo, magnus 
ille Majolus per totum pene mundum jam famosus, 
Arvernoriim fines iiigreditur, et divina dispositinne 
is, de quo loqiiimiir, ante eum adducitur. Qui consi- 
derans in eo prajstantem elegantiam corporis, et 
nobilitatem generis, magnuin quoildam et divinuin 
oculis interioribiis in eo praividens, totus iii ejus 
amorem illabitur ; et vicissim inter eos ignis divinaj 
caritatis magis magisqiie accenditur. Fit inter eos 
familiare colloqiiium : junior seniori sniim prodit 
desiderium : senex ut pra-nieditata perficiat, modis 
quibus pot«stjuniorisinstruit aiiimum. His ita infer 
se dispositis, senex ad projiria revertitur : sollici- 



tudo juvenis ad ea pcrficienda, quse ceperat, prae- 
paratur. 

1 1 Non multis itaque interjectis spatiis, novus mi- 
les tamquam Benediotus Romuleas, deserit et iste 
Brivatenses seu Anicienses arces : despicit patrlas 
opes, propinquos et fratres : et quasi antiquus Abra- 
ham de HurChaldaeorum egrediens, Cluniacmn quasi 
quemdam terrai repromissionis requirit introitiim : 
et veteri iterum deposita sarcina monachicum suscepit 
iudumentum. 

12 Jesii bone, quam jucundiim erat tunc videre 
ovem mundano vellere detonSam de lavacro bapti- 
sniatis iterum ascendeutem, cum gemellis foetibus 
dilectionis iitriusqiie procedentem, nihilseciim sterile 
portantem, niliilque vanum meditantem. Jain sum- 
pto habitu videres nostram ovem inter alias priniom 
opere, extremam ordine, viriditatis seteruEe pascua 
requirere; lucernarum ministeria concinnare;infan- 
tum ciistodiendorumexcubiasobservare; pavimenta 
verrere; et qiiaeque vilia officia humiliter peragere. 

CAPUT 111. 

AMms creatur. 

l^ed non diu latuit margarita : non diii potuit oc- 

cultari in priv;ito loco fortis athleta. Evolutis post 

lisec fere qiiatuor annis S. Majolus, post multos pro 

Christo desndatos labores, de tenebris Jigypti egre- 

ditur, transitoqiie maris periculo Jerusalem ingre- 

ditur; atque in seterna pace a Christo collocatiir. 

Instanteveromortis articulo Dominuin Odilonem sibi Fit,ibl/u,^ 

successorem elegit, atqiie proprias oves Domino et """'""■ 

sibi reliquit. Qui reluctans, et ult^'a qiiam credi possit 

invitus, commiini omninm voto, commimi omniiiin 

sententia ad injunctum ofRciiim ordinatiir, et tain- 

quara alfer Moyses Dei popiilo prieficitur. Quid agis 

Deo dilecfa aniraa? Quid reliictaris? Quid adhuc vis 

stare post parietem.et respicere per oanceilos?Egre- 

dere jam ad diffiisam luceni : egredere : loquitur tibi 

sponsiis tamquam ad spousam in Canticis oantioo- 

ruin : Siirije, properit nnticn men,formosamea, etveiii. 

Videlicet aperte diceiis : Surge de stratu quietis. in 

quo tuimet soliiis curaui agere quieris : propera, et Caiit. i. 10. 

veni ad impendendam etiam proximis curam salutis, 

per studium sedulte prasdicationis. O-itenile milii fn- 

ciem tttam ; soiiet vox ttta in atiribtts meis. Vo.i: eiilin ^ ' 

tua ihtlcis, et fiicies ttta ilecora. 

CAPUT IV. 

Statiira ejus externaque compositio. 

I^uscepto itaque regiminis oflioio magis magisque Polletaiictori- 
sanctorum coiifiriiiabatur exemplo, et in omnibus '"'''■ 
ca^Iesfi adornabatur magisterio. Prailuoebat in eo 
quoddam insigne dociiineiifiim, quod subjeofis iini- 
tandum esset, et timendum : et qiialis esset interius, 
relucens in eo gratia deolarabat exterius. Habitus Ejtis staliirx. 
eniin mentis, ut ante nos diotum est, in oorporis statu extcniannn- 
cernitiir. Et quia ifa est, niinc de ipsiiis corporis posi- qtieaetiontm 
tione pauoa dicamus. Erat modiooris in eo statura; tlescripiio. 
vultiis ipse plenus auotoritatis et gratiffi; mansuefis 
hilaris et blandus, superbis vero, efofTensiis, ut vix *al. olVensis. 
suflerri posset terribilis. Macie validus, pallore or- 
natiis, canitie decoratiis. Ooiili illius veluti quodain 
splendore fulgentes, intuenfibiis et terrori eranf, et 
admirationi, lacrymis assidui, qiiia sa'piiis aderat 
virtuscompiiuofionis. Renitebatefiam in ipsius motii, 
gestu, inoessu speoies auctoritatis, poudus gravitatis, 
franquillit.atisque vestigium. Ocoursus illius quasi 
quidam gratissimaj jucunditatis radiiis, et insolita^ 
delectafionis eventus. Vox illi virilis, et ita plena 
decoris, iit aiidientium mentes non mediocrifer de- 
mulceret dulcedine modulationis. Sermo illius ploiiiis 

suavitatis 



I JANUARII. 



G7 



suavitatis et gratife. prout ratio causarum se habeljat 
medie teniperatus, nec inoclumpra?grediens loquendi, 
neo minus pi-o tempore improvidus disserendi. Niliil 
in eo fucatum, nihil affectatum; sed natura mirahi- 
hter reddel)at eum corporis positione, et ordine vitse 
quadratum. Et qu.imvis secundum B. Ambrosium in 
pulchritudine corporis locum virtutis non ponamus, 
gratiam tamen Jion excludimus. 



Hi^ 



CAPUT V. 

Va7i'a3 ojns virtutes. 



Virliites cjus. 



As.^idiia lc- 
flio. 



Oralio. ncc 
soimo inlcr- 
riiptti- 



is vero omissis ad compositinnem morum ejus, 
(|uil)us per tliviuiuii gratiam adoruatus extitit, redea- 
mus. lu quantum liumana aDstimatio se liabet. qua- 
tuor in sancto viro priucipales non mediocriter re- 
lucebant virtutes, prudentia, justitia, fortitudo, et 
temperantia. Prudentiani philosophi definiunt in veri 
investigatione cousistere, et scientiae pleuioris cupi- 
dltate. Quo genere virtutis ita euituit, ut nou diebus 
neque noclibusaveriinvestigationecessaret. Semper 
ei liber diviu^ contemi»latiouis in manibus semper 
ei sermo de scripturis assiduus, et ad Eedificationem 
cunctorum labor contiuuus. Ut Hieronymus Eusto- 
chium instruit, faciem dormientis intei*dum pagina 
sancta suscipiebat : evigilantem iterata lectio recrea- 
bat. Nihil ei iu liac vita dulcius, nihii amabilius fuit. 

16 Lectioni oratio jugis succedebat. Qui gemitus, 
qu£e suspiria, vel afHuentia lacrymaruin, etprrecipue 
in illosanctosacrificioagniimmaculati erat; Spirilus 
sanctus auctor ipsius muneris et gratine novit. Rem 
miram dicturus sum, et certe veram. Cum stepius il- 
lum itsallenteni in stratu somnus exciperet. tamen 
psallmus ab ore dormieutis non recedebat : ut si ne- 
scires, vigilareeum putares. Evigilans vero ita spal- 
mum cum festinationeai-ripiebat, quasi niliil intermi- 
sisset. Loquebatur. credo, tunc cum sponsa in Can- 
ticis Canticorum : Bijo dormio, vt cor meum virfiiat. 

17 In scripturis quam fuerit eruditus, et in ser- 
nione facundus. quamque etiam in recta fide Catho- 
licus, testantur Sermunes ejus, et multiplices Epi- 
stolte, quas tamquam favos dulcedinis pinguissiniEe 
videas redolere odore prudentis eloquentiEe, decore- 
que suavitatis et gratiae. 

CAPUT VI. 

Yiris Principibus carus est. 



aliiin. ^ ustitia est, ut voluntPhilosnplii, qua; suum cuique 

tribuit, alienum non vendicat. utilitatem propriam 
uegligit, ut commuuem aviuitafem custodiat. HEec 
omnia in illo nonmediocrifer, sedprofuse noverisre- 
luxisse. Omnihus enim a^fafihus, personis et condi- 
n/.juslilirc. tionibus, prouf ' jusfitia fuif, debitum honorem exhi- 
buif ; et omnibus ita se grafuni prsehuit, ut non alifer 
quam Angelus (si ita dicendum esf, imo quia dicen- 
dum esf) cuncfis carus exfiterit. Principibus et po- 
testatibus Chrisfianis secundum Apostolicam sen- 
fenfiam in nidlo restifif; seil ifa amicabilem se et 
officiosum reddidit, ut f amquam alter Joseph ab omiii- 
bus mirabilifer amarefur, ef celcbriter venerai'e- 
fur. Concurrat in huncamorem Rotbertus Rex Fran- 
corum : Accedat Adelheyda m.ater Ottonum ; Veniat 
etiam Henricus Imperator Romouorum : lutersint 
ConraduR, et Henricus.videlicef paferef filius, Cfcsa- 
res et ipsi nobiles invicfi ; quorum omnium amicifiis, 
ofticiis, et imperialibus muneribus ifa magnificatus 
est, uf sibi et illis cor unum et anima sua fuerif . Quid 
etiam SteiihanusRex Huugrorum. sive SancfiusRex 
Hesperidum poimlorum? Qui quamvis eum priesen- 
fialiter non viderint, tamen ail famam sanctifafisejus 
intercurrenfibus legatis et reciprocis lifferis adsfriu- 
xeruutillumsibibeueficiis,efcopiosismuneribus,com- 



Canl. 5. V.2. 
Enulttio. 



Exlani lia^c 
S. Oilitonis 
opera in Bi- 
bliolh.ClM- 
niac. 



Qmnilm ca- 
Tmeritl,cluivt 
[tcjibii.^. 



Gratit.t sitiil- 
litin l'ittililii'i- 
/«15, rliro [io- 
tiiatto. Ilnlis 
otttttit/its. 



mendantessehumiliferorationibusilliusefsuffragiis' Pen 

19 Fuit efiara in remofis partibus Ocoidenfalium Lotsai.dum. 

altcr Sauctius Pampulanorum Episcopus, qui ita sibi "" "''' 

; . / .11 Liiisr.fitiiiiH' 

m amicitns adlia!sif, ef copiosis muneribus deser- (|,„_ ^j, momi- 

vivit, uf ad cuui de tam longinquis regionibus veni- r;„„. 

ret, et monachum se fieri ab eo posfularef. Quem in 

tanfum dulcis inemorioe Odilo dilexif, ut efiam nio- 

riens de eo faceret sermoneni, ut post morfem suam 

ad eum visifandum cum exuvio vesfimentorum suo- 

rum duos fratres mitteref, qui illi vifa; su:b finem 

nunfiarent, etantiqnara amicifiam sibi niortuo conci- 

liarent, et rursum eamdem viventihus renovarenf. 

20 Non pnefereundi snnf efiam Domini Sacerdo- 
fes ef Apostolici viri, Silvester, Benedicfus, Joannes, 
etin ultimis pia; memorlK Clemens, quorura grafiam 
ifa promeruit, ut f:imquam ex fratribus unus exti- 
ferit. Qiia; enim persona undecumque locorum non 
cuperet liahere Odilonem tamquam alterum Salomo- 
iiem, amicum et patrein, et pro se apud Deuin in- 
tercessorem ? Gaudebat Italia, euni Odilonls aderat 
prseseiitla, et prieclpue faniiliaris sihi Papia, cujus 
prece et Industria femporlbus Henrici et Conradi Im- 
perafornm, liberata esf ab exidio gladii et periculo in- 
cendii. Lffitabatur ef iam Romamundl Doinina, fanfi 
viri contubernio frequentata sa?pius, sanctorumApo- 
sfolorum amore et desiderio. Officiales et clerlci sive 
monachi, ita sibi applaudebanf venlenfl, ut famquam 
de suls carissimum fratrem liaberent ainore vehe- 
meuti. Hasc ideo Iii partesjustlfiieposuimus, uf aperfe 
monstraremus illumpropriuraciiique tribuisse, et id- 
circo omniuni gratiam et amorein promeruisse et ut 
etlam nmnibus declararef ur, quia necesse erat ut quem 
Deus perfuderaf grafia, ah omnibus amarefur. Bene 
ifaque de eo omnes in commune seiiserunf, quia cun- 
cfis uhique et amori fuit ef lionori. 

CAPUT VH. 

Ejus /nonmes comitas. inpauperes liberalilas. 

ft am vero de inferioribus : seniores honorabat ut Olficiosits 
patres, juniores ut fratres, amis ut inatres, virgines ergn onittcs- 
ut sorores, onines famen ajsfimans slbl superiores. 
Cuncfis in conimune pra;bebat familiare consorfiura, 
et saliifare coUoquium. Nulli onerosus, milli inipor- 
tuniis, luillius honoris cupldus : alleniim iion vendi- 
cahat, Inio niagls qnod suum erat, hilarlfer alferi 
concedehaf . Uflllfafem proprlani negligebaf, ut com- 
muneni ajqulfafem custodiret. Beneficenfiain et libe- 
ralitatem, quse etiam et ipsae parfes siinf justifia;, ita 
retiiiebat, uf in eis nostris femporibus In siio ordlne 
.singularifer solus reluceret. Omnibiis enira in cora- 
raiine volehaf benefacere, sed qiiibiis poterat liberali- 
ferliberalis existebat. Pliis gandehatdafis quam ac- 
cepfis, sciens illud felicitafis, Isf iid indigentia^ esse : 
et seciindiim veritatis Dominicae sententiam, Walius ^,,, .,(, ^- 
ense (kre qtttttn aceipere. 

22 In paiiperes ifamunlficuser.nt, iif allquandonon 
dispensatorem, sed ef profusiim vidercs larglforem. 

Etenlm niagls ilelectabafur in faciendis eleemosynis, uberalis iit 
quam aliquis grafiilari possitin acquirendls pecunlis. pauiieres. 
Et quid dicam? Ciecorum baculus. esnrieiifiumcihus, 
siies niiserorum, solamen lugentiuin fiilf. Misericor- 
dise enini viscerlbus ultra quara dici possit affluebat : 
et quantuni In se fiiit nulliiin abeneficio iiiIsericordiiB 
excludebat. Et sicuf In epif;iphio S:diinlani Papa; le- 
gitur : 

Hic liamimtm vilia bluitilu sevmmte teittiivit, 
Nec culpis judex, seii medidita fiiit. 

23 Erat certe in hac virtufe iii faiitiim dlfrusus, 
ut ;ib imprudeiitibus in ofRcio hujus virtufis dijudl- 
carefur niniius. Sed ille ad lioc objectum, eleganfer P"vcl(trtittt 
alludere sollfus erat : Ego, iiiqiiit, volo magls de mi- ''"^ *' ""!"" 
sericordia misericorditer judicari, quani de crude- ™" „,,I™.'" 

litate theijitta. 



Peb 
lotsalduu- 



* itl. iiicdi- 



Mallli. 33, 
t. ». 

Sripimlitan- 
tiir ci prwtci 
sficin ilitip tri~ 
liiitit iutnpcri- 
rilm. 



* iil. lamis. 
Dtios morlnos 
propria vcstc 
cimtcclos sc- 
pctit. 



'iit. slami- 
11.1111 



Tciiiporc fii- 
mis vasa sit- 
cra. cl dona 
coiifrinijit iit 
...iicciirrat 
pnnpcrilnis. 



.llios liorta- 
Inrait clccmQ. 
sijnas. 



-m.au. 

Alcxis. 



08 VITA S. ODILONIS 

litate cruileliter dnmnari. Ut eiiira ait Arabrosius, 
Bonus est misericors homo, (jui (lum .iliis subvenit, 
sibi consulit; et in alieno remedio viilnera sua cnrat. 
Agnoscit enim se esse hominem qui novit ignoscere. 
Kt vias Christi sequitur, qui carne suscepta maluit 
in hunc nnnuhim redemptor yenire, quam juilex. 
Unde et iste vir sanctus, ut ]irreJiximus, malebat 
esse cnlpatum ' indultor, quum jndex. 

24 Adliocaliqnotiensquod offerebatiirlibentissinie 
accipiebat, ut liaberet quod p.auperibus distribueret. 
Irapleliatur semper in eo qiiod dicitur in Eyangelio : 
Omnl habenli dnbitur et abundabit. Vidiinus enim mul- 
tdtiens marsupium illius ita cxinanitum, ut quoil da- 
ret iratrilius non liaberet, cum subito ex insperato 
veniebat sufficiens benedictio, uiide sedaretur peten- 
tium vociferatio. Et ne generaliter ha;c persequendo, 
ejus aliqua misericordia; opera specialiter ignorare 
videamur, qua^dam liic sunt inserenda satis memo- 
ratu digna, qua; fidem prsebeant etiam iis quae nomi- 
natim non sunt ponenda. 

23 Quodam tenipore cum apud Sanctura Diony- 
sium Parisius pergeret, et per publicum iter incede- 
ret, oflendit duos piieros ' fame et frigoris supplicio 
occubuisse, et sub oculis omnium (dictu miserabile) 
nudos et insepultos in media jacere via. Erat enim eo 
tempore fames valida, quse sui maguitudine pene to- 
tas Galliarum sine Aquitania) oppresserat provincias. 
Compunctus itaque vir sanctus tali horrore equo de- 
silivit, substitit : Pollinctores mercede qusesivit : 
Lanea veste,quam vulgo ■staminiam vocant, a dorso 
abstracta illorum niiditatem propriis inanibus coope- 
ruit : sepelivit : debitura mortuis obsequium persol- 
vit : sicque ciEptuin iter tenuit. Si Martinus per 
totum orbein celebratur in dimidia tiinica pauperi di- 
visa; cur non et iste secnndum siii speciem celebris 
habeatur in tunica integra, niin uiii vivo, sed iluobus 
mortiiis data? 

26 Miilta proferri possent similia, nisi snccnmbe- 
rent nostrae parvitatis ingenia. Sed tamen ne silentio 
premantur omnia ; talitunc temporis, ,ac deinceps per 
multos annos, incnmbente miseria, inusnspauperum 
confregit plurima vasa Ecclesiastica, et ornaraenta 
insignia, inter qua; etiam Imperialeni Henrici Irape- 
ratoris coronam ; indignum judicans talia denegare 
pauperibus Christi, pro quibus eflusus est sanguis 
Christi. In thesauris EcclesiiE pauperibus datis di- 
vinis et humanis oraculis Laurentins priedicatur 
niirabilis, cui licet istum iequiparare non audearaus, 
tamen cuiictis, qiios vidimiis, moderni temporis ho- 
minibus, quod siue praejudicio cujiisquam dixerim, in 
suo ordine, in liac virtute pra;feremus. 

27 Consuluit quibus potuit; et quibus per se non 
potuit, aliosutniisererentur, rogavit. Cum enim non 
sufficeret tam acerbfe fainis praedictis teinporibus 
oinnium miseriis subvenire, vidinius eum vicos et 
Ecclesias, quas jioterat, circiiire, ad eleeraosynas fa- 
ciendas Principes, divites, mediocres snadere, dulci- 
bus sermonibus ad niisericordiam provocare, eisque 
inde plenissimam peccatorum remissionem libera voce 
de cselis repromittere. Ita vir sanctus quos non snffi- 
ciebat propriis alere suinptibus, juvabat apud illos, 
quos poterat, sermonibus raisericordiam suadenti- 
bus. Tali consultii niulta certe mihia pauperum co- 
gnoviinus famis et mortis evasisse periculum. 

28 Nullius miseriam prieterivit : nulliusnecessita- 
tem despexit : nullius infirmitatem perhorruit. Deni- 
que quiiiam sanctffi Dei genitricis AniciensisEcclesia; 
Clericussecundumcarnem nobilissimus, leprseconta- 
gio maciilatus privatuin sibi, velnti tanttecorruptioni 
necessarium juxta ' Ligerim fluvium, quemdara de- 
legerat locuni, monasterio qiiod diciliir Volta conti- 
guum. Quo advenien.s Dei faniulus, et lioc agnoscens, 
inflrmo compatitur : solatiari ei in quibus illi necesse 
erat, fratribus imperat : rcquirit vero ipse miserabi. 



ABB. CLUNIAC. 

lis sancti viri privatnra colloquium, et ut ad se acce- 
dat humiliterrogatperinternuncium. Quod Sanctus 
facere non reciisavit, recolens Dominica! hiimilitatis 
exemplum, qui etiara non rogatiis venire voliiit ad 
Centnrionis servum. Dum vero ad eum jiervenitur, Lcprosiimitni. 
illius non exhorrescens miseriam, nobis, qui videba- ''^'■^'^''"|'^', "■ 
niiis, valde mirantibus, in oscuhi ruit, amplexatur, 
et diu ciim illo familiare colloquiuin participatur. 
viruin per omnia laude dignum, qui magis iii homine 
natura; diIigebatpra>rogativam, quani alicujus morbi 
expavescebat accedentem miseriam. 



CAPUT VIII. 

llospUalitas, ImmilUas, aliieqiie viiiiiles. 

J.n siiscipiendis hospitibus festivns erat et jocundus; 
nihilqiie sibi unquain deesse liberalis confldebat ani- 
mus, sed in abiindantia benedictionis Christi omni- 
bus largiter erat profusus. Munditiam integritatis ita 
inviolabilem custodivit, nt Spiritus sancti mereretur 
fieri domicilium, et eastissima; puritatis receptacu- 
luin. Humilitatis etiam tanta in eo fuit perfectio, ut 
ne ad modicum quidein notaretur in eo superbiie ve- 
stigium. Innocentia in illo non medioeriter reluxit. 
Ex suo aflectu pensabat omnes, et sicut ipse er.at 
alienus a fellie malitise, ita etiain a;stim,abat alios 
nullius doli peste corruinpi posse. Hiinest.atis ilecore 
itapollebat, ut in orani sua a<'tione hiijus virtutis pul- 
chritiidine, tamquam ciijusdam fulgoris resplenderet 
luinine. Kihil euim inhonestum, nihil indecorum illa 
sancta aniina videre vel audire volebat. Veritatem 
corde retinebat, et ore profereb.at. Mendaciuin vero 
tamquara pestiferura morbum modis oranibus cavebat. 
Huraana; etiam laudis favores non requirebat, neqiie 
gloriam suam in ore hoininura ponebat. 

30 Si quando vero a confratribus vel Episcopis 
more Ecclesiastico officiosis obseqiiiis suscipiebatur 
vel honorabatiir, testor Jesuin advocatura anima- ejiis, 
quia talia non cnrabat oranino, et veluti quoddam 
nullius momenti pretium comput.abat. Taineu qiiia 
hoc sine scandalo plurimoruni declinare non poterat. 
exterius quidem frateruum obsequium snscipiebat, 
sed iuterius a proposito humilis rigoris non discedebat . 

3 1 Conventus fratrum fortiter tennit donec ad ipsa 
raortis extrema pervenit. quam jocundus interalios 
procedebat! qiiam festivus inillos:mctochoro medius 
stabat, a dextris et a sinistris prospiciens coronam 
novellas plantationis, memor illius versiculi Davidici 
carminis : Filii tui sicul novcllx olivarum. iit circuitu 
menscv luct;! Et qiianto magis augebatur numerus fra- 
trnin, tanto magis quibusdam signis et certis indiciis 
declarahat sui animi gaudium. Et quia multotiens vi- 
debat quibusdam id oneri esse, solitus erat dicere : 
Nolite, fratres, in augmentatione gregis contristari; 
cujus enim niif u etvocatione congregantur, ejus provi- 
dentiaetraiseratione gubern;d)untur. Multoriira enim 
Pater extitit monachorum, quos de diversis coiiii- 
tionibus, ' diversis ajtatibus, et temporibus Domiuo 
acquisivit. .Mios namque iii pueritia, alios in juveii- 
tute, alios in senectute accepit. Et qnaravis in diver- 
sis ad eum venerint temporihus, tamen sub una mo- 
deratione discretionisque virtute, materna cbaritate, 
pateriia sullicitudine fovif, niifrivit, et ex multis pir- 
tibus, disparibnsquemorihusiii unum corpuscollegit. 

32 Quocumque ' exibat, qiiocuiuqiie procedeliat, 
tanta sequebatur eum frequeufia Fratrum, ut jam 
iion diicem et priucipem, seil revera putares eum esse 
Archangeliim monacborum. Hoc enim nominecense- 
bat euin appellandum in sermonibus suis et epistolis 
Fulbertus ille sibi prsecordialis amicus Carnotensis 
Episcopus, in sanctitate laiidabilis, in s.apientia mira- 
hilis, iii ciijus morte studium Philiisiiphise in Francia 
periit, et gloria Sacerdotum pene cecidit. 

CAPUT 



Uospitalilas 
cjns. 



Ilniiiilitas. 
Siinpticilas. 



lloncstaS' 



llumililas in 
honorc sitii ab 
atits itctalo. 



FacUilas in 
adinitlendo 
tid rcligio- 



*ii/.dc(iivcr- 
sis .ictioni- 
bus. 



*at. degebat. 
Archangctns 
criit inoitachC' 
rain'. 



Fidlicrti Car- 
notcnsisepisc. 
tans. 



I JANUARII. 



C9 



t'ortitiulo 
S. Oililotiis. 



* h/. polen- 
liorcm. 



.itisltrita.'^ 
cjiis. 



ftlllftlllU tll 

itinrbts. 



Tfiiti>criiiilia 
rl liioflcratio 
iit oittiiiitls. 



AlfaMilas. 



CAPLT IX. 

Forlitwh, palientia. 

Jam (le fortitudine aTiimi pjus vfil corporis pauca 
dieturi, etiam virtutis illius diffinitionem, juxta vete- 
rem sestimationem adliibere debemus. Fortitudo est 
animum supra periculi metum agere, niliilque nisi 
turpia timere : tolerare fortiter prospera, vel adversa. 
Hac itaque fretus virtute quam fortis fuerit in i'epel- 
lendis inimicorum insidiis, quam patiens in toleran- 
dis adversis dictu videtur difficile. Cerneres in illo 
hoc privilepium patientiiE, quia iis, qui Iffiserant, 
taniquam alter David majorem rependebat beneficii 
■ gratiam; et iis qui oderaut ' potiorem conservabat 
benevolentiara. Non valebant luinc adversa dejicere, 
nec prospera elevare. 

34 quantas iufestationes, et quam gravlssinias 
insectationes a domesticis et extraneis ipsa sancta 
anima sustinuit, et pr^ter has quam duras corporis 
poenas in jejuniis, iu vigiliis, in orationibus, ipse sibi 
ascivit! et quod libere dicendum est, post navigantis 
felicitatem quibusdam vinculls et ne.xibus ferreis solo 
Deo teste membra sua ita damnaverat, ut vix hu- 
mana caro hoc tolerare potuerit. Cilicium ei semper 
asperrimum interius adhserebat; desuper vero me- 
diocri et communi veste indutus apjiarebat. 

33 Multiplices etiam et diversos labores sustinuit, 
prn pace Ecclesiarum, pro .statu locorum suorura, 
pro utilitate pi-oxiraorum, et propriis periculls qu?e- 
sivit traiif[uillitatem universoruni. Scis etiain et tu 
misericors et miserator huminura Jesu Christe ad 
comprobandam ejus patientiam quam gravissimos 
dolores et acerlios cruciatus, ex multo tempore, de- 
deris sibi in occiilfo : et tamen iu his omnibus iuvi- 
ctum tenuit animum, tamquam bona terra fructiini 
reddens in patientia, diceus se majora mereri quam 
patiehatur supplicia. Animarnm redemptor Domlne, 
qui ad hoc percntis ut sanes, ad hoc mortificas ut 
vivifices, secundummultitiidinem illius prseteritorum 
dolorum succedant sibi consolationes tuaruni sanita- 
tum et lietitia caslestium gaudiorum. 

CAPUT X. 

Temperantia et modcratio. 

T 

JL craperantia qua? ultima in catalopo propositarum 
virtutum est, in sui dlffinitinne modum et ordinera 
servat, eorum qua:' dicenda sunt, vel agenda. In quo 
virtutis officlo tantum valuit, ut in omnibus actioni- 
bus et imperiis modum teneret. ordinem servaret, et 
discretus mirabiliter existeret. Jejiiiiia in aiiriga 
modum secundum Beatum Hieronymum, pro lassi- 
tudine et viribus corjioris moderabatur; et sic appo- 
sita quseque libabat, ut et superstitionera fugeret, et 
continentiam reservaret. Cultus ipse nec munditiis, 
nec sordibus notabllis erat. Gravitatem raorum hi- 
laritate frontis temperabat. In corrigendis vitiis pro 
inodo et tempore severus, in remittendis gratiosus, 
etin utroque aequa lance liberatus. 

37 Ea^vero,quasj>roposuimus, ineorelucebantvir- 
tutes, etinhas concurrebantceterai omnes. Tota euim 
cerneres in illo exempla virtutum : ita in singulis emi- 
nebat, qnasi ceteras non haberet : itaomnes retineh.at, 
utnulladeesset : itaetiam .aflabilem .se etbencvolum 
subjectisexhibebat, ut raagls vellet diligi, quam timeri ; 
magis prodesse, quam prseesse. Quis unquam de hoc 
viro quod displireret audivit? Quis aiidivit ut crede- 
ret? Quis credidit nt non magis seipsiira raalignltafis 
etinfamiffi denotaret? Ipse enim persona^sibiauctorita- 
tem dabat, qui in omnibus suis actloiiibus conformis 
et compositus coram Deo et hominilnis apiiareliat. 



CAPUT XI. 

Magni/ice)itia in mdificiis et ornalu 
ecclesiarvm- 



Et 



it prreter ha!c interiora, fuerunt in eo extrinsecus 
gloriosa studia in aedificiis locoriim sanctorura con- 
struendis, renovandis, et ornamentis undecumque 
adquirendis. Dcmonstrat hoo Chmiacus suus priuci- 
palis locus, in cuiictis suis ajdlficiis interius et exte- 
rius, priEter parietes ecclesije, ab ipso studiose reno- 
vatus, et ornameutis raultipliciter adornatus. Ubi 
etiam in novissimis suis cbuistrum construxlt colu- 
mnisraarmureisexultimlspartibusilliusprovlnciae.ac 
per rapidissimos* DurentifE, Rhodanique cursus non 
sine magno labore advectis mlrabiliter decoratum. 
De quo solitus erat gloriarl, iit jocundi erat habitus, 
invenisse se ligneiim, et relinquere marmoreum. ad 
exemplum Octaviani Ceesaris, quem descrihunt histo- 
riie Romain invenisse latericiam, et reliqulsse mar- 
moreain. Incepit etiam cihoriura siiper altare Sancti 
Petri, cujus columnas vestivit argento, cum ' jugello 
pulchro opere decoratas. 

39 Jara vero de omuihus inonasterils suis. Quid 
Paterniacus obDeigenitricis amoremsibi delectabilis 
locus? Romanura raonasteriuin a fundo constructum? 
Locus S.VictorlsGenevensis, prieter suam antlquara 
et uobilem ecclesiam?Ex toto etiara suotempore con- 
structus Carus locus? Amherta valde celebris eccle- 
sia, RIvus ex toto,' Celsinanias, Sllviniacus, traus- 
lata Firmitas, Monasterium Sancti Saturnlni, apuil 
Papiam Saucti Majoli nobilissimus locus. Et praeter 
hfec diversarum Eeclesiarum multiplex numerus. Ha;o 
omnia illius industria suo tempore, in sedificiis, iii 
possessionibus etornamentis amplisslme dilatatacre- 
verunt. Coustriixit etiam in ultimis vitie suae in pra- 
diologenitorumsuorumquoddaramouasteriuin, Vult:i 
a revolutione aqu^e circumcurrentis nuncupatura, 
studioso opere decoratum : quod de reditibus suorma 
'amicorumetparentum, prout potuit, ad servlendmn 
Deo hereditavlt, et corapetentibus libris et ornaraen- 
tis decentcr adornavit. 

40 Si iuimici subsannaverint, vel amici reprehen- 
derint rae lifEC superflua posuisse, noverint profecto 
ha;comnia ad virtutesanirai ejus spectare, etpro tali- 
hus patrocinla Sanctoruinfeliciter promeruisse, atque 
coronamheatce retributlonisjainaDoininopercepisse. 

CAPUT XII. 



I-Ell 
LOTSALJHB. 



Iii ornalu Ec- 
clc!>'mrum, el 
monaslcrio- 
rum magnifi- 
cus fiiU. 



* al. Diiraii- 
ti:R, polius 
DruciiliK- 



-' ul. nigclio. 

Varia coem- 
bia ab co vel 
cxstriicta, vcl 
rcstaiirata. 



* nl. jinliqiio- 
runi iivorum. 



Mirnaila iioit 
suut seiiipcr 
sigiia sniicli- 
latis. 



MiiUh. 



MimcnUi. 

Oignoruraveroinquisitoribus.etmeritumcujusqueiii 
miraculi novitate metientibus itl (licendum est, quiadi- 
vinre dilectionis prEerogativaponifur noninoccasione 
signorum, sed in pcrfectione virtuliuu. Neque enini 
miracula vel signa nos Deo commendant, sedvirtutes 
operum perfectos esse demonstrant. Cum et Judas si- 
mul cum Apostolis signa fecerit, et reprobi in die 
judicii furis aregno exclusi dicant: Domine nonne in 
nomine ti,io prophetavimus, et in nomine tuo multa 
sigua fecimus? Et ipse Doininus in Evangelio sanctis 
Apostolis a pnedicatione redeuntibus dicat?No]ite in Luc ii). 20. 
hoc gaudere, quia da^monia vobis subjecta sunt, scd 
in hoc gaudere, quia noinina vcstra scripta sunt in 
cielis. 

42 Cum ergo lisec ita sint, vanum est pro magno in vHuctjiost 
ducere quod cnnstat reprobos ahquando cum electis "lortcmmira- 
habere. Tamen ne nostcr Oihlo ab hac etiamgratia ™'"A'^"- 
exchidatur, dicenda sunt pauca de multis, qu^e Do- 
minus nostpr ad landem et gloriam suam, et ad illiiis 
meritum hominibus commpudandum, ante morteni 
et post mortem dignatus sit demonstrare. 

CAPUT 



70 



VITA S. ODILONIS ABB. CLUNIAC. 



pEn 

LorSALDIM- 



Opc \Dcipfirir, 
samlur. ad- 
hiicpuer. 



Ejiis crijtt 
b. Virgincin 
iiiiior- 



Ei se servum 
consecrat. 



CAPUT XIII. 

Amor crya VirQincm matrem. 

X" exordio vero virtutum ejus diceudum est quid 
illi coutigerit, cura adliuc puer esset. Quod ne cui 
videatur incredibile, ab ipsis agnovi, quibus ipse so- 
litus erat narrare. Dum adlnic puerulus in domo pa- 
tris nutriretur, anteqiiam etiamscliolis daretur, con- 
tigit ut membroruni omniumpene virtuteprivaretur, 
incedendique vel per se moveudi ei possibilitas 
negaretur. Accidit vero quadam die familiam patris 
ejus de loco ad locum mutari, et infantem sub custo- 
dia nutricis servulorum ministerio bajulari. Cumque 
iii medio itinere adquamdam ecclesiam in lionore Dei 
genitricis consecratam divertissent, deposuerunt 
puerulum cum sarcinulis, ante ostium ejusdem eccle- 
sise. Erant autem domus adjacentes ejusdem eccle- 
sise, in quibus necesse erat in illis quaedam victualia 
qusrere, dum vero diutius in liisimplicarentur, videns 
se puer solum relictum.inspirationediviua attractus, 
incepit tentare si quo modo ad nstium posset acce- 
dere, et ecclesiam Dei geuitricis intrare. Itaque vir- 
tute qua poterat, majnbusetpedibusreptando, ostium 
attigit:ecclesiam intravit:ad altare usque pervenit : 
pallam altaris manibus arripuit: deiude summo cona- 
miue bracliiis in altnm protensis, surgere conabatur, 
sed nodis diu male ligatis retinebatur. Vicit tamen di- 
vinavirtus,sedintegranspuerilanguidosartus. Atque 
mirabili modo, Dei genitricisinterveutu.^urgit, et 
stat super pedes sanus et in circuitu altaris hac illac- 
que discurrit. Clieutes vero postmodum ad sarcinas 
redeuutes, et puerum non invenientes mirati valde, 
cwperunt illum ubique locorum requirere : et non 
inventonimis inter se conturbati.tandem casu eccle- 
siam introeunt, vagantem et discurrentem pereccle- 
siam conspiciunt, diviuae virtutis potentiam recogno- 
scuut, puerum lajtabundi in ulnis suscipiunt, quo 
tendebant perveniunt, atque pnrentibusincolumem et 
sanum cum magna tetitia reddunt. Ostendebat jam 
Dominus in puero, qnam gratus et acceptus sibi debe- 
ret esse in futuro, quem necdum pene loquentem, vel 
aliqua discernentem raisericoi-diter liberavit a tant<e 
coutractionis vineulo. Erat etiara prassagiura Dei 
Genitricis ecclesia, quara ipse dura ad liberara scien- 
tiam aetatemque pervenit, omnibus votis dilexit, co- 
!uit. atque pro viribus in omni vita sua glorificavit. 
44 Referunt. etiam, quodjam adultus ietate,in ec- 
clesiam simili modn in honore Dei Geuitricis conse- 
cratam intraverit, et nuUo alin, nisi Deo teste semet- 
ipsum coUo mancipatum, eidem altari tradiderit, 
dicens : piissima Virgo et niater Salvatoris oranium 
saeculoruni, ab hodierua die, et deinceps me in tuo 
servitio habeto, atque in oranibus meis causis raiseri- 
cordissima advocatrixmihi seniperadesto. PostDeum 
eniin a raodo nihil tibi prwpono : et ultroneus in 
eeternum meipsura taraquani proprium servum tuo 
mancipatuitrado. Ha;cdepueritia ejusdictu sufficiaut. 



Nu 



CAPUT XIV. 

AUa cjics miranda. 



Unde mira- 
aita S. Odilo- 
nis.iiiclQrlnt- 
lieal. 



unc veniendum est ad illa qusejam in perfectiori 
a;tatepositus,et regimineAbbatiae deror;itiis, Doraino 
cooperante fecerit. Verum plurima. qiue in prima 
fronte dicturus sum, ipse non vidi, sed duobus mona- 
chis ejus, Petro videlicet nionasterii Sancti Majoli, 
quod apud Papiam est, Prajposito, viro scilicet reli- 
gioso, et Syrone cujusdam monasterii Abbate, per 
adnotationem fratris Bosionis, mirK simi^licitatis et 
innocentiffi monachi. sicut rogaveram, dum hoc opns 
inciperera, referentihus agnovi. Fuerunt enini prae- 
dicti fratres prob;ibiles viri, Patris Odilonis adrao- 



dura familiarissirai, secretorura etiam illins in pliiri- 
bus conscii, et itineris.vel laboris per multa terapora 
socii; quapropter ea quie ab illis referuntiirtanto cre- 
dibilia sunt, quanto illos certissime constat uarrare 
illa, quae oculis viderunt, aiiribus aiidiernnt, niani- 
bus tractaverunt, atque ut certo teinpore nobis et 
miiltis nota fiereut prudenti memorias commendave- 
runt. Ideo vero hanc nostrani relationem probabi- 
liiiin virorum testimoniis cingimus, ne ab aemulis 
gratiaciijusdam falsic adiilationis haec finxisse judi- 
ceinur. Sicut eniiu Gallus in Sulpitii Severi et Po- 
sthumiani dialogo refert de Martino : Non indiget ut 
raendaciis asseratur Odilo, quera Christus jam, ut ■ 
piafide credinuis, glorificavitcielo, atque diversisvir- 
tutuin signis celebriter commendat in mundo. Absit 
euim aine, nisi visa et experta. etafidelibuspersoiiis. 
sive idoneis testibus relata, detanto viro aliquidmen- 
daeiter fingere vel narrare. "" multii dcsunl. 

46 Qtiid jara agiinus aiiima? cur tara prolixas cir- Tramiiio ail 
cumlocntionismoras iiiiiectimiis?sic difierre volumus narrniwnem 
mortem, et vitam facere longiorem, quasi tiniearaus """''" ^•"'''- 
venire ad ultirauni. Manet adhuc illa sententia priino 
hominidiita :Terraes et in ternimibis. Qiiotquot post fJcn.a. in. 
hanc veneriint, oniiies pra?terierunt, et mortis legera 
persolveriint. Mortui sunt Patriarcliae, Propheta;, 
Apostoli, Reges, Imiieratores, Principes, m.njores et 
rainores, et qiiotquot liabuerunt initiuin nascendi, 
habent et couditionein moriendi. Excepti sunt Elias 
et Enoch, et ipsi iu suo ordine temporibus.\ntichri- 
sti inorituri. Moritur et Filius Dei. Aliter ipse, nos 
aliter : Ille potestate, nos. conditione : ille voluntate, 
nos necessitate : quamviset ipse necessitate. quia pro 
liberatione, nisi eiiim ilIemoreretur""rt/if/jm dcsunl 

CAPUT XV. 

5. Odilonis ultima peregrinatio, ceyritudo, 
obitus. 



I 



,n extreinis itaque vita; suae felicis meraoria; Odilo 
per quinquenniuni novis iteriiin et gravissirais cru- 
ciatibus coepit vehementer affligi. Qui ciiin jaiii mor- 
tem vicinani sentiret, sanctorum Apostolorum liiniiia 
adiit, eo voto, ea spe. ut sibi sub protectione tanto- 
ruin Apostolorum debitura raortis exolveret, sicut 
seniper in votis habuerat. Sed quia non est in Iiominis 
potestate via ejus, aliterse res habuit, quam speravit. 

48 Mansit itaque ibi per quatuor raenses, gravis- 
sima corporis deteiitiis infiriuitate. Aderat sibi dul- 
cis raeinoria; Clemeutis Papffi, de quo siipra niemo- 
ravimus. desiderabilis conlociitio, et Apostolicae re- 
vereutias benedictio. Frequens etiain monacliorum 
et Clericorum grata visitatio; inter quos sajpius eum 
revisebatDoiniuusLaurentiusArchiepiscopusdeMal- 
sia, virperoniniasaiictissiraus. inscripturisutriiisque 
lingiiae, Gra-cae videlicet et Latina; facundissimus, 
istiiisqiie nostri Patris fainiliarissimus, quoruin uter- 
ciue aninius conglntinabatur individui anioris spiritu. 

49 Postquain verocoiitra speincouv;UuitfuItussaii- 
ctorum Apostoloriiin siifl^ragiis, et miinitiis benedi- 
ctionibus Apostolicis ad propria rediit. Cluniacuiu 
venit, et ibi per totuni fere anniim, seiuetipsum, in 
quautiim infirinitas concessit, vehenienter jejuuiis et 
orationibus et vigiliis afflixit : Fratres ibi inanentes et 
supervenieiites piis exhortationihus iiistriixit, et ve- 
locem sui corporis depositionein iinminere pra;dixit. 
Decreverat post luec ut monasteria sua et cellas cir- 
cuiret, fnitres visitaret, pivternis admonitionibus in- 
striiendo, ad meliora provocaret : et sic demuiii quo- 
<-umque secederet, ibi sollicitiis suara vocationem 
expectaret. 

50 HocopereiuceptoSilviuiaciimvenitiir, ubi pra;- 
decessor suusS.Majidus inoritur.et .sepultus requie- 
scit. Ibi itaque noii [laucis diebus coinmor;itus, cuni 

iustaret 



.T.iiroiot s. 0- 

■lilo. 

yisit limiua 

.ipostoloriini. 



lioiiiH' aijro- 



Visil ciiin Clc- 
mcns llPapa. 



Cliiiliacntn 
rcilil. 



yisilat moiia- 
sleriastia. 



I JANUARII. 



71 



Sth'iniati 
iKtfrolat. 



ilimiiiirsa- 
tramciUis. 



instaret jam Adventus Dominica! Nativitatis, et ipse 
tamquam vox [inecurreiis, de die in diem populogau- 
(lia fanticfestivitatis iu serraoue puljlice denuntiaret, 
subito illi suidiuturnicruciatus et antiquissiniidolo- 
res, simul advitrdia congregantur, et de ejusvita(lieu 
pro dolor!) desperatur. Ut est Ecclesiasticffi consue- 
tudinis, Fratres cum psalmis ante eum veniunt:se- 
cundum .\postolicam sententiam, Oratio fidei super 
eum celebratnr : mysteriumvivificicorporis et sangui- 
nis sumitur : pax fratribus pra^betur: et ad ultimum 
illa salutifera Crnx nostne redemptionis, et imago 
Crucifixi Domini nosti'i ad adorandmn praesentatur. 
Sacramcrii- gi Doraine Jesu, in illa liora quJE suspiria, qui 
rcmpii.vtime geniitusfuenint! qna; confessio et record.atio delicto- 
imeiaur. j.yjQJ qujj, glorificatio tuie Majestatis! quK invocatio 
tuinominis! et qu;e memoriatuajPassionis, et nostrfe 
redemptionis ! Ita enim suspensis oculis, et lacryma- 
rum imbribus plenis contempIabatur,et compatiebatur 
tui vnltus iniaginem. quasi iterum te videret crucifigi 
et raori. Adstabat enim totus suspensus cum Maria 
Matre, pertransibatqne animara illiusacerrimje com- 
punctionis gladius. .\dvenerat Sancti Silvestri Pon- 
tificis festivitas, et vigilia expectatie circumcisionis, 
cum subito ante lucem magis ac magis urgeri coepit 
ad extrema mortis. Mysterium corporis et sanguinis 
Domini cum festinatione requirit, fideliter agnoscit, 
devotus sumit. Et ita sine ulla concussione corporis, 
et sine aliquahabitudineincorapositiieaffectionis clau- 
sis oculis, in pace quievit. Decessit vero vir sanctus 
Viiniiir nocte Circumcisionis Domini nostri Jesu Christi, in 

primavigilianoctis.quEe etiam Dominica habebatur, 
astatis suEe anno octogesimo septimo, ordinationis 
vero quinqnagesimo sexto. Anno etiam Dominicae 
Incarnationis millesimo quadragesimo nono. 

ALIA VITA 

S. ODILONIS 

AUCTORE B. PETRO DAMIANO 
S. R. E. CARDINALE. 

PROLOGUS AUCTORIS. 

XTetrus Damianus sanctis Ecclesiis, quai sunt in 
.5. Ilimnis occidentalibus Galliarum partibus constitutie, salu- 
Abb. Ciimiac. tem, quffi est in Christo Jesu. 
rogaiu scripia Hugo Cluniacensis monasterii rector, et spiritualis 
/i<rc riia. militia; dux ac priecipuus inforniiitor, Iioc mihi labo- 
ris injunxit, ut vitam Beati Odilonis, decessoris vide- 
Iicetsui,propriostyIo succincte perstringerem, etex 
his, quae in anterioribus iiaginis latius reperiebantur 
esse diffusa, ntiliora quipque, magisque necessaria 
brevi compendio deflorarem. Cujus ego compulsus 
imperio, non luculenti venustatemaucupaboreloquii; 
sed sicut ex oblatis apicibus deprehendere potero, cum 
Dei omnipotentis auxilio, mera; veritati deservire 
tentabo. Superfluimi quippe est, lucernam manibus 
adhibere, dura micantiura stellarum conaris signa 
Excitsatitf distinguere. Ego quuque dum actus mirabilis viri, 
siyli. tamquam sereni cujusdam atque perlucidi cadi stellas 

ostendo, facetiis urbanie facundiie non indigeo. Ipsa 
quippe per se Sanctorum vita fideliter enarrata, sic 
rufilat, ut splendorem accurati seinnonis, ad illu- 
stranda fldelium corda non reqtiirat. Huc accedit, 
quia rusticitas serraonis inculti. suspicionem consue- 
vit purgare mendacii. Nam qui vix sufficit, ut eli- 
matum saltem depromat eloquium, quomodo noverit 
fabricare comraentura? Et certe uKijoris tibi honoris 
est, utRex in ferro, quam servus attituleris in auro : 
et habilior est aqua perspicua in vase fictili, quam 
lutulenta vel lurida, quara non sapor proprius, sed 
exteriora commendant ornamenta gemmarum. Sic et 
meliorestveritasinsimplicibusverbis, quam sit men- 
dacium in elucubrati venustate scrmonis. Sedjam res 
ipsa producatur in medium, et illius summic veritatis 



auxilium inqiloremus, quie .abbreviatum verlium per 
Prophetam factura proraittitur : quatenus in hujus 
scriptionis articulo et corapetenti brevitate succin- 
ctos, et a nota mendacii nos exhibeat alienos. 

CAPUT L 

Odilo D. Vircjhiis npp mnflm lihrraliis./it Cle- 
ricns, inde iiiimdclnis, ac laiitlcin Abbas. 



I'EII 

B. Pet. 

DAMIiNUU. 



Be 



S.Oilitoniti Hllr 
tales. 



0]3e D. Virgi- 
nis cnralur, 
luthuc tmcr. 



(eatus igitur Odilo Arverniae oriundus ex equestri 
quidem ordine genus duxit, sed terrenre prosapiae 
lineam caslestis vitie nobilitate transcendit. Hic dum 
adhuc puerili teneretur infantia, tanto repente est 
omnium fere membrorum lauguore constrictus, ut 
incedendi quoque prorsiis amitteret facultatem. Ac- 
cidit autera aliquando, ut nutrix eum ante januam 
cujusdam BasilicDc, qua; in honore beatie Dei genitri- 
cis erat dedicata, relinqueret, et ipsa suis intenta 
corapendiis,'per diversaprocul abiret. Puer ifaque se 
con.spiciens sine custode relictura, ac nutriciie sedu- 
litatis rainisterio destitutum. divino quodam provo- 
catus instinctu, tentare ciEpit, si valvas ecclesiie 
quolibet nisu posset attingere. Fluctuabat igitur in- 
nocens reus Dei, et sub divino verbere constitutus, 
quid ageret, nesciebat. Innocens, inquam. ut puta 
qui non peccaverat; reus autem Dei, quia cielesti 
verbere vapulabat. Tandem repens, et quasi quodam 
se manuum pedmnque rcmigio fulciens, vix pervenit 
ad januam, paulatimque progressus intravit. Jamque 
spe concepta valentior, pallara altaris arripuit, et sic 
se erigere quibus poterat conatibus coepit. Sed dum 
intempestive conatur, n